Ստոկհոլմում ներկայացվել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Մուհամմադ Ֆուզուլիի անվան Ձեռագրերի ինստիտուտի հետազոտող Զարիֆե Հագվերդիևայի «İrəvan – qəlbimdə yaşayan yurdum»՝ «Երևան՝ իմ սրտում ապրող հայրենիք» գիրքը։
Միջոցառումը կազմակերպվել է Շվեդիա-Ադրբեջան միության կողմից՝ Ադրբեջանի Սփյուռքի հետ աշխատանքի պետական կոմիտեի և Շվեդիայում Ադրբեջանի դեսպանության աջակցությամբ։ Ուշագրավ է, որ Ադրբեջանի Սփյուռքի պետական կոմիտեն իր հաղորդագրության մեջ հրատարակությունը ներկայացրել է որպես «Արևմտյան Ադրբեջանի մասին» գիրք։
Ադրբեջանի ԳԱԱ-ի հաղորդագրության համաձայն՝ աշխատությունն անդրադառնում է «հին ադրբեջանական քաղաք Իրևանի» պատմությանը, իսկ հեղինակի նպատակն է ուսումնասիրել Իրևանի տեղը ադրբեջանական ժողովրդի պատմության և մշակութային ժառանգության մեջ։ Գրքում, ըստ նույն աղբյուրի, ներառված են նաև հեղինակի մանկության հիշողությունները և նրա պապի՝ Մեշհադի Թեյմուրի ընտանիքի պատմությունը։
Այսպիսով, առաջանում է մի հարց, որը դուրս է գրքի շրջանակներից․ որտե՞ղ է ավարտվում անձնական հիշողությունը և սկսվում պատմության քաղաքական վերաշարադրումը։
Անձնական հիշողությունը պատմական իրավունքի ապացույց չէ
Եթե հեղինակի ընտանիքն ապրել է Երևանում, և այդ քաղաքի մասին պահպանվել են ընտանեկան հիշողություններ, դրանց գոյությունը որևէ մեկը չի կարող վիճարկել։
Մարդն իրավունք ունի իր մանկության քաղաքը համարել իր հայրենիքը։
Սակայն ընտանեկան հիշողությունը, որքան էլ կարևոր լինի անձնական և սոցիալական պատմության համար, ինքնին չի կարող ապացուցել քաղաքի պատմական կամ տարածքային պատկանելությունը որևէ ժամանակակից պետության։
Այստեղ անհրաժեշտ է տարբերակել անձնական հիշողությունը, պատմական փաստը և դրա քաղաքական մեկնաբանությունը։
«Ադրբեջանական» հասկացության ժամանակագրական խնդիրը
Ադրբեջանի ԳԱԱ-ի պաշտոնական ներկայացման մեջ Երևանը բնորոշվում է որպես «հին ադրբեջանական քաղաք»։
Այս ձևակերպումը պահանջում է պարզ պատմագիտական հարցի պատասխան․
Ո՞ր ժամանակաշրջանի համար և ի՞նչ իմաստով է այստեղ օգտագործվում «ադրբեջանական» հասկացությունը։
Երևանի պատմությունը ներառում է տարբեր պետական կազմավորումների, վարչական համակարգերի, ժողովուրդների և մշակույթների բազմաթիվ ժամանակաշրջաններ։ Ժամանակակից Ադրբեջանի Հանրապետությունը ձևավորվել է 1918 թվականին։
Հետևաբար, եթե ավելի վաղ դարաշրջանների պատմությունը ներկայացվում է ժամանակակից ադրբեջանական ազգային ինքնության շրջանակում, անհրաժեշտ է ցույց տալ այն աղբյուրներն ու մեթոդաբանությունը, որոնց միջոցով կատարվում է այդ պատմական կապը։
Ժամանակակից ազգային ինքնությունը հետադարձաբար անցյալի վրա տարածելը պատմագիտական հիմնավորման կարիք ունի։
Երևանի խանությունը՝ պատմական փաստ, բայց ոչ Ադրբեջանի Հանրապետություն
Երևանի խանության պատմությունը Երևանի տարածաշրջանի անցյալի կարևոր մասն է և, բնականաբար, պետք է ուսումնասիրվի։
Սակայն Երևանի խանությունը և 1918 թվականին ստեղծված Ադրբեջանի Հանրապետությունը նույն քաղաքական միավորը չեն։
Ուստի խանության պատմությունից դեպի «ադրբեջանական հայրենիք» հասկացությունը կատարվող ցանկացած անցում պետք է հիմնավորվի կոնկրետ աղբյուրներով։
Այստեղ հարցը ոչ թե այն է, թե ով ինչ պատմական ժառանգություն կարող է ուսումնասիրել, այլ՝ ինչպիսի՞ պատմական կապ է հաստատվում տարբեր ժամանակաշրջանների միջև և ինչո՞վ է այն հիմնավորվում։
Երևանի պատմությունը չի սկսվում խանությունից
Երևանի պատմական շերտերը հասնում են շատ ավելի վաղ ժամանակաշրջաններ։ Քաղաքի տարածքում գտնվող Էրեբունի ամրոցի հիմնադրումը կապված է Ուրարտուի Արգիշտի Ա թագավորի հետ։ Երևանի և Արարատյան դաշտի պատմությունը ներառում է նաև հին և միջնադարյան հայկական պետականության ու մշակույթի բազմաթիվ շերտեր։
Հետևաբար, երբ Երևանի պատմությունը ներկայացվում է որպես «հին ադրբեջանական քաղաքի» պատմություն, կարևոր է հասկանալ՝
ո՞ր պատմական ժամանակաշրջաններն են ընդգրկված,
ո՞ր աղբյուրներն են ընտրված,
ինչպե՞ս են մեկնաբանվում դրանք,
և արդյո՞ք ներկայացվում են նաև այն աղբյուրները, որոնք չեն համապատասխանում հեղինակի հիմնական տեսակետին։
Պատմական ամբողջականությունը պահանջում է ոչ միայն սեփական վարկածի աղբյուրները, այլև հակադիր փաստերի ներկայացում։
«Գիտական աշխատանք» բնորոշումը նույնպես ստուգման կարիք ունի
Գիրքը ներկայացվում է որպես երկար տարիների ուսումնասիրության արդյունք և Ադրբեջանի պատմագրության մեջ ներդրում ունեցող աշխատություն։
Սակայն գիտական բնույթը որոշվում է ոչ միայն հեղինակի պաշտոնով կամ հրատարակության ակադեմիական ներկայացմամբ։
Այն գնահատվում է՝
աղբյուրների որակով, դրանց քննադատական վերլուծությամբ, մեթոդաբանությամբ և ստուգելիությամբ։
Հետևաբար, եթե գիրքը ներկայացվում է որպես պատմագիտական ուսումնասիրություն, բնական է ակնկալել մի քանի հարցերի պատասխաններ ․
Որո՞նք են հիմնական առաջնային աղբյուրները։ Ինչպե՞ս են դրանք մեկնաբանվել։ Ներկայացվա՞ծ են արդյոք հակադիր աղբյուրները։ Կարո՞ղ է անկախ հետազոտողը նույն աղբյուրների հիման վրա ստանալ նույն եզրակացությունը։
Սրանք քաղաքական հարցեր չեն։ Սրանք պատմագիտական աշխատանքի նկատմամբ կիրառվող սովորական չափանիշներ են։
Գրքի շուրջ ամենաուշագրավ հանգամանքը
Թերևս ամենակարևոր փաստը հենց գրքի բովանդակությունից դուրս է։
Գիրքը Ստոկհոլմում ներկայացվել է Ադրբեջանի պետական կառույցների և դեսպանության աջակցությամբ, իսկ Ադրբեջանի Սփյուռքի պետական կոմիտեն այն ներկայացրել է «Արևմտյան Ադրբեջանի մասին»։
Այսպիսով, «Արևմտյան Ադրբեջան» ձևակերպումը պարզապես առանձին մեկնաբանի բնորոշումը չէ։ Այն արդեն տեղ է գտել գրքի պետական ներկայացման շրջանակում։
Հենց այստեղ է, որ մեկ ընտանիքի հիշողությունը մտնում է ավելի լայն՝ քաղաքական և պատմական նարատիվի շրջանակ։
Ինչո՞ւ է այս նարատիվը ներկայացվում Եվրոպայում
Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել Ստոկհոլմում՝ ադրբեջանական պետական կառույցների և դեսպանության աջակցությամբ։ Միջոցառմանը մասնակցել են նաև տարբեր ազգային համայնքների ներկայացուցիչներ։
Նրանց մասնակցությունը ինքնին որևէ քաղաքական դիրքորոշում չի ապացուցում և չպետք է ներկայացվի որպես մեղադրանք։
Սակայն որպես լրագրողական հարց կարելի է ձևակերպել.
Ինչո՞ւ է Երևանի պատմությունը Եվրոպայում ներկայացվում «Արևմտյան Ադրբեջանի» շրջանակում, և ի՞նչ նպատակ է հետապնդում այդ պատմական նարատիվի միջազգային տարածումը։
Այս հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ոչ միայն առանձին գրքերը, այլև դրանց ներկայացման պետական քաղաքականությունը։
Պատմական հիշողությունը պետք է հարգել, բայց այն չի կարող վերածվել տարածքային քարտեզի
Նիդերլանդական օրագիրը չի վիճարկում որևէ ընտանիքի՝ Երևանում ապրած լինելու պատմությունը և չի փորձում որևէ մեկին զրկել իր անձնական հիշողությունից։
Վիճարկման առարկան այլ է՝ անձնական հիշողությունից դեպի պատմական կամ քաղաքական իրավունք կատարվող անցումը։
Երևանում ադրբեջանական կամ թյուրքալեզու մահմեդական բնակչության պատմական ներկայությունը չի նշանակում, որ Երևանը եղել է Ադրբեջանի Հանրապետության տարածք։
Երևանի խանության գոյությունը չի նշանակում, որ այն եղել է Ադրբեջանի Հանրապետություն։
Իսկ ժամանակակից «Արևմտյան Ադրբեջան» քաղաքական ձևակերպումը չի դառնում պատմական փաստ միայն այն պատճառով, որ այն ամրագրվում է պետական հաղորդագրություններում։
Նիդերլանդական օրագիրը առաջարկում է մեկ պարզ չափանիշ
Այս պահին ամբողջական 88 էջանոց գիրքը մեզ հասանելի չէ։ Հետևաբար մենք չենք պատրաստվում դրա չտեսած էջերի վերաբերյալ վերջնական դատողություններ անել։
Սակայն արդեն հրապարակված պաշտոնական նյութերը բավարար են հարցադրումը ձևակերպելու համար։
Եթե գիրքը հիշողության մասին գիրք է, ապա անձնական հիշողությունը պետք է հարգել։
Եթե այն պատմագիտական ուսումնասիրություն է, ապա դրա պնդումները պետք է ստուգելի լինեն։
Եվ եթե այն ներկայացվում է որպես «Արևմտյան Ադրբեջանի» պատմության մաս, ապա այդ պատմական կապը պետք է հիմնավորվի աղբյուրներով։
Հետևաբար Նիդերլանդական օրագրի հակափաստարկը պարզ է՝
Ցույց տվեք աղբյուրները։ Մենք դրանք կստուգենք։
Ոչ վիրավորանք։
Ոչ հակաքարոզչություն։
Փաստերի ստուգում։
Որովհետև պատմական ճշմարտության ուժը ոչ թե նրա կրկնության, այլ ստուգելիության մեջ է։
Նիդերլանդական օրագիր
The Azerbaijani Ashakhandal: When History Becomes Entangled with Politics
Yerevan — “The Homeland That Lives in My Heart”
Memory, History, or Political Narrative?
A book entitled İrəvan – qəlbimdə yaşayan yurdum — “Yerevan: The Homeland That Lives in My Heart” — by Zarifa Hagverdiyeva, a researcher at the Institute of Manuscripts named after Muhammad Fuzuli of the Azerbaijan National Academy of Sciences, was recently presented in Stockholm.
The event was organized by the Sweden-Azerbaijan Association with the support of Azerbaijan’s State Committee for Work with the Diaspora and the Embassy of Azerbaijan in Sweden. Particularly noteworthy is the fact that the State Committee itself described the publication in its official announcement as a book about “Western Azerbaijan.”
According to the Azerbaijan National Academy of Sciences, the book examines the history of what it describes as “the ancient Azerbaijani city of Irevan.” The author reportedly seeks to explore Irevan’s place in the history and cultural heritage of the Azerbaijani people. The book also contains the author’s childhood memories and the story of her grandfather, Meshadi Teymur, and his family.
This raises a question that goes beyond the book itself:
Where does personal memory end, and where does the political reinterpretation of history begin?
Personal Memory Is Not Evidence of Historical Sovereignty
If the author’s family lived in Yerevan and preserved personal memories of the city, the existence of those memories cannot and should not be disputed.
Everyone has the right to regard the city of their childhood as their homeland.
But family memories, however valuable they may be as part of personal and social history, cannot by themselves establish the historical or territorial belonging of a city to any modern state.
This is where an important distinction must be made between personal memory, historical fact, and political interpretation.
The Chronological Problem with the Term “Azerbaijani”
In its official presentation of the book, the Azerbaijan National Academy of Sciences refers to Yerevan as “an ancient Azerbaijani city.”
That description raises a basic historical question:
For which historical period — and in what sense — is the term “Azerbaijani” being used?
The history of Yerevan encompasses numerous periods, political entities, administrative systems, peoples and cultural traditions. The modern Republic of Azerbaijan was established in 1918.
Therefore, when the history of earlier periods is presented through the framework of modern Azerbaijani national identity, the historical sources and methodology used to establish that connection should be clearly demonstrated.
Projecting a modern national identity backward onto earlier historical periods requires historical evidence and methodological justification.
The Yerevan Khanate: A Historical Reality, but Not the Republic of Azerbaijan
The Yerevan Khanate is an important part of the region’s history and, like any historical period, deserves serious scholarly study.
But the Yerevan Khanate and the Republic of Azerbaijan, established in 1918, were not the same political entity.
Consequently, any attempt to move from the history of the khanate to the concept of an “Azerbaijani homeland” requires a clearly documented historical connection.
The question is not who has the right to study a particular historical heritage. The question is:
What historical connection is being established between different periods, and what evidence supports that connection?
Yerevan’s History Does Not Begin with the Khanate
The historical layers of Yerevan reach much further back.
The foundation of the Erebuni fortress, located within present-day Yerevan, is associated with Argishti I, king of Urartu. The history of Yerevan and the Ararat Plain also encompasses numerous layers of ancient and medieval Armenian statehood, culture and settlement.
Therefore, when Yerevan is presented as “an ancient Azerbaijani city,” several fundamental questions arise:
Which historical periods are being included?
Which sources have been selected?
How are those sources interpreted?
Are sources that contradict the author’s principal argument also presented?
A comprehensive historical account requires not only evidence supporting a particular thesis, but also serious consideration of evidence that may challenge it.
The Claim That the Book Is a Scholarly Study Also Requires Examination
The book is presented as the result of many years of research and as a contribution to Azerbaijani historiography.
However, the scholarly character of a work is not determined simply by the author’s institutional position or by the academic status of the institution associated with its publication.
It is determined by the quality of its sources, the critical analysis of those sources, the methodology employed, and the ability of others to verify its conclusions.
If the book is presented as a historical study, it is therefore reasonable to ask:
What are its principal primary sources? How are those sources interpreted? Are alternative or opposing sources considered? Could an independent researcher reach the same conclusions on the basis of the evidence presented?
These are not political questions.
They are standard questions applied to historical scholarship.
The Most Significant Aspect of the Book’s Presentation
Perhaps the most important aspect lies not in the book itself, but in the way it has been officially presented.
The book was launched in Stockholm with the support of Azerbaijani state institutions and the Azerbaijani Embassy, while Azerbaijan’s State Committee for Work with the Diaspora explicitly presented it as a book about “Western Azerbaijan.”
This is significant because the term “Western Azerbaijan” is therefore not merely a phrase used by an individual author or commentator. It has entered the framework of an official, state-supported narrative.
This is the point at which the memory of one family becomes part of a broader political and historical narrative.
Why Is This Narrative Being Presented in Europe?
The book was presented in Stockholm with the support of Azerbaijani state institutions and the Azerbaijani Embassy. Representatives of various national communities also attended the event.
Their participation, by itself, proves nothing about their political views and should not be interpreted as an accusation.
Nevertheless, from a journalistic perspective, a legitimate question can be asked:
Why is the history of Yerevan being presented in Europe within the framework of “Western Azerbaijan,” and what purpose does the international promotion of this historical narrative serve?
Answering that question requires looking beyond individual publications and examining the broader context in which such narratives are being promoted by state institutions.
Historical Memory Deserves Respect — but It Cannot Become a Territorial Claim
Niderlandakan Oragir does not dispute the fact that individual Azerbaijani families may have lived in Yerevan, nor does it seek to deny anyone their personal memories of the city.
The issue is the transition from personal memory to a broader historical or territorial claim.
The historical presence of an Azerbaijani or Turkic-speaking Muslim population in Yerevan does not mean that Yerevan was part of the Republic of Azerbaijan.
The existence of the Yerevan Khanate does not mean that it was the Republic of Azerbaijan.
And the modern political concept of “Western Azerbaijan” does not become an established historical fact simply because it appears in official state communications.
One Simple Standard
At present, the complete 88-page book is not available to us. For that reason, we will not make definitive judgments about passages or arguments we have not been able to examine ourselves.
However, the official information already published is sufficient to raise legitimate questions.
If the book is a work of personal memory, then those memories should be respected.
If it is a work of historical scholarship, then its claims should be supported by verifiable evidence.
And if it is presented as part of the history of “Western Azerbaijan,” then the historical connection underlying that concept should be demonstrated through reliable sources.
Therefore, the position of Niderlandakan Oragir is simple:
Show us the sources. We will examine them.
No insults.
No counter-propaganda.
Just fact-checking.
Because the strength of historical truth lies not in how often it is repeated, but in whether it can withstand verification.
«Նիդերլանդական օրագիրը» օգոստոսի 1-ից մինչև սեպտեմբերի 1-ը գտնվում է ամառային արձակուրդում։
Սիրով խնդրում ենք մեր թղթակիցներին այս ընթացքում պատրաստված հոդվածները պահել իրենց մոտ և խմբագրություն ուղարկել սեպտեմբերի 1-ից։ Միայն առանձնահատուկ կարևոր և հրատապ նյութերը, ըստ անհրաժեշտության, կհրապարակվեն «Նիդերլանդական օրագրի» ֆեյսբուքյան էջում։
Շնորհակալություն ենք հայտնում մեր բոլոր ընթերցողներին, հեղինակներին, թղթակիցներին և գործընկերներին՝ վստահության, աջակցության և մշտական համագործակցության համար։ Ձեր հետաքրքրությունն ու հավատարմությունն են մեզ ոգեշնչում շարունակելու մեր անկախ և պատասխանատու աշխատանքը։
Մաղթում ենք բոլորիդ արևաշատ, խաղաղ, առողջ և անհոգ ամառային հանգիստ։ Թող այս ժամանակը ձեզ պարգևի նոր ուժ, գեղեցիկ հանդիպումներ, վառ տպավորություններ և ստեղծագործական նոր գաղափարներ։
Կհանդիպենք սեպտեմբերի 1-ից՝ նոր ուժով, նոր հրապարակումներով, հետաքրքիր հարցազրույցներով և բացառիկ նյութերով։
Սիրով՝
«Նիդերլանդական օրագիր»
Հուլիսի 28֊ին ժամը 10։30 րոպե հսկայական Disney Dream կրուիզային նավը արդեն 2րդ անգամ իր խարիսխները գցեց Ռոտերդամի Holland Amerikakade նավամատույցում։
339 մետր երկարությամբ այս նավը նախատեսված է 4.000 ուղևորի համար և սպասարկվում է 1.000 անձնակազմի անդամների կողմից։ Նավի յուրաքանչյուր անկյունում զգացվում է Disney-ի կախարդական մթնոլորտը, իսկ նավի հետնամասում տեղադրված է հսկայական Միկի Մաուսի արձանը։
AquaDuck-ը Disney Dream նավի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկն է։ Այն ծովում գործող առաջին ջրային սահուղին է, որը սկսվում է 12-րդ տախտակամածից և անցնում նավի արտաքին մասով մինչև 8-րդ տախտակամածը։
Disney Cruise Line ընկերության նավատորմը բաղկացած է մի շարք շքեղ կրուիզային նավերից, որոնց թվում են Disney Magic, Disney Dream, Disney Wonder և ամենանոր նավը՝ Disney Treasure։
Նավը կմնա Ռոտերդամում մինչև հուլիսի 28ի ժամը 19։30, այնուհետև կմեկնի դեպի Նորվեգիայի Մալոյ (Maloy) քաղաքը և օգոստոսի 15-ին կրկին կվերադառնա Ռոտերդամ։
Anahit Aghabekyan
Աղբյուրը Ad.nl և Rotterdam.nl կայքեր
Հայկական երկաթուղու 125-ամյա պատմությունը՝ Ռուսական կայսրությունից մինչև մեր օրերը
01.08.2026/Նիդ.օրագիր
Հայաստանի երկաթուղին այսօր կրկին դարձել է բուռն քաղաքական և տնտեսական քննարկումների առարկա։ Հայաստանի իշխանությունների հայտարարությունները կոնցեսիոն պայմանագրի հնարավոր դադարեցման մասին, ռուսական կողմի փոխհատուցման պահանջները և միջազգային արբիտրաժի հավանականությունը նոր լույսի ներքո են ներկայացնում մի ենթակառուցվածք, որի պատմությունը ձգվում է ավելի քան մեկ դար։
Հայկական երկաթուղին պարզապես տրանսպորտային համակարգ չէ։ Այն Հայաստանի տնտեսական զարգացման, տարածաշրջանային հաղորդակցության, քաղաքական իրողությունների և աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների կենդանի վկան է։
Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանը. երկաթուղու ծնունդը
Հայաստանի տարածքում երկաթուղու պատմությունը սկսվում է XIX դարի վերջին։ Անդրկովկասի տնտեսական և ռազմական նշանակությունը մեծացնելու նպատակով Ռուսական կայսրությունը կառուցում էր երկաթուղային նոր գծեր։
1899 թվականին շահագործման հանձնվեց Թիֆլիս–Ալեքսանդրապոլ–Կարս երկաթուղին, որը դարձավ տարածաշրջանի կարևորագույն հաղորդակցական ուղիներից մեկը։ Ալեքսանդրապոլը (ներկայիս Գյումրի) վերածվեց խոշոր երկաթուղային հանգույցի։
1902 թվականին երկաթուղին հասավ Երևան, իսկ Հայաստանի մայրաքաղաքը առաջին անգամ ստացավ ուղիղ երկաթուղային կապ արտաքին աշխարհի հետ։
Այդ ժամանակաշրջանում կառուցված ենթակառուցվածքների մի զգալի մասը երկար տարիներ ծառայեց Հայաստանի տնտեսությանը։
Խորհրդային տարիներ. զարգացման և ընդլայնման շրջան
Խորհրդային իշխանության տարիներին հայկական երկաթուղին դարձավ ԽՍՀՄ միասնական երկաթուղային համակարգի բաղկացուցիչ մասը։
Կառուցվեցին նոր կայարաններ, կամուրջներ, թունելներ, էլեկտրականացվեցին բազմաթիվ գծեր, արդիականացվեց շարժակազմը։
Երկաթուղին դարձավ Հայաստանի արդյունաբերության, հանքարդյունաբերության, գյուղատնտեսության և միջազգային բեռնափոխադրումների հիմնական հենասյուներից մեկը։
Խորհրդային տարիներին Երևանից գնացքներ էին մեկնում դեպի Մոսկվա, Լենինգրադ, Թբիլիսի, Բաքու, Ռոստով, Սոչի, Բաթում և ԽՍՀՄ բազմաթիվ այլ քաղաքներ։
Անկախություն և ճգնաժամ
1991 թվականին Հայաստանի անկախությունից հետո երկաթուղին կանգնեց լուրջ մարտահրավերների առաջ։
Խորհրդային տնտեսական կապերի փլուզումը, Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից սահմանների փակումը, տնտեսական ճգնաժամը և պատերազմի հետևանքները կտրուկ նվազեցրին բեռնափոխադրումների ու ուղևորափոխադրումների ծավալները։
Տարիներ շարունակ ենթակառուցվածքները գրեթե չէին արդիականացվում, իսկ ֆինանսական հնարավորությունները սահմանափակ էին։
«Գույք՝ պարտքի դիմաց»
2002 թվականին Հայաստանը և Ռուսաստանը համաձայնության եկան «Գույք՝ պետական պարտքի դիմաց» ծրագրի շուրջ, որի շրջանակում մի շարք պետական ակտիվներ փոխանցվեցին ռուսական կողմին՝ Հայաստանի պետական պարտքի մի մասը մարելու նպատակով։
Թեև երկաթուղին այդ ծրագրով ուղղակիորեն սեփականության իրավունքով չի փոխանցվել, այդ ժամանակաշրջանը դարձավ հայ-ռուսական տնտեսական համագործակցության նոր փուլի սկիզբը, որի տրամաբանական շարունակությունը եղավ երկաթուղու կոնցեսիոն կառավարումը։
2008 թվական. 30-ամյա կոնցեսիոն պայմանագիր
2008 թվականին Հայաստանի կառավարությունը 30 տարի ժամկետով կոնցեսիոն պայմանագիր կնքեց «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության հետ։
Կառավարումը փոխանցվեց «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերությանը, որը պարտավորվեց իրականացնել խոշոր ներդրումներ, վերանորոգել գծերը, արդիականացնել կայարաններն ու շարժակազմը և բարձրացնել ծառայությունների որակը։
Այս քայլը հիմնավորվում էր նրանով, որ Հայաստանի պետական բյուջեն չէր կարող սեփական միջոցներով իրականացնել անհրաժեշտ բազմամիլիոնանոց ներդրումները։
Ի՞նչ է արվել
Ռուսական կողմի պաշտոնական տվյալներով՝ 2008-2025 թվականներին ներդրվել է ավելի քան 396 միլիոն ԱՄՆ դոլար։
Կատարվել են.
- երկաթուղային գծերի վերանորոգումներ,
- կամուրջների և թունելների ամրապնդման աշխատանքներ,
- շարժակազմի արդիականացում,
- կայարանների բարելավում,
- անվտանգության համակարգերի կատարելագործում։
Ընկերությունը նաև նշում է, որ շուրջ 2500 աշխատակիցների աշխատավարձերը պարբերաբար բարձրացվել են, իսկ շահաբաժիններ բաժնետերերին չեն վճարվել՝ միջոցներն ուղղելով զարգացման ծրագրերին։
Նոր քաղաքական փուլ
2026 թվականին Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց, որ ցանկանում է վերականգնել հայկական երկաթուղու լիարժեք կառավարումը։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ երկաթուղին Հայաստանի Հանրապետության սեփականությունն է, և պետությունը պետք է կարողանա այն օգտագործել իր ազգային շահերից ելնելով։
Միաժամանակ նշվեց, որ նախընտրելի է հարցը լուծել բանակցությունների միջոցով, սակայն անհրաժեշտության դեպքում Հայաստանը պատրաստ է դիմել միջազգային արբիտրաժ։
Փոխհատուցման շուրջ տարաձայնությունները
«Ռուսական երկաթուղիներ»-ի գլխավոր տնօրեն Օլեգ Բելոզերովը հայտարարեց, որ պայմանագրի դադարեցման դեպքում Հայաստանը պետք է վերադարձնի շուրջ 400 միլիոն դոլարի ներդրումները։
Ի պատասխան՝ Հայաստանի կառավարության պաշտոնական գնահատականներում նշվում է, որ նույնիսկ ամենաբարդ սցենարի դեպքում հնարավոր փոխհատուցման չափը գնահատվում է մոտ 103,6 միլիարդ դրամ կամ շուրջ 273 միլիոն դոլար։
Այս տարբերությունը ցույց է տալիս, որ կողմերը դեռևս չունեն միասնական պատկերացում հնարավոր ֆինանսական հաշվարկների վերաբերյալ։
Իրավական դաշտ
Մասնագետների կարծիքով, վերջնական պատասխանները կախված են ոչ թե քաղաքական հայտարարություններից, այլ կոնցեսիոն պայմանագրի յուրաքանչյուր կետի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունից։
Կարևոր նշանակություն կունենան.
- պայմանագրի կատարման աստիճանը,
- ներդրումների փաստացի ծավալը,
- կողմերի փոխադարձ պարտավորությունների կատարումը,
- անկախ ֆինանսական գնահատումները,
- միջազգային կոնցեսիոն իրավունքի նորմերը։
Եթե համաձայնություն չկայանա, հարցը կարող է քննվել միջազգային արբիտրաժում։
Երկաթուղին՝ վաղվա Հայաստանի համար
Հայկական երկաթուղու նշանակությունը միայն ներկայի խնդիրներով չի սահմանափակվում։
Եթե տարածաշրջանում բացվեն նոր հաղորդակցային ուղիներ, Հայաստանը կարող է վերածվել տարանցիկ կարևոր հանգույցի Եվրոպայի, Սև ծովի, Կովկասի, Իրանի և Ասիայի միջև։
Այդ պայմաններում երկաթուղու արդյունավետ կառավարումը կդառնա ոչ միայն տնտեսական, այլև ազգային անվտանգության հարց։
Փոխարենը՝ պատմության դասերը
125 տարվա ընթացքում հայկական երկաթուղին ապրել է Ռուսական կայսրության, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, Խորհրդային Միության և անկախ Հայաստանի բոլոր քաղաքական փուլերը։
Այն տեսել է պատերազմներ, վերելքներ, տնտեսական ճգնաժամեր, շրջափակում և վերակառուցում։
Այսօր այն կրկին կանգնած է պատմական ընտրության առաջ։ Ինչպիսին էլ լինի առաջիկա բանակցությունների կամ հնարավոր արբիտրաժի արդյունքը, մեկ բան անփոփոխ է մնում. հայկական երկաթուղին եղել և շարունակում է մնալ Հայաստանի կարևորագույն ռազմավարական ենթակառուցվածքներից մեկը, որի ապագան վճռորոշ նշանակություն կունենա երկրի տնտեսական զարգացման, տարածաշրջանային կապերի և պետական ինքնիշխանության համար։
Hay Azian
Նիդերլանդներում՝ օգոստոսի 6-ից. արժե դիտել «La Bataille de Gaulle» ֆիլմը
02.08.2026 /Նիդ.օրագիր/ Inge Drost
Ֆրանսիական կինոյի այս տարվա ամենասպասված պատմական ֆիլմերից մեկը՝ «La Bataille de Gaulle» («Դը Գոլի ճակատամարտը»), օգոստոսի 6-ից կցուցադրվի նաև Նիդերլանդների կինոթատրոններում։
«Նիդերլանդական օրագրի» բարեկամ, Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիայի (FAON) և Աբովյան մշակութային միության քարտուղար Ինգա Դրոստը, որն այս օրերին ամուսնու՝ նույն կազմակերպության նախագահ և Աբովյան մշակութային միության վարչության անդամ Մաթո Հախվերդյանի հետ հանգստանում է Ֆրանսիայի լեռնային փոքրիկ բնակավայրերից մեկում, կիսվել է իր բացառիկ տպավորություններով։ Նրանք երկու անգամ այցելել են կինոթատրոն՝ դիտելու ֆիլմի երկու մասերն էլ, և, ինչպես նշում է Ինգա Դրոստը, այն թողել է չափազանց ուժեղ ազդեցություն։
Ֆիլմի գլխավոր դերում հանդես է գալիս ֆրանսահայ ճանաչված դերասան Սիմոն Աբգարյանը, որը մարմնավորում է գեներալ Շառլ դը Գոլին։ Ինգա Դրոստի խոսքով՝ դերակատարությունը բացառիկ է. Աբգարյանին հաջողվել է էկրանին կենդանացնել այն առաջնորդի կերպարը, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենածանր օրերին, Լոնդոնից ղեկավարելով «Ազատ Ֆրանսիա» շարժումը, հրաժարվեց համակերպվել Ֆրանսիայի կապիտուլյացիային և դարձավ ֆրանսիական դիմադրության խորհրդանիշը։
Նրա գնահատմամբ՝ ոչ միայն Սիմոն Աբգարյանի խաղն է տպավորիչ, այլև մյուս դերակատարումները, մասնավորապես՝ Ուինսթոն Չերչիլի կերպարի մարմնավորումը, որը նույնպես ներկայացված է բարձր արվեստով։
Ֆիլմը բաղկացած է երկու մասից, որոնցից յուրաքանչյուրի տևողությունը մոտ 2 ժամ 40 րոպե է։ Այն նկարահանվել է շուրջ 74 միլիոն եվրո բյուջեով՝ դառնալով վերջին տարիների ամենամասշտաբային ֆրանսիական պատմական կինոնախագծերից մեկը։
Եթե սիրում եք պատմական ֆիլմեր, հետաքրքրվում եք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իրադարձություններով կամ պարզապես ցանկանում եք տեսնել, թե ինչպես է հայազգի անվանի դերասանը մարմնավորում Ֆրանսիայի ամենանշանավոր պետական գործիչներից մեկին, ապա այս ֆիլմը, անկասկած, արժանի է ձեր ուշադրությանը։
«Նիդերլանդական օրագիրը» խորհուրդ է տալիս բաց չթողնել այս կինոպրեմիերան։
Vanaf 6 augustus in de Nederlandse bioscopen: La Bataille de Gaulle – een film die u niet mag missen
Vanaf 6 augustus is de historische Franse speelfilm La Bataille de Gaulle ook in de Nederlandse bioscopen te zien. De film geldt als een van de meest ambitieuze Franse filmproducties van de afgelopen jaren en vertelt het indrukwekkende verhaal van generaal Charles de Gaulle en het ontstaan van het Franse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Inge Drost, secretaris van de Federatie Armeense Organisaties in Nederland (FAON) en een goede relatie van Niderlandakan Oragir, bracht samen met haar echtgenoot Mato Hakhverdian, voorzitter van FAON, haar vakantie door in een klein bergdorp in Frankrijk. Daar kregen zij de gelegenheid om beide delen van de film in de bioscoop te bekijken.
Volgens Inga Drost maakte de film een diepe indruk. Vooral de vertolking van Charles de Gaulle door de Frans-Armeense acteur Simon Abkarian noemt zij indrukwekkend en overtuigend. Abkarian brengt op indringende wijze de man tot leven die vanuit Londen leiding gaf aan de beweging Vrij Frankrijk en uitgroeide tot het gezicht van het Franse verzet tegen de Duitse bezetting.
Ook de overige cast oogst volgens haar veel waardering. Met name de vertolking van Winston Churchill draagt bij aan de historische geloofwaardigheid en de kracht van de film.
La Bataille de Gaulle bestaat uit twee delen van elk ongeveer twee uur en veertig minuten. Met een productiebudget van circa 74 miljoen euro behoort de film tot de grootste historische Franse producties van de laatste jaren.
Voor liefhebbers van geschiedenis, de Tweede Wereldoorlog en kwaliteitscinema is deze film een absolute aanrader. Bovendien is het een bijzondere gelegenheid om de indrukwekkende acteerprestatie van de Frans-Armeense acteur Simon Abkarian op het witte doek te beleven.
Niderlandakan Oragir beveelt deze film van harte aan aan zijn lezers.
Նկարում` Սիմոն Աբգարյանը՝ Շառլ դը Գոլի կերպարում
Առնհեմի հայ համայնքը հրաժեշտ տվեց Տեր Սերովբե քահանա Ալանճյանին
02.08.2026/Նիդ.օրագիր
Նիդերլանդների Առնհեմ քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցում այսօր տեղի ունեցավ Սուրբ և Անմահ Պատարագ, որը միաժամանակ դարձավ նաև համայնքի հոգևոր հովիվ Տեր Սերովբե քահանա Ալանճյանի հրաժեշտի վերջին պատարագը՝ նախքան նրա վերադարձը Միացյալ Նահանգներ։
Պատարագից հետո Առնհեմի Հայ Առաքելական եկեղեցու ծխական խորհուրդը և Առնհեմի ու շրջակա բնակավայրերի հայ համայնքը հանդես եկան շնորհակալական ուղերձով՝ բարձր գնահատելով Տեր Սերովբեի վերջին երկու տարիների նվիրված ծառայությունը, հոգևոր առաջնորդությունն ու համայնքի հանդեպ ցուցաբերած հայրական հոգատարությունը։
Ուղերձում ընդգծվում է, որ Տեր Հայրը իր հավատքով, խոնարհությամբ, աղոթքով և Աստծո խոսքի քարոզությամբ զորացրել է համայնքի անդամներին և նշանակալի հետք է թողել եկեղեցու ու համայնքի կյանքում։
Համայնքը երախտագիտությամբ շնորհակալություն է հայտնել նաև քահանայի ընտանիքին՝ եկեղեցական ծառայության ճանապարհին նրա կողքին լինելու և համայնքի կյանքին մասնակցելու համար։
Տեր Սերովբե քահանա Ալանճյանը ընտանիքի հետ վերադառնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, որտեղ շարունակելու է իր հոգևոր առաքելությունը։ Առնհեմի հայ համայնքը նրան մաղթել է Աստծո օրհնությունը, առողջություն, խաղաղություն և հաջողություններ նոր ծառայության մեջ՝ վստահեցնելով, որ նա միշտ առանձնահատուկ տեղ կունենա համայնքի հավատացյալների սրտերում։
«Նիդերլանդական օրագիրը» միանում է այս բարեմաղթանքներին՝ շնորհակալություն հայտնելով Տեր Սերովբե քահանա Ալանճյանին Նիդերլանդների հայ համայնքում կատարած հոգևոր ծառայության համար և մաղթելով Աստծո օրհնությունն ու հաջողություններ նրա հետագա առաքելության ճանապարհին։
Աղբյուր՝ Առնհեմի Հայ Առաքելական եկեղեցու պաշտոնական կայքի հաղորդագրություն։
Ձևավորվեց Հայաստանի նոր կառավարությունը․ վերանշանակումներ, նոր նշանակում և նոր ղեկավարություն Ազգային ժողովում
04.08.3026/Նիդ.օրագիր
Հայաստանում ավարտվեց նոր կառավարության ձևավորման հիմնական փուլը։ Հանրապետության նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի ստորագրած հրամանագրերով վերանշանակվեցին կառավարության անդամների գերակշիռ մասը, նշանակվեց նոր բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարը, իսկ Ազգային ժողովը նոր նախագահ ընտրեց։
Նախագահի հրամանագրերով փոխվարչապետների պաշտոններում վերանշանակվել են Տիգրան Խաչատրյանը և Մհեր Գրիգորյանը։
Իրենց պաշտոններում շարունակելու են աշխատել նաև ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը, էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը, տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը, պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը, շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանը, կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը, ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանը, արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը, առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանը, արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանը և աշխատանքի ու սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը։
Միակ նախարարական փոփոխությունը կատարվել է բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունում. այդ պաշտոնում նշանակվել է Դավիթ Թադևոսյանը, որը փոխարինել է Մխիթար Հայրապետյանին։
Ազգային ժողովի առաջին նիստում պատգամավորներն ԱԺ նախագահի պաշտոնում ընտրեցին նախկին փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանին։ Նրա թեկնածության օգտին քվեարկեց 63 պատգամավոր, դեմ՝ 28-ը։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը լիովին աջակցեց թեկնածությանը, «Ուժեղ Հայաստան»-ը քվեարկեց դեմ, իսկ «Հայաստան» խմբակցությունը չմասնակցեց քվեարկությանը։
Նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը նաև ստորագրեց Նիկոլ Փաշինյանին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ նշանակելու մասին հրամանագիրը։ Այդ նշանակումը հաջորդեց կառավարության սահմանադրական հրաժարականին, որը ներկայացվել էր նորընտիր Ազգային ժողովի առաջին նիստի մեկնարկին։ Սահմանադրության համաձայն՝ խորհրդարանական մեծամասնության առաջադրած թեկնածուն վարչապետ է նշանակվում նախագահի կողմից, և «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը կրկին առաջադրել էր Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածությունը։
Կառավարության ձևավորմանը զուգահեռ տեղի ունեցան նաև այլ նշանակումներ։ Լիլիթ Մակունցը նշանակվել է վարչապետի աշխատակազմի ղեկավար, իսկ երկար տարիներ այդ պաշտոնը զբաղեցրած Արայիկ Հարությունյանը շարունակելու է իր գործունեությունը որպես Ազգային ժողովի պատգամավոր։
Այսպիսով, նոր ձևավորված կառավարությունում պահպանվել է գործադիր իշխանության հիմնական կազմը՝ ընդամենը մեկ նախարարական փոփոխությամբ, ինչը վկայում է գործող քաղաքական թիմի շարունակականության և կառավարության աշխատանքի հաջորդ փուլ մտնելու մասին։
Լուսանկար` Նիդ օրագրի
Հայաստանը և Նիդերլանդները խորացնում են գործարար համագործակցությունը․ նոր նախաձեռնություններ՝ առևտրի, ներդրումների և արտահանման ուղղությամբ
06.08.2026/ Նիդ.օրագիր
Հայաստանի Հանրապետության և Նիդերլանդների Թագավորության միջև տնտեսական և գործարար համագործակցության ընդլայնմանն ուղղված հերթական կարևոր քայլն է քննարկվել օգոստոսի 5-ին Հայաստանի Հանրապետության առևտրաարդյունաբերական պալատում կայացած աշխատանքային հանդիպման ընթացքում։
ՀՀ Առևտրաարդյունաբերական պալատի նախագահ Մարտին Սարգսյանը հյուրընկալել է Պալատի՝ Նիդերլանդների Թագավորությունում նորանշանակ պաշտոնական ներկայացուցիչ Սվետլանա Անդրեսյանին։ Հանդիպման ընթացքում կողմերը հանգամանալից անդրադարձել են երկու երկրների գործարար շրջանակների միջև առևտրատնտեսական համագործակցության զարգացման հեռանկարներին, ինչպես նաև Նիդերլանդների առևտրաարդյունաբերական պալատի և այլ հեղինակավոր գործարար կառույցների հետ համագործակցության հնարավորություններին։
Մարտին Սարգսյանը կարևորել է պաշտոնական ներկայացուցչությունների, դիվանագիտական կառույցների և առևտրաարդյունաբերական պալատների միջև համակարգված համագործակցությունը՝ ընդգծելով, որ այն կարող է նոր որակ հաղորդել հայ-նիդերլանդական տնտեսական հարաբերություններին և նպաստել նոր ներդրումային ու առևտրային ծրագրերի իրականացմանը։
Քննարկման առանցքային թեմաներից մեկը երկու երկրների գործարարների միջև առցանց բանակցությունների կազմակերպումն էր։ Նշվեց, որ նման ձևաչափը հնարավորություն կտա նախապես մշակել համագործակցության ծրագրերը, համաձայնեցնել դրանց իրականացման արդյունավետ մեխանիզմները և հիմք ստեղծել Նիդերլանդներում նախատեսվող գործարար հանդիպումների ընթացքում կոնկրետ պայմանավորվածությունների և համաձայնագրերի ստորագրման համար։
Սվետլանա Անդրեսյանն իր հերթին կարևորել է նաև հայկական սփյուռքի ներուժը՝ ընդգծելով, որ Նիդերլանդներում բնակվող հայ գործարարների փորձը, կապերն ու աջակցությունը կարող են նշանակալի դեր ունենալ երկկողմ տնտեսական համագործակցության ընդլայնման գործում։
Հանդիպման ընթացքում առանձնակի ուշադրության է արժանացել նաև Նիդերլանդներում հայկական արտադրանքի մշտապես գործող առևտրի տան ստեղծման նախաձեռնությունը։ Մարտին Սարգսյանի գնահատմամբ, այդ նախագիծը կարող է դառնալ արդյունավետ հարթակ հայկական արտադրողների համար՝ նպաստելով արտահանման աշխարհագրության ընդլայնմանը, եվրոպական շուկայում մրցունակության բարձրացմանը և Հայաստանի ու Նիդերլանդների միջև տնտեսական կապերի առավել ամրապնդմանը։
Կողմերը քննարկել են նաև միջազգային ցուցահանդեսների, բիզնես-ֆորումների, գործարար առաքելությունների և համատեղ այլ նախաձեռնությունների կազմակերպման հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով նոր խթան հաղորդել հայ-նիդերլանդական տնտեսական համագործակցությանը և ստեղծել փոխշահավետ գործընկերության նոր հնարավորություններ։
Աղբյուր՝ Հայաստանի Հանրապետության Առևտրաարդյունաբերական պալատ
Բեկում՝ ինքնության վերականգնման գործընթացում․ Նիդերլանդների քաղաքացիների անձնագրերը պետք է վերադարձվեն
07.08.2026/Նիդ.օրագիր
Հայաստան վերադարձի ընթացքում նույնականացման խնդիրների առնչությամբ նոր պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել
Վերջին մեկ տարվա ընթացքում Հայաստանի Հանրապետություն վերադարձած Նիդերլանդների մի շարք քաղաքացիներ բախվել են ինքնության և նույնականացման հետ կապված խնդիրների։ Նման դեպքերում որոշ անձինք ձերբակալվել են, իսկ նրանց մոտ եղած Նիդերլանդների անձնագրերը վերցվել են, որի հետևանքով քաղաքացիները չեն կարողացել վերադառնալ Նիդերլանդներ և ստիպված են եղել Հայաստանում սպասել իրենց ինքնության վերականգնման գործընթացի ավարտին։ Ըստ իրավաբանական աջակցություն տրամադրող RS-Rechtsbijstand-ի, որոշ դեպքերում այդ գործընթացը տևել է մինչև մեկ տարի։
Խնդրի կարգավորման ուղղությամբ RS-Rechtsbijstand-ը դիմել և քննարկումներ է անցկացրել Հայաստանում Նիդերլանդների դեսպանատան և Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարարության հետ։
Քննարկումների արդյունքում, ըստ կազմակերպության ներկայացրած տեղեկության, ձեռք է բերվել կարևոր պայմանավորվածություն․ վերցված Նիդերլանդների անձնագրերը պետք է անմիջապես վերադարձվեն քաղաքացիներին։ Սա հնարավորություն է տալիս նրանց առանց երկարատև սպասելու վերադառնալ Նիդերլանդներ և այնտեղ անվտանգ պայմաններում շարունակել ու ավարտել իրենց ինքնության վերականգնման հետ կապված գործընթացները։
RS-Rechtsbijstand-ը հայտնում է, որ առաջին քաղաքացիներն արդեն կարողացել են անխոչնդոտ վերադառնալ Նիդերլանդներ։
Այս պայմանավորվածությունը կարևոր քայլ է այն քաղաքացիների համար, որոնք Հայաստանի Հանրապետություն մուտք գործելիս կամ գտնվելու ընթացքում բախվում են նույնականացման խնդիրների։ Այն միաժամանակ հնարավորություն է տալիս նման գործընթացներն իրականացնել Նիդերլանդներում՝ առանց քաղաքացու՝ երկար ժամանակ Հայաստանի տարածքում մնալու անհրաժեշտության։
RS-Rechtsbijstand-ը հարցերի կամ իրավական աջակցության անհրաժեշտության դեպքում քաղաքացիներին առաջարկում է կապ հաստատել կազմակերպության հետ։
📞 Հեռախոս՝ 0031640059579
Տիկին. Հ.Մ. Շահբազյան RS-Rechtsbijstand Doorbraak in identiteitherstelzaken
Het afgelopen jaar kwamen meerdere mensen bij terugkeer naar Armenië in de problemen door nieuwe identificatiesystemen. Sommigen werden opgepakt en hun Nederlandse paspoort werd ingenomen, waardoor terugkeer naar Nederland onmogelijk werd. Zij konden pas terugkeren nadat hun identiteit in Nederland was hersteld, een proces dat soms tot een jaar duurde.
RS‑Rechtsbijstand heeft dit probleem structureel aangepakt. In overleg met de Nederlandse ambassade in Yerevan en het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Nederland is een belangrijke afspraak bereikt: ingenomen Nederlandse paspoorten moeten direct worden teruggegeven, zodat betrokkenen onmiddellijk kunnen terugreizen en hun identiteitherstel veilig in Nederland kunnen afronden.
De eerste cliënten zijn inmiddels veilig teruggekeerd. Een noodzakelijke en menswaardige stap vooruit.
📞 Voor vragen of ondersteuning: neem contact op met RS‑Rechtsbijstand via telefoonnummer: 0031640059579
📖 ԳՐԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ
Երևանն ունի մի առանձնահատուկ հիշողություն․ նրա փողոցներում, այգիներում ու հրապարակներում հայ գրականությունը շարունակում է ապրել՝ թեև քարացած հուշարձանի տեսքով, սակայն ոչ լուռ՝ մեզ հետ երկխոսության մեջ մտած։
Այսօր «Գրական Հայաստան» խորագրով մեր ընթերցողներին ենք ներկայացնում երկու մեծ բանաստեղծների՝ Վահան Տերյանի և Հովհաննես Շիրազի հուշարձանները։
Տերյանի քնարական աշխարհը՝ նրբություն, կարոտ, թախիծ ու հայրենիքի խոր զգացում։ Շիրազինը՝ սեր, հպարտություն, ցավ ու անսահման կապվածություն Հայաստանին։
Երկու տարբեր բանաստեղծական աշխարհներ, երկու տարբեր ժամանակներ, բայց մեկ ընդհանուր սեր՝ Հայաստանի և հայ ժողովրդի հանդեպ։
Երևանի այս հուշարձանները պարզապես քանդակներ չեն։ Դրանք հիշողության կանգառներ են, որտեղ անցորդը կարող է մի պահ կանգ առնել և հիշել այն խոսքերը, որոնք ժամանակի հետ չեն հնանում։
Երկու բանաստեղծ, երկու տարբեր ձայներ։
Նրանց հուշարձանները Երևանի գրական հիշողության կենդանի էջերն են՝ հիշեցնելով, որ մեծ գրականությունը ժամանակից չի հեռանում։
📷 Հովհաննես Շիրազ, քանդակը` Արա Շիրազի Երբ սերը հայրենիքն է, խոսքը դառնում է հավերժություն…
Հարավ-արևմտյան թաղամաս, Երևան Վահան Տերյան
Վահան Տերյանի արձանը Արձանը գտնվում է Օղակաձև զբոսայգում՝ Տերյան փողոցին հարող հատվածում։ Այն կերտվել է բազալտից։ Լռության մեջ էլ բանաստեղծի սիրտը երգում է… 📷 Լուսանկարները՝ Էլեն Հարությունյանի («Նիդերլանդական օրագիր»)
Լավ լուր․ «Զվարթնոց» օդանավակայանի հին շենքը կպահպանվի և կներառվի նոր տերմինալի կազմում
«Զվարթնոց» օդանավակայանի հին տերմինալը չի հանվի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկից։ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Արմեն Սիմոնյանի խոսքով՝ հին շենքին հուշարձանի կարգավիճակից զրկելու հարցն այլևս օրակարգում չէ։
Փոխարենը նախատեսվում է պատմական համալիրը վերափոխել և ինտեգրել նախատեսվող նոր տերմինալի ենթակառուցվածքներին՝ պահպանելով դրա՝ որպես պատմամշակութային հուշարձանի կարգավիճակը։
Մասնավորապես, նախատեսվում է ամբողջությամբ պահպանել հին տերմինալի հայտնի աշտարակը։ Շրջակա շինության որոշ հատվածներ, սակայն, կարող են մասնակի փոփոխության ենթարկվել՝ նոր ենթակառուցվածքներին ինտեգրվելու նպատակով։ Ճարտարապետական վերջնական լուծումները դեռևս հաստատված չեն․ հայեցակարգը ստացել է նախնական հավանություն, սակայն վերջնական նախագծային էսքիզները դեռ պետք է մշակվեն։
Ճարտարապետական համայնքի ներկայացուցիչները հանդես են գալիս հնարավորինս զգույշ և պահպանողական միջամտության օգտին։ Նրանց գնահատմամբ՝ հին «Զվարթնոցի» կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս այն հարմարեցնել ժամանակակից պահանջներին՝ առանց շենքը քանդելու։ Անհրաժեշտության դեպքում հնարավոր է իրականացնել առանձին փոփոխություններ և ամրացման աշխատանքներ, այդ թվում՝ գործող սեյսմակայունության նորմերին համապատասխանեցնելու նպատակով, սակայն միաժամանակ պահպանելով շենքի արտաքին ճարտարապետական կերպարը։
Նշվում է նաև, որ «Զվարթնոցի» հին շենքը Հայաստանի սահմաններից դուրս ճանաչվում է որպես իր ժամանակաշրջանի հայկական ճարտարապետության ուշագրավ նմուշ։ Այն ներկայացված է նաև արտասահմանյան տարբեր հրատարակություններում և ֆիլմերում։
Օդանավակայանի նոր գլխավոր հատակագիծն այս պահին համաձայնեցված է մոտ 95 տոկոսով։ Իշխանությունները սպասում են օդանավակայանը կառավարող ընկերությունից լրացուցիչ նյութերի։ Վերջնական հայեցակարգի պատրաստումից հետո նախատեսվում է գլխավոր հատակագիծը առաջիկա 1-2 ամիսների ընթացքում ներկայացնել հանրային քննարկման։
Հանրային քննարկման ընթացքում ճարտարապետները և այլ շահագրգիռ կողմեր հնարավորություն կունենան ներկայացնելու իրենց դիտարկումներն ու առաջարկությունները։
Աղբյուրներ՝ ՀՀ ՏԿԵ նախարարություն, Հանրային հեռուստաընկերության «Լուրեր»
ՀՀ-ում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը շորհավորական ուղերձ է հղել հայաստանաբնակ երիտասարդներին
Դեսպանը նշել է, որ երիտասարդների ձայնը պետք է լսելի լինի, իսկ նրանց գաղափարները՝ իրենց արժանի տեղն ունենան որոշումների կայացման գործընթացում
Օգոստոսի 12-ին նշվող Երիտասարդության միջազգային օրվա առթիվ Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հայաստանի երիտասարդներին՝ ընդգծելով նրանց կարևոր դերակատարությունը երկրի և հասարակության ապագայի ձևավորման գործում։
Դեսպանը երիտասարդներին բնութագրել է որպես Հայաստանի ապագան կերտող սերունդ՝ առանձնահատուկ ընդգծելով նրանց ստեղծագործական ներուժը, առաջնորդության կարողություններն ու համայնքային, ազգային և միջազգային գործընթացներում ներգրավվածությունը։
Ուղերձում դեսպանը կարևորել է նաև երիտասարդների ձայնի լսելիությունն ու նրանց գաղափարների մասնակցությունը որոշումների կայացման գործընթացներին՝ ընդգծելով, որ երիտասարդների էներգիան, տեսլականն ու փոփոխությունների նկատմամբ հավատը կարող են նպաստել ավելի արդար, կայուն և ներառական ապագայի ձևավորմանը։
Դեսպանի շնորհավորական ուղերձը
«Սիրելի՛ երիտասարդներ,
🌍 Երիտասարդության միջազգային օրվա առթիվ ջերմորեն շնորհավորում եմ ձեզ՝ Հայաստանի ապագան կերտող սերնդին: Այսօր մենք տոնում ենք ձեր ստեղծագործական ներուժը, ղեկավարման կարողությունները և այն վճռականությունը, որով դուք ներգրավված եք ձեր համայնքների, երկրի և աշխարհի զարգացման գործում:
✨ Թող ձեր ձայնը միշտ լինի լսելի, իսկ ձեր գաղափարները՝ գտնեն իրենց արժանի տեղը որոշումների կայացման գործընթացներում: Ես հավատում եմ, որ միասին կարող ենք կառուցել ավելի արդար, կայուն և ներառական ապագա՝ հիմք ընդունելով ձեր էներգիան, տեսլականը և հավատը փոփոխությունների նկատմամբ:
ՀՀ-ում Նիդերլանդների դեսպանատունը պատրաստակամ է լինել ձեր կողքին»
Հայկական մամուլը տեղեկացնում է, որ ԱԽ քարտուղարի պաշտոնում Արմեն Գրիգորյանին փոխարինեց Ալեն Սիմոնյանը
12.08.2026
Արմեն Գրիգորյանն ազատվել է Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի պաշտոնից, իսկ նրա փոխարեն այդ պաշտոնում նշանակվել է Ազգային ժողովի նախկին նախագահ Ալեն Սիմոնյանը։
Համապատասխան որոշումները օգոստոսի 13-ին ստորագրել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նույն օրը կառավարության նիստում Գրիգորյանը վերջին անգամ մասնակցել է նիստին՝ որպես ԱԽ քարտուղար, և հրաժեշտ տվել գործընկերներին։
Ալեն Սիմոնյանը վերջին տարիներին ղեկավարել է Ազգային ժողովը։
Ինչ է սա նշանակում քաղաքական առումով, առանձին հետաքրքիր թեմա է․ հատկապես ուշագրավ է, որ ԱԽ քարտուղարի պաշտոնում Գրիգորյանին փոխարինում է հենց Ալեն Սիմոնյանը՝ Փաշինյանի քաղաքական թիմի առանցքային դեմքերից մեկը։ Փաշինյանի մեկնաբանությամբ՝ փոփոխությունը պետք է դիտարկել ընթացող քաղաքական գործընթացների և դրանց բերած վերադասավորումների համատեքստում
Մի խաչքարի ոդիսականը․ ինչպես 1995-ին ծնված գաղափարը 2001-ին դարձավ Նիդերլանդներում Հայոց ցեղասպանության առաջին հուշարձանը
15.08.2026/Նիդ.օրագիր
1995–2001 թվականներ․ վեց տարի՝ գաղափարից մինչև հուշարձան, Հայաստանից Նիդերլանդներ անցած հազարավոր կիլոմետրեր, դատական պայքար, թուրքական կազմակերպությունների բողոքներ, ժամանակավոր տեղափոխություն Ասենից Ալմելո և, վերջապես, 2001 թվականի ապրիլի 24-ին՝ խաչքարի պաշտոնական բացումը Ասենի De Boskamp գերեզմանատանը։
Ասենի հայկական խաչքարի պատմությունը Նիդերլանդներում Հայոց ցեղասպանության հիշատակի պատմության կարևորագույն էջերից է։ Այն սկսվել է ոչ թե քաղաքապետարանի որոշմամբ կամ որևէ պետական ծրագրով, այլ մեկ մարդու՝ հոլանդաբնակ Նիկոլայ Ռոմաշուկի մտահղացմամբ, որը հետագայում վերածվել է մի քանի մարդկանց ու կազմակերպությունների համատեղ նախաձեռնության։
Այս պատմությունը պահպանվել է ոչ միայն փաստաթղթերում, այլև ժամանակին նկարահանված ֆիլմերում։ 2020 թվականին «Նիդերլանդական օրագիրը» հրապարակեց այդ ֆիլմերի պրեմիերան՝ վերականգնելով խաչքարի ստեղծման, Հայաստան–Նիդերլանդներ տեղափոխման, Ալմելոյի օծման և Ասենում վերջնական տեղադրման պատմությունը։
1995․ գաղափարի սկիզբը
1995 թվականից սկսած՝ Նիդերլանդներում բնակվող Նիկոլայ Ռոմաշուկը մի քանի անգամ դիմել է Հայաստանի իշխանություններին՝ խնդրելով Հայաստանից խաչքար բերել Նիդերլանդներ։
Նրա մտահղացումը պարզ էր, բայց իրագործումը՝ ամենևին ոչ։ Խաչքարը պետք է ոչ միայն պատրաստվեր Հայաստանում, այլև հազարավոր կիլոմետրեր անցներ, հասներ Նիդերլանդներ և այնտեղ ստանար տեղադրման իրավական թույլտվություն։
Ռոմաշուկն իր գաղափարի մասին պատմեց հոլանդաբնակ Աշոտ Վարդանյանին։ Վերջինս հավանեց նախաձեռնությունը և ստանձնեց խաչքարի պատրաստման աշխատանքների ֆինանսական մասը։
Այս պահից պատմությունը դառնում է արդեն ոչ թե մեկ մարդու, այլ մի ամբողջ խմբի պատմություն։
Խաչքարը պատրաստվում է Հայաստանում
Աշխատանքները բաժանվեցին Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև։
Նիկոլայ Ռոմաշուկը Նիդերլանդներում պետք է զբաղվեր փաստաթղթերով և իշխանությունների հետ բանակցություններով։ Հայաստանում կազմակերպչական և փաստաթղթային աշխատանքներին մասնակցեց Աշոտ Վարդանյանի Վանաձորցի ընկերը՝ Էդիկ Խլղաթյանը։
Խաչքարը կերտելու աշխատանքը վստահվեց երիտասարդ վարպետ Հայկ Զալինյանին։
Այսպիսով, ապագա հուշարձանը ծնվում էր Հայաստանում, բայց նրա իրական հասցեն արդեն Նիդերլանդներն էին։
1999․ «Ինտերկապը» խաչքարը հասցնում է Նիդերլանդներ
Խաչքարի պատմության հաջորդ կարևոր անունը Նորայր Զուլոյանն է՝ «Ինտերկապ» բարեգործական կենտրոնի հիմնադիր նախագահը։
1999 թվականի հունիսին Զուլոյանը ստանձնեց խաչքարը իր բեռնատարով և սեփական միջոցներով Նիդերլանդներ տեղափոխելու գործը։
Խաչքարը շուրջ 6500 կիլոմետր ճանապարհ անցավ։ Հայաստանից այն տեղափոխվեց Եվրոպա, հասավ Գերմանիա, ապա՝ Նիդերլանդներ և վերջնականապես՝ Ասեն։
Այստեղ խաչքարը հանձնվեց Նիկոլայ Ռոմաշուկին։
Այս հանգամանքը առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Ասենի խաչքարի պատմության մեջ «Ինտերկապի» դերը պարզապես օժանդակություն չէր․ կազմակերպությունը ստանձնել էր հուշարձանի ֆիզիկական տեղափոխման ամենաբարդ հատվածը։
«Նիդերլանդական օրագրի» 2020 թվականի հրապարակման համաձայն՝ 1990–2001 թվականներին «Ինտերկապի» միջոցներով Վանաձորից բեռնատարներով Եվրոպայի տարբեր հայկական համայնքներ են տեղափոխվել 11 խաչքար-հուշարձան։
Ասեն․ սկսվում է երկրորդ՝ իրավական ոդիսականը
Խաչքարը Նիդերլանդներ հասնելուն պես հարցը տեղափոխվեց մեկ այլ հարթություն․ որտե՞ղ և ինչ պայմաններով այն պետք է տեղադրվեր։
Նիկոլայ Ռոմաշուկը Ասենի քաղաքապետարանի հետ սկսեց պաշտոնական գործընթացը։
1999 թվականի հունվարին նա քաղաքապետարանին դիմեց՝ խնդրելով տարածք տրամադրել հայերի հիշատակի խաչքարի համար։ Պաշտոնական փաստաթղթերում նշվում է, որ հուշաքարը նախատեսված էր 1910–1920 թվականներին զոհված հայերի հիշատակին։
Սկզբում քաղաքապետարանի դիրքորոշումը դրական էր, սակայն հետո այն հետ կանգնեց իր նախնական համաձայնությունից՝ պատճառաբանելով, որ հայկական հուշարձանը անմիջական կապ չունի Ասենի պատմության հետ։
Ռոմաշուկը չհանձնվեց և բողոքարկեց որոշումը։
Ի վերջո, քաղաքապետարանը փոխեց դիրքորոշումը և համաձայնեց հուշաքարի տեղադրմանը De Boskamp ընդհանուր գերեզմանատանը։
2000․ երբ խաչքարը դարձավ քաղաքական հակամարտության առարկա
Խաչքարի տեղադրման մասին տեղեկությունը տարածվելուց հետո դրան դեմ հանդես եկավ Ասենի թուրքական համայնքի մի մասը։
Հարցը դուրս եկավ զուտ քաղաքային վարչական գործընթացի շրջանակներից։
KNAW-ի ուսումնասիրության համաձայն՝ թուրքական կողմի բողոքները սրվեցին, մոտ քսան թուրք ցուցարարներ սև ծաղկեպսակներ դրեցին Ասենի քաղաքապետարանի մոտ, իսկ Թուրքիայի հյուպատոսը հարցը բարձրացրեց քաղաքապետի հետ հանդիպման ժամանակ։
Քաղաքապետարանը հայտնվեց երկու համայնքների ճնշումներւ միջև։
Մի կողմից՝ հայկական համայնքը պահանջում էր իր զոհերի հիշատակի հուշարձանը։ Մյուս կողմից՝ թուրքական կազմակերպությունները վիճարկում էին դրա տեղադրումը։
Ի վերջո, քաղաքապետարանի համար ընդունելի փոխզիջումը դարձավ հուշարձանի գրությունը։
Պայման դրվեց, որ հուշարձանի վրա «ցեղասպանություն»՝ «genocide» բառը չպետք է օգտագործվի։
Նախատեսված գրությունը դարձավ.
«Ի հիշատակ մեր հայ նախնիների՝ 1910–1920 թվականների ժամանակաշրջանից»։
Հոլանդերեն տարբերակը՝
«Ter herdenking aan onze Armeense voorouders uit de periode 1910–1920»։
2000․ խաչքարը տեղափոխվում է Ալմելո
Սակայն դատական գործընթացը շարունակվում էր։
Հայոց ցեղասպանության 85-րդ տարելիցը մոտենում էր, իսկ Ասենի համար հատուկ պատրաստված խաչքարը դեռ չէր կարող իր հիմնական տեղում բացվել։
Այդ պայմաններում տեղի ունեցավ պատմության ամենահետաքրքիր շրջադարձերից մեկը։
2000 թվականի փետրվարին Բենելյուքսի երկրներում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Վիգեն Չիտեչյանը, հոլանդահայ կազմակերպությունների ղեկավարներն ու «Ինտերկապի» ներկայացուցիչները որոշեցին, որ խաչքարը պետք է այնուամենայնիվ ծառայի իր նպատակին։
Այն տեղափոխվեց Ասենից Ալմելո։
2000 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 85-րդ տարելիցին, Ալմելոյի հայկական եկեղեցում տեղի ունեցավ խաչքարի օծումը։ Օծման կարգը կատարեց Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից Նիդերլանդներ ժամանած Շահե արքեպիսկոպոս Աճեմյանը։
Հայաստանից այդ օրերին Նիդերլանդներ էր ժամանել նաև մեծ պատվիրակություն՝ Լոռու մարզպետ Հենրիկ Քոչարյանի, ՀՀ ԱԺ պատգամավորների և այլ պաշտոնյաների մասնակցությամբ։
Այդ իրադարձությունները նկարահանվեցին։
Լրագրող-հրապարակախոս Սամվել Խալաթյանը և օպերատոր Ժան Գալստյանը նկարահանեցին այն կադրերը, որոնք տարիներ անց հիմք դարձան «Նիդերլանդական օրագրում» ներկայացված երկու ֆիլմերի համար։
Երկու ֆիլմ՝ մեկ պատմություն
2020 թվականին «Նիդերլանդական օրագիրը» հրապարակեց երկու ֆիլմերի պրեմիերան։
Ֆիլմերից մեկը տրամադրել էր Նորայր Զուլոյանը, մյուսը՝ Աշոտ Վարդանյանը։
Օրագրի հրապարակման համաձայն՝ երկու ֆիլմերն էլ նկարահանվել էին նույն խմբի կողմից, փոխկապակցված էին և լրացնում էին միմյանց։
Սա առանձնահատուկ արժեք ունի պատմական վերականգնման համար։
Այսօր, երբ անցել է ավելի քան քառորդ դար, այդ ֆիլմերը թույլ են տալիս ոչ միայն կարդալ Ասենի խաչքարի պատմությունը, այլև տեսնել այն մարդկանց, ովքեր մասնակցել են այդ պատմությանը։
2000 թվականի հուլիսի 4․ թույլտվությունը տրվում է
Ասենի քաղաքապետարանի կողմից 2000 թվականի հուլիսի 4-ին պաշտոնապես տրվում է թույլտվություն De Boskamp գերեզմանատան որոշակի վայրում հայկական հուշաքար տեղադրելու համար։ Սակայն թուրքական կազմակերպությունը չի հրաժարվում պայքարից։ Turks Islamitisch Culturele Vereniging Assen-ը վիճարկում է քաղաքապետարանի որոշումը։ Գործը հասնում է դատարան։ 2001․ դատարան և հաղթանակ 2001 թվականի մարտի 30-ին Ասենի դատարանը որոշում է կայացնում։ Թուրքական կազմակերպության բողոքը ճանաչվում է անընդունելի, քանի որ դատարանը գտնում է, որ կազմակերպությունը տվյալ որոշման նկատմամբ անհրաժեշտ իրավական շահագրգիռ կողմի կարգավիճակ չունի։ Գործը, սակայն, դրանով չի ավարտվում․ այն հետագայում հասնում է Նիդերլանդների Պետական խորհրդի վարչական դատական բաժին՝ Raad van State։ Վերջնական որոշումը կայացվում է արդեն 2002 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Պետական խորհուրդը պահպանում է ստորադաս դատարանի դիրքորոշումը։ Սակայն պատմության գլխավոր օրը արդեն մոտ էր։ 2001 թվականի ապրիլի 24․ Ասենի խաչքարը կանգնեցվում է։ Վերջապես՝ 2001 թվականի ապրիլի 24-ին, Ասենի De Boskamp գերեզմանատանը տեղի է ունենում հայկական հուշարձանի պաշտոնական բացումը։ Մոտ երկու մետր բարձրությամբ տուֆե խաչքարը կանգնում է իր վերջնական տեղում։ KNAW-ի ուսումնասիրությունը այն բնորոշում է որպես Նիդերլանդներում առաջին հայկական հուշարձան, որը բացվել է 2001 թվականի ապրիլի 24-ին։
«Նիդերլանդական օրագրի» 2020 թվականի ընդարձակ պատմական անրադարձում նույնպես շեշտվում է, որ սա Նիդերլանդներում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին կանգնեցված առաջին հուշարձանն էր։ Այդ օրը Ասեն էին եկել հարյուրավոր հայեր Նիդերլանդների տարբեր քաղաքներից։ Խաչքարը, որի գաղափարը ծնվել էր 1995 թվականին, վերջապես կանգնած էր իր նախատեսված վայրում։ Մի խաչքարի պատմությունը՝ որպես մի ամբողջ համայնքի պատմություն Ասենի խաչքարի պատմությունը դժվար է վերագրել մեկ անձի։ Այն ունի մի քանի առանցքային անուն։ Նիկոլայ Ռոմաշուկը ծնեց գաղափարը և տարիներ շարունակ պայքարեց դրա իրականացման համար։ Աշոտ Վարդանյանը միացավ նախաձեռնությանը և ստանձնեց խաչքարի պատրաստման ծախսերը՝ հետագայում նաև դառնալով դրա պատմությունը պահպանած ֆիլմի փոխանցողներից մեկը։ Էդիկ Խլղաթյանը մասնակցեց Հայաստանում կազմակերպչական աշխատանքներին։ Հայկ Զալինյանը քանդակեց խաչքարը։ Նորայր Զուլոյանն ու «Ինտերկապը» իրականացրին դրա ամենաբարդ ֆիզիկական ճանապարհը՝ Հայաստանից Նիդերլանդներ։ Վիգեն Չիտեչյանը, հոլանդահայ կազմակերպությունների ղեկավարները և մյուս աջակիցները մասնակցեցին այն հանգուցալուծմանը, որի շնորհիվ խաչքարը 2000 թվականի ապրիլի 24-ին կարողացավ կանգնել առնվազն ժամանակավորապես՝ Ալմելոյում։ Իսկ 2001 թվականի ապրիլի 24-ին այն վերադարձավ իր պատմական հասցեին՝ Ասեն։ Վեց տարի՝ գաղափարից մինչև հուշարձան 1995 — Նիկոլայ Ռոմաշուկի նախաձեռնությունը։ 1995–1999 — կազմակերպչական աշխատանքներ Հայաստանում և Նիդերլանդներում։ 1999 — Հայկ Զալինյանի կերտած խաչքարը պատրաստ է։ 1999, հունիս — Նորայր Զուլոյանի և «Ինտերկապի» միջոցով խաչքարը 6500 կմ ճանապարհ անցնելով հասնում է Նիդերլանդներ։ 1999–2000 — Ասենի քաղաքապետարանի հետ պայքար թույլտվության համար։ 2000 — թուրքական կազմակերպությունների բողոքներ և դատական գործընթաց։ 2000, ապրիլի 24 — խաչքարը տեղափոխվում է Ալմելո և օծվում Հայոց ցեղասպանության 85-րդ տարելիցին։ 2000, հուլիսի 4 — Ասենի քաղաքապետարանը տալիս է տեղադրման պաշտոնական թույլտվությունը։ 2001, մարտի 30 — դատարանը մերժում է թուրքական կազմակերպության բողոքը՝ այն ճանաչելով անընդունելի։ 2001, ապրիլի 24 — Ասենի De Boskamp գերեզմանատանը բացվում է Նիդերլանդներում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված առաջին հայկական հուշարձանը։ Իրավական պայքարի վերջին փուլը ավարտվում է 2002 թվականին, երբ Նիդերլանդների Պետական խորհուրդը հաստատում է նախորդ դատական որոշումը։
Եվ այսօր
Ավելի քան երկու տասնամյակ անց Ասենի խաչքարը շարունակում է մնալ Նիդերլանդների հայկական հիշողության կարևորագույն վայրերից մեկը։ «Նիդերլանդական օրագիրը» հետագա հրապարակումներում ևս այն ներկայացնում է որպես Նիդերլանդներում առաջին տեղադրված Հայոց ցեղասպանության խաչքար-հուշարձան։ Այսօր այն պարզապես տուֆից կերտված խաչքար չէ։ Այն վեց տարվա պայքարի նյութական վկայությունն է։ Մի գաղափարի, որը ծնվեց 1995-ին։ Մի խաչքարի, որը Հայաստանից անցավ հազարավոր կիլոմետրեր։ Մի նախաձեռնության, որին մասնակցեցին Հայաստանի և Նիդերլանդների տարբեր մարդիկ։ Մի հուշարձանի, որի տեղադրման դեմ եղան բողոքներ ու դատական գործընթացներ։ Եվ վերջապես՝ մի հիշատակի, որը 2001 թվականի ապրիլի 24-ին դարձավ Նիդերլանդների հանրային տարածքի մաս։ Ասենի խաչքարի ոդիսականը ավարտվեց հուշարձանի կանգնեցմամբ, բայց նրա պատմությունը շարունակվում է ամեն ապրիլի 24-ին։
Նիկոլայ Ռոմաշուկին շնհորվել է Նիդերլանդների թագավորության Օրանժ-Նասաուի բարձրագույն շքանշան։ Դա շարունակություն է տալիս՝ ցույց տալով, որ 1995-ին սկսված նախաձեռնության գլխավոր դեմքերից մեկի ներդրումը տարիներ անց գնահատվել է հենց Նիդերլանդների կողմից։
Դատապարտում ենք
15.08.2026
Եվրոպայի հայերի համագումարը խստորեն դատապարտում է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից «Արևմտյան Ադրբեջան» շինծու թեզի տարածումը՝
հատկապես Եվրոպական երկրներում։
Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմում տեղի է ունեցել հերթական միջոցառումը՝ Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հետազոտող Զարիֆա Հագվերդիևայի «Երևան՝ իմ սրտում ապրող հայրենիք» գրքի շնորհանդեսը: Շնորհանդեսը կազմակերպվել է Ադրբեջանի դեսպանատան, պետական կառույցների եւ այսպես կոչված «Շվեդիա-Ադրբեջան միության» կողմից:
Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երեւանը ներկայացնել որպես այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջան»՝ նշանակում է փորձել ժխտել հայ ժողովրդի հազարամյակների պատմական և մշակութային ժառանգությունը։ Սա մշակույթ չէ, այլ գիտակցված քարոզչական արշավ, որի նպատակն է տարածել Ադրբեջանի պաշտոնական նարատիվը Շվեդիայում եւ այլ երկրներում։
Ադրբեջանական այս միությունը (SAF-ը) Ստոկհոլմում գրանցված է որպես մշակութային և համագործակցության միություն, սակայն նրանց գործունեությունը ցույց է տալիս, որ նրանք իրականում գործում են, սերտ կապերով Ադրբեջանի կառավարության և դեսպանատան հետ, որպես կցորդ միություն։ Պետական նարատիվների և պատմության կեղծիքների տարածմամբ նրանք խախտում են այն օրինաչափությունը, որը սպասվում է մշակութային միությունից ժողովրդավարական երկրում։ Ավելին, SAF-ը ոչ միայն սերտորեն համագործակցում է պետական կառույցների հետ, այլև ստանում է ֆինանսական աջակցություն Բաքվի կառավարությունից։
Այսօր, երբ թե՛ Հայաստանը և թե՛ Ադրբեջանը պաշտոնապես խոսում են խաղաղության և հաշտության մասին, առավել վնասակար է տարածել քարոզչություն, որը հիմնված է կեղծիքների և պատմական վերաշարադրումների վրա։ Նման գործունեությունը վտանգում է խաղաղության գործընթացը և խորացնում է պառակտումը։
Եվրոպայի հայերի համագումարը կոչ է անում Շվեդիայի հասարակությանը լինել զգոն և չխաբվել քաղաքականապես մոտիվացված կեղծիքներով։ Մշակութային միությունները պետք է նպաստեն երկխոսությանը, փոխըմբռնմանը և հարգանքին՝ այլ ոչ թե պառակտմանը և կեղծարարությանը։
Եվրոպայի հայերի համագումար
Շվեդիա, Ուփսալա
15 օգոստոս 2026
Նիդ.օրագրի կողմից-Ադրբեջանի «Արևմտյան Ադրբեջան» նարատիվը հասկանալու համար կարևոր է տարբերակել պատմական հիշողությունը և դրա քաղաքական օգտագործումը։ Նիդ.օրագիրը մանրամասը անրադառնալու է այս խնդրին։
Till det svenska organisationer och samhället
Vi vill uttrycka vår djupa oro och samtidigt fördöma den historieförfalskning som nyligen presenterades i Stockholm, organiserad av Svensk azerbajdzjansk föreningen (SAF) i samarbete med Azerbajdzjans ambassad och Diasporakommitté.
Genom att framställa Armeniens huvudstad Jerevan som en del av det så kallade “Västra Azerbajdzjan” försöker man förneka det armeniska folkets tusenåriga historiska och kulturella arv. Detta är inte kultur, utan en medveten propagandakampanj som syftar till att sprida Azerbajdzjans officiella narrativ i Sverige.
SAF är registrerade som en kultur- och samarbetsförening i Sverige, men deras aktiviteter visar att de i praktiken fungerar som en azerbajdzjansk förening med nära band till Azerbajdzjans regering och ambassad. Genom att sprida statligt sanktionerade narrativ och förfalskningar av historien bryter de mot den integritet som förväntas av en kulturförening i ett demokratiskt land. Det är särskilt oroande att SAF inte bara samarbetar nära med statliga organ, utan även får finansiellt stöd från regeringen i Baku.
Nu, när både Armenien och Azerbajdzjan officiellt talar om fred och försoning, är det särskilt skadligt att sprida propaganda som bygger på förfalskningar och revisionism. Denna typ av verksamhet riskerar att försvåra fredsprocessen och skapa ytterligare splittring.
Vi uppmanar därför det svenska samhället att vara vaksamt och inte låta sig luras av politiskt motiverade lögner. Kulturföreningar i Sverige ska främja dialog, förståelse och respekt – inte splittring och förfalskning.
Assembly of Armenians of Europe
Uppsala, 15 augusti 2026
ՈՎ ՍԻՐՈՒՄ Է ԳՅՈՒՄՐԻՆ
Գյումրին՝ իր սովորական ու միաժամանակ միշտ նորացող կերպարով։
Այսօրվա լուսանկարներում՝ քաղաքի կենտրոնը, «Պոնչիկ Մոնչիկը», հին Գյումրու փողոցներն ու «Վառեմ-Մարեմ» արվեստանոցը՝ քաղաքի այն անկյուններից, որտեղ հինն ու նորը շարունակում են ապրել կողք կողքի։ «Վառեմ-Մարեմը» գտնվում է Գյումրու պատմական հատվածում և դարձել է քաղաքի ստեղծագործական միջավայրի ճանաչելի վայրերից մեկը։
Գյումրին պետք է ոչ միայն պատմել, այլև տեսնել՝ իր փողոցներով, շենքերով, մարդկանցով ու առօրյա կյանքով։
Դելֆտը հայտնի է ոչ միայն իր պատմական ճարտարապետությամբ, այլև աշխարհահռչակ կապտասպիտակ խեցեգործությամբ։ Դելֆտյան խեցեղենի ավանդույթը ձևավորվել է դեռևս 17-րդ դարում և մինչ այսօր համարվում է Նիդերլանդների մշակութային ժառանգության կարևոր մասը։
Ներկայացնում ենք տեսանյութ Դելֆտի խեցեգործության, դրա պատմության և ստեղծման ավանդական գործընթացի մասին։
Թեման `Եվրոպայում ապրող հայեր․ ո՞ր երկրի օրենքով են ժառանգում նրանց գույքը
Պարզաբանում է Liana Balyan-ը
Երևանի Աղի լիճը․ օգտակա՞ր է արդյոք լողալ նրա ջրում
17.08.2026/Նիդ.օրագիր
Երևանի հարավային հատվածում գտնվող Աղի լիճը վաղուց հայտնի է ոչ միայն իր անսովոր ջրով, այլև այն սովորությամբ, որ մարդիկ ամռանը գալիս են այստեղ լողալու՝ հավատալով, որ աղի ջուրը կարող է օգտակար լինել մաշկի, հոդերի և ընդհանուր ինքնազգացողության համար։
Բայց որքանո՞վ են այդ պատկերացումները հիմնավորված։ Եվ արդյո՞ք Աղի լճում լողալը պարզապես հաճելի հանգստություն է, թե կարող է ունենալ նաև առողջարար ազդեցություն։
Երկու ավազան՝ երկու տարբեր աղայնություն
Աղի լիճը բաղկացած է երկու ավազանից՝ Մեծ և Փոքր։ Երևանի պաշտոնական զբոսաշրջային կայքը Մեծ ավազանի համար նշում է մոտ 13 տոկոս, իսկ Փոքր ավազանի համար՝ ավելի քան 25 տոկոս աղայնություն։
Սակայն ավելի նոր գիտական չափումները այլ պատկեր են տալիս։ 2025 թվականի մայիսի 16-ին կատարված ուսումնասիրության ընթացքում Մեծ ավազանում չափվել է 68,85 գ/լ, իսկ Փոքր ավազանում՝ 195,90 գ/լ լուծված աղերի ընդհանուր քանակ։
Այսինքն՝ չափման պահին աղայնությունը համապատասխանաբար կազմել է մոտ 6,9 և 19,6 տոկոս։ Թվերի տարբերությունը կարող է պայմանավորված լինել չափման մեթոդով, սեզոնային տատանումներով և լճի ջրային պայմանների փոփոխությամբ։ Հետևաբար Աղի լճի համար մեկ մշտական «աղայնության տոկոս» նշելն այնքան էլ ճիշտ չէ։
Իսկ ի՞նչ աղեր կան ջրում
Աղի լճի մասին պաշտոնական զբոսաշրջային նկարագրության մեջ նշվում են սուլֆիդային և կալցիումային աղեր, ինչպես նաև փոքր քանակությամբ ծծմբաջրածին։
Միևնույն ժամանակ, հասանելի նոր գիտական ուսումնասիրությունը չի ներկայացնում ջրի ամբողջական իոնային քիմիական վերլուծությունը՝ առանձին նատրիումի, քլորիդի, կալցիումի, մագնեզիումի և սուլֆատի կոնցենտրացիաներով։ Ուստի Աղի լճի ջուրը պարզապես «սովորական աղաջուր» կամ միայն նատրիումի քլորիդի լուծույթ անվանելը գիտականորեն հիմնավորված չէ։
Ինչո՞ւ է աղի ջուրը հեշտացնում լողալը
Բարձր աղայնությունը ջրի խտությունն ավելացնում է։ Այդ պատճառով մարմինը ջրում ավելի մեծ լողունակություն է ստանում և ավելի հեշտ է մնում ջրի մակերեսին։
Այս երևույթը հայտնի է նաև շատ ավելի աղի ջրային ավազաններից՝ օրինակ՝ Մեռյալ ծովից։ Աղի լճում լողացող մարդը կարող է զգալ, որ ջուրը նրան ավելի ուժեղ է «պահում»։
Սակայն սա առողջարար ազդեցություն չէ, այլ ֆիզիկայի օրենքների հետևանք։
Իսկ մաշկի համար օգտակա՞ր է
Աղային և հանքային ջրերը որոշ մարդկանց մոտ կարող են ժամանակավորապես բարելավել մաշկի զգացողությունը։ Գիտական գրականության մեջ նկարագրված են աղային ջրի մաշկի վրա ունեցած մեխանիկական, քիմիական և օսմոտիկ ազդեցությունները։
Բայց այստեղ կարևոր է չչափազանցնել։
Չկան բավարար որակյալ ապացույցներ, որպեսզի Աղի լճի ջուրը համարվի որևէ մաշկային հիվանդության բուժման միջոց։ Նույնիսկ աղաջրի վերաբերյալ բժշկական ուսումնասիրությունները նշում են, որ որոշ մարդկանց մոտ այն կարող է հանգստացնել մաշկը, իսկ մյուսների մոտ՝ առաջացնել չորություն և գրգռում։
Հատկապես բարձր աղայնությամբ ջուրը կարող է չորացնել մաշկը։ Այդ պատճառով լողալուց հետո խորհուրդ է տրվում լվացվել քաղցրահամ ջրով և, անհրաժեշտության դեպքում, օգտագործել խոնավեցնող միջոց։
Իսկ հոդերի և ցավերի դեպքում
Աղի լճի մասին տարիներ շարունակ շրջանառվում է այն կարծիքը, թե ջուրը բուժում է հոդացավերը։ Երևանի զբոսաշրջային պաշտոնական էջն անգամ Աղի լճի «բուժիչ հատկությունների» շարքում նշում է հոդացավերի, մաշկային հիվանդությունների և նյարդային համակարգի հետ կապված ազդեցություններ։
Սակայն պետք է տարբերակել ավանդական օգտագործումը բժշկական ապացույցից։
Տաք ջրում լողալը կամ պարզապես ջրում գտնվելը կարող է ժամանակավորապես թեթևացնել մկանային լարվածությունը և նվազեցնել մարմնի ծանրության զգացումը։ Ջրի լողունակությունը նաև նվազեցնում է հոդերի վրա ընկնող մեխանիկական ծանրաբեռնվածությունը։
Բայց սա դեռ չի նշանակում, որ Աղի լճի ջուրը բուժում է հոդերի հիվանդությունները։
https://youtu.be/izmuPN__Vbk
Աղի լիճը պարզապես «բուժիչ լիճ» համարել կարելի՞ է
Այս հարցում ամենաճիշտ պատասխանը՝ ոչ առանց վերապահումների։
Աղի լճի ջուրն ունի բարձր հանքայնացում, և այդ միջավայրը հետաքրքիր է թե՛ ֆիզիկաքիմիական, թե՛ կենսաբանական առումով։ Սակայն «բուժիչ» բառը բժշկական իմաստով պահանջում է կոնկրետ հիվանդությունների, ջրի քիմիական կազմի և բուժական ազդեցության վերահսկվող ուսումնասիրություններ։
Ավելին՝ բնական ջրում լողալու անվտանգությունը կախված է ոչ միայն աղայնությունից։ Կարևոր են նաև մանրէաբանական վիճակը, ջրի աղտոտվածությունը, ջրամբարի սանիտարական վերահսկողությունը և տվյալ պահին ջրի որակը։ Բնական ջրերում լողալը ընդհանուր առմամբ կարող է կապված լինել որոշ վարակների և մաշկային խնդիրների ռիսկի հետ։
Ուրեմն լողա՞լ, թե՞ ոչ
Եթե Աղի լճի ջուրը տվյալ պահին պաշտոնապես վերահսկված և լողալու համար անվտանգ է, առողջ մեծահասակի համար կարճատև լողը կարող է լինել հաճելի հանգստի ձև։ Բարձր աղայնությունը նաև լողալն էապես հեշտացնում է։
Բայց ճիշտ չէ լճի ջուրը ներկայացնել որպես բժշկական բուժում կամ պնդել, որ այն անպայման բուժում է մաշկային, հոդային կամ այլ հիվանդություններ։
Հատկապես զգուշավոր պետք է լինեն զգայուն կամ վնասված մաշկ ունեցող մարդիկ․ աղաջուրը կարող է ոչ թե օգնել, այլ գրգռել մաշկը։ Լողից հետո քաղցրահամ ջրով լվացվելը պարզ և օգտակար նախազգուշական քայլ է։
Աղի լճի ամենահետաքրքիր գաղտնիքը
Երևանի «Մեռյալ ծովը» ոչ թե հազարամյակների ընթացքում գոյացած բնական լիճ է, այլ արդյունահանման հետևանքով առաջացած փոս, որը լցվել է բնական աղաջրով և ժամանակի ընթացքում վերածվել է երևանցիների հայտնի լողավայրի։
Աղի լիճը հետաքրքիր է նաև այն պատճառով, որ նրա բարձր աղայնությունը ձևավորել է յուրահատուկ կենսամիջավայր։ Նոր ուսումնասիրությունը լճում արձանագրել է Artemia տեսակի աղաջրային մանր խեցգետնանմանների ներկայությունը՝ առաջին նման գրանցումը Հայաստանում։
Այսպիսով, Երևանի Աղի լիճը պարզապես ամառային լողավայր չէ։ Այն յուրահատուկ հանքայնացված ջրային էկոհամակարգ է, որի ջուրը, աղայնությունը և կենսաբանական աշխարհը դեռևս արժանի են ավելի մանրամասն գիտական ուսումնասիրության։
Կարճ ասած՝ Աղի լճում լողալը կարող է հաճելի լինել, իսկ աղային ջուրը որոշ մարդկանց համար՝ ժամանակավորապես օգտակար մաշկի կամ մկանային լարվածության տեսանկյունից։ Բայց այն բուժիչ միջոց անվանելն առանց բավարար բժշկական ապացույցների ճիշտ չէ։
Hay Azian
Նիդ.օրագիր
Օգնող ու հասնող, բարեկամության ՁԵՌՔԵՐ՝ ԵՐԵՎԱՆՈւՄ ԵՎ ԱՄՍՏԵՐԴԱՄՈւՄ
17.08.2026/Նիդ.օրագիր
Երկու քաղաք, երկու հուշարձան, երկու տարբեր պատմություն, բայց՝ ձեռք մեկնելու նույն խորհուրդը։
Երևան
Օղակաձև այգում կանգնած «Բարեկամության ձեռքերը» հուշարձանը ստեղծվել է 1960-ականներին՝ հայ-իտալական բարեկամության խորհրդանիշով։
Հետաքրքիր է նրա պատմությունը․ Երևանի քանդակագործ Արա Հարությունյանը 1961 թվականին Կարարայում տեսել էր Հավանայի Քրիստոսի հսկա արձանի համար պատրաստված մարմարե ձեռքերի կրկնօրինակները։ 1962-ին Երևանն ու Կարարան դարձան քույր քաղաքներ, և Կարարայի քաղաքապետը այդ ձեռքերը նվիրեց Երևանին։ Արա Հարությունյանը դրանք վերածեց նոր հորինվածքի՝ երկու ձեռք, որոնցից մեկը կարծես մեկնում է դեպի մյուսը։
Այդպես կրոնական նշանակություն ունեցող քանդակային հատվածները Խորհրդային Երևանում դարձան բարեկամության խորհրդանիշ։
Ամստերդամ
Լեյդսեպլեյնում 2024 թվականի հուլիսի 15-ին բացված «Tegen alle stromen in» («Հակառակ բոլոր հոսանքներին») հուշարձանը նվիրված է լրագրող Պետեր Ռ. դե Վրիսին։ Այն ստեղծել է քանդակագործ Ռինի Հուրկմանսը։ Երկու մեծ բրոնզե ձեռքերը միմյանց են դիպչում՝ խորհրդանշելով աջակցություն, օգնություն, պաշտպանություն և արդարության համար կանգնելու պատրաստակամություն։
Եվ այստեղ կա մի առանձնահատուկ հայկական շեշտադրում։
Հուշարձանի ձեռքերի և նախաբազուկների վրա Պետեր Ռ. դե Վրիսի վերջին նամակից վերցված կյանքի պատգամը գրված է 41 լեզվով՝ այդ թվում հայերենով։
Երևանում՝ ձեռքերը՝ բարեկամության։
Ամստերդամում՝ ձեռքերը՝ աջակցության և արդարության։
Երկու հուշարձան՝ տարբեր ժամանակներում և տարբեր պատմություններով։
Բայց երկուսի լեզուն էլ նույնն է՝
մարդուն ձեռք մեկնելու լեզուն։
Երևան — Ամստերդամ
Խոր Վիրապի ճանապարհին հայտնված «Նոյան այգին». ի՞նչ պատմություն ունի NOAH'S GARDEN-ը
18.08.2026/Նիդ.օրագիր
Արարատյան դաշտավայրում՝ Խոր Վիրապի հարևանությամբ, զբոսաշրջիկների համար նոր տեսարժան վայր է հայտնվել։ Մուտքի մոտ մեծ տառերով գրված է՝ NOAH'S GARDEN։ Ծաղիկներով ձևավորված տարածքը, լճակ, դեկորատիվ կառույցներն ու լուսանկարվելու համար նախատեսված անկյունները առաջին հայացքից հիշեցնում են թեմատիկ զբոսայգի։ Բայց այս այգու պատմության մեջ կա մի հետաքրքիր հանգամանք. «Նոյան այգի» անունով խոշոր նախագիծ Հայաստանում հայտարարվել էր դեռևս 2012 թվականին։ Արդյո՞ք այսօր տեսանելի այգին այդ գաղափարի շարունակությունն է։
«իԳործ»-ը՝ սփյուռքի մասնագետների վերադարձի և ներգրավման նոր մեխանիզմ
19.08.2026/Նիդ.օրագիր
Փաշինյան․ «Հույս ունեմ՝ «իԳործ» ծրագիրը վերադարձի ավելի գործնական, հուսալի մեխանիզմ կդառնա»
Հայաստանի կառավարությունում ընդունել են պետական կառավարման մարմիններում սփյուռքի մասնագետների ներգրավման «իԳործ» ծրագրի 6-րդ փուլի մասնակիցներին։ Այս տարի ծրագրում ընդգրկվել է 45 մասնագետ՝ աշխարհի տարբեր երկրներից։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հանդիպման ընթացքում «իԳործ»-ը դիտարկել է ոչ միայն որպես սփյուռքի մասնագետներին Հայաստանի պետական համակարգում ներգրավելու ծրագիր, այլև որպես հայրենադարձության և Հայաստանի զարգացման ավելի լայն գործընթացի մաս։
Վարչապետի խոսքով՝ վերջին շրջանում Հայաստանում նկատվում են հայրենադարձության և ներգաղթի որոշակի գործընթացներ։ Նա նշել է, որ 2025 թվականին Հայաստան վերադարձած ՀՀ քաղաքացիների թիվը ավելի քան 8000-ով գերազանցել է երկրից հեռացած քաղաքացիների թիվը։
Փաշինյանի ներկայացմամբ՝ վերադարձող մարդիկ Հայաստանում անշարժ գույք են ձեռք բերում, ներդրումներ կատարում և փորձում իրենց կյանքը կապել Հայաստանի հետ։
«Իգործ» ծրագրի համատեքստում վարչապետը հույս է հայտնել, որ այն ժամանակի ընթացքում կվերածվի Հայաստան վերադարձի ավելի գործնական և հուսալի մեխանիզմի։
Սփյուռքի մասնագետը՝ պետական համակարգում
Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանը նշել է, որ նախորդ հինգ տարիների ընթացքում ծրագրի մասնակիցների մոտ 68-70 տոկոսը մնացել է Հայաստանում, իսկ նրանցից մոտ 15 տոկոսը շարունակում է աշխատել պետական համակարգում։
Այս ցուցանիշները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ «իԳործ»-ի հիմնական նպատակը միայն մասնագետին ժամանակավորապես Հայաստան բերելն ու պետական կառույցում աշխատանքի ներգրավելը չէ։ Ծրագիրը հնարավորություն է ստեղծում նաև Հայաստանի և սփյուռքի մասնագիտական ներուժի միջև ավելի երկարաժամկետ կապեր ձևավորելու համար։
Այս տարվա 45 մասնակիցները Հայաստան են ժամանել Շվեդիայից, Իսպանիայից, Ռուսաստանից, Նորվեգիայից, Հունգարիայից, Ֆրանսիայից, Հորդանանից, Բելառուսից, Բրազիլիայից, Արգենտինայից, Իրանից և Ավստրիայից։
Սփյուռքի ներուժը՝ Հայաստանի զարգացման համար
Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ Հայաստանի և սփյուռքի հարաբերությունների վերաձևավորումը պետք է նպաստի այնպիսի միջավայրի ստեղծմանը, որտեղ Հայաստանի բնակչության աճը կապվելու է ոչ միայն ժողովրդագրական բնական գործընթացների, այլև հայրենադարձության հետ։
Վարչապետը «իԳործ»-ը ներկայացրել է որպես այդ մարդկային ներուժին հասնելու և այն պետական համակարգի զարգացմանը ծառայեցնելու գործիք։
Այս մոտեցման մեջ ծրագրի նշանակությունը դուրս է գալիս պետական կառույցներում մասնագետների ներգրավման շրջանակից։ Սփյուռքում ձևավորված մասնագիտական փորձը, կառավարման մշակույթը, միջազգային կապերն ու նորարարական մոտեցումները կարող են լրացնել Հայաստանի պետական համակարգի մարդկային ներուժը։
Միաժամանակ ծրագրի արդյունավետության ամենակարևոր չափանիշը, թերևս, ոչ թե Հայաստան ժամանած մասնագետների թիվն է, այլ այն, թե նրանցից քանիսն են երկարաժամկետ կապ հաստատում Հայաստանի հետ՝ մնում Հայաստանում, շարունակում աշխատել պետական համակարգում, ներդրում կատարում կամ իրենց մասնագիտական գործունեությունը կապում Հայաստանի զարգացման հետ։
«Վերադարձի» ճանապարհը՝ ծրագրից դեպի իրականություն
«Իգործ» ծրագրի նախորդ փուլերի տվյալները ցույց են տալիս, որ մասնակիցների զգալի մասը որոշում է կայացրել մնալ Հայաստանում։ Սա կարող է կարևոր ազդակ լինել նաև սփյուռքի մյուս մասնագետների համար։
Սակայն հայրենադարձությունը միայն ցանկության կամ մասնագիտական ներուժի հարց չէ։ Այն պահանջում է աշխատանքի, բնակության, կրթության, առողջապահության, սոցիալական ինտեգրման և բիզնեսի համար կայուն ու կանխատեսելի պայմաններ։
Հենց այստեղ է, որ «իԳործ»-ի ապագա արդյունավետությունը կարող է չափվել ավելի լայն չափանիշներով։
Եթե ծրագիրը կարողանա սփյուռքի մասնագետի համար դառնալ ոչ միայն Հայաստան գալու հնարավորություն, այլև Հայաստանում մնալու իրական ճանապարհ, ապա այն կարող է վերածվել հայրենադարձության կարևոր ինստիտուցիոնալ գործիքի։
Այս իմաստով վարչապետի հնչեցրած՝ «ավելի գործնական, հուսալի մեխանիզմ» դառնալու ակնկալիքը ծրագրի առաջիկա փուլերի համար նաև կարևոր ուղենիշ է։
Հայաստանի համար սփյուռքի մարդկային ներուժը ոչ միայն կապերի ու աջակցության աղբյուր է։ Այն կարող է դառնալ երկրի պետական կառավարման, տնտեսության և հասարակական զարգացման մշտական մարդկային ռեսուրս։
Եվ «իԳործ»-ի ամենամեծ հաջողությունը կլինի այն օրը, երբ սփյուռքից Հայաստան գալը այլևս դիտարկվի ոչ թե որպես ժամանակավոր փորձ, այլ՝ Հայաստանում ապրելու, աշխատելու և ապագա կառուցելու բնական ընտրություն։
iGorts: A More Practical Pathway for Diaspora Professionals to Return to Armenia
Pashinyan: “I hope the iGorts program will become a more practical and reliable pathway for returning to Armenia”
Prime Minister Nikol Pashinyan has received participants of the sixth cycle of the iGorts program, which brings professionals from the Armenian diaspora into Armenia’s public administration system.
Welcoming the participants, the Prime Minister noted that Armenia has recently been witnessing signs of increased return migration and repatriation. According to Pashinyan, in 2025, the number of Armenian citizens returning to Armenia exceeded the number leaving the country by more than 8,000.
He said that people are returning to Armenia, purchasing property, making investments and seeking to build their lives in the country.
Pashinyan said that the iGorts program fits into this broader process and expressed hope that it would become an increasingly practical and reliable pathway for people wishing to return to Armenia.
“I am now convinced that the process of immigration will become institutionalized,” Pashinyan said, arguing that Armenia is entering a new stage in its history and that this creates “boundless horizons” for the country.
He stressed the importance of making use of these opportunities and moving forward.
The Prime Minister also emphasized that the recent developments in repatriation are not accidental.
“I hope that, including through a transformation of relations between Armenia and the diaspora, we will be able to develop this process and truly make Armenia a country that is growing and whose population increases primarily through repatriation and, of course, through the implementation of our demographic strategy,” he said.
According to Pashinyan, the human potential of the diaspora will play an important role in implementing this strategy.
He described iGorts as a system that enables Armenia to connect with that potential and work directly with diaspora professionals, expressing hope that the program will become increasingly effective over time.
Diaspora professionals in Armenia’s public administration
Zareh Sinanyan, Armenia’s Chief Commissioner for Diaspora Affairs, thanked the Prime Minister for meeting with the participants and presented details of the program.
According to the figures presented, 68–70% of participants in the previous five cycles have remained in Armenia, while around 15% continue to work in the public sector.
The sixth cycle has 45 participants, who have arrived from Sweden, Spain, Russia, Norway, Hungary, France, Jordan, Belarus, Brazil, Argentina, Iran and Austria.
From professional engagement to repatriation
The figures suggest that iGorts is becoming more than a short-term professional exchange between Armenia and the diaspora.
For a significant proportion of participants, the program has become an opportunity to establish a lasting connection with Armenia and, in some cases, to make the country their permanent home.
This is an important distinction. Bringing highly qualified professionals from the diaspora to Armenia is one objective; creating conditions that encourage them to stay, work and build their future in Armenia is a much broader challenge.
For that reason, the long-term success of iGorts should not be measured only by the number of professionals participating in the program. An equally important indicator is how many participants remain in Armenia, continue working in the public sector, invest in the country or otherwise maintain long-term professional and economic ties with Armenia.
Can iGorts become a real pathway home?
Repatriation depends on far more than professional opportunities. Housing, employment, education, healthcare, social integration, business conditions and the overall predictability of life in Armenia all influence a person's decision to stay.
This is where the future of iGorts may prove particularly important.
If the program can evolve from simply bringing diaspora professionals to Armenia to creating a genuine pathway for them to build a life there, it could become one of the country’s important institutional tools for repatriation.
For Armenia, the professional potential of the diaspora represents much more than a source of expertise and international connections. It can become a long-term human resource for the country’s public administration, economy and wider development.
The ultimate measure of iGorts’ success, therefore, may be simple: how many of those who come to Armenia through the program decide that they are not merely coming to work in Armenia—but are coming home.
Աղբյուր` Սփյուռքի Գլխավոր Հանձնակատարի Գրասենյակ Diaspora High Commissioner's Office
🚚 Երևանը հյուրընկալեց eLogiFest 2026 միջազգային ցուցահանդես-համաժողովը
Այս ամառ Երևանում անցկացվեց eLogiFest 2026 միջազգային ցուցահանդես-համաժողովը՝ նվիրված լոգիստիկայի, էլեկտրոնային առևտրի և մատակարարման շղթաների ոլորտում ժամանակակից զարգացումներին։
Միջոցառմանը ներկա էին նաև ՀՀ-ում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանատան ներկայացուցիչները։ Նրանք հետևեցին ոլորտային քննարկումներին, հանդիպումներին և ներկայացված նորարարական լուծումներին՝ ծանոթանալով Հայաստանի լոգիստիկայի և էլեկտրոնային առևտրի զարգացումներին։
🤝 Միջոցառումը նաև հնարավորություն էր դիտարկելու Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև տնտեսական ու առևտրային համագործակցության նոր ուղղություններ, մասնավորապես՝ լոգիստիկայի, էլեկտրոնային առևտրի և մատակարարման շղթաների ոլորտներում։
🇦🇲🇳🇱 Նիդերլանդների փորձն ու Հայաստանի զարգացող շուկան կարող են նոր հնարավորություններ ստեղծել երկկողմ գործարար կապերի համար։
Աղբյուր` Embassy of the Netherlands in Armenia
Անի Ավետիսյան՝ գիտական ուղուց դեպի Հայաստանի արտաքին քաղաքականության պատասխանատու պաշտոն
20.08.2026/Նիդ.օրագիր
Արտաքին գործերի նախարարի նորանշանակ տեղակալը՝ Հայդելբերգի և Քեմբրիջի համալսարանների շրջանավարտ է։
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ օգոստոսի 20-ի որոշմամբ՝ Անի Ավետիսյանը նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ։ Նշանակման մասին որոշումը հրապարակվել է էլեկտրոնային կառավարման e-gov.am հարթակում։
Անի Ավետիսյանը մասնագիտական ճանապարհ է անցել հիմնականում արևելագիտության, հրեական և մերձավորարևելյան ուսումնասիրությունների, ձեռագրագիտության և ակադեմիական հետազոտությունների ոլորտներում։ Նրա կրթական և գիտական կենսագրության առանցքային փուլերը կապված են Երևանի պետական համալսարանի, Հայդելբերգի և Քեմբրիջի համալսարանների հետ։
Կրթություն՝ Երևանից Հայդելբերգ և Քեմբրիջ
Անի Ավետիսյանը ծնվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին՝ Երևանում։ Ավարտել է Երևանի Եղիշե Չարենցի անվան թիվ 67 դպրոցը։
2008–2012 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում՝ ստանալով բակալավրի աստիճան։ 2010 թվականին Դամասկոսում անցել է արաբերենի մասնագիտացված դասընթաց։
2012–2014 թվականներին ԵՊՀ-ում ստացել է արևելագիտության մագիստրոսի աստիճան՝ գերազանցությամբ։
Նրա մասնագիտական կրթության հաջորդ կարևոր փուլը կապված է Եվրոպայի հետ։ 2015–2018 թվականներին սովորել է Գերմանիայի Հայդելբերգի համալսարանում, որտեղ ստացել է հրեական քաղաքակրթությունների մագիստրոսի կոչում։
Մինչ այդ՝ 2014–2015 թվականներին, ուսումնասիրել է հրեական ուսումնասիրություններ Շվեդիայի Paideia–European Institute for Jewish Studies-ում, իսկ 2015 թվականին մասնակցել է Երուսաղեմի Յադ Վաշեմի Հոլոքոստի ուսումնասիրության միջազգային դպրոցի ծրագրին։
2019–2023 թվականներին Ավետիսյանը ուսումը շարունակել է Քեմբրիջի համալսարանում, որտեղ ստացել է դոկտորի գիտական աստիճան՝ Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների բնագավառում։
Գիտական և մասնագիտական գործունեություն
Ավետիսյանի աշխատանքային կենսագրությունը նույնպես հիմնականում կապված է գիտության և կրթության հետ։
2014 թվականին նա աշխատել է Մատենադարանի հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ որպես կրտսեր գիտաշխատող։
2019 թվականին Բրյուսովի անվան պետական համալսարանում զբաղվել է արտաքին կապերի և միջազգային համագործակցության հարցերով։ Այդ ընթացքում, ըստ ներկայացված կենսագրության, հիմնադրել է Հայաստանում եբրայերենի և մշակույթի առաջին կենտրոնը։
2020 թվականին նա եղել է ԱՄՆ-ի Ռաթգերսի համալսարանի հրավիրված գիտնական։ Դասախոսությունների թեմաներից էին հրեա-արաբերենը և Մատենադարանի հավաքածուի կորած հրեա-արաբերեն ձեռագրերը։
2021–2024 թվականներին Ավետիսյանը կրկին աշխատել է Մատենադարանում՝ որպես ծրագրի մասնագետ։ Նրա հետազոտություններից մեկը վերաբերում էր Մատենադարանի հավաքածուի արաբագիր բժշկական ձեռագրերին։ Կենսագրության համաձայն՝ համապատասխան դրամաշնորհը հատկացվել է ՀՀ կառավարության կողմից։
Քեմբրիջում նույնպես զբաղվել է դասավանդմամբ։ 2022–2023 թվականներին Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ֆակուլտետում եղել է ղեկավար-դասախոս՝ դասավանդելով ժամանակակից եբրայերեն և խորհրդատվություն տրամադրելով բակալավրիատի ուսանողներին։ 2023 թվականին դասավանդել է նաև Քեմբրիջի եբրայերենի ամառային դպրոցում։
Քեմբրիջից՝ պետական ծառայություն
Ավետիսյանի ակադեմիական գործունեությունը շարունակվել է նաև դոկտորական ուսումնառությունից հետո։
Նա 2024 թվականից Քեմբրիջի Վուլֆ ինստիտուտի Research Affiliate է, ինչպես նաև Սուրբ Էդմունդի քոլեջի Research Associate և Քեմբրիջի համալսարանի Ռոթշիլդի հիմնադրամի հետդոկտորական հետազոտող։
Կենսագրության համաձայն՝ 2025–2026 թվականներին նա եղել է Բրանդայսի համալսարանի Իսրայելագիտության հետազոտությունների ինստիտուտի Fellow, իսկ 2026 թվականի սեպտեմբերից նախատեսվում է նրա աշխատանքը Քեմբրիջի համալսարանում՝ Leverhulme Trust Early Career Fellow կարգավիճակով։
Միաժամանակ նա Եսայի և Մարիա Մազմանյանների հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է։
Նշանակումը՝ վարչապետի կադրային բանկի քաղաքականության համատեքստում
Անի Ավետիսյանի նշանակումը տեղի է ունենում այն գործընթացի շրջանակում, որը Նիկոլ Փաշինյանը նախաձեռնել էր այս տարվա հունիսին՝ աշխարհի առաջատար 200 համալսարանների շրջանավարտներին հրավիրելով դիմել ՀՀ կառավարության կադրային բանկում ընդգրկվելու համար։
Օգոստոսի 4-ին վարչապետը հայտնել էր, որ արդեն ստացվել էր 1141 հայտ, որոնց ուսումնասիրությունից և նախնական ընտրությունից հետո 459 թեկնածու, այսինքն՝ դիմորդների շուրջ 40 տոկոսը, անցել էր հաջորդ փուլ։
Այդ ժամանակ Փաշինյանը նաև հայտարարել էր, որ դիմորդներից մի քանիսին բարձր պետական պաշտոններում նշանակելու որոշումներ արդեն կայացվել են։
Օգոստոսի 20-ի նշանակմամբ այդ գործընթացի արդյունքում պետական կառավարման համակարգում հայտնված նոր կադրերից մեկը Անի Ավետիսյանն է։
Նրա դեպքում առանձնահատուկ է ոչ միայն արտասահմանյան առաջատար համալսարաններում ստացած կրթությունը, այլև գիտական գործունեության բնույթը։ Արևելագիտությունը, Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունները, եբրայերենը, արաբերենը, հրեական քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությունը և ձեռագրագիտությունը ոլորտներ են, որոնք անմիջականորեն առնչվում են տարածաշրջանի պատմության, մշակույթի և հասարակական գործընթացների խորքային ընկալմանը։
Այժմ այդ ակադեմիական և հետազոտական փորձը պետք է ծառայեցվի արդեն Հայաստանի արտաքին քաղաքականության պետական համակարգում։
Անի Ավետիսյանի նշանակումը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես է վերջին ամիսներին վարչապետի հայտարարած՝ միջազգային առաջատար բուհերի շրջանավարտներին պետական համակարգ ներգրավելու նախաձեռնությունը սկսում վերածվել կոնկրետ նշանակումների։
Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարի նոր տեղակալի առաջիկա աշխատանքը ցույց կտա, թե որքան արդյունավետ կարող է ակադեմիական, միջազգային և մասնագիտական այս փորձը փոխակերպվել դիվանագիտական և պետական կառավարման գործնական արդյունքի։
Նիդերլանդական օրագիր — հոդվածը պատրաստվել է պաշտոնական և հրապարակային աղբյուրների համադրությամբ։
Երիտասարդները, հավատքը և Եկեղեցուն ծառայությունը՝ Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանի՝ Ալմելո այցելության կենտրոնում
------------------
Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքում անցկացված տոնական օրերը համախմբեցին հարյուրավոր հավատացյալների՝ միավորելով նրանց աղոթքի և համայնքային կյանքի շուրջ։ Գերաշնորհ Տ. Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանը նախագահեց Սուրբ Պատարագը, օրհնեց երիտասարդ ծխական առաջնորդներին և արժևորեց հայ քրիստոնեական դաստիարակությանն ու համայնքային կյանքին նվիրված ծառայությունը։
✅Օգոստոսի 15–17-ին Արևմտյան Եվրոպայի Հայրապետական պատվիրակ Գերաշնորհ Տ. Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանն այցելեց Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Հայ Եկեղեցի՝ տեղի հայ հավատացյալների հետ հանդիսավորությամբ նշելու Աստվածածնի Վերափոխման տոնը։
✅Օգոստոսի 15-ին Խաժակ Սրբազանը հանդիպեց ինը երիտասարդ ծխականների, որոնք ծխի հովվի և ծխական խորհրդի ատենապետի կողմից ներկայացվել էին՝ ստանալու նրա օրհնությունը որպես նորաստեղծ Եկեղեցու Երիտասարդաց միության խորհրդի անդամներ։ Հանդիպման ընթացքում Սրբազանը երիտասարդների հետ քննարկեց նորաստեղծ կառույցի ամուր հիմքերի ձևավորման կարևորությունը՝ մասնավորապես անդրադառնալով կանոնադրության մշակման և գործադիր մարմնի ընտրության հարցերին։
Քննարկումների ընթացքում ընդգծվեց նաև Երիտասարդաց միության առաքելությունը՝ կազմակերպել բովանդակալից միջոցառումներ և ծրագրեր, որոնք երիտասարդներին կօգնեն ճանաչելու Հայ Եկեղեցու հոգևոր ու մշակութային հարուստ ժառանգությունը, ամրապնդելու միմյանց միջև կապերը, ինչպես նաև խրախուսելու համայնքային ծառայությունն ու հաղորդակցությունը հասարակության հետ։ Կիրակի օրվա Սուրբ Պատարագի ավարտին Խաժակ Սրբազանը նոր խորհրդի անդամներին ներկայացրեց հավատացյալներին և իր հայրական օրհնությունը տվեց նրանց ծառայությանը։
✅Կիրակի առավոտյան Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանը հանդիսապետեց Սուրբ Պատարագը՝ առընթերական ունենալով ծխի հովիվ Արժանապատիվ Տ. Մաշտոց քահանա Բաղդասարյանին։ Մոտ 800 հավատացյալներ, այդ թվում՝ բազմաթիվ երեխաներ և երիտասարդներ, լցրել էին եկեղեցին, սրահն ու բակը՝ վկայելով Ալմելոյի հայ համայնքի կենսունակության և նախանձախնդիր նվիրումի մասին։
Իր քարոզում Սրբազան Հայրը գոհություն հայտնեց Աստծուն՝ Հայ Եկեղեցու տաղավար տոներից մեկը Ալմելոյի կենսունակ հայ համայնքի հետ միասին տոնելու շնորհի համար։ Նա ընդգծեց, որ Աստվածածնի Վերափոխման տոնը ոչ միայն անցյալի սրբազան իրադարձության հիշատակն է, այլև հրավեր՝ վերանորոգելու Աստծու պատկերով ստեղծված մեր հոգևոր կյանքը։ Սուրբ Մարիամի օրինակը, նշեց նա, ուղեցույց է յուրաքանչյուր քրիստոնյայի՝ դեպի Աստված վերադարձի հոգևոր ճանապարհին։
✅Հոգեպարար Սուրբ Պատարագից հետո եկեղեցու սրահում տեղի ունեցավ հատուկ արարողություն՝ ի պատիվ ծխի նվիրյալ ծառայողներից մեկի՝ Սուրբ Մեսրոպ կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն Տիկին Անժելա Անդրեասյանի։ Բազմամյա հավատարիմ ծառայության, օրինակելի ղեկավարության և հայ քրիստոնեական դաստիարակությանն ու համայնքային կյանքին նվիրվածության համար Սրբազանը Տիկին Անժելա Անդրեասյանին շնորհեց Սուրբ Մեսրոպ մրցանակը։
Խաժակ Սրբազանը բարձր գնահատեց նրա անխոնջ ծառայությունը և սերունդների հայ մանուկների կրթության ու դաստիարակության գործում ունեցած արժեքավոր ու մնայուն ներդրումը։
Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանի այցը և Ալմելոյի տոնակատարությունները վկայեցին Նիդերլանդների հայ եկեղեցական համայնքի կենդանի հավատքի, միության ոգու և նորոգված հանձնառության մասին։
Pontifical Legation Western Europe
📖ՆՈՐ ԿՏԱԿԱՐԱՆ, ԱՄՍՏԵՐԴԱՄ, 1668, Տպ. Ս. Էջմիածնի և Ս. Սարգսի։ Տպագր.՝ Ոսկան Երևանցու և Կարապետ Ադրիանացու, 934 էջ։
📓Հիշատակարան ունի։ Նոր Կտակարանի այս առաջին հրատարակության մեջ օգտագործված են Ոսկանյան Աստվածաշնչի Նոր Կտակարանի նկարներն ու զարդերը։ Նոր Կտակարանի առանձին հրատարակություններ են իրականացվել տարբեր տպագրավայրերում։
________________________________________________
📚 Այս եզակի հրատարակությանը կարող եք ծանոթանալ «Գանձեր Հայաստանի ազգային գրադարանի. Հնատիպ գիրք» երկլեզու (հայերեն–անգլերեն) պատկերագրքում, որը հրատարակվել է Հայաստանի ազգային գրադարանի պետական կարգավիճակ ստանալու 105-ամյակի առթիվ։ Պատկերագիրքն ամփոփում է 1512–1800 թվականների 592 հնատիպ գրքերի մատենագիտական նկարագրությունները և դրանց բարձրորակ գունավոր լուսանկարները։
Երևան Հովհաննես Թումանյան Բանաստեղծի խոսքը լռում է, բայց նրա աշխարհը՝ երբեք…
Երևան
Ավետիք Իսահակյան Կարոտի մեջ էլ հայրենիքը միշտ մոտ է…
Երևանն ունի մի առանձնահատուկ հիշողություն․ նրա փողոցներում, այգիներում ու հրապարակներում հայ գրականությունը շարունակում է ապրել՝ քարացած, բայց ոչ լուռ՝ հուշարձանների տեսքով։
Այսօր «Գրական Հայաստան» խորագրով մեր ընթերցողներին ենք ներկայացնում հայ գրականության երկու մեծերի՝ Հովհաննես Թումանյանի և Ավետիք Իսահակյանի հուշարձանները։
Թումանյանի աշխարհը՝ ժողովրդական իմաստություն, բարություն, մարդասիրություն ու հայրենի բնաշխարհի սեր։ Իսահակյանինը՝ կարոտ, սեր, թախիծ, հայրենիք ու մարդու հոգու խորքերը թափանցող քնարականություն։
Երկու մեծ գրող, երկու յուրահատուկ աշխարհ, բայց մեկ ընդհանուր արժեք՝ մարդը, հայրենիքն ու հայ խոսքը։
Երևանի այս հուշարձանները պարզապես քանդակներ չեն։ Դրանք հիշողության կանգառներ են, որտեղ անցորդը կարող է մի պահ կանգ առնել և մտովի վերադառնալ այն գրական աշխարհը, որը սերունդների հետ շարունակում է ապրել։
📍 Երևան
Երկու մեծ անուն, երկու մեծություն։
Նրանց հուշարձանները Երևանի գրական հիշողության կենդանի էջերն են՝ հիշեցնելով, որ մեծ գրականությունը ժամանակից չի հեռանում։
Արթուր Ավետիսյանը պատմություն է կերտել հայկական սպորտային մարմնամարզությունում
21.08.2025/Նիդ.օրագիր
Զագրեբում ընթացող 2026 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում Հայաստանի ներկայացուցիչը 14.400 միավորով դարձել է օղակների վարժության Եվրոպայի չեմպիոն։
Ավետիսյանը և Ուկրաինայի ներկայացուցիչ Իլյա Զայկան ստացել են նույն՝ 14.400 գնահատականը, սակայն հայ մարզիկը հաղթել է լրացուցիչ ցուցանիշով։ Բրոնզը՝ 14.366 միավորով, նվաճել է օլիմպիական չեմպիոն Էլեֆթերիոս Պետրունիասը։
Այսպիսով, Արթուր Ավետիսյանը դարձել է անկախ Հայաստանի դրոշի ներքո օղակների վարժությունում Եվրոպայի չեմպիոն դարձած առաջին հայ մարզիկը։
Մեկ տարի առաջ նա նույն վարժությունում նվաճել էր Եվրոպայի առաջնության բրոնզը։
Եզրափակչում Հայաստանը ներկայացնող Վահագն Դավթյանը 14.000 միավորով զբաղեցրել է 5-րդ տեղը, իսկ Գերմանիայի ներկայացուցիչ հայազգի Արթուր Սահակյանը՝ 13.900 միավորով, 7-րդ տեղը։
Հայկական մարմնամարզության պատմության մեջ օղակների մեծագույն վարպետներից է լեգենդար Ալբերտ Ազարյանը, որը Եվրոպայի չեմպիոն էր դարձել ԽՍՀՄ կազմում։
Այսօր նրա ավանդույթը շարունակվում է՝ արդեն անկախ Հայաստանի անվամբ։
Ամառվա փուշը՝ ձմեռվա նուշը 🌿
Ծիտրոնն ու ռեհանը՝ ամռան բույրն ու համը ձմռանը պահելու հայկական ավանդույթը։ Հավաքում, չորացնում ու պահում են, որպեսզի ձմռան ամիսներին ճաշի սեղանին տարածվի ամառվա անուշահոտ բուրմունքը։
