ԿՅԱՆՔԻՆ ՀՐԱԺԵՇՏ Է ՏՎԵԼ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՄԻՆԱՍՅԱՆԸ (Հանս Կոստեր)

 

Ցավալի լուր ստացանք․ կյանքին հրաժեշտ է տվել Հովհաննես Մինասյանը՝ Հանս Կոստերը, հայ ռազմագերու զավակը, ով ամբողջ կյանքում ապրեց իր հոր հիշողությամբ, իր արմատների որոնումով ու հայկական ինքնության պահպանմամբ։

Հովհաննես Մինասյանը ծնվել է 1944 թվականի նոյեմբերի 2-ին Նիդերլանդներում՝ Զելանդիա նահանգի Կամպերլանդ գյուղում։ Նրա հայրը՝ Մամիկոն Սաֆարի Մինասյանը, հայ ռազմագերի էր։ Պատերազմից հետո նրան արտաքսեցին Սովետական Միություն, այնուհետև՝ Սիբիր։ Երկար տարիներ Հովհաննեսի մայրը լռել էր նրա հոր ճակատագրի մասին, և մինչև 15 տարեկանը նա գրեթե ոչինչ չէր լսել հոր մասին։

Հասուն տարիքում Հովհաննեսը սկսեց որոնել հորը։ Նա տարբեր լեզուներով հոդվածներ էր հրապարակում, որոնում պատերազմի մասնակիցների, կապ հաստատում այն մարդկանց հետ, ովքեր ևս ազգությամբ հայ հայրեր ունեին։ Տարիների որոնումներից հետո «Հայրենիքի ձայն» թերթում հրապարակված տեղեկությունների միջոցով նրան հաջողվեց գտնել հոր ընտանիքին Հայաստանում։ Ցավով իմացավ, որ հայրն արդեն մահացել է, սակայն Հայաստանում նրան ընդունեցին որպես հարազատի։ Նրան փոխանցեցին աքսորավայրից ուղարկված հոր նամակները, որոնք դարձան տարիներով բաժանված հոր և որդու միջև ամենաթանկ կապը։

«Ազատությունը պարտավորեցնում է» ֆիլմում Հովհաննես Մինասյանն ասում էր․ «Ես հայի զավակ եմ»։ Այդ խոսքերը նրա կյանքի ու ինքնության ամենաբնորոշ արտահայտությունն էին։

Նա խոսում էր հոլանդերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն լեզուներով։ Սիրում էր սպորտը, խաղում էր ֆուտբոլ և զբաղվում չմշկասահքով։ 42 տարի գերմաներեն լեզվի դասախոս է եղել Միդելբուրգի «Դելտա» քոլեջում։ Թոշակի է անցել 2006 թվականին։ 1980-1990 թվականներին կամավոր աշխատել է Խուս քաղաքի էմիգրացիոն կենտրոնում՝ հոլանդերեն սովորեցնելով ներգաղթյալներին։

Հովհաննես Մինասյանը հաճախ էր այցելում Դեն Հագում գտնվող Աբովյան մշակութային միության ակումբ, մտերիմ հարաբերությունների մեջ էր միության նախագահ Մաթո Հախվերդյանի հետ։ 1991 թվականից հետո նա երկու անգամ այցելել էր Հայաստան՝ հայրական տուն և հոր գերեզման։ Ինքնուրույն սովորում էր ռուսերեն և հայերեն։ Հայաստանյան այցերից հետո իր հետ Նիդերլանդներ էր տանում հայերեն գրքեր և այբենարաններ։

Նա սիրում էր կարդալ և ինքնակրթվել։ Վերջին տարիներին ընկերոջ հետ կազմել և հրատարակել էին հոլանդերեն-հայերեն խոսակցական բառարան։

Հովհաննեսը պարտաճանաչ մասնակցում էր դիմադրության շարժման և ազատության մարտիկներին նվիրված միջոցառումներին՝ Միդելհարնիսում, ինչպես նաև Լյոսդենի Sovjet Ereveld զինվորական գերեզմանոցում՝ հարգանքի տուրք մատուցելով 1944 թվականի դեկտեմբերին նացիստների կողմից գնդակահարված յոթ հայ ռազմագերիների հիշատակին։

Նա կյանքից հեռացավ ապրիլի 26-ի երեկոյան՝ հիվանդանոցում, սրտի անևրիզմից։

Հովհաննես Մինասյանը լավ ամուսին էր և հոգատար հայր՝ իր երկու որդիների համար։

«Մեր վերջին հանդիպումը եղավ 2024 թվականին՝ իր ծննդյան 80-ամյակին։ Իսկ այսօր այստեղ եմ եկել նրան հրաժեշտ տալու»,- ասում է Մարինե Մինասյանը, ով հուղարկավորությանը մասնակցելու համար ժամանել էր Միացյալ Նահանգներից։ «Ցավում եմ և ափսոսում, բայց նաև պատիվ ունեմ լինելու եղբորս ընտանիքի կողքին այս դժվար պահին։ Քեզ միշտ կարոտելու ենք, Հովհաննես։ Դու հավերժ կմնաս մեր հիշողություններում և սրտերում։ Հանգչիր խաղաղությամբ»։

Այսօր նրա հիշատակի առաջ խոնարհվում են բոլորը, ովքեր ճանաչել ու գնահատել են նրան։ Դեռ թարմ է հիշողությունը, երբ Միդելհարնիսում FAON-ի՝ Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիայի միջոցառման ժամանակ նա հարցազրույց էր տվել «Նիդերլանդական օրագրին» և ծաղիկներ խոնարհել զոհված հայ ռազմագերիների հիշատակին։

Այսօր արդեն մենք ենք խնկարկում և ծաղիկներ խոնարհում ճակատագրով հայ Հովհաննես Մինասյանի հիշատակին։

Հանգչիր խաղաղությամբ։

Met droefheid hebben wij vernomen dat Հովհաննես Մինասյան (Hans Koster) is overleden — de zoon van een Armeense krijgsgevangene, die zijn hele leven leefde met de herinnering aan zijn vader, de zoektocht naar zijn wortels en het bewaren van zijn Armeense identiteit.

Hovhannes Minasyan werd op 2 november 1944 geboren in het dorp Kamperland, in de provincie Zeeland, Nederland. Zijn vader, Mamikon Safari Minasyan, was een Armeense krijgsgevangene. Na de oorlog werd hij gedeporteerd naar de Sovjet-Unie en vervolgens naar Siberië. Jarenlang zweeg de moeder van Hovhannes over het lot van zijn vader, waardoor hij tot zijn vijftiende vrijwel niets over hem wist.

Op latere leeftijd begon Hovhannes naar zijn vader te zoeken. Hij publiceerde artikelen in verschillende talen, zocht contact met oorlogsveteranen en ontmoette anderen die eveneens een Armeense vader hadden. Na jaren van zoeken slaagde hij erin via de krant “Hayreniki Dzayn” informatie over zijn vader te publiceren en zo zijn familie in Armenië terug te vinden. Met verdriet vernam hij dat zijn vader inmiddels was overleden, maar in Armenië werd hij warm ontvangen als een familielid. Daar ontving hij de brieven die zijn vader vanuit de ballingschap had gestuurd — brieven die de kostbaarste band vormden tussen vader en zoon, jarenlang van elkaar gescheiden.

In de film “Vrijheid verplicht” zei Hovhannes Minasyan: “Ik ben de zoon van een Armeniër.” Die woorden waren de meest treffende uitdrukking van zijn identiteit en levensweg.

Hij sprak Nederlands, Duits en Frans. Hij hield van sport, speelde voetbal en schaatste graag. Gedurende 42 jaar werkte hij als docent Duits aan het Delta College in Middelburg. In 2006 ging hij met pensioen. Tussen 1980 en 1990 werkte hij als vrijwilliger in het immigratiecentrum van Goes, waar hij immigranten Nederlands leerde.

Hovhannes bezocht regelmatig de Abovyan Culturele Vereniging in Den Haag en onderhield warme banden met voorzitter Mato Hakhverdian. Na 1991 bezocht hij nog tweemaal Armenië — het huis van zijn vader en diens graf. Zelfstandig leerde hij Russisch en Armeens. Na zijn bezoeken aan Armenië nam hij Armeense boeken en alfabetboeken mee terug naar Nederland.

Hij hield van lezen en zelfontwikkeling. In de laatste jaren stelde hij samen met een vriend een Nederlands-Armeens conversatiewoordenboek samen en publiceerde dit.

Hovhannes nam trouw deel aan herdenkingen voor de verzetsbeweging en vrijheidsstrijders in Middelharnis, evenals op de Sovjet Ereveld-begraafplaats in Leusden, waar hij eer betoonde aan de zeven Armeense krijgsgevangenen die in december 1944 door de nazi’s werden geëxecuteerd.

Op de avond van 26 april overleed hij in het ziekenhuis aan een hartaneurysma.

Hovhannes Minasyan was een liefdevolle echtgenoot en een toegewijde vader voor zijn twee zonen.

“Onze laatste ontmoeting was in 2024, tijdens zijn 80ste verjaardag. Vandaag ben ik hier om afscheid van hem te nemen,” vertelt Marine Minasyan, die vanuit de Verenigde Staten naar de begrafenis was gekomen. “Ik voel verdriet en pijn, maar het is ook een eer om in deze moeilijke tijd naast de familie van mijn broer te staan. We zullen je altijd missen, Hovhannes. Je zult voor altijd in onze herinneringen en harten blijven voortleven. Rust in vrede.”

Vandaag buigen allen die hem hebben gekend en gewaardeerd hun hoofd voor zijn nagedachtenis. De herinnering is nog vers aan het moment waarop hij tijdens een bijeenkomst van FAON — de Federatie van Armeense Organisaties in Nederland — in Middelharnis een interview gaf aan “Nederlands Dagboek” en bloemen neerlegde ter nagedachtenis aan de omgekomen Armeense krijgsgevangenen.

Vandaag zijn wij het die bloemen neerleggen en eer bewijzen aan de herinnering van Հովհաննես Մինասյան — een Armeniër door zijn lot en door zijn hart.

Rust in vrede.