Հայ մասոնության փակ էջերից դեպի գիտություն․ Ֆելիքս Մովսիսյանի 1600 էջանոց հետազոտությունը

 

«Տաբուի» ջարդումը, պատմաբանի գիտական խիզախությունը և մեկենասության ուժը

Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական համալսարանում սեպտեմբերի 29-ին տեղի ունեցած միջոցառումը սովորական համալսարանական արարողություն չէր։ Այն միավորեց երկու իրադարձություն, որոնք առաջին հայացքից տարբեր են, սակայն իրականում ունեն մեկ ընդհանուր առանցք՝ գիտության, գրքի և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանումը։

Մի կողմից՝ ՎՊՀ-ն պատվավոր դոկտորի կոչում շնորհեց գրականագետ, մատենագետ, մանկավարժ, հրապարակախոս, հրատարակիչ և բարերար Հովսեփ Նալբանդյանին։ Մյուս կողմից՝ տեղի ունեցավ պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ֆելիքս Մովսիսյանի «Հայ մասոնություն․ օթյակներ և մարդիկ» երկհատորյակի շնորհանդեսը։

ՎՊՀ-ի պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն՝ համալսարանի գիտական խորհուրդը Հովսեփ Նալբանդյանին պատվավոր դոկտորի կոչում շնորհելու որոշումն ընդունել էր սեպտեմբերի 28-ին՝ գնահատելով նրա կրթական, մշակութային և հրատարակչական գործունեությունը։ Նույն օրը գիտխորհուրդը երաշխավորել էր Ֆելիքս Մովսիսյանի մենագրությունը հրատարակության։

Սակայն այս պատմության ամենաուշագրավ մասը գուցե հենց գրքի թեման է։

Այն թեման, որի մասին երկար ժամանակ նախընտրում էին չխոսել

Հայ մասոնության պատմությունը երկար ժամանակ մնացել է հայագիտության և հայ պատմագրության համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված բնագավառներից մեկը։ Խորհրդային շրջանում թեման գործնականում փակ էր, իսկ հետագայում էլ այն հաճախ ներկայացվել է ոչ թե պատմագիտական աղբյուրների, այլ դավադրապաշտական պատկերացումների, կիսաճշմարտությունների և կարծրատիպերի միջոցով։

Այդ պայմաններում մասոնությունը ուսումնասիրել ոչ թե որպես առեղծվածային կամ դավադրական երևույթ, այլ որպես պատմական կոնկրետ կառույցների, մարդկանց, գաղափարների և հասարակական գործընթացների ամբողջություն, պահանջում էր նախևառաջ աղբյուրագիտական աշխատանք։

Ֆելիքս Մովսիսյանի ուսումնասիրությունների կարևորությունն այստեղ հենց այդ մոտեցման մեջ է։

Նրա գիտական հետաքրքրությունը մասոնության նկատմամբ մեկ գրքով չի սկսվել։ Տարիների ընթացքում թեման աստիճանաբար դարձել է նրա հետազոտական աշխատանքի առանձին ուղղություն։

2006 թվականին լույս է տեսել նրա՝ XIX դարի եվրոպական ազգային-ազատագրական շարժումներին և հայ հասարակական մտքին նվիրված 608-էջանոց աշխատությունը, որը հաստատվել է որպես բուհական ձեռնարկ։

2015-ին հրապարակվել է «Մասոնները և ամերիկյան հեղափոխությունը» երկհատորյակը՝ 1326 էջ ծավալով։

2023-ին՝ «Մասոնությունը հայոց մեջ» աշխատությունը՝ 688 էջով։

Եվ այժմ՝ այս հետազոտական ճանապարհի նոր հանգրվանը՝ «Հայ մասոնություն․ օթյակներ և մարդիկ» երկհատորյակը՝ շուրջ 1600 էջ ծավալով։

Այսինքն՝ վերջին գիրքը առանձին, պատահական ուսումնասիրություն չէ։ Այն երկար տարիների հետազոտության շարունակությունն ու ընդլայնումն է։

1600 էջ՝ մարդկանց, օթյակների և փաստաթղթերի պատմություն

Մովսիսյանի աշխատանքի կարևոր առանձնահատկությունը թեմային աղբյուրագիտական մոտեցումն է։

Գրքում օգտագործված են արխիվային փաստաթղթեր, մամուլի հրապարակումներ և տարբեր լեզուներով հրատարակված նյութեր։ Հեղինակի ուսումնասիրությունների ավելի վաղ հրապարակումներն էլ ցույց են տալիս, որ նա տարիներ շարունակ առանձին օթյակների, դրանց անդամների և հայ մտավորականության հետ կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվել է։

Օրինակ՝ նրա 2020 թվականին հրապարակված ուսումնասիրությունը Կ. Պոլսի «Բուլվեր» օթյակի մասին անդրադառնում է 1861 թվականին հիմնված այդ օթյակին և այնտեղ անդամագրված հայ գործիչներին։ Հոդվածում ներկայացվում են Սերովբե Ազնավուրը, Հակոբ Վարդովյանը, Սենեքերիմ Մանուկյանը և այլ անձինք։

Մեկ այլ ուսումնասիրության մեջ Մովսիսյանը անդրադարձել է 1862 թվականին Կ. Պոլսում հիմնված ֆրանսախոս «Արևելքի միություն» օթյակին, որի անդամների թվում եղել են պոլսահայ մտավորականության և հասարակական կյանքի ներկայացուցիչներ։

Այս առանձին ուսումնասիրությունները կարևոր են հասկանալու համար, թե ինչպես է ձևավորվել նոր երկհատորյակի գիտական հիմքը։

Նոր աշխատության մեջ, ըստ ներկայացված տվյալների, ուսումնասիրվում է աշխարհի ավելի քան 20 երկրներում գործող շուրջ 170 օթյակների պատմությունը և դրանց հետ կապված հարյուրավոր հայ ազատ որմնադիրների գործունեությունը։

Այսպիսով, գիրքը միայն «մասոնության մասին» չէ։

Այն նաև մարդկանց պատմություն է։

Մասոնությունը՝ ոչ թե առեղծված, այլ պատմական ուսումնասիրության առարկա

Այս թեմայի շուրջ ամենամեծ դժվարություններից մեկը հենց դրա շուրջ ձևավորված պատկերացումներն են։

Մասոնության մասին կարելի է ունենալ տարբեր կարծիքներ։ Սակայն պատմաբանի խնդիրը կարծիք հաստատելը կամ հերքելը չէ։ Պատմաբանի խնդիրն է պարզել՝ ովքե՞ր էին այդ կառույցների անդամները, որտե՞ղ և ե՞րբ էին գործում օթյակները, ի՞նչ կապեր ունեին դրանք ժամանակի հասարակական, քաղաքական, մշակութային և կրթական գործընթացների հետ, և ի՞նչ կարող են ասել այդ մասին պահպանված աղբյուրները։

Ֆելիքս Մովսիսյանի ուսումնասիրությունների մեջ հենց այդ աղբյուրագիտական ուղղությունն է առանձնանում։

Հատկանշական է նաև, որ նրա նախորդ հետազոտություններում մասոնական շարժումը դիտարկվում է XIX դարի Օսմանյան կայսրության բարեփոխումների, սահմանադրական շարժման, արևմտահայ հասարակական կյանքի և մտավորականության պատմության համատեքստում։

Սա թույլ է տալիս թեման դուրս բերել դավադրապաշտական շրջանակից և վերադարձնել պատմագիտության դաշտ։

Օթյակներից այն կողմ՝ մարդկային ճակատագրեր

Գրքի կարևոր շերտերից մեկը մարդկանց պատմությունն է։

Պատմական կառույցները գոյություն չունեն առանց մարդկանց։ Իսկ հայկական մասոնության պատմությունը, ըստ ներկայացված գնահատականների, կապված է բազմաթիվ գրողների, մտավորականների, իրավաբանների, բժիշկների, հասարակական և մշակութային գործիչների հետ։

Վալերի Փիլոյանը հատկապես ընդգծել է այս մարդկային չափումը՝ առանձնացնելով հայ գրողների և գրականության առնչությունները մասոնական շարժմանը, ինչպես նաև Կ. Պոլսում, Զմյուռնիայում, Լոնդոնում, Փարիզում, Բոստոնում և Կահիրեում գործող հայկական օթյակների ազգային, քաղաքական և մշակութային գործունեությունը։

Այս տեսանկյունից երկհատորյակը կարող է հետաքրքրել ոչ միայն մասոնության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, այլև հայ հասարակական մտքի, սփյուռքի, գրականության և մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողին։

Գիտնականը չի ասում, թե ամեն ինչ արդեն բացահայտված է

Հատկանշական է Ֆելիքս Մովսիսյանի սեփական մոտեցումը։

Նա չի համարում, որ իր 1600-էջանոց աշխատանքով սպառված է հայ մասոնության բազմաշերտ պատմությունը։

Դեռևս կան օթյակներ և հայազգի անդամներ, որոնց գործունեության մասին տեղեկությունները կարող են պահպանված լինել Եվրոպայի, Ամերիկայի, Ասիայի և Աֆրիկայի տարբեր երկրների արխիվներում։

Այսինքն՝ 1600 էջանոց աշխատությունը ոչ միայն ամփոփում է կատարված աշխատանքը, այլև նոր հետազոտությունների ճանապարհ է բացում։

Եվ այստեղ է գիտական աշխատանքի կարևոր տարբերությունը առասպելից․ գիտությունը չի հայտարարում, թե արդեն ամեն ինչ գիտի։ Այն ցույց է տալիս՝ ինչն է փաստված, ինչն է դեռ ուսումնասիրման ենթակա և որտեղ են աղբյուրների բացերը։

Հովսեփ Նալբանդյան․ երբ մեկենասությունը դառնում է մշակութային գործ

Այս պատմության մյուս կարևոր անունը Հովսեփ Նալբանդյանն է։

ՎՊՀ-ն նրան պատվավոր դոկտորի կոչում է շնորհել՝ գնահատելով նրա կրթական, գիտական, մշակութային և հրատարակչական գործունեությունը։ Համալսարանի պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն՝ Նալբանդյանի աջակցությամբ լույս են տեսել հարյուրից ավելի գրքեր, և նա համալսարանին ևս պարբերաբար արժեքավոր գրականություն է նվիրաբերել։

Նալբանդյանի գործունեության առանձնահատկությունը միայն ֆինանսական աջակցությունը չէ։ Նա ինքը գրականագետ, մատենագետ, մանկավարժ, հրապարակախոս և հրատարակիչ է, բազմաթիվ գրքերի հեղինակ։

2005 թվականից հիմնադրված «Յովսէփ եւ Գարոլին Նալպանտեան» մատենաշարով, ըստ ներկայացված տվյալների, նրա անձնական միջոցներով հրատարակվել է ավելի քան 113 անուն գիրք։

Այսպիսի մեկենասության իմաստը միայն մեկ գրքի տպագրությունը չէ։

Այն գիտնականին հնարավորություն է տալիս ավարտին հասցնել տարիների աշխատանքը, իսկ հասարակությանը՝ ստանալ մի գիրք, որը հակառակ դեպքում կարող էր երկար ժամանակ մնալ ձեռագրի կամ չհրատարակված հետազոտության մակարդակում։

Գիտություն + գիրք + մեկենասություն

Վանաձորի պետական համալսարանի այս միջոցառման ամենակարևոր խորհուրդը, թերևս, հենց այստեղ է։

Մի կողմում՝ երկար տարիների գիտական աշխատանք կատարած պատմաբանն է։

Մյուս կողմում՝ գրքի և գիտության հրատարակությանը հետևողականորեն աջակցող մեկենասը։

Եվ նրանց միջև՝ համալսարանը, որը գիտական աշխատանքի համար ստեղծում է գնահատման և հանրայնացման միջավայր։

ՎՊՀ-ի պաշտոնական հաղորդագրության մեջ ևս երկու իրադարձությունների համադրումը ներկայացվում է որպես համալսարանական կյանքի նշանակալի օր։ Պրոֆեսոր Մարտիրոս Վիրաբյանը երկհատորյակը գնահատել է որպես նոր և ընդգրկուն ուսումնասիրություն, իսկ Յուրի Ղուլյանը՝ որպես «իսկական հանրագիտարան»՝ ընդգծելով դրա գիտական և ուսուցողական նշանակությունը։

Սակայն նման գնահատականների վերջնական հասցեն ոչ համալսարանն է, ոչ էլ այսօրվա հանդիսությունը։

Վերջնական գնահատականը տալու է ժամանակը։

Փակ էջը բացվեց, բայց պատմությունը դեռ չի ավարտվել

Հայ մասոնության թեման այլևս չի կարող մնալ միայն լուրերի, լեգենդների և դավադրապաշտական պատմությունների տարածքում։

Եթե գոյություն ունեն փաստաթղթեր, անուններ, օթյակներ, նամակներ, մամուլի հրապարակումներ և արխիվային վկայություններ, ապա դրանք պետք է ուսումնասիրվեն, համադրվեն և ներկայացվեն գիտական մեթոդաբանությամբ։

Ֆելիքս Մովսիսյանի 1600-էջանոց երկհատորյակի նշանակությունն էլ հենց այստեղ է։

Այն փորձում է հայ մասոնության պատմությունը տեղափոխել առասպելի ու «տաբուի» դաշտից դեպի փաստաթղթի և պատմագիտության դաշտ։

Եվ գուցե այս աշխատանքի ամենամեծ արժեքը ոչ թե այն է, որ տալիս է բոլոր պատասխանները, այլ այն, որ ցույց է տալիս՝ որքան մեծ է դեռ չուսումնասիրված նյութի աշխարհը։

Իսկ Հովսեփ Նալբանդյանի նման մեկենասների դերը այս ճանապարհին առանձնահատուկ է․ գիտնականը ստեղծում է գիտելիքը, մեկենասը օգնում է, որ այդ գիտելիքը հասնի ընթերցողին, իսկ ժամանակը որոշում է դրա մնայուն արժեքը։

Այս իմաստով Վանաձորի պետական համալսարանում տեղի ունեցած սեպտեմբերյան հանդիպումը պարզապես  գրքի շնորհանդես չէր։ Այն հիշեցում էր, որ ազգային գիտական ժառանգությունը ստեղծվում է ոչ միայն հետազոտությամբ, այլև այն պահպանելու, հրատարակելու և հաջորդ սերունդներին փոխանցելու կամքով։

Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ  

Կարճ լուրերի տեղեկատու` Սեպտ.-հոկտեմբեր 2026թ.

2026 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Մաաստրիխտում Հայաստանի Հանրապետության Անկախության 35-ամյակը կնշվի առանձնահատուկ նախաձեռնությամբ։ Սուրբ Սերվատիոս եկեղեցու զանգակային կարիլիոնից օրվա ընթացքում կհնչի Հայաստանի Հանրապետության օրհներգը, իսկ կեսօրին եկեղեցու զանգերը կղողանջեն Հայաստանի պատվին։

Կարիլիոնը տարբեր չափերի զանգերից կազմված երաժշտական գործիք է, որը թույլ է տալիս զանգերի միջոցով կատարել երաժշտություն։

Խաչքարը՝ Հայաստանի դրոշի գույներով

Հայաստանի անկախության 35-ամյակի առիթով Մաաստրիխտի հայկական խաչքարի շրջակայքը զարդարվել է Հայաստանի դրոշի գույներով՝ կարմիր, կապույտ և նարնջագույն ծաղիկներով ու թփերով։

Գույներն ունեն խորհրդանշական նշանակություն․ կարմիրը՝ Հայկական բարձրավանդակը, ժողովրդի պայքարը, քրիստոնեական հավատը և անկախությունը, կապույտը՝ խաղաղ երկնքի ներքո ապրելու ձգտումը, իսկ նարնջագույնը՝ հայ ժողովրդի ստեղծագործական տաղանդն ու աշխատասիրությունը։

Հայաստանի Հանրապետության օրհներգը կարիլիոնից կհնչի 10:01-ին, 12:06-ին և 14:01-ին, իսկ 12:10-ից մինչև 12:15-ը Սուրբ Սերվատիոս բազիլիկի բոլոր զանգերը կհնչեն Հայաստանի համար։

Այս տարի լրանում է նաև Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 35-ամյակը։

Մաաստրիխտի հայ համայնքի անդամներին և քաղաքի բոլոր բնակիչներին հրավիրում են սեպտեմբերի 21-ին միանալ միջոցառմանը և նշված ժամերին միասին ունկնդրել Հայաստանի Հանրապետության օրհներգն ու եկեղեցու զանգերի ղողանջը։

Նախաձեռնության հեղինակները շնորհակալություն են հայտնում Սուրբ Սերվատիոս եկեղեցուն՝ այս խորհրդանշական մասնակցության համար։

21 սեպտեմբերի 1991 – 21 սեպտեմբերի 2026
🇦🇲 Հայաստանի Հանրապետության անկախության 35-ամյակ
Armeense Stichting Ani 
Surp Karapet- Armeens Apostolische Kerk Maastricht 

Սեպտեմբերի 21-ին՝ Հայաստանի Հանրապետության անկախության օրը, Մաաստրիխտի Սուրբ Սերվասի բազիլիկի զանգերը հնչեցին՝ ի պատիվ Հայաստանի, կարիլիոնից հնչեց նաև Հայաստանի Հանրապետության օրհներգը։

Կարո Հակոբյանի   «Բեմերի փիլիսոփայությունը». բանաստեղծության և շվեդական պոեզիայի երկխոսությունը

19.09.2026/Նիդ. օրագիր

Երևանում լույս է տեսել շվեդահայ գրող, թարգմանիչ և հրապարակախոս Կարո Հակոբյանի նոր գիրքը՝ «Բեմերի փիլիսոփայություն. բանաստեղծություններ և արդի շվեդական պոեզիա» վերնագրով։

Գիրքը հետաքրքիր է ոչ միայն նրանով, որ ընթերցողին ներկայացնում է հեղինակի բանաստեղծական աշխարհը, այլև նրանով, որ մեկ ժողովածուի շրջանակում փորձում է երկխոսության մեջ դնել հայկական և ժամանակակից շվեդական պոեզիան։

Նոր հրատարակությունն արդեն ներկայացված է «Զանգակ» գրախանութի պոեզիայի բաժնում։ Գիրքը հասանելի է Զանգակ և Բուկինիստ գրախանութներում։

Գրքի առաջիկա շնորհանդեսի մասին նախատեսվում է առանձին հայտարարություն։

Վան Գոգը՝ հայերեն․ առաջին անգամ՝ բնագրից

30.09.2026/Նիդ.օրագիր

Վինսենթ վան Գոգի նամակները առաջին անգամ բնագրից հայերեն են թարգմանվել։ «Վերնատուն» հրատարակչությունը հայ ընթերցողին է ներկայացնում «Վինսենթ վան Գոգ. Կյանքը նամակներում» գիրքը։

Վան Գոգին աշխարհը ճանաչում է նախ և առաջ նրա կտավներով՝ «Աստղալից գիշեր», «Արևածաղիկներ», ինքնանկարներ, բնանկարներ։ Սակայն նկարչի ժառանգության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն նաև նրա նամակները, որոնք հնարավորություն են տալիս Վան Գոգին լսել ոչ թե արվեստաբանների մեկնաբանություններով, այլ՝ նրա իսկ խոսքով։

Նամակներում արտացոլված են նրա պատկերացումները արվեստի մասին, ստեղծագործական որոնումները, բնության և մարդկանց հանդեպ վերաբերմունքը, ինչպես նաև կյանքի տարբեր փուլերի ապրումներն ու մտորումները։

Այս նյութն այժմ հասանելի է նաև հայերեն։

«Վինսենթ վան Գոգ. Կյանքը նամակներում» գրքի թարգմանիչը Աննա Մարիա Մատտաարն է, խմբագիրը՝ Արմեն Սարգսյանը, շապիկի ձևավորողը՝ Էլեն Շահբազյանը։

Վան Գոգի մասին՝ գրքից և գրքի շուրջ

Հոկտեմբերի 3-ին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում կայանալիք շնորհանդեսի ընթացքում գրքի և թարգմանական աշխատանքի մասին կխոսեն նախագծի ղեկավար Ներսես Տեր-Վարդանյանը, թարգմանիչ Աննա Մարիա Մատտաարը և արվեստագիտության թեկնածու Սաթենիկ Չուգասզյանը։

Միջոցառումը կվարի մշակութաբան Լիլիթ Գրիգորյանը։

Ծրագրում նախատեսված են գրքի ներկայացում և քննարկում, Վան Գոգին նվիրված ինտելեկտուալ խաղ՝ նվերներով, ինչպես նաև գինեխմություն։

📅 Հոկտեմբերի 3, ժամը 16։00
📍 Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Որմնանկարների սրահ
Մուտքն ազատ է։
Շնորհանդեսի ընթացքում գիրքը հնարավոր կլինի ձեռք բերել 20% զեղչ

ՀԱՅ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻ ՍՈՒՐԲ ԿԱՐԱՊԵՏ
Surp Karapet- Armeens Apostolische Kerk Maastricht  
Սուրբ Պատարագ / Surp Badarak
Goddelijke Liturgie
Zondag / Կիրակի
11-10-2026
11:30
Հասցե՝ Potterieplein 50, Maastricht
Տեղեկությունների համար՝
06-23118396
surpkarapet@gmail.com
Մաաստրիխտի Սուրբ Կարապետ Հայ Առաքելական եկեղեցում Սուրբ Պատարագը տեղի կունենա 2026 թ. հոկտեմբերի 11-ին՝ ժամը 11:30-ին։

📅 13–15 նոյեմբեր 2026 թ.
📍 Het Dorpshuis, Haringe, Բելգիա

📅 13–15 նոյեմբեր 2026 թ.
📍 Het Dorpshuis, Haringe, Բելգիա
👥 Մասնակիցների տարիքը՝ 15–20 տարեկան
⛪ Կազմակերպիչ՝ Բրյուսելի Հայ Առաքելական եկեղեցի
📖 Ծրագրում նախատեսված են՝
աստվածաշնչյան ուսուցում,
խոհարարական աշխատարաններ,
սպորտ,
ընկերական/եղբայրական շփումներ։
🌲 Պաստառի կենտրոնական գաղափարը՝ Մատթեոս 18:20-ի խոսքն է.
«Որովհետև որտեղ երկու կամ երեք հոգի հավաքված են իմ անունով, այնտեղ ես՝ նրանց մեջ եմ»։
☎️ Տեղեկությունների համար ՝ 0484/75.78.25։
Այսինքն՝ սա 15–20 տարեկան երիտասարդների համար նախատեսված եռօրյա հոգևոր-երիտասարդական աշնանային ճամբար է, որտեղ կրոնական ծրագրերը համատեղվում են սպորտի, խոհարարության և միասնական ժամանցի հետ։
Մանրամասը` ցուցապաստառում։

ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

   Տեղեկացնում ենք, որ 2026 թվականի մայիսի 11-ին ընդունվել է «Անձը հաստատող փաստաթղթերի մասին» ՀՀ օրենքը, որով նախատեսվում է Հայաստանի Հանրապետությունում անձը հաստատող փաստաթղթերի կենսաչափական նոր համակարգի ներդրում:     

   Նոր համակարգի ներդրմամբ պայմանավորված անցումային գործընթացի կազմակերպման նպատակով՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 5-ից ժամանակավորապես դադարեցվում է ՀՀ դեսպանությունների և հյուպատոսական հիմնարկների միջոցով, այդ թվում՝ տեսակապով, անձնագրերի տրամադրման (փոխանակման) ծառայության մատուցումը:    

     Ծառայության մատուցման վերսկսման ժամկետների վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկատվությունը կհրապարակվի դիվանագիտական ծառայության մարմինների պաշտոնական տեղեկատվական հարթակներում

Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը՝  կրկին Սյունիքում էր․ «Սյունիքը կրկին զարմացրեց ինձ իր գեղեցկությամբ»

Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպան  Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը (Marieke Monroy-Winter, the Ambassador of the Netherlands to Armenia )  սոցիալական ցանցերում կիսվել է Սյունիք կատարած այցի ընթացքում ստացած իր տպավորություններով։

«Սյունիքը կրկին զարմացրեց ինձ իր գեղեցկությամբ»,– գրել է դեսպանը՝ հրապարակելով իր այցից ստացած տպավորությունները։

🌞 «Արևից հասունացած քաղցր թուզ, լեռների հիանալի տեսարաններ, մաքուր օդ, հյուրասեր մարդիկ․ դժվար է անտարբեր մնալ այս մարզի հանդեպ։ Շնորհակալ եմ այս օրերի տպավորությունների համար»,– նշել է Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը։

Դեսպանի հրապարակումը ներկայացնում է Սյունիքը ոչ միայն իր բնության ու լեռնային տեսարանների, այլև մարդկանց հյուրընկալության միջոցով։

Սյունիքը Հայաստանի հարավային մարզն է, որը հայտնի է իր հարուստ բնությամբ, պատմամշակութային ժառանգությամբ և լեռնային բնապատկերներով։

Հայաստանը 2։0 հաշվով հաղթեց Լատվիային

Հայաստանի հավաքականը հաղթանակով սկսեց Ազգերի լիգայի նոր մրցաշրջանը

Ֆուտբոլի Հայաստանի ազգային հավաքականը սեպտեմբերի 25-ին Երևանի Վազգեն Սարգսյանի անվան «Հանրապետական» մարզադաշտում 2։0 հաշվով հաղթեց Լատվիայի հավաքականին՝ ՈՒԵՖԱ-ի Ազգերի լիգայի C լիգայի C2 խմբի առաջին տուրում։

Հաշիվը 31-րդ րոպեին բացեց Գեորգի Հարությունյանը։ Երկրորդ գոլը 75-րդ րոպեին խփեց Արթուր Ղարիբյանը, որի համար սա ազգային հավաքականի կազմում առաջին հանդիպումն էր։

Հայաստանի թիմը հանդիպման ընթացքում առավել ակտիվ էր և 10 անկյունային հարված կատարեց՝ Լատվիայի 2-ի դիմաց։ Հանդիպումն ավարտվեց 2։0 հաշվով։

Հայաստանի հավաքականի հաջորդ խաղը սեպտեմբերի 28-ին է՝ Երևանում։ Մրցակիցը Չեռնոգորիայի հավաքականն է։

C2 խմբում ընդգրկված են նաև Կիպրոսի և Լատվիայի հավաքականները

⚽ Երկու անգամ հավասարեցրինք, բայց վերջում զիջեցինք՝ 2։3։

Հայաստանի հավաքականը Ազգերի լիգայի C2 խմբի երկրորդ տուրում Երևանում դրամատիկ խաղ անցկացրեց Չեռնոգորիայի դեմ, սակայն վերջին րոպեներին բաց թողած գոլը վճռեց հանդիպման ելքը։

🔹 Չեռնոգորիան հաշիվը բացեց 20-րդ րոպեին՝ ինքնագոլի արդյունքում։
🔹 34-րդ րոպեին Արթուր Սերոբյանը վերականգնեց հավասարակշռությունը։
🔹 Առաջին խաղակեսի ավարտից առաջ Նիկոլա Կրստովիչը կրկին առաջ մղեց հյուրերին։
🔹 65-րդ րոպեին Էդուարդ Սպերցյանը գեղեցիկ հարվածով հաշիվը դարձրեց 2։2։
🔹 Բայց 89-րդ րոպեին Ալեքսա Լատկովիչը խփեց Չեռնոգորիայի հաղթական գոլը։
Երկու տուրից հետո Չեռնոգորիան ունի 6, Հայաստանը՝ 3 միավոր։
🇦🇲 Հաջորդ հանդիպումը՝ հոկտեմբերի 2-ին, Կիպրոսի հավաքականի դեմ՝ արտագնա խաղում։

Սթրեսը կառավարելու գործնական գործիքներ՝ սեմինար Նայմեխենում

Ինչպե՞ս ճանաչել սթրեսը, հասկանալ դրա ազդեցությունը և սովորել կառավարել դրա հետևանքները։

Հոկտեմբերի 4-ին՝ կիրակի օրը, Նայմեխենում՝ «Միացյալ Հայերը Հոլանդիայում» ՎԱՆ մեկօրյա դպրոցում, տեղի կունենա հայ լսարանի համար նախատեսված սեմինար՝ սթրեսի և հյուծվածության (burn-out) մասին։

Սեմինարը կվարի Գայանե Աբրահամյանը՝ թերապևտ, սթրեսի և burn-out-ի մասնագետ ու փորձագետ։

Մասնակիցները կստանան ոչ միայն տեսական գիտելիքներ, այլև գործնական գործիքներ՝ սթրեսի հետևանքներն ավելի արդյունավետ կառավարելու համար։

📅 Հոկտեմբերի 4, կիրակի
📍 Նայմեխեն, ՎԱՆ մեկօրյա դպրոց
🎟 Մուտքն անվճար է
📲 Գրանցվելը ցանկալի է Messenger-ով կամ WhatsApp-ով։
«Նիդերլանդական Օրագիր»

ԵՄ-ն երկու տարով թեթևացնում է հայկական արտադրանքի մուտքը եվրոպական շուկա

24.09.2026/Նիդ.օրագիր

ԵՄ խորհուրդը սեպտեմբերի 24-ին պաշտոնապես ընդունեց Հայաստանից ԵՄ ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ ժամանակավոր առևտրային ազատականացման միջոցները։

Նոր կարգավորմամբ մոտ 80 տոկոս հայկական արտահանման համար կկասեցվեն ԵՄ ներմուծման մաքսատուրքերը։ Արտոնությունը վերաբերում է ապրանքների լայն շրջանակի, այդ թվում՝ որոշ գյուղատնտեսական արտադրատեսակների։

Միջոցառումը նախատեսված է երկու տարի ժամկետով և նպատակ ունի աջակցել Հայաստանի արտահանմանը, ընդլայնել հայկական ապրանքների մուտքը եվրոպական շուկա և ամրապնդել Հայաստան–ԵՄ առևտրային կապերը։

Միաժամանակ արտոնությունները գործում են որոշակի պայմաններով և նախատեսում են պաշտպանական մեխանիզմներ՝ ԵՄ արտադրողների շահերը հնարավոր բացասական ազդեցությունից պաշտպանելու համար։

Կանոնակարգը դեռ պետք է ստորագրվի և հրապարակվի ԵՄ պաշտոնական տեղեկագրում։ Այն ուժի մեջ կմտնի հրապարակմանը հաջորդող օրը, որից հետո կսկսվի երկամյա արտոնյալ ժամանակահատվածը։

Նիդերլանդական Օրագիր

24 սեպտեմբերի 2026 թ.

Հայաստանից՝ թարմ դեղձ Նիդերլանդներում 🍑🇦🇲

Սեպտեմբերի 29-ին հայկական թարմ դեղձը հասանելի կլինի Ամստերդամում։
Nina’s Handwork Boutique -ում վաղը՝ սեպտեմբերի 29-ին, ժամը 12:00-ից, հյուրընկալվելու է Ludmila Abramian Ludas – Groothandel in Armeense producten ընկերությունը՝ Գերմանիայից բերելով հայկական թարմ դեղձ։
🍑 Գինը՝
1 կգ՝ €3
1 արկղ՝ €25
Քանակը սահմանափակ է։ Ցանկացողներին առաջարկվում է պատվերը կատարել այսօր, որպեսզի հնարավոր լինի նախապես ամրագրել անհրաժեշտ քանակը։
📍 Հասցե՝ Kinkerstraat 6-H, Amsterdam
🕛 Վերցնելու ժամը՝ սեպտեմբերի 29-ին, 12:00-ից
Դեղձը ներկայացվում է որպես հայկական թարմ և անուշահամ արտադրանք։
🇦🇲 Աջակցենք հայկական արտադրողներին և հայկական բիզնեսին։

ROYALBEVERAGES GROUP

NINA’S HANDWORK BOUTIQUE

WIJNPROEVERIJ

Ontdek de smaak van Armenië

Exclusieve wijnen uit

het oude wijnland Armenië

ZONDAG

25

OKTOBER

2026

14:00 – 17:00 uur

Tasty

Nina’s Handwork

EN

RoyalBeveragesGroup

Wijn, cultuur en elegantie

in één beleving!

Nina’s Handwork Boutique

Kinkerstraat 6-H, Amsterdam

🎼 սեպտեմբերի 26-ին, Կոմիտաս Վարդապետի ծննդյան օրն է։

Նա ոչ միայն մեծ երաժիշտ ու կոմպոզիտոր էր։ Նա շրջեց հայկական գյուղերով, լսեց ժողովրդի երգը, գրի առավ ու ուսումնասիրեց այն՝ պահպանելով մի մշակութային ժառանգություն, որի մի մասը կարող էր կորչել։

Կոմիտասը հայկական երգը դարձրեց նաև համաշխարհային երաժշտական մշակույթի ուսումնասիրության առարկա։

Ավելի քան մեկ դար անց նրա երգերը շարունակում են հնչել Հայաստանում և աշխարհի տարբեր երկրներում՝ նաև հայկական սփյուռքի համայնքներում։

Կոմիտասը մեզ թողեց ոչ միայն երաժշտություն։ Նա մեզ թողեց ժողովրդի ձայնը։

🎵 Սեպտեմբերի 26․ Կոմիտասի ծննդյան օր։

-------------------------------------------------

Օգնենք պահպանել «Գրական Չորեքշաբթի» գրական կայքը

Սիրելի՛ ընթերցողներ և գրականության բարեկամներ,

«Նիդերլանդական Օրագիրը», բացի Նիդերլանդների հայ համայնքի կյանքը լուսաբանելուց, տարիներ շարունակ ուշադրություն է դարձնում նաև հայ գրականությանը։ Այդ նպատակով ստեղծել ենք մեր գրական հարթակները, որոնցից մեկը՝ «Գրական Չորեքշաբթի», հնարավորություն է տալիս ժամանակակից հայ գրողներին ներկայացնելու իրենց ստեղծագործությունները, այդ թվում՝ դեռևս չհրատարակված և անտիպ գործերը։

Ցավոք, օրերս «Գրական Չորեքշաբթի» կայքը արգելափակվել է՝  պատճառը, ըստ հոսթինգ ծառայության, կայքի բարձր այցելությունն (տրաֆիկ)։ Կայքի ծառայություն մատուցող ընկերությունը տեղեկացրել է, որ այն հնարավոր է վերագործարկել միայն վճարովի՝ «Premium» փաթեթի միջոցով։

«Նիդերլանդական Օրագիրը» անկախ և ինքնաֆինանսավորվող նախաձեռնություն է։ Մենք որևէ հաստատությունից կամ կազմակերպությունից ֆինանսավորում չենք ստանում և մեր հնարավորությունների սահմաններում ինքներս ենք հոգում գործող կայքերի պահպանման ծախսերը։ Մեր լրագրողական և գրական աշխատանքը, ինչպես նաև բազմաթիվ հեղինակների ու թղթակիցների հետ համագործակցությունը, իրականացվում է առանց վարձատրության՝ նվիրվածությամբ և սիրով։

Այդ պատճառով այսօր դիմում ենք մեր ընթերցողներին ու գրականության բարեկամներին։

Եթե ցանկանում եք, որ «Գրական Չորեքշաբթի» կայքը կրկին հասանելի լինի և շարունակի իր աշխատանքը, կարող եք աջակցել դրա վերագործարկմանը։

Յուրաքանչյուր աջակցություն՝ անկախ չափից, կարող է նպաստել այս գրական հարթակի պահպանմանը։

Ցանկացողները կարող են մեզ գրել անձնական նամակով կամ իրենց պատրաստակամությունը հայտնել մեկնաբանությունների բաժնում։

Գրական հարթակները պահպանվում են ոչ միայն հեղինակների ու խմբագիրների, այլև նրանց ընթերցողների շնորհիվ։

Շնորհակալ ենք բոլոր նրանց, ովքեր գնահատում են հայ գրական խոսքը և ցանկանում են, որ այն շարունակի իր ճանապարհը։

«Նիդերլանդական Օրագիր»

«Գրական Չորեքշաբթի»

Երկու քաղաք, տասը տարբեր առանձնահատկություններով` Դյուսելդորֆ, Անտվերպեն

Մեր թղթակից Anna Martirosyan-ը սկզբում եղել Դյուսելդորֆ քաղաքում և մեզ 10 հետաքրքիր և յուրահատուկ փաստեր է տրամադրել Գերմանիայի ամենավառ քաղաքներից մեկի՝ Դյուսելդորֆի (Düsseldorf) մասին.

1.«Աշխարհի ամենաերկար բարը» (Längste Theke der Welt)

Դյուսելդորֆի Հին քաղաքում (Altstadt) գործում է ավելի քան 260  բար և նկուղային փաբ։ Քանի որ դրանք տեղակայված են կողք կողքի, տեղացիները կատակով ամբողջ թաղամասն անվանում են «աշխարհի ամենաերկար բար»։

2. «Ճապոնական մայրաքաղաքը» Հռենոսի ափին

Դյուսելդորֆում է գտնվում Եվրոպայում 3-րդ ամենամեծ ճապոնական համայնքը (Ճապոնիայից դուրս)՝ Փարիզից և Լոնդոնից հետո։ Այստեղ կա ամբողջական ճապոնական թաղամաս (Little Tokyo)՝ ասիական ռեստորաններով, խանութներով և Եվրոպայի առաջին բուդդայական տաճարով (EKŌ-Haus):

3.Սեփական գարեջրի մշակույթը՝ Ալտբիր (Altbier)

Դյուսելդորֆն ունի իր ավանդական գարեջուրը, որը կոչվում է Altbier (հին գարեջուր)։ Այն մուգ, վերին թորման գարեջուր է։ Մրցակցությունը հարևան Քյոլն քաղաքի (Kölsch գարեջրի) հետ այնքան մեծ է, որ Դյուսելդորֆում Քյոլնի գարեջուր պատվիրելը համարվում է «աններելի սխալ»։

4.«Կլիվեր» տղաները (Radschläger)

Դյուսելդորֆի գլխավոր խորհրդանիշներից մեկը գլուխկոնծի տվող (անվահեծ անող) տղայի պատկերն է։ Ըստ ավանդույթի՝ 1288 թվականի Վորրինգենի ճակատամարտում հաղթանակից հետո երեխաները փողոցներում ուրախությունից գլուխկոնծի էին տալիս։ Այս սիմվոլը կարելի է տեսնել քաղաքի հուշանվերների և հուշարձանների վրա։

5. Գերմանիայի նորաձևության մայրաքաղաքը.

Քաղաքը համարվում է Գերմանիայի բարձր նորաձևության (Haute Couture) կենտրոնը։ Հայտնի Königsallee (կամ պարզապես Kö) փողոցը լի է աշխարհի ամենաթանկարժեք բրենդային խանութներով, իսկ մեջտեղով անցնող ջրանցքը քաղաքին տալիս է առանձնահատուկ շքեղություն։

6.Schneider Wibbel-ի հայտնի ժամացույցը

Հին քաղաքում կա դերձակ Վիբբելի հուշարձանը։ Օրական 5 անգամ (11:00, 13:00, 15:00, 18:00 և 21:00) պատշգամբի մեխանիկական ժամացույցից դուրս է գալիս դերձակի ֆիգուրը և սկսում «կարել»։

7. Էլեկտրոնային երաժշտության օրրանը

Էլեկտրոնային երաժշտության պիոներ և լեգենդար Kraftwerk խումբը կազմավորվել է Դյուսելդորֆում 1970 թվականին։ Նրանց ստեղծած Kling Klang ստուդիան դարձավ համաշխարհային synth-pop և techno երաժշտության հիմնասյուներից մեկը։

8.«Անկյունային» ճարտարապետություն՝ Նոյեր Ցոլհոֆ (Neuer Zollhof)

Հռենոսի նավահանգստային թաղամասում (Medienhafen) են գտնվում աշխարհահռչակ ճարտարապետ Ֆրենկ Գերիի նախագծած ծռված, ալիքաձև շենքերը։ Սրանք չունեն ոչ մի ուղիղ անկյուն և ցուցադրում են ժամանակակից ճարտարապետության հնարավորությունները։

9. Ռեյնտուրմ (Rheinturm)՝ Աշխարհի ամենամեծ թվային ժամացույցը

Դյուսելդորֆի 240 մետրանոց հեռուստաաշտարակի վրա տեղադրված է լուսային համակարգ, որը գինեսի ռեկորդակիր է որպես աշխարհի ամենամեծ թվային ժամացույցը (Lichtzeitpegel)։ Այն լույսերի թարթումով ցույց է տալիս ժամերը, րոպեները և վայրկյանները։

10.Մանանեխի (Mustard) թանգարանն ու ավանդույթը.

Դյուսելդորֆը հայտնի է իր կծու մանանեխով (Düsseldorfer Senf)։ Քաղաքում գործում է մանանեխի հատուկ թանգարան-խանութ, որտեղ կարելի է փորձել ամենաարտասովոր համերով մանանեխներ (օրինակ՝ գարեջրի կամ կոնյակի համով)։

02.10.2026/Աննա Մարտիրոսյան/Նիդ.օրագիր

Մեր թղթակից Anna Martirosyan-ը այս անգամ ճանապարհորդել է Բելգիայում ու եղել
 Բելգիայի ամենավառ ու մշակութային քաղաքներից մեկում՝ Անտվերպենում (Antwerp) ։
Այս քաղաքի մասին ևս Աննան գտել է 10 հետաքրքիր և յուրահատուկ փաստ, որոնք էլ ներկայացնում ենք։

1 Աշխարհի ալմաստային մայրաքաղաքը:

Անտվերպենն արդեն ավելի քան 500 տարի համարվում է աշխարհի ալմաստի առևտրի գլխավոր կենտրոնը։ Աշխարհի հում ալմաստների մոտ 80%-ը և մշակված ալմաստների 50%-ն անցնում են այս քաղաքով։ Անտվերպենի «Ալմաստի թաղամասում» (Diamond Quarter) են գտնվում ոլորտի խոշորագույն բորսաներն ու արհեստանոցները։

2.Անվան ծագման «դաժան» լեգենդը:

Ըստ ավանդության՝ Antwerpen անունը ծագել է «hand werpen» (ձեռք նետել) արտահայտությունից։ Լեգենդն ասում է, որ Դրուոն Անտիգոն անունով հսկան նավաստիներից տուրք էր պահանջում Շելդա գետն անցնելու համար, իսկ չվճարողների ձեռքը կտրում էր ու նետում գետը։ Հռոմեացի զինվոր Սիլվիուս Բրաբոն սպանեց հսկային, կտրեց նրա ձեռքն ու նետեց գետը։ Այս տեսարանով արձանը կանգնած է քաղաքի central հրապարակում (Grote Markt):

3.Աշխարհի ամենագեղեցիկ կայարաններից մեկը:

Անտվերպենի կենտրոնական կայարանը (Antwerpen-Centraal) հաճախ անվանում են «Երկաթուղային տաճար» (Spoorwegkathedraal): 1905 թվականին բացված այս շքեղ շինությունը կանոնավորաբար ընդգրկվում է աշխարհի ամենագեղեցիկ երկաթուղային կայարանների թոփ-3-յակում։

4. Ռուբենսի քաղաքը.

Բարոկկո դարաշրջանի հանճարեղ նկարիչ Փիթեր Փաուլ Ռուբենսն իր կյանքի մեծ մասն ապրել և ստեղծագործել է Անտվերպենում։ Նրա տուն-թանգարանը (Rubenshuis) քաղաքի գլխավոր մշակութային վայրերից է, իսկ նրա հայտնի կտավները զարդարում են քաղաքի Աստվածամոր Տաճարի (Onze-Lieve-Vrouwekathedraal) պատերը։

5.Աշխարհի առաջին տպագրատունը և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի թանգարանը:

Անտվերպենում է գտնվում Plantin-Moretus թանգարանը, որն աշխարհում առաջին տպագրատներից մեկն է (16-րդ դար)։ Սա աշխարհում ՄԻԱԿ թանգարանն է, որն ամբողջությամբ ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այստեղ են պահվում աշխարհի ամենահին տպագրական հաստոցները։

6 Աշխարհում առաջին «Ապրանքային բորսան»:

1531 թվականին Անտվերպենում բացվեց աշխարհում առաջին հատուկ կառուցված ապրանքային բորսան (Handelsbeurs)։ Այն այնքան հայտնի դարձավ, որ հետագայում Լոնդոնի և Ամստերդամի բորսաները կառուցվեցին հենց Անտվերպենի բորսայի նախագծով։

7 Փայտե պատմական էսկալատորը՝ գետի տակով:

Անտվերպենն ունի թունել (St. Anna Tunnel), որն անցնում է Շելդա գետի տակով և միացնում քաղաքի երկու ափերը։ 1930-ականներին կառուցված այս թունելի ամենայուրահատուկ մասը դեռևս անխափան գործող լրիվ փայտյա էսկալատորներն են, որոնք պահպանվել են իրենց նախնական տեսքով։

8 Ավանգարդ նորաձևության կենտրոն (Antwerp Six): 

1980-ականներին Անտվերպենի Գեղարվեստի ակադեմիայի 6 շրջանավարտներ (որոնց թվում՝ Դրիս Վան Նոտենը և Անն Դեմելեմեյստերը) հեղաշրջում կատարեցին համաշխարհային նորաձևության մեջ։ 

9. MAS թանգարանը և քաղաքի panorama-ն: 

MAS (Museum aan de Stroom) թանգարանը քաղաքի ժամանակակից խորհրդանիշն է։ Շենքը կառուցված է կարմիր հնդկական ավազաքարից և ալիքաձև ապակիներից՝ հիշեցնելով նավահանգստային կոնտեյներներ։ Թանգարանի տանիքից բացվում է քաղաքի և Եվրոպայի 2-րդ ամենամեծ նավահանգստի անվճար 360 աստիճանի տեսարանը։ Մուտքն ազատ է։

10. Բելգիական շոկոլադի աշխարհը (Chocolate Nation)։

Անտվերպենում է գտնվում Chocolate Nation-ը՝ աշխարհի ամենամեծ թանգարանը, որն ամբողջությամբ նվիրված է բելգիական շոկոլադին։ Այստեղ կարելի է ոչ միայն ծանոթանալ շոկոլադի պատրաստման պատմությանը, այլև փորձել տասնյակ տարբեր տեսակի հեղուկ շոկոլադներ։

Հայաստանի ազգային գրադարանում կանցկացվի միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված Ոսկանյան Աստվածաշնչին

 

Նիդերլանդական Օրագրի համար
Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանից
Նաիրա Գասպարյան,  բ․գ․թ․, դոցենտ,Ե ՊՀ

ԵՐԵՎԱՆ — Հոկտեմբերի 8-10-ը Հայաստանի ազգային գրադարանը կհյուրընկալի միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված հայ տպագրության խոշորագույն կոթողներից մեկին՝ 1666–1668 թվականներին Ամստերդամում հրատարակված առաջին հայերեն տպագիր Աստվածաշնչին, որը մնում է հայ և համաշխարհային մշակութային ժառանգության բացառիկ նմուշներից մեկը։

Գիտաժողովի առանցքում Ոսկան Երևանցու ջանքերով լույս տեսած Սուրբ Գրքի պատմամշակութային և հոգևոր նշանակությունն է։ Այս բացառիկ հրատարակությունն ըստ էության դարձավ հայոց քրիստոնեական ինքնության սկզբի ազդարարը՝ միավորելով աշխարհասփյուռ հայությանն ու հայկական մշակույթը ներկայացնելով համաշխարհային համատեքստում։

17-րդ դարի հայկական տպագրական արվեստի խոշորագույն նվաճումներից մեկը՝ Ամստերդամում տպագրված առաջին հայերեն ամբողջական Աստվածաշունչը, 1666–1668 թվականներին Ամստերդամի «Սուրբ Էջմիածին և Սուրբ Սարգիս» տպարանում Ոսկան Երևանցու ջանքերով լույս տեսած Սուրբ Գիրքը դարձավ հայոց պատմության մեջ առաջին ամբողջական տպագիր Աստվածաշունչը։ Շուրջ 1460 էջից բաղկացած այս կոթողային հրատարակությունն աչքի է ընկնում իր բարձր գեղարվեստական արժեքով, 159 փորագրանկարներով և հատուկ ձուլված տառատեսակներով։ Տպագրության համար հիմք էր հանդիսացել 1295 թվականին Կիլիկյան Հայաստանի Հեթում Բ թագավորի պատվերով ընդօրինակված ձեռագիրը։ Տպաքանակը կազմել է շուրջ 5000 օրինակ, ինչը 17-րդ դարի Եվրոպայի համար աննախադեպ ցուցանիշ էր և հնարավորություն տվեց Սուրբ Գիրքը տարածել աշխարհասփյուռ հայկական համայնքներում։

Հոկտեմբերյան եռօրյա գիտաժողովի ընթացքում Հայաստանից և արտերկրից ժամանած առաջատար հայագետները, պատմաբանները, բանասերներն ու մատենագետները հանդես կգան զեկույցներով՝ նվիրված Ոսկանյան Աստվածաշնչի տպագրության պատմությանը,հայոց հոգևոր ժառանգությանը, այդ ժառանգության  լեզվական ու բնագրագիտական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև հայ ինքնության պահպանման գործում դրա ունեցած անգնահատելի դերին։

«Ոսկանյան Աստվածաշունչը միայն տպագրական հսկայական նվաճում չէր․ այն հայոց քրիստոնեական ինքնության ու հոգևոր ժառանգության նոր դարաշրջանի ազդարարն էր։ Այս գիտաժողովը բացառիկ հարթակ է արժևորելու այդ պատմական իրադարձությունն ու ներկայացնելու նոր հետազոտություններ», — նշում են Ազգային գրադարանից։

Միջոցառման շրջանակում կազմակերպվելու են նաև թեմատիկ ցուցադրություններ, որտեղ ներկայացվելու են Ազգային գրադարանի ֆոնդերում պահպանվող հազվագյուտ հրատարակություններն ու վավերագրերը։

Գիտաժողովի բացման արարողությունը տեղի կունենա հոկտեմբերի 8-ին՝ Հայաստանի ազգային գրադարանում։

----

National Library of Armenia to Host International Conference Dedicated to the Voskan Bible

For the Diary of the Netherlands/ NidOragir
From Yerevan, the capital of Armenia 
Naira Gasparyan, PhD, Associate Professor, YSU

YEREVAN — From October 8 to 10, the National Library of Armenia will host an international conference dedicated to one of the greatest monuments of Armenian printing art: the first printed Armenian Bible, published in Amsterdam in 1666–1668, which remains an exceptional piece of Armenian and world cultural heritage.

At the core of the conference is the historical, cultural, and spiritual significance of the Holy Scriptures brought to light through the efforts of Voskan Yerevantsi. This exceptional publication essentially heralded the beginning of Armenian Christian identity, uniting Armenians around the world and presenting Armenian culture in a global context.

As one of the greatest achievements of 17th-century Armenian typography, the Holy Scriptures printed at the "Holy Etchmiadzin and Saint Sargis" printing house in Amsterdam through the efforts of Voskan Yerevantsi became the first complete printed Bible in Armenian history. Comprising around 1,460 pages, this monumental publication is distinguished by its high artistic value, 159 engravings, and custom-cast fonts. The manuscript commissioned in 1295 by King Hethum II of Cilician Armenia served as the basis for the publication. The print run reached approximately 5,000 copies—an unprecedented figure for 17th-century Europe—allowing the Holy Scriptures to be distributed across Armenian diaspora communities worldwide.

During the three-day October conference, leading Armenologists, historians, philologists, and bibliographers from Armenia and abroad will present research on the publication history of the Voskan Bible, Armenian spiritual heritage, the linguistic and textual characteristics of that heritage, as well as its invaluable role in preserving Armenian identity.

"The Voskan Bible was not merely a monumental printing achievement; it heralded a new era for Armenian Christian identity and spiritual heritage. This conference provides an exceptional platform to appreciate this historic event and present new scholarly research," representatives from the National Library noted.

Within the framework of the event, thematic exhibitions will also be organized, showcasing rare publications and historical documents preserved in the collections of the National Lib

Նիդերլանդներում սոցիալական ապահովության կրճատումների դեմ պայքարի և արդյունքի մասին

 

30.09.2026/Էդվին Մարտիրոսյան/Նիդ.օրագիր

Նիդերլանդներում սոցիալական ապահովության նախատեսված կրճատումները հանվել են օրակարգից․ ամիսներ շարունակված արհմիութենական պայքարը հասել է կարևոր հանգրվանի

Սեպտեմբերի 29-ը Նիդերլանդների աշխատավորական շարժման համար դարձավ կարևոր օր։ Կառավարությունը հրաժարվեց սոցիալական ապահովության համակարգում նախատեսված մի շարք կրճատումներից, որոնց դեմ ամիսներ շարունակ պայքարում էին FNV-ն, CNV-ն և VCP-ն։

Այս որոշմանը նախորդել էին բանակցություններ, ակցիաներ և գործադուլներ։ Պայքարի կենտրոնում սոցիալական ապահովության այնպիսի կարևոր բաղադրիչներ էին, ինչպիսիք են գործազրկության ապահովագրությունը՝ WW-ն, և երկարատև աշխատունակության կորստի դեպքում եկամտային ապահովությունը՝ WIA-ն։

Ինչի՞ դեմ էր պայքարը

Նախատեսված փոփոխություններից ամենաշատ քննարկվողներից մեկը WW-ի առավելագույն տևողության կրճատումն էր։ Գործող համակարգում այն կարող է հասնել 24 ամսվա, մինչդեռ առաջարկվող փոփոխությամբ նախատեսվում էր այն կրճատել մինչև 12 ամիս։

Սա միայն թվերի փոփոխություն չէր։ Աշխատանքը կորցրած մարդու համար WW-ն այն ժամանակավոր պաշտպանությունն է, որը հնարավորություն է տալիս նոր աշխատանք գտնելու ընթացքում պահպանել որոշակի եկամուտ։

Միաժամանակ քննարկվում էին WIA համակարգին վերաբերող փոփոխություններ և սոցիալական ապահովության ոլորտում այլ խնայողություններ։ Արհմիությունների գնահատմամբ՝ դրանց հետևանքը կարող էր զգալի լինել այն մարդկանց համար, ովքեր հայտնվում են երկարատև անաշխատունակության կամ գործազրկության իրավիճակում։

Այդ պատճառով մեր հիմնական պահանջը պարզ էր՝ սոցիալական ապահովության վրա նախատեսված կրճատումները պետք է ամբողջությամբ հանվեն։

Գործադուլներ, ակցիաներ և շարունակվող ճնշում

Այս պահանջը միայն բանակցությունների սեղանի շուրջ չէր հնչում։

Վերջին ամիսներին հազարավոր աշխատողներ մասնակցեցին տարբեր գործողությունների և գործադուլների։ Սեպտեմբերին ակցիաները հատկապես ակտիվացան։ Դրանց մասնակցեցին տարբեր ոլորտների աշխատողներ, այդ թվում՝ հասարակական տրանսպորտի և երկաթուղու աշխատակիցներ։

Սա մեկ օրվա կամ մեկ ակցիայի պայքար չէր։ Յուրաքանչյուր գործողություն ուղերձ էր՝ սոցիալական ապահովությունը չպետք է թուլացվի այն մարդկանց հաշվին, ովքեր հիվանդության, գործազրկության կամ աշխատունակության կորստի պատճառով կախված են այդ համակարգից։

Սեպտեմբերի 15-ի Prinsjesdag-ից հետո կառավարությունն արդեն որոշ փոփոխություններ վերանայել կամ հետաձգել էր։ Սակայն արհմիությունների համար դա բավարար չէր։ Հետաձգումը դեռևս վերացում չէր։

Այդ պատճառով պայքարը շարունակվեց։

Սեպտեմբերի 29․ որոշումը փոխվեց

Եվ ահա սեպտեմբերի 29-ին եկավ այն լուրը, որին սպասում էինք։

FNV-ն, CNV-ն և VCP-ն հայտարարեցին, որ կառավարությունը հրաժարվում է սոցիալական ապահովության նախատեսված կրճատումներից։

Դրան հաջորդեց նախատեսված գործադուլների և գործողությունների դադարեցումը։

Մեզ համար սա կարևոր արդյունք է։

Արհմիությունների պայքարի իմաստը միայն այն չէ, որ որևէ որոշում փոխվի։ Ավելի կարևոր է այն սկզբունքը, որ աշխատող մարդիկ պետք է ունենան իրենց ձայնը այն որոշումների ժամանակ, որոնք անմիջականորեն ազդում են իրենց կյանքի, եկամտի և ապագայի վրա։

Երբ խոսքը սոցիալական ապահովության մասին է, դա վերաբերում է ոչ միայն այսօրվա աշխատողներին։ Դա վերաբերում է յուրաքանչյուրին, ով վաղը կարող է կորցնել աշխատանքը, հիվանդանալ կամ այլևս չկարողանալ աշխատել նախկինի չափով։

Սա պայքարի ավարտը չէ

Սեպտեմբերի 29-ի որոշումը կարևոր հանգրվան է, բայց սոցիալական ապահովության ապագայի շուրջ աշխատանքը դրանով չի ավարտվում։

Առջևում են նոր քննարկումներ՝ ինչպես պահպանել համակարգը, ինչպես այն դարձնել ավելի արդյունավետ և ֆինանսապես կայուն, ինչպես կանխել երկարատև անաշխատունակությունը և ինչպես օգնել մարդկանց վերադառնալ աշխատանքային կյանք։

FNV-ի, CNV-ի և VCP-ի համար կարևոր է, որ այդ քննարկումներում աշխատողների շահերն ու ձայնը նույնպես լիարժեք ներկայացված լինեն։

«Առանց ձեզ այս հաղթանակը չէր լինի»

Ես անկեղծորեն շատ ուրախ եմ։ Իմ սիրտը լի է երախտագիտությամբ։

Շնորհակալություն բոլոր իմ գործընկերներին՝ յուրաքանչյուրին, ով մասնակցել է, կանգնել է, պայքարել է և չի հանձնվել։

Ձեր ջանքերը, համբերությունը և համերաշխությունը որոշիչ էին։ Առանց ձեզ այս հաղթանակը չէր լինի։

Այս ամիսները ևս մեկ անգամ ցույց տվեցին, թե ինչ կարող է անել միասնականությունը։

Երբ մարդիկ կանգնում են կողք կողքի, երբ նրանք պաշտպանում են ոչ միայն իրենց, այլև իրենց գործընկերների և ապագա սերունդների սոցիալական անվտանգությունը, նրանց ձայնը լսելի է դառնում։

Սոցիալական ապահովությունը պարզապես օրենքների և թվերի համակարգ չէ։ Այն այն պաշտպանությունն է, որին մարդը կարող է ապավինել այն պահին, երբ կյանքը չի ընթանում նախատեսված ճանապարհով։

Մենք շարունակելու ենք աշխատել ավելի լավ, ավելի արդար և ավելի ամուր սոցիալական ապահովության համար։

Միասին ուժեղ ենք մենք։

Samen sterk!

Էդվին Մարտիրոսյան ( Edwin Martirosian )
FNV-ի արհմիության կառավարիչ և բանակցող

The Struggle Against Cuts to Social Security in the Netherlands and Its Outcome

30.09.2026 / Edwin Martirosian / Niderlandakan Oragir

Planned cuts to social security in the Netherlands have been taken off the agenda: months of trade union action have reached an important milestone

September 29 became an important day for the Dutch labor movement. The government withdrew a number of planned cuts to the social security system, which FNV, CNV and VCP had been campaigning against for months.

The decision was preceded by negotiations, demonstrations and strikes. At the heart of the struggle were important components of the social security system, including unemployment insurance (WW) and income protection in cases of long-term incapacity for work (WIA).

What were we fighting against?

One of the most widely discussed proposed changes was the reduction of the maximum duration of WW benefits. Under the current system, this can be up to 24 months, while the proposed change would have reduced it to 12 months.

This was not simply a matter of changing numbers. For someone who loses their job, WW provides temporary protection, allowing them to maintain a certain level of income while looking for new employment.

At the same time, changes to the WIA system and other cuts in the social security sector were being discussed. In the view of the trade unions, these measures could have had a significant impact on people facing long-term incapacity for work or unemployment.

That is why our main demand was clear: the planned cuts to social security had to be completely withdrawn.

Strikes, demonstrations and continued pressure

This demand was not expressed only at the negotiating table.

In recent months, thousands of workers took part in various actions and strikes. The actions intensified particularly in September. Workers from different sectors participated, including employees in public transport and the railway sector.

This was not a one-day action or a one-off protest. Every action carried the same message: social security must not be weakened at the expense of people who depend on this system in times of illness, unemployment or loss of working capacity.

After Prinsjesdag on September 15, the government had already revised or postponed some of the proposed measures. However, this was not enough for the trade unions. Postponement was not the same as withdrawal.

That is why the campaign continued.

September 29: the decision changed

And then, on September 29, the news we had been waiting for arrived.

FNV, CNV and VCP announced that the government was withdrawing the planned cuts to social security.

The planned strikes and actions were subsequently called off.

For us, this is an important result.

The purpose of trade union action is not merely to change a particular decision. More importantly, it is about the principle that working people must have a voice in decisions that directly affect their lives, their income and their future.

When we talk about social security, this concerns not only today's workers. It concerns everyone who may lose their job tomorrow, become ill, or no longer be able to work as they did before.

This is not the end of the struggle

The September 29 decision is an important milestone, but the work surrounding the future of social security does not end here.

New discussions lie ahead: how to preserve the system, how to make it more effective and financially sustainable, how to prevent long-term incapacity for work, and how to help people return to working life.

For FNV, CNV and VCP, it is important that the interests and voices of workers are fully represented in these discussions as well.

“Without you, this victory would not have been possible”

I am genuinely very happy. My heart is filled with gratitude.

Thank you to all my colleagues—to everyone who took part, stood up, fought and refused to give up.

Your efforts, patience and solidarity were decisive. Without you, this victory would not have been possible.

These past months have once again shown what solidarity can achieve.

When people stand side by side, when they defend not only themselves but also the social security of their colleagues and future generations, their voice can be heard.

Social security is not simply a system of laws and figures. It is the protection people can rely on when life does not go according to plan.

We will continue working for better, fairer and stronger social security.

Together, we are strong.
Samen sterk!

Edwin Martirosian
FNV Trade Union Manager and Negotiator

Azerbaijan Is Waging War with Carpets and Churches

From the Azerbaijani carpet exhibition in The Hague to Qabil Ashirov’s article: the question of the historical attribution of carpets is replaced by attacks concerning Armenian churches, Artsakh and the history of Armenia

When Facts Are Replaced by Personal Insults: A Response to Azernews Analyst Qabil Ashirov

The Embassy of Azerbaijan in the Netherlands organized an exhibition entitled “The Magnificence of Azerbaijani Carpets: Learning Through Art” at the Atrium City Hall in The Hague. The exhibition ran from May 15 to June 20, 2025.

The works presented under the designation “Karabakh Carpets” were displayed as part of the heritage of the Azerbaijani carpet-weaving school. It was precisely this presentation that drew the attention of The Netherlands Diary.

On June 25, 2025, The Netherlands Diary published an article entitled “Carpets as Historical Memory: Azerbaijan Appropriates the Cultural Heritage of Its Neighbors,” presenting counterarguments and raising questions about the way historical and cultural heritage was represented at the exhibition.

The following day, June 26, Azerbaijani news website Azernews published an article by analyst Qabil Ashirov entitled “Armenian Myth and Media’s Crusade Against Azerbaijani Culture.”

It is noteworthy that Ashirov did not link to The Netherlands Diary article and did not even mention the name of the publication. Instead, the main target of his article became the author of the original piece, Vahan Amatuni.

Although belatedly, Vahan Amatuni has decided to respond to Ashirov’s publication, returning to the question that remained unanswered: the historical and cultural attribution of the carpets.

When Facts Are Replaced by Personal Insults

The article published by Qabil Ashirov on Azernews raises a fundamental question first and foremost: does it actually address the issues raised in my original article?

Unfortunately, for the most part, it does not.

My article was not an attempt to deny the existence or value of Azerbaijani carpet weaving, Azerbaijani culture, or the cultural contribution of the Azerbaijani people. The question I raised was much more specific: How were historical and regional carpet-weaving traditions presented at the exhibition held in The Hague?

The issue was whether carpets and carpet-weaving traditions with complex, interconnected and historically disputed origins should simply and exclusively be presented as the cultural heritage of a modern nation-state, without adequately presenting their regional, historical and ethnocultural context.

This is a historical and cultural question.

The History of a Carpet Does Not Begin with the Creation of a Modern State

Ashirov presents my argument as though I had claimed that because the Republic of Azerbaijan was formed in the 20th century, Azerbaijanis have no right to possess or present ancient cultural heritage.

I did not write anything of the sort.

The cultural history of peoples does not begin with the creation of modern states. But this principle must be applied equally to everyone.

If it is legitimate to speak about the cultural heritage of peoples who lived for centuries in territories that are now part of Azerbaijan, then it is equally legitimate to ask:

Who made a particular carpet? Where was it made? In what historical period? Which community or communities participated in its creation? And what primary or scholarly sources support that attribution?

These are questions of cultural and art history. They are not territorial claims.

Artsakh, Karabakh and the History of the Region

Ashirov devotes considerable attention to the use of the historical name “Artsakh” and attempts to present it as evidence of a political claim.

But once again, this moves the discussion away from the actual issue.

When studying the history of carpet weaving, it is not enough to consider only the present-day political borders of a particular territory. Researchers must also take into account the historical population, local craft traditions, inscriptions, stylistic characteristics, archival data, and the communities that created the carpets in question.

The history of carpet weaving in Karabakh itself demonstrates that the region cannot simply be presented within a single, politically convenient cultural narrative.

The Encyclopaedia Iranica study devoted to Caucasian carpets, for example, identifies Shusha as an important carpet-producing centre and discusses both Armenian and Muslim/Azerbaijani carpet-weaving traditions in the wider Caucasus.

This does not erase Azerbaijani carpet culture, nor does it erase Armenian traditions. On the contrary, it demonstrates why the subject requires historical nuance.

The existence of different traditions within the same geographical region is not unusual. It is one of the defining characteristics of the cultural history of the Caucasus.

The Albanian Church Does Not Answer the Question About Carpets

Ashirov refers to Caucasian Albania, the Council of Aghuen, and the history of the Albanian Church in Karabakh.

These are undoubtedly subjects worthy of historical discussion in their own right. However, they do not answer the question I raised concerning the attribution of the specific carpets presented at the exhibition in The Hague.

The existence and history of Caucasian Albania, as well as the different interpretations of that history, cannot by themselves determine the ethnic or cultural affiliation of every carpet produced in Karabakh centuries later.

Likewise, the history of the transfer of church property in the 19th century cannot, by itself, resolve the question of the origin of any particular carpet.

If the discussion is about carpets, then the arguments should also be about carpets.

Armenian Carpet Weaving Should Not Disappear Under the Label “Caucasian”

I have never claimed that all Caucasian carpet weaving is Armenian.

On the contrary, the Caucasus has historically been a meeting place of numerous peoples and cultural traditions. Armenians, Azerbaijanis, Persians, Georgians, Kurds and other communities all contributed to the formation of the region’s rich textile heritage.

But recognizing cultural diversity does not mean erasing individual traditions.

Shared regional heritage should be studied as shared heritage, while at the same time the contribution of individual communities should be identified wherever the historical evidence allows.

Armenian carpet weaving, including traditions associated with Karabakh and other historical Armenian cultural centres, is documented in specialist literature and collections.

These interpretations can be discussed, challenged, compared with other sources and examined through scholarly debate.

But calling an interpretation a “myth” is not a historical refutation.

The Question of Tabriz

Ashirov also addresses my observations concerning Tabriz and Ardabil.

His response focuses mainly on the ethnic composition of Tabriz and on the history of states whose rulers or ruling elites were Turkic-speaking.

But again, that is not the question I raised.

Tabriz is today a city in Iran, and the region has a long and important Azerbaijani-speaking cultural history. Neither of these points is disputed.

However, the fact that a region had a particular ethnic or linguistic composition does not automatically mean that all of its cultural production can, without qualification, be presented as the national heritage of a modern neighbouring state.

The same principle should also be applied to Armenian heritage.

Historical cultural identity is often more complex than modern political borders.

Personal Insults Are Not Historical Evidence

Ashirov describes my article and its author using expressions such as “thick-headed,” “shameless,” “empty” and “hostile.”

Such language may have a place in polemical writing, but it cannot replace evidence.

I am prepared to discuss every specific historical claim in my article, source by source.

If a particular claim is incorrect, then let us identify it clearly:

Which claim is wrong?

Which primary or scholarly source contradicts it?

What evidence supports the alternative interpretation?

That would constitute a genuine historical discussion.

Figures concerning Armenia’s population, migration statistics, predictions about Armenia’s future, or generalizations about Armenians do not answer the question of the historical attribution of the carpets displayed in The Hague.

The Question Remains the Same

According to the official presentation by the Embassy of Azerbaijan, the event in The Hague was an exhibition of Azerbaijani carpets and carpet-weaving heritage.

That is precisely why its historical presentation deserves scrutiny.

My question remains simple:

Was the historical, regional and ethnocultural background of each carpet and carpet-weaving tradition presented in a sufficiently complete and balanced manner?

Ashirov’s article does not provide a detailed answer to this question.

Instead, considerable space is devoted to Armenia, Artsakh, Caucasian Albania, territorial history, poets, political history and demographic issues.

These are separate subjects.

I return to the carpets.

A carpet is not a political weapon. It is a historical and cultural document.

And if we genuinely want to “learn through art,” as the title of the Hague exhibition suggested, then we must also be prepared to study the history of that art in all its complexity — including the different peoples, communities and cultural traditions that contributed to its development.

One Word for Those Who Understand, a Thousand and One for Those Who Do Not

Just as Azernews analyst Qabil Ashirov began his article with a proverb that was logically disconnected from the subject, let us also conclude with a proverb, as a call for reason:

“I struck the mountain, but Gaspar took the blow.”

I was speaking about the historical and cultural attribution of the carpets displayed in The Hague, while the Azernews analyst responded with a discussion of Armenia, Armenians, migration, Artsakh and the future of Armenia.

There is another Armenian saying:

“One word for those who understand, a thousand and one for those who do not.”

So the question arises: Was all this explanation and time really necessary when, instead of answering the specific questions raised, the discussion was shifted to other subjects while the issue of the attribution of historical and cultural heritage remained exactly where it was?

Mr. Ashirov, please do not change the subject. We were talking about carpets — the carpets that were exhibited in The Hague.

Vahan AMATUNI
The Netherlands Diary