(Նիդերլանդական օրագրի մեկնաբանություն)
Վենեսուելայում վերջին օրերի իրադարձությունները՝ Միացյալ Նահանգների կողմից իրականացված ռազմական հարվածներն ու նախագահ Նիկոլաս Մադուրոյի ճակատագրի շուրջ հակասական տեղեկությունները, միջազգային քաղաքական օրակարգում բացել են նոր ու մտահոգիչ էջ։ Այն, ինչ առաջին հայացքից կարող էր դիտվել որպես Լատինական Ամերիկայի հերթական ճգնաժամ, այժմ ընկալվում է որպես միջազգային իրավունքի փորձաքար՝ մեծ տերության ուժի կիրառման սահմանների և պատասխանատվության համար։ Եվրոպայում, և մասնավորապես Նիդերլանդներում, արձագանքը զուսպ է, բայց խորապես մտահոգ։
Նիդերլանդական մամուլն ու քաղաքական շրջանակները խուսափում են հապճեպ դատողություններից։ Այստեղ գերակշռում է այն ընկալումը, որ խնդիրը չի կարելի սահմանափակել «բարու և չարի» պարզ հակադրությամբ։ Մի կողմից՝ Վենեսուելայի իշխանությունների հասցեին հնչող քննադատությունը նորություն չէ․ տարիներ շարունակ եվրոպական կառույցներն ու մարդու իրավունքների պաշտպան կազմակերպությունները մատնանշել են ժողովրդավարական գործընթացների խաթարումը, ընտրական մեխանիզմների արժեզրկումը և քաղաքացիական ազատությունների սահմանափակումը։ Մյուս կողմից՝ ռազմական միջամտության հարցի լուծման միակողմանի ճանապարհն էլ Նիդերլանդներում ընկալվում է որպես ուժի կիրառման վտանգավոր նախադեպ։
Հաագայի քաղաքական դիսկուրսում հաճախ շեշտվում է մի հիմնարար սկզբունք․ միջազգային իրավունքը չի կարող գործել ընտրովի։ Անկախ նրանից, թե որքան խնդրահարույց է տվյալ վարչակարգը, ինքնիշխան պետության տարածքում ռազմական գործողությունները, եթե չունեն ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի հստակ մանդատ, խարխլում են հենց այն իրավական հիմքերը, որոնց վրա կառուցված է հետպատերազմյան միջազգային կարգը։ Նիդերլանդների համար, որպես միջազգային իրավունքի կենտրոններից մեկի հյուրընկալող երկիր, այս հարցը ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև բարոյական նշանակություն ունի։
Վերլուծաբանների շրջանում հաճախ է հնչում «Պանդորայի արկղ» փոխաբերությունը։ Մտահոգությունն այն է, որ Վենեսուելայում կիրառված ուժային սցենարը կարող է դառնալ հիմք այլ ճգնաժամերի համար՝ արդարացնելով միջամտությունները «անհրաժեշտության» կամ «անվտանգության» անվան տակ։ Նիդերլանդական մեկնաբանություններում սա ներկայացվում է ոչ թե որպես տեսական վտանգ, այլ որպես շատ իրական սպառնալիք՝ միջազգային հարաբերությունների արդեն իսկ փխրուն հավասարակշռության համար։
Միևնույն ժամանակ, քաղաքական շրջանակներում նկատելի է նաև գործնական զգուշավորություն։ Քանի որ Նիդերլանդների Կարիբյան տարածքները՝ Արուբան և Կյուրասաոն, աշխարհագրորեն մոտ են Վենեսուելային, անվտանգության հարցերը չեն ընկալվում զուտ հեռավոր։ Այդուհանդերձ, պաշտոնական դիրքորոշումը հստակ է․ Նիդերլանդները չեն ցանկանում որևէ կերպ ներգրավվել ռազմական էսկալացիայի մեջ և շեշտում են, որ իրենց տարածաշրջանային ներկայությունը պետք է ծառայի միայն վերահսկման, կայունության և միջազգային իրավական պարտավորությունների շրջանակում։
Նիդերլանդական օրագրի կարծիքը երկակի է, այո կա քննադատություն Վենեսուելայի իշխանությունների հասցեին, սակայն և՛ կա խոր մտահոգություն գերտերությունների ընտրած ճանապարհի վերաբերյալ (ԱՄՆ֊ը Վենեսուելայի, Ռուսաստանը` Ուկրաինայի նկատմամբ)։ Եզրակացությունը հաճախ նույնն է․ ուժը կարող է փոխել իրավիճակը կարճաժամկետ հեռանկարում, բայց այն հազվադեպ է ստեղծում կայունություն, եթե չի ուղեկցվում իրավական լեգիտիմությամբ և քաղաքական լուծումների որոնմամբ։
Վենեսուելայի շուրջ զարգացող իրադարձությունները Նիդերլանդներում ևս ընկալվում են որպես հիշեցում, որ միջազգային կարգը մշտապես վերակառուցման կարիք ունի, սակայն այդ վերակառուցումը չի կարող իրականացվել ռմբակոծությունների և գերևարումների լեզվով։
No comments:
Post a Comment