Ադրբեջանը հեռացրել է Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի հղումները Նախիջևանի Սահմանադրության նախաբանից

 

02.02.2026/Նիդ.օրագիր

02.02.2026/Նիդ.օրագիր

Բաքու, 2026 թվականի փետրվարի 2 - Ադրբեջանի Միլի Մեջլիսը (խորհրդարանը) երկրորդ ընթերցմամբ ընդունել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխությունների նախագիծը, որը նախատեսում է նախաբանից հեռացնել 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի հղումները՝ որպես ինքնավարության հիմք: Այս փոփոխությունները մաս են կազմում ավելի լայն փաթեթի, որն ուղղված է Նախիջևանի ավելի խորը ինտեգրմանը Ադրբեջանի ընդհանուր իրավական համակարգին և կենտրոնացմանը:

Փոփոխությունների հիմնական կետերը

Ներկայիս Սահմանադրության նախաբանում նշվում է, որ Նախիջևանի ինքնավարության հիմքերը դրվել են 1921 թվականի մարտի 16-ի Մոսկվայի պայմանագրով (ՌՍՖՍՌ-ի և Թուրքիայի միջև) և հոկտեմբերի 13-ի Կարսի պայմանագրով (Թուրքիայի և Անդրկովկասյան հանրապետությունների միջև): Այս պայմանագրերը հաստատում են Նախիջևանը որպես Ադրբեջանի անբաժանելի մաս և սահմանում նրա տարածքային սահմանները: Պայմանագրերը նաև ամրագրում են Նախիջևանի կարգավիճակը՝ սկսած 1921 թվականից որպես սոցիալիստական հանրապետություն, հետագայում՝ ինքնավար շրջան և ինքնավար հանրապետություն:

Նոր տարբերակում այս հղումները հեռացվում են, և փոխարենը ընդգծվում է, որ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը Ադրբեջանի Հանրապետության անբաժանելի մասն է: Սահմանադրության հիմք են հռչակվում 1991 թվականի օգոստոսի 30-ի «Ադրբեջանի Հանրապետության պետական անկախության վերականգնման մասին» հռչակագիրը, 1991 թվականի հոկտեմբերի 18-ի «Ադրբեջանի Հանրապետության պետական անկախության մասին» սահմանադրական ակտը, ինչպես նաև 1995 թվականի նոյեմբերի 12-ին համաժողովրդական հանրաքվեով ընդունված Ադրբեջանի Սահմանադրությունը:

Բացի նախաբանից, փոփոխությունները ներառում են.

Նոր հոդվածների ավելացում (3-1 և 28-1 հոդվածներ), որոնք, հավանաբար, վերաբերում են վարչական և իրավական կարգավորումներին:

Մեկ հոդվածի (5-րդ հոդված) հեռացում, որը վերաբերում էր Նախիջևանի «բարձրագույն պաշտոնյային» և նրա լիազորություններին:

Մի շարք այլ հոդվածների խմբագրումներ, որոնք ուղղված են իշխանության կենտրոնացմանը:

Օրինակ, փոփոխությունները սահմանափակում են Նախիջևանի Գերագույն ժողովի նախագահի լիազորությունները, իսկ ինքնավար հանրապետության կաբինետը ենթարկվելու է Ադրբեջանի նախագահին: Փաստացի, գործադիր իշխանության գլխավոր մարմինը դառնալու է նախագահի ներկայացուցիչը:

Պատմական համատեքստը

1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը կնքվել են խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև՝ Անդրկովկասի սահմանների վերաբերյալ: Այս պայմանագրերով Նախիջևանը ճանաչվել է որպես ինքնավար տարածք Ադրբեջանի կազմում, իսկ Թուրքիան երաշխավորել է նրա կարգավիճակը: Այս հղումների հեռացումը կարող է մեկնաբանվել որպես Ադրբեջանի փորձ՝ նվազեցնել Ռուսաստանի և Թուրքիայի պատմական ազդեցությունը տարածաշրջանում և ամրապնդել սեփական սուվերենությունը: Սակայն որոշ վերլուծաբաններ նշում են, որ դա կարող է հակասել պայմանագրերի դրույթներին, հատկապես եթե Ադրբեջանը ծրագրում է թուրքական ռազմաբազա տեղակայել Նախիջևանում, ինչը կարող է առաջացնել Ռուսաստանի և Իրանի մտահոգությունները:

Փոփոխությունների նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունվել է 2025 թվականի հուլիսի 8-ին, իսկ երկրորդ ընթերցումը տեղի է ունեցել 2026 թվականի փետրվարի 2-ին: Ադրբեջանական լրատվամիջոցները, ինչպես APA-ն և Trend-ը, ներկայացնում են այս փոփոխությունները որպես տեխնիկական ճշգրտումներ և ինտեգրման քայլեր, մինչդեռ հայկական աղբյուրները, ինչպես News.am-ը, փաստացիորեն հաղորդում են դրա մասին առանց խորքային մեկնաբանությունների:

Հնարավոր հետևանքները և արձագանքները

Այս փոփոխությունները տեղավորվում են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի քաղաքականության շրջանակներում, որն ուղղված է տարածաշրջանային առաջնորդությանը և Տրանսկասպյան միջանցքի զարգացմանը: Կենտրոնացումը կարող է նվազեցնել Նախիջևանի ինքնավարությունը, ինչը որոշ փորձագետներ մեկնաբանում են որպես քայլ դեպի ավելի միասնական պետական կառուցվածք:

Հայկական կողմում հատուկ արձագանքներ չեն գրանցվել այս փոփոխությունների վերաբերյալ, սակայն տարածաշրջանային համատեքստում դա կարող է ազդել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև բանակցությունների վրա, հատկապես Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունների պահանջների ֆոնին: Ադրբեջանը պահանջում է հեռացնել Հայաստանի Սահմանադրության նախաբանից Արցախի վերաբերյալ հղումները, ինչը կարող է հանգեցնել այս հարցով հանրաքվեի:

Այս զարգացումները ցույց են տալիս տարածաշրջանային քաղաքականության դինամիկան, որտեղ պատմական պայմանագրերը կորցնում են իրենց նախկին նշանակությունը՝ զիջելով խաղի նոր կանոններին:

Սա կարելի է համարել Հայաստանի նկատմամբ Ռուսաստանի սխալ քաղաքականության անդառնալի հետևանք:

Hay Azian

Նկարը` հայկական մամուլից