Կանայք քաղաքականության մեջ. խնդիրներն ու խոչընդոտները

 Կանայք քաղաքականության մեջ. խնդիրներն ու խոչընդոտները

 Հայաստանում քաղաքականությունը հաճախ ընկալվում է՝ որպես տղամարդկանց դաշտ, իսկ կնոջ ներկայությունը՝ իբրև բացառություն։ Թեև օրենսդրական փոփոխությունները հնարավորություն են ստեղծել կանանց ավելի լայն մասնակցության համար, իրականության մեջ նրանք շարունակում են բախվել կարծրատիպերի, համակարգային խոչընդոտների և կուսակցական փակ կառուցվածքների։

Քաղաքականությունը՝ man's world

 Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Աննա Գրիգորյանի խոսքով՝ կին քաղաքական գործիչը հաճախ պետք է 2 անգամ ավելի համառ և աշխատասեր լինի, որ մարդիկ սկսեն ընդունել նրան՝ որպես առաջնորդ։ Նա նշում է, որ կնոջ առաջնորդության ընկալումները չնայած փոխվել են, սակայն քաղաքական դաշտը դեռ բարդ է, և կանայք հաճախ բախվում են բազմաթիվ խոչընդոտների։

«Շատերը, երբ փորձում են գովաբանել ինձ, ասում են՝ տղամարդ է այս աղջիկը կամ Ազգային ժողովի տղամարդ աղջիկ։ Նրանք կարծում են, որ լավ բան են ասում, քանի որ եթե այս դաշտում կնոջը վստահում ես, առնվազն նրան տալիս ես ինչ-որ տղամարդկային հատկություններ»,- ասում է Գրիգորյանը։

Սոցիալ-հոգեբանական ընկալումներներից ընտանեկան ճնշումներ

 Գրիգորյանն առանձնացնում է մի քանի հիմնական խոչընդոտ, որոնց կինը բախվում է քաղաքականության մեջ։ Առաջինը հասարակության սոցիալ-հոգեբանական ընկալումներն են։ Երկրորդը՝ ֆեյքերի ահռելի բացասական հոսքը, որոնք թիրախավորում են կանանց։ «Սոցիալական ցանցերում բացվում են կեղծ էջեր, որտեղ տարածվում են սուտ տեղեկություններ իմ անձնական կյանքի մասին։ Սա համակարգային խնդիր է։ Որքան պինդ ես կանգնում, այնքան հարձակումներն ուժեղանում են», - նշում է նա։

 Բացի այդ՝ խնդիր կա նաև ընտանիքի կողմից ընկալման հարցում։ «Շատ կանայք ստիպված են լինում հաղթահարել նաև հարազատների ճնշումը։ Եթե ընտանիքը կողքիդ չէ, շատ դժվար է դիմանալ այդ մթնոլորտին»։ 

Կանայք որոշումների կայացման մեջ․ ներկայություն՝ առանց ազդեցության

 Օրենսդրությամբ սահմանված է, որ յուրաքանչյուր երեք թեկնածուից առնվազն մեկը պետք է լինի կին՝ խթանելու կանանց ներգրավվածությունը քաղաքական դաշտում։ Պատգամավորի խոսքով՝ քվոտավորումը դեռ անհրաժեշտ է, քանի որ առանց դրա կանանց ներկայությունը զգալիորեն կնվազի. «Այսօր կանայք կազմում են ԱԺ-ի 30%-ից ավելին, բայց եթե քվոտավորումը հանվի, ցուցանիշը կընկնի»,- նշում է նա՝ օրինակ բերելով Վրաստանը, որտեղ համակարգի վերացումից հետո կանանց մասնակցությունը նվազել է։

 Ըստ Գրիգորյանի՝ թեև թվերը աճել են, կանանց ազդեցությունը կարևոր որոշումների վրա դեռ սահմանափակ է։ «Կառավարության կազմում կանայք շատ են, բայց նրանց ազդեցությունը փոքր է»,- ասում է նա։ Այնուամենայնիվ, լավատես է. «Այսօր կանայք ավելի ակտիվ են, և մեր առաջընթացը պիտի հարթի ճանապարհ հաջորդ սերնդի կանանց համար, ինչպես մեզնից առաջ եղածներն են հարթել մեզ համար»։

Քաղաքականությունը՝ գայլային կանոններով

Նախկին պատգամավոր, ԲՀԿ նախկին նախագահ Նաիրա Զոհրաբյանը նշում է՝ քաղաքականություն մտնելը ճիշտ էր, քանի որ կինը զգայուն է, իսկ քաղաքականությունը կարող է լինել փափուկ, ճկուն ու արդյունավետ՝ ի տարբերություն բիրտ տղամարդկային մոտեցումների։ Նա ընդգծում է, որ հիմնական խոչընդոտը տղամարդկանց գործողություններն են և կանանց համերաշխության բացակայությունը. «Կանանց համերաշխությունը հանրային քաղաքական դաշտում միֆ է՝ չկա Հայաստանում»։ Զոհրաբյանը նաև մատնանշում է կուսակցության ներսում «գայլային օրենքները», երբ համախմբումը միայն շահի կամ արհեստական դեկորացիայի վրա է, արդյունք չկա։

 Նախին պատգամավորի խոսքով՝ Հայաստանում ընտրողների 52%-ը կանայք են, բայց նրանց մեծ մասը դեռ չի ցանկանում կին նախագահ կամ վարչապետ տեսնել։ «Մենք դեռ շատ անելիքներ ունենք՝ կոտրելու այն մենթալիտետը, որ կինը շատ բան կարող է բերել քաղաքականություն»,- ընդգծում է նա, նշելով նաև, որ միջազգային փորձերը ցույց են տալիս՝ կանանց մասնակցությամբ խաղաղության պայմանագրերը ավելի երկար կյանք ունեն։

Քվոտան և կրթությունը՝ հիմնախնդիրներ

 Թեև Զոհրաբյանը կողմ է կանանց քաղաքական մասնակցությանը, այնուամենայնիվ, քննադատում է ընթացիկ քվոտավորման համակարգը. «Մի՛ արեք արհեստական, մի՛ բերեք որպես քվոտա։ Շատ քվոտաները միայն ցուցակային են, իրական մասնակցություն չեն ապահովում,- պնդում է նա և հավելում,- Այսօր մեր Ազգային ժողովում կանայք կան, որոնց  ո՛չ տեսել ենք և ո՛չ էլ անուններն ենք լսել, բայց իրենք քվոտա են։ Մենք հիմա 107 պատգամավոր ունենք, որոնցից, երևի, 30-ին ենք ճանաչում, մնացածը քվոտա են»։

Կնոջ տեղը չէ քաղաքականությունը

 Կանանց իրավունքների պաշտպան Կարինե Դավթյանի խոսքով՝ հասարակությունում դեռ ընդունված չէ քաղաքականության մեջ կնոջ դերի բարձրացումը։ «Որոշակի նարատիվներ դեռ շրջանառվում են, թե կնոջ տեղը հիմնականում կրթության ոլորտում է»,- նշում է նա՝ հավելելով, որ գյուղական համայնքներում կարծրատիպերն ավելի խորն են։

 Դավթյանն առանձնացնում է երեք հիմնական խոչընդոտ՝ հասարակության կարծրատիպերը, ընտանիքի կողմից ստեղծված արհեստական սահմանափակումները և կնոջ ինքնավստահության պակասը։ Նա ընդգծում է նաև, որ քաղաքականության մեջ մարդիկ հաճախ քննարկում են ոչ թե կնոջ կատարած աշխատանքը, այլ արտաքին տեսքը կամ հագուստը։

Հաջողության պատմություններ և հավասար մասնակցություն

 2017 թվականից ի վեր Շիրակի մարզում կանանց ու աղջիկների համար կազմակերպվել են քաղաքական ճամբարներ, ուսուցողական այցեր Ազգային ժողով և նախարարություններ, ինչպես նաև 25-ից ավելի ծրագրեր համայնքային զարգացման համար։ Կարինե Դավթյանը նշում է, որ այդ նախաձեռնությունները նպաստել են կանանց տեսանելիության բարձրացմանը, ներգրավվածության մեծացմանը և որոշումների կայացման գործընթացում մասնակցությանը։ Շատ կանայք ինքնառաջադրվել են, ստացել առաջարկներ կուսակցություններից կամ բացել հասարակական կազմակերպություններ. «Հաջողության պատմություններ շատ ավելի շատ են»,- ընդգծում է նա։

 Դավթյանը խորհուրդ է տալիս ոչ խտրականության մոտեցում ցուցաբերել ցանկացած անձի նկատմամբ, հատկապես՝ կանանց, և կարևորում է իրավական հիմքերի ապահովումը՝ 50/50 մասնակցության համար։ Նա նաև շեշտում է, որ Հայաստանը պետք է ակտիվորեն վավերացնի միջազգային փաստաթղթեր, որոնց միջոցով նաև կխթանվի կանանց քաղաքական մասնակցությունը։

Կանայք չեն առաջադրվում, որովհետև դա հավելյալ ծանր բեռ է

 Քաղաքական գործիչ Ավետիք Չալաբյանի խոսքով՝ Հայաքվեի խորհրդում անդամների 20%-ը կանայք են, սակայն վարչությունում՝ օպերատիվ կառավարման մարմնում, կանայք չկան։ «Խորհրդում ներկայացված կանանցից ոչ մեկը չէր ցանկացել զբաղվել ամենօրյա քաղաքական աշխատանքներով. դա լրացուցիչ, ծանր բեռ է»,- նշում է նա։ Չնայած կանանց խրախուսելու փորձերին, շատերը հրաժարվում են առաջադրվել, քանի որ դա պահանջում է շատ ժամանակ, էներգիա և հոգեբանական պատրաստվածություն։

Համակարգային հիշողությունն ամենադժվար փոխվողն է

 Չալաբյանը բացատրում է՝ հասարակության արժեքներն ու պատկերացումները փոխվում են շատ դանդաղ՝ մեծ իներցիայով։ Հայաստանի դեպքում, եթե վերցնենք հասուն բնակչությանը՝ 2 միլիոն մարդ այդ արժեքների կրողն են։ Նոր արժեքներ ներարկելը շատ երկար գործընթաց է, և ցանկացած նոր արժեքի ներարկում դիմադրության է հանդիպում։ 

 Նա հիշեցնում է, որ 50 տարի առաջ՝ կոմունիստական տարիներին, Հայաստանում քաղաքականության մեջ պրակտիկորեն չկային կանայք։ Ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար փոխվում է, բայց այդ առաջընթացը միևնույն է բավական դանդաղ է, քանի որ բախվում է համակարգային հիշողության հետ։

 Հայաստանում կանանց քաղաքական մասնակցությունը շարունակում է բախվել կարծրատիպերի, ինստիտուցիոնալ փակուղիների և «գայլային կանոնների»։ Քվոտաները փոխում են միայն համամասնությունը, իսկ իրական ազդեցությունը սահմանափակ է։ Ուղղակի հավասար մասնակցությունը բավարար չէ. անհրաժեշտ է մշակութային ու արժեքային խորքային վերափոխում, որը թույլ կտա կանանց իրական մասնակցություն ունենալ որոշումների ընդունմանը՝ առանց շարունակական «ապացուցման» պարտադրանքի։

Հոդվածը ստեղծվել է Participate and Promote Democracy Եվրամիության ծրագրի շրջանակում՝ Bright Future նիդեռլանդական կազմակերպության և Promising Youth Հայաստանյան կազմակերպության անդամների կողմից։

Մարիամ Ասոյան, Հարություն Սարգսյան, Նունե Գրիգորյան

Ալիկ Ասատրյան. «գրպանումս միշտ սերմեր ունեմ»: Ինչպես անօրինական այգին դարձավ օրինական

Քաղաքային աղմուկի ու փոշու մեջ, երբ երկինքը հաճախ փակում են բետոնե շենքերը, կան մարդիկ, որոնք կարողանում են հողի հետ  «լեզու գտնել»` վերադարձնել նրա շունչը։ Նրանցից մեկն է նկարիչ-արվեստաբան Ալիկ Ասատրյանը, որ առանձին սեր ունի բնության, կենդանիների բուսականության նկատմամբ: ՈՒր էլ լինի տանը թե դրսում նա բարի սերմնացան է: Մարդ, որի գեղարվեստական աշխարհայացքը չի սահմանափակվում կտավով։ Նա նկարում է նաև հողի վրա՝ ծաղիկներով, խոտով, բույսերով։ Նրա համար այգեգործությունը պարզապես հոբբի չէ, այլ՝ արվեստի շարունակություն։ 

Նրա սիրո ամենաբնական շարունակությունը դարձավ մի փոքրիկ այգի՝ քաղաքային տարածքի մոռացված մի անկյունում։ Ասենք այդպիսի  «անօրինական» այգի նա մի քանիսն ուներ, որը նրա ձեռքերով այն վերածվել էր մի վայրի, որտեղ ամեն ինչ առկա էր՝ թռչուններից մինչև անցորդների ժպիտները։  Այստեղ ամեն ինչ ուներ իր պատմությունը. ռեհանը՝ ամառվա բույրից, ուրցը՝ լեռների հնչյուններից, նանան՝ մանկության հիշողությունից։ Մարդիկ կանգ էին առնում՝ հիանալու այդ կանաչ անկյունով, որտեղ կյանքն իր իսկական պարզությամբ շնչում էր։ ՈՒ դա գիտեք ինչու, որովհետև Ալիկը հավատում է, որ բույսը նույնքան կենդանի է, որքան նկարը, և որ հողը նույնպես ունի գունային համադրություն, լույս ու ստվեր։ Այս համոզմամբ էլ նա չորս տարի առաջ ստեղծեց իր փոքրիկ Այգին, որն «անօրինական» էր՝ չգրանցված, չթույլատրված, բայց անչափ ազնիվ և խնամքով մշակված։

Չորս տարի այգին շնչում էր քաղաքի սրտում ու պատկերացրեք մի օր գալիս են  քաղաքապետարանից թե պետք է քանդենք, սա էլ որոշումը...

Պատճառը՝ ճարտարապետական վերակազմավորում։

Շատերի համար դա կլիներ վերջը, բայց Ալիկի համար հանդիսացավ՝ նոր սկիզբ։ Նա իր ֆեյսբուքյան էջում ընկերներին գրեց. 

«Չարանալու ձևը չգիտեմ։ Ինձ ոչ ոք թույլ չէր տվել այդտեղ այգի գցել։ Այգին անօրինական էր։ Միայն բույսերն էին մեղքս գալիս։ Բայց դե՝ այդքան էր նրանց կյանքը...»

Նա հավաքեց խակ պոմիդորները՝ տուն տարավ, թթու դնելու։  Գիտեր՝ սերմը չի մեռնում, պարզապես սպասում է նոր հողի։

Մի քանի օր անց զանգեցին քաղաքապետարանից։ Նրան հրավիրեցին հանդիպման՝ առանց մանրամասների։ Ալիկը կատակեց. «Կարո՞ղ է ինձ այդ թաղամասի այգեպան են նշանակում։ Դե տեսնում են՝ ինչպես եմ խնամում բույսերին»։

Եվ հենց այդպես էլ եղավ։ Քաղաքապետարանի աշխատակիցը՝ ժպտերես հոլանդացի երիտասարդ, սեղանին դրեց մի ծրար։ Ալիկը մտածեց՝ «Սերմեր են, երևի, բայց ինչու՞ այդքան տափակ»։
Սակայն ծրարում պայմանագիրն էր։
«Մենք նկատել ենք, թե ինչ սիրով ես խնամել քո այգին։ Քաղաքապետարանը որոշել է քեզ նշանակել այդ տարածքի այգեպանը՝ կամավոր հիմունքներով։ Այստեղ պայմանագիրն է։ Եթե համաձայն ես՝ ստորագրիր»,– ասաց նա։
Ալիկը հուզվեց։ «Ուզում էի տեղիցս վեր թռնել ու այդ մարդու ճակատը պաչել ուրախությունից, բայց ինձ զսպեցի»,– հիշում է նա ժպիտով։

Նա ստորագրեց։ Այսպիսով՝ քանդված այգին նոր ձև ստացած վերածվեց օրինական հողակտորի, որի այգեպանը լինելու էր Ալիկ Ասատրյանը։  Հեռու չէ օրը, որ  նորից սերմանվեն ռեհանը, ուրցն ու նանան, թարխունն ու այլ բանջարատեսակներ ու նորից կբուրի շրջապատը: Հողը, կարծես, ինքն էլ էր սպասում դրան։

Այս պատմությունը պարզապես մի այգու պատմություն չէ։ Սա արվեստի և բնության միաձուլման, համբերության ու հավատքի դաս է։ Ալիկը չի դադարել հավատալ, որ մարդը կարող է գեղեցկություն ստեղծել այնտեղ, որտեղ թվում է՝ ոչինչ չի աճի։  «Գրպաններումս միշտ սերմեր ունեմ։ Որտեղ անտեր հող եմ տեսնում՝ տնկում եմ»,– ասում է նա։  Այսօր նրա նոր այգին օրինական է, ու հավատում ենք, որ այն դառնալու է մի վայր, որտեղ անցորդները կանգ են կառնեն՝ հոտոտելու ռեհանի բույրը, տեսնելու մեղուների պարը և հասկանալու՝ ինչ է նշանակում սիրել բնությունը։

Ալիկը մեջբերել է լոռեցու կարծես թևավոր խոսքը` «Ա տեհաք, ինչ եղավվ...» Մենք էլ մեր հերթին երկու խոսք ունենք նրա մասին ավելացնելու․ «Ալիկ Ասատրյան. այգեպան նկարիչ, ով իր սիրով վերածեց հողը արվեստի»։  Նա մեզ հիշեցնում է, որ իսկական ստեղծագործողին հնարավոր չէ կանգնեցնել։ Եթե հողը վերցնես, այն կծլարձակի իր հոգում։ Եթե այգին քանդես, նա այն կստեղծի՝ ուրիշ անկյունում։

Նա այն մարդն է, ով հողին տալիս է գույն, բույսին՝ շունչ, իսկ քաղաքին՝ սեր։Իսկ գուցե հենց դա է ամենաբարձր կոչումը, որ կարող է ունենալ արվեստագետը՝  մարդ, ով գեղեցկություն է ցանում ամեն տեղ, որտեղ ոտք է դնում։ Այս պատմությունը ոչ միայն բնության, այլև հոգու այգեգործության մասին է։ Այն՝ հավատքի, համբերության և մարդկային պարզ բարիության մասին  է։ Ալիկ Ասատրյանը սովորեցնում է մեզ, որ բնությունը պատկանում է նրանց, ովքեր այն սիրում են։ Իսկ սերը երբեք անօրինական չէ։

Ալիկ Ասատրյանը դարձել է «բնության դեսպան»՝ առանց պաշտոնական կոչումների։ Եվ մնում է հարց տալ․ Ինչպե՞ս նրան չշնորհել «Այգեպան նկարիչ» պատվավոր կոչում։ Նա իսկապես գեղարվեստի այգեպան է՝ ով հողի վրա ստեղծում է բնության պատկերներ, իսկ կտավի վրա՝ հոգու այգիներ։

Նրա համար այգեգործությունը պարզապես հոբբի չէ, այլ՝ արվեստի շարունակություն։

 Ալիկ Ասատրյանի մասին

Ալիկ Ասատրյանը Նիդերլանդներում բնակվող նկարիչ-արվեստաբան է, ում ստեղծագործական գործունեությունը միահյուսված է բնությանը։ Նրա աշխատանքները համատեղում են գեղարվեստական և բնապահպանական մտածողությունը։ Բույսերի և հողի հանդեպ ունեցած սերը դարձել է նրա կյանքի փիլիսոփայությունը։ Ալիկը հաճախ ասում է․ «Բույսը ամենաթանկ նվերն է, որը մարդն կարող է ստանալ բնությունից։ Ես պարզապես խնամում եմ այդ նվերը»։

Իշխանությունները՝ «մենք եկեղեցուն չենք դեմ, այլ քաղաքականացած և ուխտը խախտած հոգևորականներին», իսկ հոգևորականներն էլ պնդում են, որ իշխանություններն են միջամտում եկեղեցու գործերին։

 

15.10.2025/Nid.oragir/Hay Azian

Արագածոտնի թեմի խուզարկությունը դարձավ հերթական հիշեցումը, որ Հայաստանում պետություն–եկեղեցի հարաբերությունները դեռևս չեն գտել իրենց հավասարակշռությունը։

Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, որ իրենց քայլերը որևէ կերպ ուղղված չեն եկեղեցու՝ որպես հոգևոր ինստիտուտի դեմ։ Պաշտոնյաները հայտարարում են, որ հարգում են եկեղեցու դարավոր պատմությունը, նրա դերը ազգային ինքնության ձևավորման և հասարակական համերաշխության պահպանման գործում։ Սակայն, ինչպես նշում են կառավարական ներկայացուցիչները, խնդիրն առաջանում է այն ժամանակ, երբ առանձին հոգևորականներ խախտում են իրենց ուխտը՝ ներգրավվելով քաղաքական պայքարի մեջ կամ օգտագործելով իրենց հոգևոր դիրքը քաղաքական նպատակներով։ Ըստ իշխանությունների՝ նման վարքագիծը հակասում է հոգևոր կոչման էությանը և խաթարում է եկեղեցու հեղինակությունը հասարակության աչքում։

Նրանք ընդգծում են, որ պետությունը որևէ խնդիր չունի հավատքի կամ եկեղեցու գործունեության հետ․ բոլոր գործողությունները իրականացվում են բացառապես իրավական դաշտում՝ օրենքի պահպանման նպատակով։ Խուզարկությունները, ձերբակալությունները կամ դատավարությունները, ըստ պաշտոնական մեկնաբանությունների, ուղղված են ոչ թե եկեղեցուն, այլ այն հոգևորականներին, ովքեր խախտում են երկրի օրենքները կամ իրենց հոգևոր ուխտը։ Պետական դիրքորոշումն այն է, որ եկեղեցին պետք է մնա հոգևոր տարածք, ոչ թե քաղաքական հարթակ։

Սակայն եկեղեցու բարձրաստիճան ներկայացուցիչներն ու մի շարք հոգևորականներ այս պնդումները կտրականապես չեն ընդունում։ Նրանց համոզմամբ՝ իշխանությունները իրականում փորձում են սահմանափակել եկեղեցու ազդեցությունը՝ միջամտելով նրա ներքին գործերին և ճնշելով այն հոգևորականներին, ովքեր համարձակվում են քննադատել կառավարության որոշումները։ Եկեղեցականները պնդում են, որ իշխանությունները նպատակային կերպով խաթարում են եկեղեցու ինքնավարությունը՝ փորձելով այն ենթարկել պետական վերահսկողության։

Հոգևորականների խոսքով՝ նրանց հայտարարությունները քաղաքական չեն, այլ վերաբերում են ազգային և բարոյական խնդիրներին, որոնց անտեսումը նրանց խիղճը չի կարող թույլ տալ։ Նրանք ընդգծում են, որ եկեղեցու առաքելությունը ներառում է նաև հասարակության բարոյական ուղղորդումը, և երբ պետական որոշումները կամ քաղաքական ուղիները վտանգում են ազգային արժեքները, եկեղեցին պարտավոր է խոսել։ «Քարոզելը ոչ թե քաղաքականություն է, այլ խիղճ։ Երբ հայրենիքը ցավում է, եկեղեցին չի կարող լռել», — ասում են հոգևորականները։

Այս փոխադարձ մեղադրանքների արդյունքում պետություն–եկեղեցի հարաբերությունները Հայաստանում հայտնվել են վտանգավոր բարդության մեջ։ Իշխանությունները հայտարարում են, որ պաշտպանում են օրենքը և սահմանների հստակեցումը, իսկ եկեղեցին՝ որ պաշտպանում է հավատքի և խոսքի ազատությունը։ Հասարակության մեջ այս հակադրությունը առաջացրել է երկակի վերաբերմունք․ ոմանք համոզված են, որ եկեղեցին չպետք է ներգրավվի քաղաքական պայքարում, մյուսներն էլ կարծում են, որ իշխանությունը փորձում է լռեցնել ազգի բարոյական ձայնը։

Այս իրավիճակը ցույց է տալիս, որ պետություն–եկեղեցի սահմանների հստակեցումը Հայաստանում դեռևս ամբողջությամբ չի կայացել։ Երկուստեք անհրաժեշտ է վերանայել իրենց դերը և փոխադարձ պատասխանատվությունը՝ հասկանալու համար, թե որտեղ ավարտվում է հավատքը և որտեղ է սկսվում քաղաքականությունը։ Միայն փոխադարձ հարգանքի, իրավական կարգապահության և հստակ սահմանների ձևավորման միջոցով հնարավոր կլինի խուսափել այս պարբերաբար կրկնվող բախումներից, որոնք վտանգում են ոչ միայն պետության և եկեղեցու հարաբերությունները, այլև հասարակության միասնականությունը։

Հայաստանի Հանրապետության Անկախության 34-րդ տարեդարձը Նիդերլանդներում

 

Նիդերլանդներում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանության կայքում տեղեկացվում է, որ հոկտեմբերի 6-ին Հաագայում կայացել է Հայաստանի անկախության 34-րդ տարեդարձին նվիրված ընդունելություն։

Դեսպանության կայքի նախնական տարբերակում միջոցառման մասնակիցների վերաբերյալ տեղեկություն չկար, սակայն այժմ հավելվել է, որ երեկոյին ներկա են գտնվել Նիդերլանդների պետական մարմինների ներկայացուցիչներ, խորհրդարանի պատգամավորներ, Հաագայում նստավայր ունեցող միջազգային կազմակերպությունների բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, Նիդերլանդներում հավատարմագրված բազմաթիվ դեսպաններ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ և այլ հյուրեր։

Միաժամանակ, Նիդերլանդահայ մի շարք կազմակերպություններից տեղեկանում ենք, որ այս տարի չեն ստացել հրավեր՝ չնայած այն հանգամանքին, որ անցյալում ավանդաբար մասնակցել են դեսպանության կողմից կազմակերպվող տոնական ընդունելություններին։ Նրանց թվում է նաև մեր լրատվամիջոցը, որը դեռ մեկ տարի առաջ դիմել էր հարգարժան դեսպանին հարցազրույցի խնդրանքով, սակայն այն չնայած մեր մի քանի հիշեցումներին մինչ օրս մնացել է անպատասխան։

Մինչդեռ ողջ համայնքի հայ բնակչությանը հետաքրքրում է` Նիդերլանդներ-Հայաստան հարաբերությունների ու հայրենիքում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին լսել հենց դեսպանից  գոնե կլոր տարին մեկ անգամ :  Երբ ասենք երկրի ղեկավարը այցելում  է սփյուռքի գաղթօջախ նա ներկայացնում է Հայաստանում տիրող իրավիճակը: Իսկ մեր դեսպանը, ով Հայաստանն է ներկայացնում գաղթօջախում երկու տարի է լուռ է:

Անցյալում ձևավորված ավանդույթ էր, որ Անկախության տոնը նշվում էր համայնքի ակտիվ անդամների և դեսպանության համատեղ ջանքերով, իսկ «Նիդերլանդական Օրագիր» պարբերականը պարբերաբար լուսաբանում էր դեսպանության գործունեությունը։ Մենք վստահ ենք, որ նման համագործակցությունը միշտ նպաստել է փոխադարձ վստահության, հաղորդակցության և հայրենանպաստ գործերի իրականացմանը։

Եթե մեծարգո դեսպանը գտնում է, որ ներկայիս ձևաչափն առավել նպատակահարմար է, ապա ընդունում ենք այդ ընտրությունը՝ հարգանքով։ Այնուամենայնիվ, համոզված ենք, որ բաց երկխոսությունն ու համագործակցությունը մնում են ամենաարդյունավետ ուղիները՝ մեր համատեղ նպատակներին հասնելու համար։

 Այնուամենայնիվ, մենք կփորձենք պահպանել և զարգացնել համագործակցության հնարավոր ուղիները, քանի որ մեզ բոլորիս համար թանկ է մեր հայրենիքը։ Միայն բաց երկխոսությամբ և միասնականությամբ կարող ենք հասնել հաջողությունների։

Այս տեսակետից օրինակ է ծառայում  Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանությունը ( Embassy of the Netherlands in Armenia ), որը ակտիվորեն ներգրավված է հայաստանյան հանրային ու մշակութային նախաձեռնություններում։ Դրա գործունեությունը բազմիցս անդրադարձվել է մեր հրապարակումներում։

Կեցցե Հայաստանի Հանրապետությունը։

Շնորհավորում ենք բոլորին ևս մեկ անգամ Անկախության 34-րդ տարեդարձի առթիվ։

Միջոցառման վերաբերյալ հղումները՝ ստորև։

https://www.facebook.com/share/r/1CfWGrYEM4/

https://www.facebook.com/share/r/17PLW9nseF/

Առավոտ

Մեր դեսպանը, որը Հայաստանն է ներկայացնում գաղթօջախում, երկու տարի է՝ լուռ է․ «Նիդերլանդական Օրագիր»

ինչու արժե կարդալ «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայնը» այսօր

Իմ ձեռքի տակ է գրող-հրապարակախոս, մշակույթի վաստակավոր գործիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածուԿարո Վարդանյանի «Տիգրան Մեծ» հրատարակչության կողմից լույս տեսած «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն» գիրքը: Թեև «Սփիւռք» պարբերաթերթը տարբեր կազմերով 5-րդ անգամն է հրատարակում և գիրքը հասանելի է նաև համացանցում, սակայն գրքի մասին որևէ գրախոսականի չեմ հանդիպել, թեև գիրքը շարունակում է լայն պահանջարկ ունենալ հասարակության շրջանում` ավելորդ չեմ համարում այն ներկայացնել մեր ընթերցողի դատին:

Գիրքը պատկանում է այն հազվադեպ ստեղծագործություններին, որոնք փորձում են բացահայտել Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակի՝ ASALA-ի իրական պատմությունը ներսից, ոչ թե արտաքին դիտողի տեսանկյունից։Այն ոչ միայն փաստագրական վկայությունների ժողովածու է, այլև գաղափարական վերլուծություն՝ այն մասին, թե ինչու և ինչպես է ծնվել նման շարժում։  Այս գիրքը կարելի է համարել կարևոր պատմագիտական աղբյուր, որովհետև այն ներկայացնում է հայ զինյալ պայքարի քիչ ուսումնասիրված կողմերը, որոնք խորհրդային տարիներին մնում էին արգելված թեմա։ Գրական առումով գիրքը չի ձգտում գեղարվեստական կատարելության, այլ՝ ազդեցության։  Նրա ուժը բովանդակության մեջ է, ոչ թե ոճի մեջ: Գիրքը հետաքրքրություն է առաջացրել հատկապես քաղաքականությամբ և պատմությամբ հետաքրքրվողների շրջանում, հատկապես երիտասարդների մոտ, ովքեր ուզում են հասկանալ ASALA-ի դերը, սփյուռքի ընթերցողների մոտ, ովքեր տեսնում են իրենց պատմական ցավի արտացոլումը։  Ընդհանուր գնահատմամբ՝ ASALA-ի թեմայով  սա համարվում է Հայաստանի անկախությունից հետո գրված ամենահետաքրքիր և հավասարակշռված գրքերից մեկը :

 Կարո Վարդանյանի «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն» գիրքը բացառիկ փորձ է՝ հայ ազգային-ազատագրական շարժման ամենախորհրդավոր և երբեմն չհասկացված էջերից մեկը ներկայացնելու նոր դիտանկյունից։ Հեղինակը համադրում է փաստավավերագրությունը և գեղարվեստական արձակը՝ ստեղծելով մի տեքստ, որն ընթերցողին տեղափոխում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների միջավայր, այլև դեպի այն մարդկանց ներաշխարհը, որոնք գործել են այդ իրադարձությունների կիզակետում։ Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակի՝ ASALA-ի, չբացահայտված անդամներից մեկի պատմությունները՝ հիմնված իրական վկայությունների վրա։ Այդ պատմությունները, որոնք հաճախ հնչում են որպես խոստովանություններ, բացահայտում են ոչ թե միայն գործողությունների մեխանիզմը, այլև դրանց հոգեբանական և գաղափարական շարժառիթները։ Հեղինակը, օգտագործելով իր երկարամյա հետազոտական աշխատանքը, վերածում է այդ նյութը իրապատում վեպի՝ առանց փաստական շեշտադրումները կորցնելու։ Ստացվում է մի գրական կառուցվածք, որտեղ վավերականությունը և գեղարվեստականությունը ներդաշնակորեն համակցված են։

Կարո Վարդանյանը չի ներկայանում որպես քարոզիչ կամ դատավոր։ Նա չի արդարացնում զինված պայքարը, սակայն նաև չի դատապարտում այն։ Փոխարենը՝  նա ընթերցողին հրավիրում է հասկանալու, թե ինչու են մարդիկ երբեմն ընտրում ծայրահեղությունը, երբ տեսնում ու համոզվում են, որ աշխարհը չի լսում իրենց ցավը։ Սա գրքի ամենամեծ արժանիքներից մեկն է. այն չի պարտադրում դիրքորոշում, այլ բացում է դուռը՝ դեպի վերլուծություն, գիտակցում և պատմական խորություն։ Գիրքը հիշեցնում է, որ ահաբեկչությունը միշտ ունի իր կոնտեքստը, և եթե այն դիտարկվի առանց այդ միջավայրի ըմբռնման, դառնում է դատարկ պիտակ։ Հեղինակը փորձում է վերականգնել այն պատմական շղթան, որը կապում է ցեղասպանությունից փրկված սերունդների ցավը հետագա պատմական գործողությունների հետ։ Այս իմաստով «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն»-ը վերածվում է ոչ միայն փաստագրական վեպի, այլև՝ ազգային ինքնության որոնման գրքի։

Գրական տեսանկյունից Վարդանյանի լեզուն պարզ է, միաժամանակ կտրուկ և ազդեցիկ։ Ներքին մենախոսությունները, բացահայտումների դրվագները, գործողությունների դինամիկան ստեղծում են թրիլերային լարվածություն, որը ստիպում է ընթերցողին մնալ պատմության ներսում։ Սակայն այստեղ չկա մակերեսային հերոսացում։ Հեղինակը խուսափում է պաթոսից՝ փոխարենը ընտրելով հուզական և մտավոր հավասարակշռություն։ Այդտեղ է գրքի արժեքավորությունը․ այն չի փորձում զարմացնել, այլ՝  ստիպում է մտածել։  Այն ոչ միայն ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ամենախիստ գործողություններն ունեն քաղաքական, գաղափարական և հոգեբանական շարժառիթներ։

Այն ընթերցելիս հասկանում ես՝  ինչ ուժ ունի գաղափարը, երբ այն դառնում է ազգային առաքելություն։ Այս տեսանկյունից գիրքը ոչ միայն պատմություն է, այլ նաև դաս քաղաքական գիտակցության ու պատմական հասունության համար։

Ի վերջո` ինչու արժե կարդալ «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայնը» այսօր: Այս գիրքը միայն անցյալի մասին չէ։ Այն նաև հետադարձ հայացք է դեպի մեր ներկան և հետաքրքիր ուղեցույց՝  հասկանալու մեր ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և արդարության զգացման հիմքերը։ 

 Ահա մի քանի պատճառ, թե ինչու է այս գիրքը կարևոր այսօր․Գիրքը հիշեցնում է մի ժամանակաշրջան, երբ հայ ժողովուրդը՝ չունենալով պետականություն, փորձել է պայքարել իր ձայնն ամեն կերպ լսելի դարձնելու համար։

Այս պատմությունները ցույց են տալիս, որ պատմական արդարությունը երբեմն չի գալիս դիվանագիտական ճանապարհով, այլ՝ անձնական և համաժողովրդական զոհողության միջոցով։

Հեղինակը չի արդարացնում բռնությունը, բայց հրավիրում է ընթերցողին՝ հասկանալու պատճառները, որոնք մարդկանց մղել են դեպի զինված պայքար։ Այս մոտեցումը արժեքավոր է, քանի որ մեր հասարակությունում հաճախ պակասում է նման բարդ թեմաների հանդեպ հուզական հավասարակշռությունը։  Գիրքը թույլ է տալիս հասկանալ՝  որ պատմությունը միշտ սև ու սպիտակ չէ, և երբեմն ազգային ցավը վերածվում է գործողության՝ անկախ նրանից, ընդունելի՞ է դա, թե՞ ոչ։

Գիրքը Հիշեցում է միջազգային արդարության դժվարության մասին, նաև ակնարկում է, որ միջազգային քաղաքականությունը հաճախ անտեսում է փոքր ժողովուրդների իրավունքները։  ASALA-ի պատմությունը դրա վառ օրինակն է․ այն ծնվեց ոչ թե ատելությունից, այլ արդարության բացակայությունից։  Այսօր, երբ աշխարհում կրկին քննարկվում են պատերազմներ, օկուպացիաներ ու ցեղասպանություններ, գիրքը հիշեցնում է՝  որ պատմությունը կրկնվում է, երբ մոռանում ենք անցյալի դասերը։

Գիրքը մղում է ընթերցողին խորհել՝ Ազգային ինքնության և պատասխանատվության գիտակցության մասին, ինչ է նշանակում լինել հայ, ինչ է նշանակում հիշել, և ինչ ձևով կարելի է հասնել վերջնական արդարության՝  զինվա՞ծ, թե՞ մտավոր ։  Այս հարցերը կարևոր են հատկապես երիտասարդների համար, ովքեր ձևավորում են իրենց հայրենասիրության ու արժեհամակարգի պատկերացումները։

«Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն»-ը ժամանակակից հայ ընթերցողի համար կարևոր փաստավավերագրական, միևնույն ժամանակ գրական-գեղարվեստական արժեքավոր գործ է, քանի որ փաստագրական առումով այն հուշում է, թե որքան դժվար է եղել պայքարել արդարության համար մի աշխարհում, որտեղ հայի ցավը հաճախ մնացել է անլսելի։ Այս գիրքը ոչ միայն պատմական վերհուշ է, այլև հարցադրում՝ ուղղված մեզ՝ արդյո՞ք մենք հասկացել ենք մեր անցյալի դասերը, և ի՞նչ ձևով ենք պատրաստ հիշել  առանց ատելության, պայքարել առանց կուրության։ Վարդանյանի ստեղծագործությունը դառնում է մի կամուրջ՝ պատմական փաստերի և ազգային ինքնագիտակցության միջև։ Այն ընթերցվում է որպես ցավոտ, բայց ազնիվ խոստովանություն՝ թե՛ որպես անհատի, և թե՛  մեր ժողովրդի ունեցած դառը ճակատագրի մակարդակով։

Գրքի արժեքը նրանում է, որ այն խոսում է ոչ թե պայթյունների, այլ՝ նրանց հետևում կանգնած լռության մասին։ Այդ լռությունն է, որ հեղինակը փորձում է կոտրել՝ պատմելով այն, ինչ երկար տարիներ մնում էր ստվերում։ «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն»-ը արժանի է դիտարկվելու որպես ոչ միայն վավերագրական արձակի արժեքավոր նմուշ, այլև որպես մտավոր և բարոյական վերլուծության հարուստ նյութ՝  հիշելու, հասկանալու դրդապատճառները, թե ինչից սկսվեց այդ ամենը...

Կարո Վարդանյանի այս գիրքը արժե կարդալ ոչ միայն ASALA-ի մասին իմանալու, այն նաև հայ ժողովրդի արդարության որոնման պատմություն է,  պատմություն, որ պետք է ոչ թե մոռացվի կամ թաքցվի, այլ հասկացվի, ուսումնասիրվի և փոխանցվի նոր սերունդներին։

Վահան ԱՄԱՏՈՒՆԻ

«Նիդ.օրագիր»

Գրքի նոր` 2025թ. նոր հրատարակությունը:

Եկեղեցական լուրեր

 Մաստրիխտի հայ եկեղեցին սեփանականացվեց հայ համայնքի կողմից

Հրավերք
Հարգելի հայրենակիցներ
Հոկտեմբերի 5ին ժամը 14-00ին.

Մաստրիխտի Սուրբ Կարապետ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին վերջապես պաշտոնապես Սեպտեմբերի 16ին 2025թվ. սեփականացվեց Լիմբուրգի նահանգի Հայ համայնքի ն.Այս պատմական գեղեցիկ և խորհրդավոր առիթով Սուրբ Կարապետ Եկեղեցու Ծխական Խորհուրդը կազմակերպում է Հյուրասիրություն և համախմբվածություն սիրո սեղանի շուրջ։ Բոլորիդ ներկայությունը հաճելի է և խրախուսելի։

Խնդրում ենք տեղեկացնել ձեր մասնակցության մասին մինջև Հոկտեմբերի 1-ը. Հետևյալ հեռախոսահամարներին.

+31623118396 / +31655540055 Levon / +31643988500 Armand of surpkarapet@gmail.com

Մաստրիխտի Սուրբ Կարապետ եկեղեցին՝  արդեն լիարժեք է ծառայում հայ համայնքին

05.06.2025/Նիդ.օրագիր

ՄԱՍՏՐԻԽՏ – Այսօր Մաստրիխտի հայ համայնքը խորին երախտագիտությամբ և սրտի բերկրանքով նշեց իր պատմական ձեռքբերումը՝ Սուրբ Կարապետ եկեղեցու գնման կատարյալ ավարտը։ Այս նշանակալի իրադարձությունը ոչ միայն նոր հոգևոր կենտրոնի հաստատման վկայությունն է, այլև հայ հավատքի, մշակույթի և ինքնության ամրապնդման վեհ քայլը Նիդեռլանդների հարավում։

Սուրբ Կարապետ եկեղեցին, որն այժմ պատկանում է հայ համայնքին, լիարժեքորեն ծառայում է հավատացյալների հոգևոր կարիքներին՝ դառնալով աղոթքի սուրբ տաճար, համախմբման վայր և բոլորի երկրորդ տունը։ Այստեղ հայորդիները միավորվում են մեկ սրտով և մեկ հոգով՝ ապրեցնելու իրենց նախնիների հավատքը, պահպանելու մայրենի լեզուն ու ազգային ավանդույթները և սիրով փոխանցելու դրանք իրենց զավակներին։

Այս եկեղեցին դարձել է հայության միասնության խորհրդանիշը՝ մի վայր, որտեղ հնչում է հայոց աղոթքը, բխում է բարությունն ու հավատը, և վերածնվում է հայկական ոգին։

Հայ համայնքը կոչ է անում բոլոր հայերին միանալ և աջակցել Սուրբ Կարապետ եկեղեցու սուրբ առաքելությանը՝ իրենց աղոթքով, ներկայությամբ և նվիրատվությամբ՝ ի նպաստ այս հոգևոր տան պահպանության և բարօրության գալիք սերունդների համար։

«Մեր եկեղեցին մեր երկրորդ Հայաստանն է Մաստրիխտում», հպարտությամբ ասում են համայնքի անդամները՝ արտահայտելով իրենց խորին երախտագիտությունը առ Աստված և հավատարմությունը՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցուն։

De Surp Karapet-kerk in Maastricht: een nieuw geestelijk thuis voor de Armeense gemeenschap

MAASTRICHT – Vandaag heeft de Armeense gemeenschap van Maastricht met diepe dankbaarheid en vreugde de voltooiing gevierd van de aankoop van de Surp Karapet-kerk. Deze betekenisvolle gebeurtenis markeert niet alleen de stichting van een nieuw geestelijk centrum, maar ook een belangrijke stap in het versterken van het Armeense geloof, de cultuur en identiteit in het zuiden van Nederland.

De Surp Karapet-kerk, die nu officieel eigendom is van de Armeense gemeenschap, dient voortaan volledig als een plaats van eredienst, bezinning en samenzijn. Ze is een heilig huis van gebed en een tweede thuis voor alle Armeniërs in Maastricht en daarbuiten. Hier komen gelovigen samen, met één hart en één ziel, om het geloof van hun voorouders te beleven, hun moedertaal en tradities te bewaren en deze met liefde door te geven aan hun kinderen.

De kerk is uitgegroeid tot een symbool van eenheid en verbondenheid – een plaats waar het Armeense gebed weerklinkt, waar goedheid en geloof bloeien, en waar de Armeense geest steeds opnieuw tot leven komt.

De Armeense gemeenschap roept iedereen op om de heilige missie van de Surp Karapet-kerk te steunen – met gebed, betrokkenheid en vrijgevigheid – om zo bij te dragen aan het behoud en de bloei van dit geestelijk huis voor toekomstige generaties.

“Onze kerk is ons tweede Armenië, hier in Maastricht,” zeggen de leden van de gemeenschap met trots, terwijl zij hun diepe dankbaarheid uitdrukken jegens God en hun trouw aan de Armeens-Apostolische Heilige Kerk.

 Պորտոյի Հայ համայնքի հոգևոր վերածնունդը

24.09.2025

Պորտուգալիայի հյուսիսում գտնվող Պորտո քաղաքում ապրում է փոքրաթիվ, սակայն աշխույժ և գործուն Հայ համայնք։ Նրանց մեծ մասը եկել է Հայաստանից, իսկ մյուսները՝ Ուկրաինայից, Ռուսաստանից, Բրազիլիայից և այլ երկրներից։ Համայնքի անդամների մեջ կան գիտնականներ, իրավաբաններ, երաժիշտներ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներ, ինչպես նաև սրճարանների ու ձեռնարկությունների տերեր։ Յուրաքանչյուրն իր ներդրումն է բերում քաղաքի կյանքին՝ ինտեգրվելով պորտուգալական հասարակության մեջ։

Սակայն այսօր Պորտոյի հայերի առջև կանգնած է առավել կարևոր մի առաքելություն․ միավորվել Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հովանու ներքո, հիմնել ամուր համայնք, պահել սուրբ հավատքը, հայրենի լեզուն ու մշակույթը և դրանք փոխանցել մատաղ սերունդներին։

Հայոց ներկայությունը Պորտոյում առնչվում է Միրագայա հնավանդ թաղամասի հետ։ Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո (1453 թ.) հայ վաճառականները ապաստան գտան այստեղ՝ իրենց հետ բերելով Սուրբ Պանտալեիմոնի՝ քրիստոնյա բժշկի և նահատակ սրբի մասունքները։ Տասնյակ սերունդներ շարունակ Սուրբ Պանտալեիմոնը համարվում էր քաղաքի երկնային բարեխոսը։ Նրա սուրբ աջը պահվեց Սուրբ Պետրոսի Միրագայա եկեղեցում, իսկ մասունքների մի մասը փոխադրվեց Պորտոյի մայր տաճար (Sé do Porto)։

Հայոց ներկայության հիշատակը պահպանվում է նաև «Rua Arménia» փողոցում, որտեղ ժամանակին բնակվում էին Արևելյան Հայաստանից եկած գաղթականները։ Այս փողոցը դարձավ խորհրդանիշ հայերի ներկայության և վկայություն այն բանի, որ համայնքը իր խորունկ հետքն է թողել քաղաքի պատմության ու մշակույթի մեջ։

2025 թ․ սեպտեմբերի 21-ին՝ Խաչվերացի տոնի օրը, Արևմտյան Եվրոպայի Հայրապետական Պատվիրակ Տ. Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանի օրհնությամբ և Պորտուգալիա այցելու հովիվ Տ. Թորոս քահանա Եսայանի ձեռամբ, Սուրբ Պետրոսի Միրագայա եկեղեցում մատուցվեց Պորտոյի առաջին Սրբազան և Անմահ Պատարագը։

Օրն առանձնահատուկ և խորհրդանշական եղավ համայնքի համար․ մեր Տեր և Փրկիչ Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Խաչի տոնը բերեց նոր լույս և հոգևոր թարմություն նորաստեղծ համայնքի կյանքում։ Պատարագը համախմբեց հավատացյալ հայորդիներին ու վերահաստատեց Պորտոյի Հայ համայնքի հոգևոր ինքնությունը՝ բացելով նոր էջ իր պատմության մեջ։

ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

25.09.2025

Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքարանը մերժեց «Կովերու Պարտէզ»ի գործարքը

Սեպտեմբերի 24-ին Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց Միաբանութիւնը գումարեց իր Ընդհանուր Ժողովը՝ նախագահութեամբ Ամենապատիւ Նուրհան Արքեպիսկոպոս Մանուկեանի։ Նիստին մասնակցեց 28 միաբանակից հայր։

Ժողովի հիմնական թեման եղաւ «Կովերու Պարտէզ» (Հայոց Պարտէզ) կալուածի վարձակալութեան խնդիրը։ Քննարկուեցաւ 2021-ին կնքուած պայմանագիրը, հետագայ դատական գործընթացները եւ հաշտարարի առաջարկած նոր համաձայնագրերը։

Երկար քննարկումներից ետք, Միաբանութիւնը որոշեց․

Հայտարարել 2021-ի պայմանագիրը անօրինական եւ անվաւեր, քանի որ այն չի հաստատուած Ընդհանուր Ժողովի կողմէ։

Մերժել հաշտարարի առաջարկած յաւելուածը եւ կարգաւորման համաձայնագիրը։

Կազմել հինգ հոգեւորականներից յանձնախումբ, որ փաստաբանների հետ կը շարունակէ պայմանագրի չեղարկման դատական գործընթացը։

Այսպիսով, Միաբանութիւնը վերահաստատեց իր միասնական դիրքորոշումը՝ պաշտպանելու Պատրիարքարանի կալուածային իրաւունքները եւ համայնքի շահերը։

Ներկայացնում ենք ամբողջական տեքստը ` անգլերենով։

PRESS RELEASE

General Assembly of the Brotherhood of Sts. James – XVth Session

The General Assembly of the Brotherhood of Sts. James was convened on September 24, 2025, in the Assembly Hall of the Armenian Patriarchate of Jerusalem. The meeting opened with prayer under the presidency of His Beatitude Archbishop Nourhan Manougian, the Armenian Patriarch of Jerusalem. Twenty-eight members of the Brotherhood were present.

In his address, His Beatitude encouraged the brethren “to remain faithfully attached to the Holy See with unwavering love and fraternal solidarity, and to face all challenges together in unity.”

The Assembly dedicated its sessions entirely to the issue of the lease of the “Cows’ Garden (Armenian Garden)” property. The Director of Real Estate Bishop Koryun Baghdasaryan and the Patriarchate’s legal counsel presented in detail the background of the 2021 contract, the subsequent judicial proceedings, and the Settlement and Addendum proposed through mediation. In the evening session, further details were presented concerning the legal process and perspectives of the Armenian Community. After lengthy and in-depth deliberations, it was proposed to reject the Addendum and Settlement Agreement, and to reaffirm the canonical and exclusive authority of the General Assembly.

After discussions, the General Assembly of the Brotherhood, by majority decision REAFFIRMED;

1. The declarations of October 27, 2021, and November 15, 2021, by the Brotherhood Members, which condemned the transaction as illegal.

2. That the Lease Agreement concerning the “Cows’ Garden” signed on July 8, 2021, is illegal, uncanonical, and null and void, as it was signed without the approval of the General Assembly.

3. To reject the Addendum and the Settlement Agreement obtained through mediation.

4. AND appointed a committee of five clergymen to work in consultation with the legal counsel in continuing the cancellation lawsuit against “Xana Gardens” Ltd..

Bishop Theodoros Zakaryan  

Vice-Chairman of the General Assembly  

Fr. Serovbe Antonyan

Vice-Secretary of the General Assembly

Jerusalem, September 25, 2025

Ամստերդամի Հայկական Առաքելական Սուրբ Հոգի (Surp Hoki) եկեղեցու պարտեզում այսօր տեղի է ունեցել Արցախի հիշատակի միջոցառումը

Միջոցառման ընթացքում ներկաները՝ համայնքի անդամներ, եկեղեցականներ եւ հյուրեր, հիշեցին ու մեծարեցին Արցախի զոհերի հիշատակը։ Ծրագիրը ներառել է

խոսք եւ աղոթք,

երաժշտական կատարումներ,

եւ լռության պահ՝ հարգանքի նշան բոլոր այն մարդկանց հանդեպ, ովքեր իրենց կյանքը տվեցին Արցախի համար։

Այսպիսի հիշատակի արարողությունները նպատակ ունեն պահել Արցախի հիշողությունը կենդանի, արտահայտել համերաշխություն եւ հույս խաղաղ ապագայի համար։

Armeens Apostolische Kerk - SURP HOKI - Amsterdam 

Vandaag vond in de tuin van de Armeense Kerk Surp Hoki de Herdenking van Artsakh plaats. Samen stonden wij stil bij de herinnering aan Artsakh en eerden we de slachtoffers met woorden, gebed, muziek en stilte.

Armeens Apostolische Kerk - SURP HOKI - Amsterdam 

De oktober nieuwsbrief van Surp Hoki Amsterdam is nu online! 

Deze nieuwsbrief is er om onze parochianen op de hoogte te houden van belangrijke ontwikkelingen en de vele activiteiten binnen onze parochie. Daarom willen we jullie graag informeren en jullie met elkaar verbinden door actuele informatie over evenementen, inspirerende overdenkingen en verhalen, nieuws uit onze gemeenschap en de mogelijkheden voor leden en vrijwilligers om actief deel te nemen.

Ամստերդամում օծվեցին նոր մկրտության ավազանն ու եկեղեցու զանգը

05.10.2025/Նիդ.օրագիր

Այսօր տեղի ունեցավ համայնքի կյանքի կարևոր և ուրախալի իրադարձություն։ Գերաշնորհ Արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամյանի և արժանապատիվ Տեր Տարոն Թադևոսյանի առաջնորդությամբ Սուրբ Հոգի եկեղեցում կատարվեց  ավազանի և եկեղեցու զանգի օծման և օրհնության արարողություն։

Պաշտամունքի ընթացքում հնչեցին աղոթքներ և օրհներգեր՝ խորհրդանշելով հավատքի զորացումն ու համայնքի հոգևոր կյանքի նոր փուլը։ Արարողությանը մասնակցում էին բազմաթիվ հավատացյալներ, ովքեր իրենց ներկայությամբ և միասնական աղոթքով կիսեցին օրվա ուրախությունն ու շնորհը։

Ծառայությունից հետո Ամստերդամի և Ալմելոյի կանանց հանձնախմբերը միավորվեցին համատեղ ճաշի շուրջ։ Հանդիպումը դարձավ մտերմիկ շփման, նոր ծանոթությունների և համայնքային կապերի ամրապնդման հարթակ։

Կազմակերպիչները շնորհակալություն հայտնեցին բոլոր նրանց, ովքեր ներկա էին, մասնակցեցին կամ աջակցեցին միջոցառման կազմակերպմանը՝ իրենց ներդրելով օրվա հաջող ընթացքի և հոգևոր մթնոլորտի ձևավորման գործում։

Օրվա գլխավոր ուղերձը համայնքային միասնականությունն էր, փոխօգնությունն ու հավատքի մեջ համախմբված լինելու կարևորությունը։

Շնորհավորանք Տեր Մաշտոցին՝ 40-ամյակի առիթով

Ալմելոյի Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հոգեւոր հովիվ Տեր Մաշտոցը նշում է իր ծննդյան 40-ամյակը։ Այս նշանակալի օրն իր հոգեւոր հովվին շնորհավորեց Ալմելոյի հայ համայնքի խորհուրդը, որը եկեղեցու կայքում համայնքի անունից արտահայտեց իր խորին երախտագիտությունը Տեր Մաշտոցի՝ անսպառ նվիրումի, հոգատարության եւ սիրո համար, որոնք նա ամեն օր ցուցաբերում է համայնքի հանդեպ։

Ալմելոյի հայ համայնքը մեծ հպարտությամբ է նշում իր հոգեւոր հովվի հոբելյանը՝ մաղթելով նրան երկար, առողջ, բարի եւ Աստծո օրհնությամբ լի կյանք։ Թող Տեր Աստված նրան շնորհի անսպառ ուժ ու եռանդ՝ շարունակելու իր աստվածահաճո առաքելությունը՝ ի փառս Հայ Եկեղեցու եւ համայնքի բարօրության։

Շնորհավոր ծնունդդ, Տեր Մաշտոց։

Թող քո ծառայությունն Աստծուն եւ ժողովրդին լինի շարունակական օրհնության աղբյուր։

Շնորհավորանքներին միանում է նաև Նիդերլանդական օրագիրը։

Սեպտեմբերի 7–26-ը Հայ հոգևոր երաժշտությունը թևածեց եվրոպական տաճարներում

 Սեպտեմբերի 7–26-ը Հայ հոգևոր երաժշտությունը թևածեց եվրոպական տաճարներում: «Միասին» համահայկական ՀԿ-ն ներկայացրեց հայ հոգևոր երաժշտական ժառանգությունը Եվրոպայի հարավից մինչև Հյուսիս` մի շարք  երկրներում:

Սեպտեմբերի 7–26-ը «Միասին» համահայկական ՀԿ-ն իր բացառիկ նախաձեռնությամբ՝ «Հայ հոգևոր երաժշտությունը եվրոպական տաճարներում» ծրագրով, տոնեց Կոմիտաս Վարդապետի ծննդյան 156-րդ հոբելյանը և ցուցադրեց հայ հոգևոր մշակույթի վեհակերտ ժառանգությունը: Ծրագիրը, որի հեղինակներն են Արգենտինաբնակ դուդուկահար Գագիկ Գասպարյանը և Սփյուռքի մշակութային գործիչ Անտոնիո Սարաֆյանը, իսկ կազմակերպիչները՝ «Միասին» ՀԿ հիմնադիր-նախագահ Գևորգ Չիչյանն ու համահիմնադիր Լուսինե Աբրահամյանը, ընդգրկեց Եվրոպական մի քանի երկրներ: Ծրագրի նպատակն էր պահպանել ու աշխարհին ներկայացնել հայկական հոգևոր երաժշտության բազմադարյան ժառանգությունը, ամրապնդել համայնքային կապերը և խթանել միջմշակութային երկխոսությունը: Գևորգ Չիչյանը իր ողջույնի խոսքում ընդգծեց.

«Մենք ցանկանում ենք, որ մեր երաժշտությունը և մշակույթը ոչ միայն փոխանցվեն սերունդներին, այլև միացնեն սրտերը, կառուցեն կամուրջներ ժողովուրդների միջև և մեծացնեն հայ մշակույթի միջազգային ճանաչելիությունը»:

  Հայ երաժշտությունը սփռվեց Վենետիկից մինչև Կոպենհագեն՝ միավորելով հազարավոր հանդիսատեսների սրտեր դեպի հոգևոր երաժշտությունը` առ հայկական մեղեդին։

Ծրագրի մեկնարկը Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան Մայրավանքում էր: Արգենտինաբնակ դուդուկահար Գագիկ Գասպարյանը, դաշնակահար Զոյա Թուխմանովա-Կարապետյանի ուղեկցությամբ, հանդիսատեսին ներկայացրեց Կոմիտասի, Ներսես Շնորհալու, Գրիգոր Նարեկացու և Մխիթար Այրիվանեցու ստեղծագործությունները: Միջոցառումը համախմբեց ոչ միայն հայ ուխտավորներին, այլև եվրոպացի հյուրերին, ովքեր ոգևորված լսեցին հայ հոգևոր երաժշտության վեհությունը: 

Պադովայում Սուրբ Ֆրանչեսկո եկեղեցում կայացած համերգը կրկնեց Վենետիկի հմայքը: Մշակութային միջոցառմանը մասնակցեցին տեղական համայնքի ներկայացուցիչները և «Իտալիա–Հայաստան ընկերություն» ասոցիացիայի անդամները, ինչը ամրապնդեց հայ-իտալական բարեկամության և միջմշակութային երկխոսության նոր ուղիներ: Գևորգ Չիչյանը նշեց. «Մեր նպատակն է հայ հոգևոր երաժշտությունը ներկայացնել ոչ միայն հայ համայնքին, այլև ամբողջ աշխարհի երաժշտասերներին՝ որպես մեր մշակույթի և հոգևոր ինքնության կենդանի ներկայություն»:

Բեռլինի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի, «Հայի տուն» և «Գիտելիք» հայկական դպրոց հանդիսացան հաջորդ կանգառները: Գագիկ Գասպարյանը և դաշնակահար Համլետ Համբարձումյանը հանդիսատեսին ներկայացրին Կոմիտասի և հայ հոգևոր երաժշտության գոհարներից: Այստեղ նաև կնքվեց համագործակցության հուշագիր «Գիտելիք» դպրոցի հետ, որի նպատակն է սփյուռքի երիտասարդների հայագիտական կրթությունն ու մշակութային ճանաչելիությունը խթանել:

Նրանք, ովքեր ներկա էին, ոչ միայն լսեցին հայ երաժշտությունը, այլև ճանաչեցին դուդուկի և քանոնի հոգևոր մեղեդիների յուրահատուկ հնչյունը, զգացին հայ մշակույթի ուժը և սիրտը, որը կապեց սերունդներն ու մշակույթները:

Ֆրանսիայում` Նիմ և Մարսել քաղաքներում հայկական երաժշտության տոնը ստացվեց: Նիմի Սուրբ Բոդիլ եկեղեցում  համերգի ընթացքում հայ երաժիշտներն ու դաշնակահարները ստեղծեցին յուրօրինակ մթնոլորտ, որտեղ օտարազգի հանդիսատեսը որսաց հայկական հոգևոր երաժշտության ոգին, իսկ Մարսելում, Հայաստանի Անկախության 34-րդ տարեդարձի օրը, համերգն ավելի խորհրդանշական դարձավ: Ներկաները, որոնց թվում էին ՀՀ հյուպատոսը և համայնքային ներկայացուցիչներ, հանդիսատեսին փոխանցեցին հայկական մշակույթի հարուստ գույնը՝ երաժշտության միջոցով մեկտեղելով ազգային պատիվն ու հոգևոր բարձր արժեքները: «Միասին» համահայկական ՀԿ-ի նախագահ Գևորգ Չիչյանը նշեց.     «Խորհրդանշական է Հայաստանի անկախության օրը նշել հենց այսպիսի հայաշատ քաղաքում՝ մեր մշակույթի հնչյունների ներքո, որտեղ զգացվում է հայ հոգևոր երաժշտության և սփյուռքի հետ մեր կապերի ուժը»:

Կոպենհագենի Էմդրուպ և Տրինիտատիսի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցիներում անցկացված եզրափակիչ համերգները դարձան ծրագրի ամբողջական զարդը: ՀՀ ժողովրդական արտիստ Հասմիկ Լեյլոյանը, Գագիկ Գասպարյանը և դաշնակահար Վիոլա Չիեկեզին հանդիսատեսին ներկայացրին Կոմիտասի ու հայ հոգևոր երաժշտության բացառիկ գործերը:

Եվրոպական այս շրջագայության ընթացքում ստորագրվեց համագործակցության հուշագիր Դանիայի հայ-դանիական բարեկամության ասոցիացիայի հետ՝ ապահովելու ծրագրերի շարունակականությունն ու հայ-դանիական մշակութային կապերի ամրապնդումը:

«Միասին» ՀԿ-ի նախաձեռնությունը ապացուցեց, որ երաժշտությունը կարող է դառնալ իրական կամուրջ ժողովուրդների միջև: Դուդուկի և քանոնի հնչյունները միացրին սրտերը՝ ստեղծելով մշակութային և հոգևոր հաղորդակցության բացառիկ տարածք, որտեղ օտարազգիները բացահայտեցին հայկական հոգևոր արվեստի վեհաշուք հմայքը:

Ծրագրի ընթացքում «Միասին» ՀԿ-ն շնորհակալագրեր և հուշանվերներ է հանձնել բոլոր գործընկեր կազմակերպություններին, եկեղեցիների ու մշակութային կենտրոնների ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև արվեստագետներին, ովքեր իրենց անմիջական ներդրմամբ ապահովեցին ծրագրի հաջողությունը:

Վենետիկից մինչև Կոպենհագեն ձգվող այս երաժշտական ճանապարհորդությունը դարձավ հայ հոգևոր երաժշտության գեղեցիկ ու բարձրաշուք շրջագայություն՝ ամրապնդելով սփյուռքի համայնքային կապերը և բարձրացնելով հայ մշակույթի միջազգային ճանաչելիությունը։

«Միասինի» երաժշտական ուղևորությանը հետևեց` Hay Azian-ը

Լուսանկարները և բացատրական հարակից տեքստը`Միասին ՀԿ/Miasin NGO էջից

Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան Մայրավանքում

Մշակութային ծրագրի հաջորդ հանգրվանը Իտալիայի Պադովա քաղաքի Սուրբ Ֆրանչեսկո եկեղեցին:

Գերմանիայի Բեռլին քաղաքի Եվանգելական Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում սեպտեմբերի 14-ին կայացավ «Միասին» համահայկական ՀԿ-ի նախաձեռնած և Կոմիտաս Վարդապետի ծննդյան 156-րդ ամյակին նվիրված «Հայ հոգևոր երաժշտությունը եվրոպական տաճարներում» խորագրով մշակութային երեկոն:

Բեռլին աշխատանքային այցելության ընթացքում «Միասին» համահայկական ՀԿ-ի հիմնադիր նախագահ Գևորգ Չիչյանը և համահիմնադիրներից Լուսինե Աբրահամյանը, արգենտինաբնակ երաժիշտ Գագիկ Գասպարյանի հետ հյուրընկալվեցին Բեռլինում գործող «Գիտելիք» հայկական դպրոց։

Բեռլինի «Գիտելիք» հայկական դպրոցի հետ կնքվեց համագործակցության հուշագիր։ 

«Միասին» համահայկական ՀԿ նախագահ Գևորգ Չիչյանը և «Գիտելիք» հայկական դպրոցի տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանը հույս հայտնեցին, որ այսուհետև առավել սերտանալու է երկու կառույցների միջև կապերն ու համագործակցության նոր էջ է բացվելու՝ ի նպաստ կրթամշակութային ծրագրերի իրականացման։

 Ֆրանսիայի Նիմ քաղաքում կայանալիք համերգին ընդառաջ ՀՀ ժողովրդական արտիստ, քանոնահարուհի Հասմիկ Լեյլոյանը, արգենտինաբնակ դուդուկահար Գագիկ Գասպարյանը, «Միասին» համահայկական ՀԿ հիմնադիր նախագահ Գևորգ Չիչյանը և համահիմնադիրներից Լուսինե Աբրահամյանը ջերմ մթնոլորտում հանդիպեցին համայնքային ներկայացուցիչների հետ: Նիմի և Գաղի հայ-ֆրանսիական ասոցացիայի հետ համատեղ կազմակերպված համերգին ներկա էին համայնքային ներկայացուցիչներ և ֆրանսիացի հանդիսատես։

Մարսելի Հայ Առաքելական Սրբոց Թարգմանչաց եկեղեցում կայացավ «Միասին» համահայկական ՀԿ-ի և Մարսելի Սուրբ Սահակ Մեսրոպ մշակութային կենտրոնի նախաձեռնած «Հայ հոգևոր երաժշտությունը եվրոպական տաճարներում» խորագրով մշակութային երեկոն՝ Հայաստանի Անկախության տոնի 34-րդ տարեդարձի առիթով: Լուսանկարները՝ Լուիզա Գրագատիի

Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենի Էմդրուպի և Տրինիտատիսի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցիներում սեպտեմբերի 26-ին կայացավ «Միասին» համահայկական ՀԿ-ի նախաձեռնած «Հայ հոգևոր երաժշտությունը եվրոպական տաճարներում» խորագրով մշակութային երեկոների եզրափակիչ համերգները՝ նվիրված Կոմիտաս Վարդապետի ծննդյան 156-րդ հոբելյանին:

Միջոցառման ընթացքում «Միասին» համահայկական ՀԿ-ի հիմնադիր նախագահ Գևորգ Չիչյանը և Դանիայի հայ-դանիական բարեկամական ասոցացիայի նախագահ Աննա Կարապետյանը կարևորեցին հուշագրի շրջանակներում երկարաժամկետ և արդյունավետ գործընկերության ձևավորումը՝ ընդգծելով, որ կենտրոնացված ջանքերը նպաստելու են հայ-դանիական կապերի ամրապնդմանը և միասնական նախաձեռնությունների իրականացմանը:

Լուսանկարը՝ Արփինե Շահինյանի:

September 7–26: Armenian Sacred Music Resonated Across Europe’s Cathedrals

From September 7 to 26, Armenian sacred music soared through the cathedrals of Europe. The Pan-Armenian organization “Miasin” (“Together”) presented the spiritual musical heritage of Armenia, from the south to the north of Europe, across several countries.

Through its exceptional initiative, “Armenian Sacred Music in European Cathedrals”, the “Miasin” Pan-Armenian NGO celebrated the 156th anniversary of Komitas Vardapet’s birth and showcased the grandeur of Armenian spiritual culture.
The project was conceived by Argentina-based duduk player Gagik Gasparyan and cultural figure Antonio Sarafian, and organized by Gevorg Chitchyan, founder and president of “Miasin,” together with Lusine Abrahamyan, co-founder of the organization.
Its aim was to preserve and promote Armenia’s centuries-old sacred musical heritage, strengthen community ties, and foster intercultural dialogue.

In his opening remarks, Gevorg Chitchyan emphasized:

“We want our music and culture not only to be passed down to future generations, but also to unite hearts, build bridges between peoples, and enhance the global recognition of Armenian culture.”

Armenian music spread from Venice to Copenhagen, bringing together thousands of listeners through the spiritual power of Armenian melody.

The program began on San Lazzaro Island at the Mother Monastery of the Mekhitarist Congregation in Venice.
Argentinian-Armenian duduk player Gagik Gasparyan, accompanied by pianist Zoya Tukhmanova-Karapetyan, performed works by Komitas, Nerses Shnorhali, Grigor Narekatsi, and Mkhitar Ayrivanetsi.
The concert united Armenian pilgrims and European guests alike, who were deeply moved by the profound beauty of Armenian sacred music.

The next concert, held at the Church of Saint Francesco in Padua, mirrored the enchantment of Venice. Members of the local Armenian community and the Italy–Armenia Friendship Association attended, strengthening Armenian–Italian cultural ties and dialogue.
Gevorg Chitchyan noted:

“Our goal is to present Armenian sacred music not only to Armenian communities, but also to music lovers around the world—as a living presence of our culture and spiritual identity.”

In Berlin, performances were held at the Holy Trinity Church, as well as the “Hay Tun” (Armenian House) and “Knowledge” Armenian School.
Gagik Gasparyan and pianist Hamlet Hambardzumyan performed masterpieces by Komitas and other icons of Armenian sacred music.
During the Berlin events, a memorandum of cooperation was signed with the “Knowledge” School, aiming to promote Armenian studies and cultural awareness among diaspora youth.

The celebration of Armenian music continued in Nîmes and Marseille, France.
At the Church of Saint Baudile in Nîmes, the concert created a deeply emotional atmosphere in which foreign audiences discovered the spirit and depth of Armenian sacred melodies.
In Marseille, the performance—held on Armenia’s 34th Independence Day—took on a particularly symbolic meaning. Among those present were the Armenian Consul and community leaders, who shared the pride and spiritual richness of Armenian culture through music.
As Gevorg Chitchyan stated:

“It is deeply symbolic to celebrate Armenia’s Independence Day in such a vibrant Armenian city, under the sounds of our culture—where one can truly feel the strength of Armenian sacred music and the vitality of our ties with the diaspora.”

The final concerts took place in Copenhagen, at the Emdrup and Trinitatis Holy Trinity Churches.
The performances by Hasmik Leyloyan, People’s Artist of Armenia, Gagik Gasparyan, and pianist Viola Chiekezi featured exceptional works by Komitas and other Armenian sacred composers, bringing the European tour to a magnificent close.

During the European tour, a memorandum of cooperation was also signed with the Armenian–Danish Friendship Association, ensuring the continuation of cultural projects and the strengthening of Armenian–Danish cultural relations.

This initiative by “Miasin” once again proved that music can serve as a true bridge between peoples.
The sounds of the duduk and kanon united hearts and created a unique spiritual and cultural space where audiences from various nations discovered the sublime beauty of Armenian sacred art.

Throughout the program, “Miasin” expressed gratitude by presenting certificates of appreciation and commemorative gifts to partner organizations, churches, cultural centers, and artists whose contributions made the tour a success.

From Venice to Copenhagen, this European journey became a majestic pilgrimage of Armenian sacred music—strengthening the bonds of the Armenian diaspora and elevating the international visibility of Armenian culture.

Report by Ashot Kniazian