The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր

The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր
The Netherlands Diary

Sunday, 1 November 2026

Նիդերլանդները՝ COP17-ում․ դիվանագիտություն, բնապահպանություն, մշակույթ և նոր համագործակցության հեռանկարներ



Հայաստանում Նիդերլանդների դեսպանության և դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերի ակտիվ մասնակցությունը կենսաբազմազանության միջազգային համաժողովին ընդգրկել է բազմաթիվ նախաձեռնություններ՝ բնապահպանական կրթությունից մինչև բարձր մակարդակի քաղաքական հանդիպումներ։

Հայաստանում անցկացված ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովը՝ COP17-ը, կարևոր հարթակ դարձավ ոչ միայն բնապահպանական խնդիրների քննարկման, այլև Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև համագործակցության նոր հնարավորությունների բացահայտման համար։

Ինչպես արդեն անդրադարձել ենք «Նիդերլանդական օրագրի» նախորդ հրապարակման մեջ, Նիդերլանդները համաժողովին ներկայացել էր ակտիվորեն։ Սակայն Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանության հրապարակումներն ամբողջական պատկերացում են տալիս, թե որքան բազմաբնույթ էր այդ մասնակցությունը։ Դեսպանության նախաձեռնություններում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերի անմիջական ներգրավվածությունը, բնապահպանական կրթությունը, մշակութային միջոցառումները և երկու երկրների միջև քաղաքական ու տնտեսական կապերի զարգացումը։

Բնապահպանությունը՝ սկսած երեխաներից

Հոկտեմբերի 23-ին COP17-ի Կանաչ գոտում ամփոփվեց Հայաստանում Նիդերլանդների դեսպանության նախաձեռնած Eco Photo Hunt լուսանկարչական մրցույթը։ Մրցույթի լավագույն տասնյակից ընտրվեցին երկու հաղթող, իսկ մեկ աշխատանք արժանացավ հատուկ մրցանակի։

Մասնակիցները լուսանկարների միջոցով ներկայացրել էին բնության պահպանությանն առնչվող առօրյա օրինակներ՝ թափոնների վերամշակումից մինչև հեծանվով տեղաշարժ։ Հաղթողները պարգևատրվեցին Greenopoly բնապահպանական խաղով և վիրտուալ ակնոցների միջոցով տարբեր անտառներով 15 րոպեանոց վիրտուալ ճամփորդության հնարավորությամբ։

Միջոցառման բացման խոսքում դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը կարևորեց կենսաբազմազանության պաշտպանության ուղղությամբ հետևողական գործողությունների անհրաժեշտությունը՝ նշելով, որ Նիդերլանդների փորձը կարող է օգտակար օրինակ լինել Հայաստանի համար։

Դեսպանը հատկապես ուրախ էր, որ մրցույթի հաղթողները դպրոցականներ էին։ Նրա համոզմամբ՝ բնության հանդեպ պատասխանատու վերաբերմունքը պետք է ձևավորվի դեռ մանկուց։

Մրցույթի հաղթողներից մեկը՝ Դրախտիկ գյուղի 5-րդ դասարանի աշակերտուհի Կատյա Մովսեսյանը, առաջին տեղը գրավել էր իր լուսանկարով։ Նա ամեն օր հեծանիվով է գնում դպրոց՝ այդպիսով իր առօրյայում մարմնավորելով բնապահպանական պատասխանատու վարքագիծը։

Այս նախաձեռնությունը ցույց տվեց, որ կենսաբազմազանության պահպանումը միայն միջազգային պայմանագրերի և պետական որոշումների խնդիր չէ։ Այն սկսվում է նաև անհատի փոքր, բայց գիտակցված քայլերից։

Նիդերլանդական արվեստը՝ բնության պահպանության գաղափարների շուրջ

COP17-ի մշակութային ծրագրում առանձնահատուկ տեղ զբաղեցրեց նիդերլանդացի արվեստագետ Կլաուդի Յոնգստրայի «Դանդաղեցումներ․ խորը ժամանակի արվեստը» ցուցահանդեսը։

Այն բացվեց հոկտեմբերի 22-ին՝ ARé Fest 2026-ի շրջանակում, Հայաստանի պատմության թանգարանում։ Ցուցահանդեսը կազմակերպվել էր Հայաստանի պատմության թանգարանի և ԱՐԷ մշակութային հիմնադրամի համագործակցությամբ՝ Նիդերլանդների Մոնդրիան հիմնադրամի աջակցությամբ։

Բացմանը ներկա էր նաև դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը։ Նա ընդգծեց, որ արվեստը յուրահատուկ միջոց է շրջակա միջավայրի մասին խոսելու և հասարակության ուշադրությունը բնապահպանական խնդիրներին հրավիրելու համար։

Դեսպանի խոսքով՝ ուրախալի է, որ Հայաստանի և Նիդերլանդների մշակութային կապերը շարունակվում են նման իմաստալից նախաձեռնությունների միջոցով։

Ցուցահանդեսը բաց է այցելուների համար մինչև 2027 թվականի հունվարի 10-ը։

Բարձր մակարդակի քաղաքական այցեր և հայ-նիդերլանդական երկխոսություն

Հոկտեմբերի 26-ին Հայաստան այցելեց Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարար Թոմ Բերենդսենը։ Այցը ևս մեկ կարևոր ազդակ էր երկու երկրների համագործակցությունը խորացնելու Նիդերլանդների պատրաստակամության մասին։

Նախարար Բերենդսենը հանդիպում ունեցավ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի հետ։ Քննարկումների առանցքում էին հայ-նիդերլանդական հարաբերությունները և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև տևական խաղաղության հաստատման ուղղությամբ հետագա քայլերը։

Այցի ընթացքում Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարարը նաև ծանոթացավ հայաստանյան վարդաբուծության ոլորտին։

Հոկտեմբերի 29-ին, ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Վահան Կոստանյանի ուղեկցությամբ, նա այցելեց վարդերի ջերմոցային տնտեսություն, որտեղ կիրառվում են նիդերլանդական տեխնոլոգիաներ և աճեցվում նիդերլանդական սորտեր։

Ռուսաստանի կողմից հայկական ծաղիկների ներմուծման սահմանափակումները լուրջ ազդեցություն են թողնում հայ վարդաբույծների վրա։ Այցի ընթացքում քննարկվեցին ոլորտի առջև ծառացած դժվարություններն ու հնարավոր լուծումները։

Նախարար Բերենդսենը պաշտոնապես հայտարարեց, որ Նիդերլանդները շարունակելու է աջակցել Հայաստանի վարդաբուծության ոլորտին՝ Կայուն արտադրության և առևտրի խթանման նիդերլանդական կենտրոնի՝ CBI-ի միջոցով։ Աջակցությունը ներառելու է Եվրոպայում հայկական վարդերի համար նոր արտահանման շուկաներ գտնելու ուղղությամբ աշխատանքներ։

Սա գործնական համագործակցության կարևոր օրինակ է, երբ Նիդերլանդների փորձն ու տեխնոլոգիաները կարող են նպաստել Հայաստանի արտադրական ներուժի զարգացմանը և արտահանման հնարավորությունների ընդլայնմանը։

Երիտասարդ առաջնորդներ և ժողովրդավարական արժեքներ

Նախարար Թոմ Բերենդսենի Հայաստան այցի ծրագիրն ավարտվեց դեսպանության աջակցությամբ իրականացվող «Ապագա առաջնորդների ակադեմիա» ծրագրի առաջին և երկրորդ փուլերի շրջանավարտների հետ հանդիպմամբ։

Նախարարի համար սա հնարավորություն էր անմիջականորեն լսելու երիտասարդների տեսակետները, ծանոթանալու նրանց մտահոգություններին ու պատկերացումներին տարբեր հասարակական հարցերի շուրջ։

Հանդիպմանը շնորհակալություն հայտնվեց IRISE կազմակերպությանը՝ բովանդակալից քննարկման և երիտասարդների մտքերը ներկայացնելու հնարավորության համար։

Դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը ևս կարևորել էր այս հանդիպումը՝ նշելով, որ ուրախ է, որ նախարարն առիթ ունեցավ ծանոթանալու ապագա երիտասարդ առաջնորդներին։

Այս նախաձեռնությունը լրացնում է Նիդերլանդների՝ Հայաստանում ժողովրդավարական զարգացմանն ու երիտասարդների կարողությունների ամրապնդմանն ուղղված ավելի լայն աջակցությունը։

Այդ համատեքստում հիշատակման է արժանի նաև ՄԱՏՐԱ ծրագիրը։ Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարարի այցին ընդառաջ դեսպանության պաշտոնական կայքում հրապարակվել էր «Նիդերլանդների ՄԱՏՐԱ ծրագրերը Հայաստանում. օրենքի գերակայությունը շոշափելի դարձնելով երիտասարդների համար» հոդվածը։ ՄԱՏՐԱ-ն ներկայացվում է որպես Հայաստանում ժողովրդավարության ամրապնդման և բարեփոխումների գործընթացին աջակցող կարևոր գործիք։

Նիդերլանդների բնապահպանական օրակարգը՝ COP17-ի նախարարական հարթակում

Հոկտեմբերի 28-ին Հայաստան ժամանեց Նիդերլանդների գյուղատնտեսության, ձկնաբուծության, պարենային անվտանգության և բնության նախարար Ջեյմի վան Էսսենը։

Նա մասնակցեց COP17-ի նախարարական բարձրաստիճան հատվածին և ընդգծեց կենսաբազմազանության պահպանման ուղղությամբ համատեղ ջանքերի կարևորությունը։

Նախարարը ներկա գտնվեց ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի քարտուղարության, COP17-ի նախագահության և ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության համատեղ կազմակերպած քննարկմանը։

Քննարկումների հիմնական թեմաներն էին կենսաբազմազանության ազգային հանձնառությունները, մշտադիտարկումը, փոշոտիչների պաշտպանությունը և գենետիկական ռեսուրսների պահպանումը։

Իր ելույթում Ջեյմի վան Էսսենը կարևորեց պարենային անվտանգության և կենսաբազմազանության պահպանության փոխկապակցվածությունը՝ ընդգծելով, որ կայուն ագրոպարենային համակարգերը կարող են դառնալ բնության պաշտպանության արդյունավետ միջոց։

Նախարարը հանդիպեց նաև COP17-ի նախագահ, Հայաստանի շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանին։ Հանդիպման ընթացքում վերջինս շնորհակալություն հայտնեց Նիդերլանդների նախարարին Հայաստան այցելելու և համաժողովի բարձր մակարդակի հատվածին մասնակցելու համար։

Հանդիպման ուշագրավ դրվագներից էր Greenopoly խաղի նվիրումը։ Ջեյմի վան Էսսենը խաղը նվիրեց Համբարձում Մաթևոսյանին, որը նշեց, որ արդեն ծանոթացել է դրան COP17-ի Կանաչ գոտում և նոր օրինակը կօգտագործի երեխաների հետ խաղալու համար։

Նիդերլանդների 25 հոգանոց պատվիրակությունը և միջազգային բնապահպանական համագործակցությունը

Հոկտեմբերի 30-ին դեսպանությունը ներկայացրեց նաև Նիդերլանդների ընդհանուր մասնակցությունը COP17-ին։

Երկիրը համաժողովին ներկայացված էր 25 հոգանոց պատվիրակությամբ՝ Սաննե Կրաուդի ղեկավարությամբ։ Համաժողովի ընթացքում նա համանախագահել է Իրականացման գլոբալ վերանայման՝ Global Review on Implementation գործընթացը, որի շրջանակում երկրները համատեղ գնահատում են կենսաբազմազանության պահպանության 2030 թվականի գլոբալ թիրախների իրականացման առաջընթացը։

Նիդերլանդների ազգային տաղավարում կազմակերպվել էին ինտերակտիվ քննարկումներ՝ նվիրված խոնավ տարածքների նշանակությանը որպես բնական ջրային ենթակառուցվածքների, ջրի, սննդի և կենսաբազմազանության փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև բնապահպանական ծրագրերի ֆինանսավորմանն ու մասնավոր հատվածի ներգրավմանը։

Առանձին ուշադրություն էր դարձվել երիտասարդներին և տեղական համայնքներին՝ որոշումների կայացման գործընթացում նրանց ձայնն ավելի լսելի դարձնելու նպատակով։

Տաղավար այցելել էր նաև նախարար Ջեյմի վան Էսսենը, որը մասնակցել էր երիտասարդների հետ քննարկմանը։



Նիդերլանդների մասնակցության այս հատվածը ցույց է տալիս, որ երկրի ուշադրության կենտրոնում ոչ միայն բնապահպանական խնդիրների քաղաքական քննարկումներն են, այլև դրանց իրականացման մեխանիզմները, համայնքների ներգրավվածությունն ու ապագա սերունդների մասնակցությունը։

Երիտասարդ էկոֆեմինիստների միջազգային մրցանակը

COP17-ի շրջանակում դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերը հանձնել է նաև Իրեն Դանկելմանի անվան երիտասարդ էկոֆեմինիստների մրցանակը։

Լուսանկարը՝ Արամ Սալոյանի

Երեք առաջադրվածներից մրցանակի արժանացավ Բարբադոսից Եմի Նայթը՝ AnchorBridge Environmental կազմակերպությունից։ Մյուս մրցանակակիրներն էին Սառա Ադոնգոն՝ Ուգանդայից (Witness Radio), և Մոնիտե Լանտասը՝ Ֆիլիպիններից (NKKN)։

Դեսպանն իր խոսքում շեշտել էր, որ գենդերային արդարությունը կենսաբազմազանության արդյունավետ պաշտպանության կարևոր նախապայմաններից է։

Մրցանակաբաշխությունը ևս մեկ անգամ ընդգծեց, որ բնապահպանական խնդիրների լուծումը պահանջում է հասարակության բոլոր խմբերի մասնակցությունը, իսկ երիտասարդ կանանց ներդրումը այս գործում առանձնահատուկ նշանակություն ունի։

Նոր ուղիղ ավիակապ՝ Երևան–Այնդհովեն

Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև կապերի ամրապնդման կարևոր իրադարձություններից էր նաև Երևան–Այնդհովեն նոր ուղիղ չվերթի մեկնարկը։

Wizz Air ավիաընկերության Երևանում բազավորված ինքնաթիռը ժամանեց Այնդհովեն, որտեղից էլ իրականացվեց դեպի Երևան առաջին ուղևորատար թռիչքը։

Դեսպանության հաղորդմամբ՝ չվերթները նախատեսված են շաբաթական երեք անգամ՝ երկուշաբթի, չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին։

Դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերն ավելի վաղ ողջունել էր նոր ավիակապի մեկնարկը՝ ընդգծելով, որ ուղիղ չվերթները կնպաստեն երկու երկրների միջև մշակութային և գործարար հարաբերությունների զարգացմանը։

Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև ուղիղ ավիակապը կարևոր նշանակություն ունի նաև Նիդերլանդներում բնակվող հայ համայնքի համար՝ հեշտացնելով հայրենիք այցելությունները և նպաստելով մարդկանց, գաղափարների ու նախաձեռնությունների փոխանակմանը։

Ակտիվ դիվանագիտություն և հետևողական համագործակցություն

COP17-ի օրերին դեսպանության հրապարակումները ներկայացրին նաև այն մեծածավալ կազմակերպչական աշխատանքը, որը կատարվել էր Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարարի այցի նախապատրաստման համար։ Դեսպանությունը հատուկ շնորհակալություն էր հայտնել իր փոքրաթիվ թիմին՝ այցի կազմակերպման գործում ցուցաբերած նվիրումի համար։

Այս հանգամանքը ևս մեկ անգամ ընդգծում է, որ միջազգային բարձր մակարդակի միջոցառումների հաջող ընթացքի հետևում հաճախ կանգնած է դիվանագիտական ներկայացուցչությունների հետևողական և համակարգված աշխատանքը։

Հայաստանում Նիդերլանդների դեսպանության և անձամբ դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերի ակտիվ ներգրավվածությունը COP17-ի շրջանակում դուրս էր եկել զուտ արարողակարգային մասնակցության սահմաններից։ Այն ընդգրկել էր քաղաքական երկխոսություն, բնապահպանական կրթություն, մշակութային համագործակցություն, երիտասարդական ծրագրեր, տնտեսական աջակցություն և միջազգային համերաշխության նախաձեռնություններ։

Այսպիսով, COP17-ը Հայաստանի և Նիդերլանդների հարաբերությունների համար դարձավ ոչ միայն բնապահպանական հարցերի շուրջ հանդիպման վայր, այլև համագործակցության բազմաթիվ ուղղություններ բացահայտելու հնարավորություն։

«Նիդերլանդական օրագիրը» շարունակելու է հետևել հայ-նիդերլանդական հարաբերությունների զարգացմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այն նախաձեռնություններին, որոնք նպաստում են Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև կապերի խորացմանը։

«Նիդերլանդական օրագիր»

Նյութը պատրաստվել է Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանության պաշտոնական էջում հրապարակված հաղորդագրությունների և դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերի հրապարակումների հիման վրա։

------------------------

The Netherlands at COP17: Diplomacy, Environmental Protection, Culture and New Prospects for Cooperation

The active involvement of the Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Armenia, particularly Ambassador Marieke Monroy-Winter, extended across a wide range of initiatives, from environmental education and cultural events to high-level political meetings and economic cooperation.

The 17th meeting of the Conference of the Parties to the UN Convention on Biological Diversity (COP17), held in Armenia, became an important platform not only for discussing environmental challenges but also for exploring new opportunities for cooperation between Armenia and the Netherlands.

As previously reported by The Netherlands Diary, the Netherlands played an active role in the conference. However, the publications of the Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Armenia provide a broader picture of the scope and diversity of this engagement. The Embassy's initiatives combined diplomatic dialogue, environmental education, cultural cooperation, youth programmes and efforts to strengthen political and economic ties between the two countries. A particularly prominent role was played by Ambassador Marieke Monroy-Winter.

Environmental Protection Starts with Children

On 23 October, the Embassy of the Netherlands in Armenia concluded its Eco Photo Hunt photography competition in the Green Zone of COP17 Armenia.

Two winners were selected from the ten best entries, while another photograph received a special award. The winners received the Greenopoly educational game and an opportunity to take a 15-minute virtual journey through different forests using virtual reality glasses, discovering ways to protect nature.

In her opening remarks, Ambassador Marieke Monroy-Winter emphasised the importance of sustained action to protect biodiversity, noting that the Netherlands' experience could serve as an excellent example for Armenia.

The Ambassador was particularly pleased that the competition winners were schoolchildren. In her view, responsible attitudes towards nature should be fostered from an early age.

The photographs submitted to the competition illustrated practical environmental choices, ranging from waste recycling to travelling by bicycle.

One of the winners was Katya Movsesyan, a fifth-grade pupil from the village of Drakhtik, whose photograph won first prize. Katya cycles to school every day, demonstrating how environmental responsibility can begin with simple everyday decisions.

The initiative showed that biodiversity protection is not solely a matter of international agreements and government policies. It also begins with small but conscious actions by individuals.

Dutch Art Brings Environmental Messages to Armenia

An important part of COP17's cultural programme was the exhibition Slowdowns: The Art of Deep Time by Dutch artist Claudy Jongstra.

The exhibition opened on 22 October at the History Museum of Armenia as part of ARé Fest 2026. It was organised through cooperation between the History Museum of Armenia and the ARÉ Cultural Foundation, with support from the Mondriaan Fund of the Netherlands.

Ambassador Marieke Monroy-Winter attended the opening ceremony. In her remarks, she highlighted the unique ability of art to communicate environmental issues and raise public awareness.

She also welcomed the continuation of meaningful cultural initiatives strengthening the relationship between Armenia and the Netherlands.

The exhibition will remain open to visitors until 10 January 2027.

High-Level Diplomatic Visits and Armenian-Dutch Dialogue

On 26 October, Dutch Minister of Foreign Affairs Tom Berendsen visited Armenia. The visit represented another important indication of the Netherlands' commitment to deepening cooperation with Armenia.

Minister Berendsen met with his Armenian counterpart, Foreign Minister Ararat Mirzoyan. Discussions focused on bilateral relations and further steps towards establishing lasting peace between Armenia and Azerbaijan.

During his visit, the Dutch Foreign Minister also became acquainted with Armenia's rose-growing industry.

On 29 October, accompanied by Armenian Deputy Foreign Minister Vahan Kostanyan, he visited a rose greenhouse where Dutch technologies and Dutch rose varieties are used.

Russian restrictions on imports of Armenian flowers have had a serious impact on Armenian rose growers. The visit provided an opportunity to examine these consequences and discuss possible solutions.

At a press conference, Minister Berendsen officially announced that the Netherlands would continue supporting Armenia's rose-growing sector through the Centre for the Promotion of Imports from Developing Countries (CBI).

The support will include efforts to identify new export markets for Armenian roses in Europe.

This is a practical example of bilateral cooperation in which Dutch expertise and technology can contribute to the development of Armenia's production capacity and the expansion of its export opportunities.

Young Leaders and Democratic Values

The final part of Minister Tom Berendsen's visit programme was a meeting with graduates of the first and second cohorts of the Future Leaders Academy, a programme supported by the Dutch Embassy.

The meeting gave the Minister an opportunity to hear the young participants' views, learn about their concerns and exchange perspectives on a wide range of social issues.

The Embassy also expressed its appreciation to IRISE for facilitating an inspiring discussion and providing young people with an opportunity to share their ideas.

Ambassador Marieke Monroy-Winter likewise emphasised the importance of the meeting, expressing her pleasure that the Minister had the opportunity to meet the next generation of young leaders.

The initiative forms part of the Netherlands' broader support for democratic development and the strengthening of young people's capacities in Armenia.

In this context, the MATRA programme also deserves mention. Ahead of Minister Berendsen's visit, the Dutch Embassy published an article on its official website entitled Dutch MATRA Projects in Armenia: Making the Rule of Law Tangible for Young People.

MATRA is presented as one of the Netherlands' important instruments for supporting democratic development and reforms in Armenia.

The Netherlands' Environmental Agenda at COP17's Ministerial Level

On 28 October, Dutch Minister of Agriculture, Fisheries, Food Security and Nature Jaimi van Essen arrived in Armenia.

He took part in the high-level ministerial segment of COP17, emphasising the importance of joint efforts to protect biodiversity.

The Minister attended a discussion jointly organised by the Secretariat of the Convention on Biological Diversity, the COP17 Presidency and the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO).

The discussions focused on national biodiversity commitments, monitoring, pollinator protection and the conservation of genetic resources.

In his remarks, Minister van Essen highlighted the close relationship between food security and biodiversity conservation, stressing that sustainable agri-food systems can become an important instrument for protecting nature.

He also met with COP17 President and Armenian Minister of Environment Hambardzum Matevosyan.

During the meeting, Minister Matevosyan thanked his Dutch counterpart for visiting Armenia and participating in the high-level ministerial segment of the conference.

One notable moment was the presentation of the Greenopoly game. Minister van Essen gave the game to Minister Matevosyan, who mentioned that he had already tried it in the COP17 Green Zone and intended to use the new copy to play with his children.

The Dutch Delegation and International Environmental Cooperation

On 30 October, the Embassy provided an overview of the Netherlands' broader participation in COP17.

The country was represented by a 25-member delegation led by Sanne Kraoud. During the conference, she co-chaired the Global Review on Implementation, a process through which countries jointly assess progress towards achieving the global biodiversity targets for 2030.

The Dutch Pavilion hosted interactive sessions devoted to the role of wetlands as natural water infrastructure, the interconnection between water, food and biodiversity, environmental financing and private-sector engagement.

Particular attention was given to young people and local communities, with the aim of ensuring that their voices are heard in decision-making processes.

Minister Jaimi van Essen also visited the Dutch Pavilion and participated in a discussion with young people.

This aspect of the Netherlands' participation demonstrated that its environmental agenda extends beyond political discussions. It also focuses on practical implementation, community involvement and the participation of future generations.

The Irene Dankelman Young Ecofeminist Award

Within the framework of COP17, Ambassador Marieke Monroy-Winter presented the Irene Dankelman Young Ecofeminist Award.

Among the three nominees, the award was presented to Yemi Knight of AnchorBridge Environmental, Barbados. The other award recipients were Sarah Adongo of Witness Radio, Uganda, and Monite Lantas of NKKN, the Philippines.

In her remarks, the Ambassador stressed that gender equality is an essential prerequisite for effective biodiversity protection.

The award ceremony further highlighted the importance of involving all sections of society in environmental protection and recognised the significant contribution of young women to this cause.

New Direct Air Connection Between Yerevan and Eindhoven

Another important development in relations between Armenia and the Netherlands was the launch of a new direct flight between Yerevan and Eindhoven.

A Wizz Air aircraft based in Yerevan arrived in Eindhoven, marking the start of the airline's new passenger connection between the two cities.

According to the Embassy, flights are scheduled three times a week: on Mondays, Wednesdays and Fridays.

Ambassador Marieke Monroy-Winter had previously welcomed the launch of the new route, noting that direct air connections would help strengthen cultural and business relations between the two countries.

The new connection is also significant for the Armenian community living in the Netherlands, making visits to Armenia easier and facilitating the exchange of people, ideas and initiatives.

Active Diplomacy and Long-Term Cooperation

The Embassy's publications also highlighted the extensive organisational work behind the visit of Dutch Foreign Minister Tom Berendsen. The Embassy specifically acknowledged the dedication of its relatively small team, whose efforts made the preparation and implementation of the visit possible.

This once again demonstrates that behind high-level international events lies the consistent and coordinated work of diplomatic missions.

The active involvement of the Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Armenia, and particularly Ambassador Marieke Monroy-Winter, went far beyond ceremonial participation in COP17. It encompassed political dialogue, environmental education, cultural cooperation, youth programmes, economic support and international solidarity initiatives.

COP17 therefore became more than a meeting place for discussions on environmental challenges. It also provided an important opportunity to identify and develop new areas of cooperation between Armenia and the Netherlands.

The Netherlands Diary will continue to follow the development of Armenian-Dutch relations, paying particular attention to initiatives that contribute to strengthening ties between Armenia and the Netherlands.

This article is based on announcements and publications by the Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Armenia and Ambassador Marieke Monroy-Winter.

The Netherlands Diary

Ինչի՞ հետևանք էր Թրամփի համաձայնագիրը․ Հայաստանը՝ ռուս-թուրքական ազդեցության և ամերիկյան նոր նախաձեռնության միջև


44-օրյա պատերազմից մինչև Վաշինգտոնի համաձայնություն․ ինչպե՞ս փոխվեց Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական պատկերը, ինչո՞ւ Միացյալ Նահանգները ներգրավվեց Սյունիքի ճանապարհի հարցում, և ի՞նչ այլընտրանք է առաջարկում Հայաստանի ընդդիմությունը։

Ներածություն

Թրամփի նախաձեռնությունը երկնքից չընկավ։ Այն 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո Հարավային Կովկասում ձևավորված աշխարհաքաղաքական հակասությունների, Ռուսաստանի ազդեցության պահպանման փորձերի, Ադրբեջանի տարածքային հավակնությունների և Արևմուտքի աստիճանաբար մեծացող ներգրավվածության հետևանք էր։

Եթե փորձենք հասկանալ, թե ինչու Միացյալ Նահանգները որոշեց ստանձնել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործընթացում առանցքային դեր, պետք է վերադառնանք ոչ թե 2025 թվականի օգոստոս, այլ 2020 թվականի աշուն։

Այդ ժամանակներից ի վեր Հայաստանի շուրջ ձևավորվող իրադարձությունները մեկ ընդհանուր տրամաբանություն ունեն՝ ո՞վ է վերահսկելու տարածաշրջանային հաղորդակցությունները, ո՞վ է որոշելու Հարավային Կովկասի անվտանգության կանոնները և, ի վերջո, ո՞ր աշխարհաքաղաքական կենտրոնի ազդեցության ներքո է հայտնվելու Հայաստանը։

Պատերազմ, որի հետևանքները դեռ շարունակվում են

44-օրյա պատերազմը ցույց տվեց, որ Ադրբեջանն ու Թուրքիան գործում էին սերտ համագործակցությամբ և Ռուսաստանի լուռ համաձայնությամբ։ Թուրքիայի քաղաքական, ռազմական և տեխնոլոգիական աջակցությունը վճռորոշ նշանակություն ունեցավ Ադրբեջանի ռազմական հաջողությունների համար։ Ռուսաստանը, որը Հայաստանի ռազմավարական դաշնակիցն էր և տարածաշրջանում ազդեցության հիմնական կենտրոնը, չկանխեց պատերազմը։

2021 թվականի մարտի 17-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն, խոսելով ռուս-թուրքական հարաբերությունների և Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հետպատերազմյան գործընթացների մասին, այն բնութագրեց որպես շատ բարդ օպերացիա՝ հատուկ ընդգծելով Թուրքիայի ներգրավվածությունը և երկու երկրների միջև իրականացված աշխատանքը։

Իսկ ո՞ւմ շահերի շրջանակում էր իրականացվում այդ օպերացիան և ի՞նչ արդյունք տվեց այն Հայաստանի համար։

Այս հարցն այսօր էլ մնում է քաղաքական ու պատմական քննարկման առարկա։

Պատերազմի արդյունքում Արցախը կորցրեց իր տարածքների մեծ մասը, իսկ 2023 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական ռազմական գործողությունից հետո հայաթափվեց ամբողջությամբ։

Ռուս խաղաղապահների ներկայությունը չկանխեց այդ ողբերգությունը։ Նրանք չկարողացան ապահովել կամ ավելի շուտ չուզեցին ո՛չ Լաչինի միջանցքի անխափան գործունեությունը, ո՛չ էլ Արցախի հայ բնակչության անվտանգությունը։

Այս ամենից հետո դժվար էր անտեսել մի իրողություն՝ Ռուսաստանի անվտանգության երաշխավորի դերը Հայաստանի և Արցախի համար լուրջ հարցականի տակ էր հայտնվել։

Սյունիքը՝ աշխարհաքաղաքական նոր դիմակայության կենտրոն

Պատերազմի ավարտից հետո ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց Հայաստանի Սյունիքի մարզը։

2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 9-րդ կետը նախատեսում էր տարածաշրջանային տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակում։ Դրանում առանձին նշվում էր Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի միջև կապի ապահովումը, իսկ հաղորդակցության նկատմամբ վերահսկողության գործառույթը նախատեսվում էր վերապահել Ռուսաստանի ԱԴԾ սահմանապահ ծառայությանը։

Այս դրույթը Մոսկվայի համար կարևոր աշխարհաքաղաքական հնարավորություն էր։ Ռուսաստանը կարող էր պահպանել իր ազդեցությունը տարածաշրջանային ճանապարհների և տրանսպորտային հաղորդակցությունների կառավարման հարցում։

Ադրբեջանի պահանջներն ավելի հեռուն էին գնում։ Բաքուն առաջ էր մղում այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» գաղափարը՝ ձգտելով Հայաստանի տարածքով ապահովել Ադրբեջանի հիմնական հատվածի և Նախիջևանի կապը՝ հնարավորինս նվազեցնելով հայկական վերահսկողության դերը։

Հայաստանի համար խնդիրը պարզապես ճանապարհի կառուցումը չէր։ Հարցը վերաբերում էր ինքնիշխանությանը՝ ո՞վ էր վերահսկելու սահմանը, մաքսային ընթացակարգերը, մարդկանց և բեռների տեղաշարժը։

Ադրբեջանը բազմիցս խախտեց սահմանային իրավիճակի կայունությունը։ 2021 թվականի մայիսին և 2022 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական զինված ուժերը ներխուժեցին Հայաստանի ինքնիշխան տարածք՝ ստեղծելով նոր սպառնալիքներ։

Այս պայմաններում նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ նախատեսված հաղորդակցությունների բացման մոդելը փաստացի մնաց չիրականացված։

Ամերիկյան դիվանագիտությունը Սյունիքում․ դեռևս 2021 թվականին

Սյունիքի նկատմամբ ամերիկյան ուշադրությունը սկսվել էր շատ ավելի վաղ, քան Թրամփի նախաձեռնությունը։

2021 թվականի ապրիլի 18-22-ը Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Լին Թրեյսին այցելեց Սյունիքի մարզ։ Նա եղավ Սիսիանում, Մեղրիում, Կապանում և Գորիսում, հանդիպեց մարզային ու համայնքային ղեկավարների, ինչպես նաև ամերիկյան ծրագրերի շահառուների հետ։

Այցի պաշտոնական նպատակներից էր տեղում ծանոթանալ սահմանային հակամարտության և համավարակի հետևանքներին։

Հատկանշական է նաև այդ օրերին մամուլում տարածված տեղեկությունը։ Mediaport-ը 2021 թվականի ապրիլի 23-ին հայտնեց, որ ԱՄՆ դեսպան Լին Թրեյսին և Նիկոլ Փաշինյանը գիշերել են Քաջարան համայնքի Անդոկավան գյուղի «Արմենիա» հյուրանոցում։

Այս տեղեկությունը պաշտոնապես չի հաստատվել դեսպանատան կողմից, սակայն այն ժամանակ մեծ արձագանք գտավ հայկական մամուլում։

Ինչո՞ւ էր ամերիկյան դիվանագիտությունն այդքան ուշադիր հետևում Սյունիքում տեղի ունեցող իրադարձություններին։

Պատասխանը պետք է փնտրել ոչ միայն հայ-ամերիկյան հարաբերություններում, այլև տարածաշրջանի ռազմավարական նշանակության մեջ։ Սյունիքը Հայաստանի հարավային դարպասն է, իսկ դրա նկատմամբ վերահսկողության հարցը կարող էր փոխել ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցությունը։

Եվրոպան ևս աստիճանաբար ներգրավվեց գործընթացում։ 2023 թվականի փետրվարին Հայաստանում սկսեց գործել ԵՄ քաղաքացիական դիտորդական առաքելությունը՝ սահմանային իրավիճակը դիտարկելու և միջադեպերի մասին տեղեկատվություն հավաքելու նպատակով։

Եվրոպական դիտորդները ռազմական ուժ չէին, սակայն նրանց ներկայությունը սահմանային իրադարձությունները դարձնում էր միջազգային ուշադրության առարկա։

Այսպիսով, Հայաստանը սկսեց անվտանգության լրացուցիչ հենարաններ որոնել՝ դուրս գալով բացառապես ռուսական համակարգից կախվածության շրջանակներից։

Բայդենի վարչակազմից մինչև Թրամփ․ ամերիկյան քաղաքականության շարունակականությունը

Կարևոր է հիշել, որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունների խորացումը Թրամփի նախագահության հետ չի սկսվել։

2025 թվականի հունվարի 14-ին՝ Ջո Բայդենի վարչակազմի օրոք, ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենն ու Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը Վաշինգտոնում ստորագրեցին Հայաստանի և ԱՄՆ-ի ռազմավարական գործընկերության խարտիան։

Փաստաթուղթը նախատեսում էր համագործակցություն տնտեսության, էներգետիկայի, անվտանգության, պաշտպանության, ժողովրդավարության, տեխնոլոգիաների և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ուղղություններով։

Խարտիայում հստակ ամրագրված էր Հայաստանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության նկատմամբ ամերիկյան աջակցությունը։

Սա նշանակում է, որ ամերիկյան ներգրավվածությունն ու Հայաստանի հետ ռազմավարական հարաբերությունների զարգացումը ձևավորվել էին դեռևս Բայդենի վարչակազմի օրոք։

Այդ ժամանակաշրջանում Ադրբեջանը շարունակում էր ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա, իսկ Ռուսաստանի և ՀԱՊԿ-ի արձագանքը չէր ապահովում այն անվտանգային երաշխիքները, որոնց ակնկալում էր Երևանը։

Հնարավոր չէ հստակ ասել, թե ինչպիսի զարգացումներ կլինեին, եթե Վաշինգտոնը չմեծացներ իր ներգրավվածությունը։ Բայց կարելի է արձանագրել, որ ամերիկյան դիվանագիտությունը Հայաստանի համար ստեղծեց արտաքին քաղաքական լրացուցիչ հնարավորություններ։

Թրամփը, վերադառնալով Սպիտակ տուն, այդ արդեն ձևավորված գործընթացին հաղորդեց նոր քաղաքական և տնտեսական բովանդակություն։

Վաշինգտոն․ ճանապարհի շուրջ նոր աշխարհաքաղաքական պայմանավորվածություն

2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ Վաշինգտոնում հանդիպեցին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը։

Հանդիպման արդյունքում ստորագրվեց համատեղ հռչակագիր, իսկ խաղաղության համաձայնագրի տեքստը նախաստորագրվեց։

Առանձնահատուկ նշանակություն ստացավ Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանի հիմնական հատվածի և Նախիջևանի միջև հաղորդակցության կազմակերպման հարցը։

Առաջ քաշվեց «Թրամփի ուղին՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման»՝ TRIPP նախագիծը։

Դրա քաղաքական տրամաբանությունը պարզ էր․ ճանապարհը պետք է գործի Հայաստանի ինքնիշխանության և իրավազորության պահպանմամբ, բայց նախագծի զարգացման ու տնտեսական կառավարման մեջ ներգրավվի Միացյալ Նահանգները։

Սա սկզբունքային փոփոխություն էր 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ նախատեսված ռուսական վերահսկողության մոդելի համեմատ։

2026 թվականի մայիսի 26-ին հրապարակված հայ-ամերիկյան շրջանակային համաձայնագրով նախատեսվեց TRIPP զարգացման ընկերության ստեղծում՝ ամերիկյան 74 և հայկական 26 տոկոս բաժնեմասերով։ Նախնական ժամկետը 49 տարի է, իսկ փոխադարձ համաձայնությամբ ևս 50 տարով երկարաձգելու դեպքում Հայաստանի բաժնեմասը նախատեսվում է հասցնել 49 տոկոսի։

Կարևոր է ընդգծել, որ այս բաժնեմասերը վերաբերում են զարգացման ընկերությանը, ոչ թե Հայաստանի տարածքին։ Համաձայնագրով Հայաստանի ինքնիշխանությունը, սահմանային, մաքսային և իրավապահ լիազորությունները պահպանվում են։

Միաժամանակ երկարաժամկետ կառավարման և տնտեսական շահերի հարցերը պահանջում են մանրակրկիտ վերահսկողություն։

Ինչո՞ւ ընդդիմությունը դեմ քվեարկեց

2026 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Հայաստանի Ազգային ժողովը 63 կողմ և 32 դեմ ձայներով վավերացրեց TRIPP-ի վերաբերյալ հայ-ամերիկյան շրջանակային համաձայնագիրը։

Իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը քվեարկեց կողմ, իսկ «Հայաստան» և «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցությունները՝ դեմ։

Ընդդիմության հիմնական փաստարկներից են Ադրբեջանի նկատմամբ բավարար երաշխիքների բացակայությունը, տնտեսական շահերի անհստակությունը, հաղորդակցությունների փոխադարձության հարցը և խաղաղության համաձայնագրի վերջնական ստորագրման անհրաժեշտությունը։

Մասնավորապես, հնչել է այն դիրքորոշումը, որ նախ պետք է ստորագրվի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագիրը, և միայն դրանից հետո կարելի է համաձայնություն տալ TRIPP նախագծին.
Բայց այստեղ առաջանում է տրամաբանական հարց.
Ի՞նչ կապ ունի խաղաղության համաձայնագրի վերջնական ստորագրումը հաղորդակցությունների զարգացման վերաբերյալ առանձին հայ-ամերիկյան շրջանակային համաձայնագրի վավերացման հետ։

Իհարկե, երկու գործընթացները քաղաքական առումով փոխկապակցված են։ Սակայն դրանց իրավական բովանդակությունը նույնը չէ։ Ճանապարհի նախագիծը կարող է ունենալ իր ինքնուրույն տնտեսական ու իրավական մեխանիզմները, իսկ խաղաղության պայմանագիրը՝ իր առանձին պարտավորությունները։

Եթե ամեն ինչ պայմանավորենք բոլոր հարցերի վերջնական լուծմամբ, ապա ո՞ր պահին և ի՞նչ մեխանիզմով պետք է սկսվի իրական տնտեսական համագործակցությունը։

Ընդդիմությունը իշխանությանը մեղադրում է Ադրբեջանին շարունակական զիջումների գնալու մեջ։ Պահանջում է վերադարձնել գերիներին, լուծել տարածքային հարցերը և հասնել Ադրբեջանի կողմից հայկական պահանջների ընդունմանը։

Սրանք կարևոր և հասարակության համար ցավոտ հարցեր են։ Բայց քաղաքական պահանջը պետք է ուղեկցվի նաև իրագործման հստակ ճանապարհային քարտեզով։

Ինչպե՞ս վերադարձնել գերիներին, եթե Ադրբեջանը հրաժարվում է նրանց ազատ արձակել։ Ինչպե՞ս վերադարձնել ադրբեջանական վերահսկողության տակ անցած տարածքները, եթե Բաքուն չի ընդունում հայկական պահանջները։ Արդյո՞ք կտրուկ վերջնագրերը կամ ուժային ճնշման փորձերը չեն հանգեցնի ռազմական նոր էսկալացիայի։

Եթե ընդդիմության առաջարկած լուծումը պահանջում է պատերազմական գործողությունների վերսկսում, ապա հասարակությունն իրավունք ունի իմանալու դրա գինը, ռիսկերը և հաջողության իրատեսական հնարավորությունները։

Պահանջներ ներկայացնելը հեշտ է։ Դրանց իրականացման խաղաղ, դիվանագիտական և անվտանգ մեխանիզմ առաջարկելն արդեն քաղաքական պատասխանատվություն է։

Հայաստանը խնդրի լուծմանը պետք է հասնի երկրների միջև ձեռք բերված տարածքային ամբողջականությանը վերաբերվող պայմանավորվածությունների  ու խաղաղության հիմքով:

«Ուժեղ Հայաստան»․ ռուսաստանյան կապերի հարցը

Առանձին ուշադրության է արժանի «Ուժեղ Հայաստան» քաղաքական ուժը, որի առաջնորդն է ռուսաստանաբնակ գործարար Սամվել Կարապետյանը։

Կարապետյանը ծնվել է Հայաստանում, սակայն իր բիզնես կայսրությունը՝ «Տաշիր» խմբի հիման վրա, կառուցել է Ռուսաստանում։ Նրա տնտեսական գործունեությունը սերտորեն կապված է ռուսական շուկայի, ենթակառուցվածքների և խոշոր բիզնես շրջանակների հետ։

2025 թվականի դեկտեմբերին նրա աջակիցների ձևավորած շարժման հիման վրա ստեղծվեց քաղաքական ուժը, որը հետագայում վերանվանվեց «Ուժեղ Հայաստան»։ 2026 թվականի փետրվարին Կարապետյանն ընտրվեց կուսակցության նախագահ։

Նրա քաղաքական ուժը հրապարակայնորեն հանդես է եկել Ռուսաստանի հետ ավելի սերտ համագործակցության օգտին։ Այն Ռուսաստանի, ով չնայած պայմանագրերին չկանգնեց Հայաստանի կողքին:

Այս կենսագրական և քաղաքական հանգամանքները կարևոր են, երբ քննարկվում է կուսակցության արտաքին քաղաքական կողմնորոշումը։ Սակայն ռուսական շահերը սպասարկելու կամ Մոսկվայից հրահանգներ ստանալու մասին պնդումները պետք է հիմնավորվեն կոնկրետ փաստերով, այլ ոչ միայն գործարարի ռուսաստանյան անցյալով։

Այդուհանդերձ, մի հարց մնում է օրակարգում․ արդյո՞ք Հայաստանի ապագա անվտանգության և տնտեսական զարգացման մոդելը պետք է կրկին կառուցվի Ռուսաստանի հետ նախկին կախվածության խորացման վրա, թե՞ երկիրը պետք է ընդլայնի իր միջազգային գործընկերների շրջանակը։

Ի՞նչ կլիներ, եթե չլիներ Թրամփի նախաձեռնությունը

Սա ամբողջ հոդվածի առանցքային հարցն է։

Պատկերացնենք, որ Վաշինգտոնը չստանձներ հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործընթացում նման դերակատարություն։

Հայաստանը շարունակելու էր գտնվել Ադրբեջանի տարածքային ու քաղաքական ճնշման պայմաններում։ Ռուսաստանը պահպանելու էր 2020 թվականի հայտարարությամբ նախատեսված վերահսկողության մեխանիզմը վերականգնելու հնարավորությունը։ Թուրքիան շարունակելու էր առաջ մղել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ընդլայնման իր օրակարգը։

Ադրբեջանը, իր հերթին, չէր հրաժարվելու Զանգեզուրի միջանցքի իր նկրտումներից ու Նախիջևանի հետ ուղիղ կապի պահանջից։

Այս պայմաններում Հայաստանի համար այլընտրանքների շրջանակը բավական սահմանափակ կլիներ։ Արևմուտքի ավելի գործուն ներգրավվածության բացակայությունը կարող էր մեծացնել ռուսական և թուրք-ադրբեջանական պայմանավորվածությունների ազդեցությունը Հայաստանի ապագա ճանապարհային ու տնտեսական համակարգի վրա։

Սա, իհարկե, հակափաստական սցենար է, և հնարավոր չէ պնդել, թե առանց Թրամփի նախաձեռնության անպայման տեղի կունենար այս կամ այն զարգացումը։ Բայց այն, որ TRIPP-ը փոխեց բանակցային և աշխարհաքաղաքական միջավայրը, արդեն իսկ կարևոր իրողություն է։

Այդ պատճառով նախագիծը պետք է գնահատել ոչ միայն այն հարցով, թե ինչ է նախատեսում փաստաթուղթը, այլև այն հարցով, թե ինչպիսի իրավիճակում էր Հայաստանը մինչև դրա հայտնվելը։

Վերջաբան․ Հայաստանի ապագան՝ անցյալի՞, թե՞ նոր գործընկերությունների ճանապարհով

2020 թվականի պատերազմը, ռուս-թուրքական համագործակցության հետպատերազմյան մեխանիզմները, Արցախի հայաթափումը, Սյունիքի շուրջ Ադրբեջանի հավակնությունները, եվրոպական դիտորդների ներկայությունը, Բայդենի վարչակազմի օրոք հայ-ամերիկյան ռազմավարական գործընկերության հաստատումը և վերջապես Թրամփի նախաձեռնությունը մեկ ընդհանուր աշխարհաքաղաքական գործընթացի մասեր են։

Այս պատմությունը հիշեցնելը կարևոր է, որովհետև այսօր Հայաստանի ներքաղաքական պայքարում հաճախ մոռացության են մատնվում այն պայմանները, որոնցում երկիրը ստիպված էր որոշումներ կայացնել։

Ընդդիմությունը կարող է քննադատել իշխանությանը, պահանջել ավելի լավ պայմաններ, ավելի ամուր երաշխիքներ և տնտեսական շահերի հստակեցում։ Բայց հասարակությունն իրավունք ունի նաև հարցնելու՝ ո՞րն է այդ քննադատության գործնական այլընտրանքը։

Արդյո՞ք Հայաստանը պետք է հրաժարվի նոր միջազգային գործընկերություններից՝ հանուն այնպիսի անվտանգության համակարգի վերականգնման, որն արդեն իսկ չկարողացավ պաշտպանել հայ բնակչությանը։

Արդյո՞ք խաղաղության գործընթացը պետք է անընդհատ հետաձգվի՝ մինչև Ադրբեջանի կողմից բոլոր հայկական պահանջների ընդունումը, եթե դրա այլընտրանքը կարող է լինել նոր պատերազմը։

Եվ վերջապես՝ եթե չլիներ ամերիկյան նախաձեռնությունը, այսօր ի՞նչ հնարավորություններ կունենար Հայաստանը՝ սեփական ինքնիշխանության պայմաններում տարածաշրջանային հաղորդակցությունների հարցը լուծելու համար։

Հեղինակի համոզմամբ՝ Թրամփի համաձայնագրի պատմական նշանակությունը հենց այստեղ է։ Այն Հայաստանի համար բացեց աշխարհաքաղաքական այլընտրանքի հնարավորություն՝ թույլ տալով դուրս գալ բացառապես ռուսական ազդեցության շրջանակում որոշումներ կայացնելու նախկին տրամաբանությունից։

Դա դեռ չի նշանակում, որ բոլոր խնդիրները լուծված են, կամ որ ամերիկյան նախագիծը զերծ է ռիսկերից։ Բայց այն ստեղծեց մի նոր հնարավորություն, որի արժեքը կարելի է լիարժեք հասկանալ միայն 2020 թվականից սկսած իրադարձությունները հիշելով։

Հայաստանի համար գլխավոր խնդիրը պետք է լինի ոչ թե որևէ արտաքին ուժի շահերին ծառայելը, այլ սեփական ինքնիշխանությունը, անվտանգությունն ու տնտեսական ապագան պաշտպանելու կարողությունը։

Արտազ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
Վերլուծաբան

Նիդերլանդական օրագիր

Աշխարհաքաղաքական իրադարձությունները պետք է գնահատել ոչ միայն այսօրվա քաղաքական վեճերի, այլև դրանց պատմական հետևանքների համատեքստում։
Շեղատառերով ընդգծումը` Նիդ.օրագրի


Saturday, 31 October 2026

Հաագայում 34 մարդ է ձերբակալվել` «Z սերնդի» բողոքի ցույցի ժամանակ

 

Հաագայում 34 մարդ է ձերբակալվել` «Z սերնդի» բողոքի ցույցի ժամանակ

31.10.2026/Նիդ.օրագիր

Հոկտեմբերի 31-ին Նիդերլանդների քաղաքական կենտրոնում՝ Հաագայում, սոցիալական ցանցերով տարածված երիտասարդական բողոքի կոչերը վերածվեցին հասարակական կարգի պահպանության լուրջ փորձության։ Ոստիկանությունը կանխել է հնարավոր լայնածավալ անկարգություններն ու թալանը։

Հոկտեմբերի 31-ին երիտասարդներին հրավիրել էին Հաագայի Մալիֆելդ (Malieveld) հրապարակ՝ մասնակցելու «Gen Z Protest» անվամբ նախաձեռնությանը։ Gen Z-ն կամ Z սերունդը մոտավորապես 1997–2012 թվականներին ծնված երիտասարդներն են։

Սոցիալական ցանցերում տարածված կոչերում բարձրացվում էին կյանքի թանկացման, բնակարանային ճգնաժամի և սոցիալական անհավասարության հարցերը։ Սակայն որոշ Telegram խմբերում հայտնվել էին նաև առևտրային կենտրոններ ներխուժելու և խանութները թալանելու կոչեր՝ Ֆրանսիայում տեղի ունեցած անկարգությունների օրինակով։

Ակցիայի հետևում կանգնած հստակ կազմակերպիչներ հայտնի չէին։ Հնարավոր անկարգությունների մտահոգությամբ Հաագայի իշխանություններն ուժեղացրել էին անվտանգության միջոցառումները։ Քաղաքի կենտրոնում ոստիկանության և շարժական հատուկ ստորաբաժանումների՝ ME-ի ներկայությունը զգալիորեն ավելացել էր։ Մի շարք խանութներ նախազգուշական միջոցներ էին ձեռնարկել՝ պաշտպանելով ցուցափեղկերը։

Լարվածությանը նպաստել էր նաև քաղաքացիների հակադիր նախաձեռնությունը։ ADO ֆուտբոլային ակումբի մի խումբ երկրպագուներ հայտարարել էին, որ պատրաստվում են պաշտպանել քաղաքի խանութներն ու փոքր ձեռնարկատերերին հնարավոր թալանից։

34 ձերբակալված, ոստիկաններից մեկը՝ հիվանդանոցում

Հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 15։00-ի սահմաններում, Հաագայում լարվածություն է առաջացել տարբեր խմբերի միջև։ Ոստիկանության հատուկ ստորաբաժանումները միջամտել են՝ կանխելու բախումները։

Քաղաքապետ Յան վան Զանենը ժամը 15։10-ի սահմաններում հայտարարել է արտակարգ կարգադրություն (noodbevel), որն ընդգրկել է քաղաքի կենտրոնական հատվածները, Մալիֆելդը և Կենտրոնական կայարանի շրջակայքը։

Նիդերլանդների ոստիկանության պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն՝ օրվա ընթացքում ձերբակալվել է 34 մարդ։ Նրանց մեծամասնությունը 15-18 տարեկան անչափահասներ էին, որոնք Հաագա էին ժամանել նաև այլ բնակավայրերից։

Ձերբակալությունները կապված էին հասարակական կարգի խախտման, բռնության, դեմքը ծածկելու, արգելված միջոցներ ունենալու և արտակարգ կարգադրությանը չենթարկվելու դեպքերի հետ։

Ոստիկանության ուղղությամբ նետվել են նաև ապօրինի հրավառ նյութեր։ Միջադեպերից մեկի հետևանքով ոստիկաններից մեկը լսողության հնարավոր վնասվածքի կասկածանքով տեղափոխվել է հիվանդանոց։

Իրավապահների գնահատմամբ՝ խոշոր միջադեպերից և քաղաքի թալանից հաջողվել է խուսափել։ Երեկոյան՝ ժամը 19։00-ի դրությամբ, Հաագայի կենտրոնում իրավիճակն արդեն հանգիստ էր։

Թեման՝ նաև Նիդերլանդների խորհրդարանում

Հաագայի իրադարձություններին ընդառաջ թեման հայտնվել էր նաև Նիդերլանդների խորհրդարանում։ JA21 կուսակցության պատգամավոր Կոենրադիեն հոկտեմբերի 22-ին գրավոր հարցեր էր ուղղել արդարադատության և անվտանգության նախարարին՝ սոցիալական ցանցերում տարածվող բռնության կոչերի, հնարավոր անկարգությունների կազմակերպիչների և ոստիկանության պատրաստվածության վերաբերյալ։

Հարցադրումներում ուշադրություն էր դարձվել նաև Ֆրանսիայում տեղի ունեցած բռնի անկարգությունների հնարավոր ազդեցությանը Նիդերլանդների վրա։

Կարևոր է նշել, որ դրանք պատգամավորի բարձրացրած հարցերն ու մտահոգություններն էին, ոչ թե իշխանությունների հաստատած եզրակացությունները։

Բողոքի իրավունք և հասարակական պատասխանատվություն

Հաագայի դեպքերը կրկին օրակարգ են բերում սոցիալական ցանցերի միջոցով ինքնաբուխ շարժումների ձևավորման և դրանց վերահսկման խնդիրը։ Առանց հստակ կազմակերպիչների տարածվող կոչերը կարող են արագ համախմբել մարդկանց, բայց նաև հանգեցնել անկանխատեսելի հետևանքների։

Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել երիտասարդների իրական սոցիալական դժգոհությունները բռնության և թալանի կոչերից։ Բնակարանային ճգնաժամը, կյանքի թանկացումը և ապագայի անորոշությունը քննարկման արժանի խնդիրներ են, սակայն դրանք չեն կարող արդարացնել բռնությունը։

Հոկտեմբերի 31-ի իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ թվային հարթակներում ձևավորվող շարժումները կարող են շատ արագ վերածվել հասարակական անվտանգության լուրջ մարտահրավերի։

Նիդերլանդական օրագիր

Աղբյուրներ՝

Նիդերլանդների ոստիկանություն՝ հոկտեմբերի 31-ի պաշտոնական հաղորդագրություն։

Նիդերլանդների խորհրդարան՝ JA21 պատգամավորի գրավոր հարցերը, հոկտեմբերի 22։

Regio15՝ Հաագայի իրադարձությունների լուսաբանում։

NOS՝ իրադարձությունների լրատվական ամփոփում

Հայաստանի նոր կենսաչափական անձնագրերը․ ի՞նչ է փոխվում


 ՆՈՐ ԱՆՁՆԱԳՐԻ ՄԱՍԻՆ

Հայաստանի նոր կենսաչափական անձնագրերը․ ի՞նչ է փոխվում, և ե՞րբ կվերականգնվեն հյուպատոսական ծառայությունները Նիդերլանդներում

31.10.2026/Նիդ.օրագիր


Երևանում տեղի ունեցած հանդիսավոր արարողությամբ ազդարարվել է անձնագրերի և նույնականացման քարտերի նոր համակարգի մեկնարկը։ Նորամուծությունը կարևոր է նաև արտերկրում բնակվող հայերի համար, սակայն Նիդերլանդներում դեռ սպասում են գլխավոր հարցի պատասխանին՝ ե՞րբ հնարավոր կլինի անձնագրային ծառայություններից կրկին օգտվել Հաագայում։

Հոկտեմբերի 31-ին Երևանում տեղի է ունեցել Հայաստանի կենսաչափական նոր անձնագրերի թողարկման և տրամադրման համակարգի հանդիսավոր մեկնարկի արարողությունը։ Միջոցառմամբ ազդարարվել է քաղաքացիների փաստաթղթավորման նոր փուլի սկիզբը։ Համակարգը պաշտոնապես գործարկվում է նոյեմբերի 1-ից։

Նոր սերնդի կենսաչափական անձնագրերի և նույնականացման քարտերի ներդրումը Հայաստանի համար կարևոր տեխնոլոգիական և կազմակերպչական փոփոխություն է։ Այն նպատակ ունի բարձրացնելու փաստաթղթերի անվտանգության մակարդակը, ապահովելու անձի ավելի հուսալի նույնականացում և Հայաստանի փաստաթղթային համակարգը համապատասխանեցնելու միջազգային չափանիշներին։

Երևանում բացված «ՀայՓաս» ընկերության առաջին սպասարկման կենտրոնի հանդիսավոր բացմանը մասնակցել են վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանը, Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության պետ Նելլի Դավթյանը և ընկերության ղեկավար Ռեջիս Բուշյեն։ Կենտրոնի առաջին այցելուն եղել է վարչապետը։

Նոր համակարգի շրջանակում կենսաչափական անձնագրերի և նույնականացման քարտերի տրամադրման գործընթացում ներդրվում են ժամանակակից տեխնոլոգիաներ։ Նախատեսված է առցանց նախագրանցում, իսկ քաղաքացիների կենսաչափական տվյալները կհավաքագրվեն սպասարկման կենտրոններում։ Նոր անձնագրի արժեքը սահմանվել է 28 650 դրամ, նույնականացման քարտինը՝ 5 950 դրամ։ Փաստաթղթերը տրամադրվելու են 14 աշխատանքային օրվա ընթացքում։

Արտերկրում բնակվող հայերի սպասումը

Հայաստանում համակարգի ներդրումը առանձնահատուկ հետաքրքրություն է առաջացնում նաև արտերկրում բնակվող ՀՀ քաղաքացիների շրջանում։ Նրանց համար նորամուծության կարևորությունը պայմանավորված է ոչ միայն փաստաթղթերի նոր ձևաչափով, այլև դրանց ստացման հասանելիությամբ։

Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հոկտեմբերի 5-ից Հայաստանի դեսպանություններում և հյուպատոսական հիմնարկներում ժամանակավորապես դադարեցվել են անձնագրերի տրամադրման և փոխանակման ծառայությունները, այդ թվում՝ տեսակապի միջոցով իրականացվող ընթացակարգերը։ Սահմանափակումը պայմանավորված է կենսաչափական նոր համակարգին անցնելու անհրաժեշտությամբ։

Այս հանգամանքն անմիջականորեն վերաբերում է նաև Նիդերլանդներում բնակվող մեր հայրենակիցներին։ Հաագայում Հայաստանի դեսպանության միջոցով անձնագրային հարցերը լուծելուն սովոր քաղաքացիներն այժմ ստիպված են սպասել ծառայությունների վերականգնմանը։

Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության պետ Նելլի Դավթյանը «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում հայտնել է, որ Հայաստանում նոր համակարգի գործարկումից հետո երեք ամսվա ընթացքում նախատեսվում է փուլային եղանակով վերազինել նաև արտերկրի հյուպատոսական ծառայությունները։

Նրա պարզաբանմամբ՝ վերազինումից հետո դեսպանություններում հնարավոր կլինի դիմել ոչ միայն անձնագիր, այլև նույնականացման քարտ ստանալու համար։ Սա կարևոր փոփոխություն է, քանի որ նախկինում արտերկրի հյուպատոսական հիմնարկներում նույնականացման քարտերի դիմումներ չէին ընդունվում։

Այնուամենայնիվ, երեք ամիսը ընդհանուր վերազինման համար նախատեսված ժամանակահատված է։ Հաագայում ծառայությունների վերսկսման հստակ օրը դեռևս հայտնի չէ։

Ի՞նչ պետք է իմանան Նիդերլանդներում բնակվող ՀՀ քաղաքացիները

Նախ՝ գործող անձնագրերը շարունակում են վավեր մնալ մինչև դրանցում նշված ժամկետի ավարտը։ Նոր համակարգի գործարկումը չի նշանակում, որ քաղաքացիները պարտավոր են անմիջապես փոխարինել հին փաստաթղթերը։

Երկրորդ՝ նախատեսվում է, որ նոր համակարգի ներդրումից հետո արտերկրում բնակվող ՀՀ քաղաքացիները ևս կկարողանան դեսպանություններում հանձնել անհրաժեշտ կենսաչափական տվյալները և դիմել նոր փաստաթղթեր ստանալու համար։ Հետևաբար, նոր անձնագիր ստանալու նպատակով Հայաստան մեկնելը նախատեսվող կարգով պարտադիր չի լինելու։

Մինչև Հաագայում ծառայությունների վերականգնումը քաղաքացիներին խորհուրդ է տրվում հետևել դեսպանության պաշտոնական հայտարարություններին, հատկապես եթե անձնագրի վավերականության ժամկետը մոտենում է ավարտին կամ առաջիկայում նախատեսված են արտասահմանյան ուղևորություններ։

Կենսաչափական անձնագիրն ու եվրոպական հեռանկարը

Նոր համակարգի ներդրումն ունի նաև ավելի լայն նշանակություն։ Կենսաչափական փաստաթղթերի միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցումը Հայաստանի՝ Եվրամիության հետ վիզաների ազատականացման երկխոսության կարևոր բաղադրիչներից է։

Սակայն հարկ է ընդգծել, որ կենսաչափական անձնագիր ունենալն ինքնին դեռևս չի տալիս Շենգենյան գոտի առանց վիզայի մուտք գործելու իրավունք։ Դրա համար անհրաժեշտ է կատարել Եվրամիության սահմանած պայմանները և անցնել համապատասխան որոշումների ընդունման գործընթացը։

Նիդերլանդական օրագրի դիտարկումը

Հայաստանի փաստաթղթավորման համակարգի արդիականացումը կարևոր քայլ է, սակայն դրա հաջողությունը պետք է գնահատել նաև արտերկրում բնակվող քաղաքացիների համար ստեղծվող պայմաններով։

Նիդերլանդներում ապրող հայերի համար անձնագիրը պարզապես ճանապարհորդական փաստաթուղթ չէ։ Այն անհրաժեշտ է բազմաթիվ իրավական, ընտանեկան և վարչական հարցեր լուծելու, ինչպես նաև Հայաստանի հետ կապը պահպանելու համար։

Այս պատճառով Հաագայում ՀՀ դեսպանության հյուպատոսական ծառայությունների վերազինման և բնականոն աշխատանքի վերականգնման ժամկետների հստակեցումը համայնքի համար առաջնային նշանակություն ունի։

«Նիդերլանդական օրագիրը» ակնկալում է, որ ՀՀ դեսպանությունը Նիդերլանդներում հանրությանը կտեղեկացնի, թե երբ կվերսկսվի անձնագրերի տրամադրման և փոխանակման դիմումների ընդունումը, ինչ ընթացակարգով են հավաքագրվելու կենսաչափական տվյալները և արդյոք քաղաքացիները տեղում կկարողանան ստանալ նաև նույնականացման քարտեր։

Մենք կհետևենք գործընթացին և ընթերցողներին կտեղեկացնենք պաշտոնական պարզաբանումների ու նորությունների մասին։


Աղբյուրներ՝ ՀՀ ՆԳՆ, Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն, «Արմենպրես», 

Embassy of Armenia in The Netherlands/ Նիդերլանդներում ՀՀ դեսպանություն   Netherlands/ Նիդերլանդներում ՀՀ դեսպանություն, Առաջին ալիք

Սվետլանա Անդրեսյանը՝ COP17 համաժողովում. Հայաստանի և Նիդերլանդների համագործակցության նոր հնարավորություններ


30.10.2026/Nid.oragir

Հայաստանում անցկացված ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության համաշխարհային COP17 համաժողովին մասնակցել է նաև Սվետլանա Անդրեսյանը՝ որպես Հայաստանի Հանրապետության առևտրաարդյունաբերական պալատի ներկայացուցիչ Նիդերլանդներում։

Համաժողովը նվիրված էր կենսաբազմազանության պահպանությանը, բնապահպանական մարտահրավերներին, կայուն զարգացմանը և կանաչ տնտեսության հեռանկարներին։

Սվետլանա Անդրեսյանի խոսքով՝ իր համար առանձնահատուկ կարևորություն ունի Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև միջազգային ու գործարար համագործակցության զարգացումը։ Նման միջազգային հարթակները հնարավորություն են ընձեռում ընդլայնելու գործընկերային կապերը, ձևավորելու նոր համագործակցություններ և առաջ մղելու համատեղ նախաձեռնություններ։

Նրա համոզմամբ՝ COP17-ի նման միջոցառումները կարող են նպաստել երկու երկրների միջև արդյունավետ գործարար և միջազգային կապերի ամրապնդմանը՝ բացելով համագործակցության նոր հեռանկարներ։




Friday, 30 October 2026

Յարխուշտայի հնչյունների ներքո՝ հումոր, քաղաքական համեմատություններ

Յարխուշտայի հնչյունների ներքո․ Հայաստանի խորհրդարանական ծեծկռտուքը՝ հոլանդական հումորի և քննարկումների կենտրոնում




 

POWNED-ի տեսանյութը հոլանդացի օգտատերերի շրջանում արձագանքների տարափ է առաջացրել․ մեկնաբանություններում՝ հումոր, քաղաքական համեմատություններ, հայկական երաժշտության ճանաչում և նույնիսկ հայերին ուղղված քաջալերանքի խոսքեր։

Հայաստանի խորհրդարանում տեղի ունեցած աղմկահարույց ծեծկռտուքը հայտնվել է նաև Նիդերլանդների հանրային մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Նիդերլանդական POWNED լրատվական հարթակը միջադեպի տեսանյութը հրապարակել է հայկական յարխուշտայի երաժշտության ուղեկցությամբ՝ դրան հաղորդելով յուրահատուկ, հումորային երանգ։

POWNED-ը Նիդերլանդների հանրային հեռարձակման համակարգի մաս կազմող Omroep PowNed-ի առցանց հարթակն է։ Այն հայտնի է իր անմիջական, քննադատական և երբեմն սադրիչ լրագրողական ոճով։ Քաղաքական ու հասարակական իրադարձությունները ներկայացնում է նաև հումորի, երգիծանքի և տեսանյութերի միջոցով՝ հատկապես դիմելով երիտասարդ, համացանցում ակտիվ լսարանին։

Այս անգամ հոլանդական հարթակի ընտրությունը հայկական երաժշտությունն էր։ Յարխուշտան՝ հայոց ավանդական մարտական պարը, տեսանյութի պատկերներին հաղորդել է լրացուցիչ խորհրդանշական երանգ։ Եվ պարզվում է՝ երաժշտությունն աննկատ չի մնացել։

Ի՞նչ են գրում հոլանդացի օգտատերերը

Տեսանյութի տակ տեղադրված մեկնաբանությունները երբեմն ավելի հետաքրքիր են, քան բուն հրապարակումը։ Դրանցում կարելի է հանդիպել հեգնանքի, ծիծաղի, հոլանդական քաղաքական կյանքի հետ համեմատությունների, բայց նաև հայերին ուղղված դրական գնահատականների։

Օրինակ՝ Mario Ringoot-ը կարծում է, որ հայկական տեսարանին ավելի կհամապատասխաներ System of a Down հանրահայտ ռոք խմբի երաժշտությունը՝ հիշեցնելով խմբի հայկական արմատների մասին։

Մեկ այլ օգտատեր՝ Delo Wazzi-ն, հայերի հասցեին բավականին ուշագրավ խոսք է գրել.

«Հայերն առնվազն համարձակ մարդիկ են, որոնցից դուք այստեղ՝ Նիդերլանդներում, շատ բան ունեք սովորելու»։

Այս մեկնաբանությունն առանձնանում է նրանով, որ հեղինակը տեղի ունեցածը դիտարկում է նաև հոլանդական քաղաքական կյանքի հետ համեմատության մեջ։

Հետաքրքիր է նաև Claudius Bronsink-ի դիտարկումը.

«Մի բան հաստատ է՝ քաղաքականությունն ավելի հետաքրքիր է, քան հոլանդական քաղաքականությունը, որը ձանձրալի է»։

Իսկ Marjan de Boer-ն ավելի հեռուն է գնում՝ գրելով.

«Ժամանակն է, որ նման բան տեղի ունենա նաև Նիդերլանդներում»։

Նույն տրամադրությունն արտահայտող այլ օգտատերեր էլ կան։ Manolo Rotterdam-ը գրում է՝ «Նիդերլանդներին սա անհրաժեշտ է», իսկ Fatih Osmanlı-ն առաջարկում է նման տեսարան տեսնել նաև Նիդերլանդների խորհրդարանի՝ Երկրորդ պալատի նիստերի դահլիճում։

Ոմանք էլ հումորով են արձագանքել՝ համեմատելով հոլանդացի քաղաքական գործիչներին և նրանց հնարավոր վարքագիծը։ Vincent Heine-ի կարծիքով՝ այստեղ որոշ տղամարդիկ կկռվեին ձեռքի պայուսակներով։ Մեկնաբանությունների այս շարքը ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, թե ինչպես է օտար երկրում տեղի ունեցած քաղաքական միջադեպը վերածվում սեփական հասարակական ու քաղաքական իրականության շուրջ կատակների առիթի։

Առանձնանում է նաև Sergio Harnandan-ի գրառումը.

«Համենայն դեպս, քաղաքականությունը դեռ որոշ չափով կենդանի է։ Նրանք, ակնհայտորեն, ինչ-որ բանի համար պայքարում են»։

Իսկ Edwin Dorge-ն հեգնանքով նկատում է.

«Սա իսկական ժողովրդավարություն է․ հաղթում է ամենաուժեղը»։

Երբ հայկական երաժշտությունը դառնում է քննարկման առիթ

Հատկանշական է, որ օգտատերերից մի քանիսն անդրադարձել են ոչ միայն տեսանյութի բովանդակությանը, այլև երաժշտությանը։ Ոմանք ճանաչել են հայկական հնչողությունը, մյուսները հայկական պարի շարժումները հումորով համեմատել են խորհրդարանական բախման հետ։

Diana Ekizian-ը գրել է.

«Հոպա՜։ Առա՛ջ, տղաներ։ Գեղեցիկ շարապար է»։

Իսկ Artjomanouska Karaphetian-ը, դիմելով Արման Կարապետյանին, նկատել է, որ երաժշտությունը շատ լավ է համապատասխանում տեսարանին՝ հաղորդագրությանը կցելով նաև Հայաստանի դրոշը։

Այս արձագանքները ցույց են տալիս, որ հայկական երաժշտական մշակույթը կարող է ճանաչելի ու հետաքրքրություն առաջացնող ներկայություն ունենալ նաև նման անսպասելի միջավայրում։

Հումորի սահմաններից այն կողմ

Իհարկե, բոլոր մեկնաբանությունները չէ, որ դրական են։ Կան նաև քննադատական, վիրավորական և նույնիսկ հայերի նկատմամբ բացասական երանգ ունեցող գրառումներ։ Որոշ օգտատերեր ծաղրում են Հայաստանի քաղաքական վիճակը, մյուսները հարցականի տակ են դնում նման միջադեպերի համատեղելիությունը ժողովրդավարության և խաղաղության գաղափարների հետ։

Սակայն ընդհանուր քննարկման մեջ նկատելի է մի հետաքրքիր հանգամանք․ Հայաստանի խորհրդարանական միջադեպը հոլանդացի օգտատերերի մի մասի համար դարձել է նաև իրենց երկրի քաղաքական կյանքի հետ համեմատություններ անելու առիթ։ Ոմանք քննադատում են Նիդերլանդների քաղաքական գործիչների պասիվությունը, մյուսները պարզապես ցանկանում են տեսնել ավելի աշխույժ քաղաքական պայքար։

Պետք է նկատի ունենալ, որ սոցիալական ցանցի մեկնաբանությունները չեն կարող ներկայացնել ամբողջ հոլանդական հասարակության կարծիքը։ Դրանք տվյալ հրապարակման շուրջ ձևավորված անհատական արձագանքներ են։

Այդուհանդերձ, ուշագրավ է, որ հայկական խորհրդարանի միջադեպը, հայկական մարտական պարի երաժշտության ուղեկցությամբ, դուրս է եկել զուտ հայկական լրահոսի սահմաններից և դարձել Նիդերլանդների առցանց քննարկումների թեմա։

Եվ գուցե այս պատմության ամենահետաքրքիր դրվագն այն է, որ տեսանյութի տակ հնչած հումորի ու քաղաքական կատակների արանքում գտնվել են նաև մարդիկ, որոնք հայերին քաջալերանքի խոսքեր են ուղղել։

Հավաքեց, պատրաստեց`    Hay Azian-ը

«Նիդերլանդական օրագիր»

Աղբյուրներ՝ POWNED-ի հրապարակումը և դրա տակ տեղադրված օգտատերերի մեկնաբանությունները։


Հայաստանի խորհրդարանի ծեծկռտուքը՝ միջազգային մամուլի ուշադրության կենտրոնում

«Սեքսի նախարարության» մասին արտահայտությունից մինչև աթոռներով հարվածներ․ ինչպես են աշխարհի լրատվամիջոցները ներկայացրել Երևանի խորհրդարանական միջադեպը

Հայաստանի Ազգային ժողովում հոկտեմբերի 29-ին տեղի ունեցած իշխանական և ընդդիմադիր պատգամավորների զանգվածային ծեծկռտուքը դուրս է եկել երկրի ներքաղաքական լրահոսի շրջանակներից՝ հայտնվելով միջազգային հեռուստաընկերությունների և լրատվական գործակալությունների ուշադրության կենտրոնում։

Չեխիայից մինչև Մեծ Բրիտանիա, Գերմանիայից մինչև Հունաստան, իսկ Մերձավոր Արևելքից մինչև Հարավային Ասիա՝ տարբեր երկրների լրատվամիջոցները տարածել են խորհրդարանի նիստերի դահլիճում տեղի ունեցած բախման տեսագրությունները, լուսանկարներն ու մեկնաբանությունները։

Միջադեպի լուսաբանումներում հատկապես աչքի է ընկնում երկու հանգամանք․ մի մասը շեշտադրում է «սեքսի նախարարության» շուրջ առաջացած սկանդալային պատմությունը, մյուսները՝ Հայաստանի խորհրդարանում բռնության կրկնվող դրսևորումները և իշխանության ներկայացուցիչների արձագանքը։

Չեխիա․ CNN Prima-ն՝ «սեքսի նախարարության» պատմության մասին

Չեխական CNN Prima հեռուստաընկերությունն իր անդրադարձում առանձնացրել է ծեծկռտուքի անսովոր առիթը՝ այն կապելով այսպես կոչված «սեքսի նախարարության» գաղափարի հետ։

Նման ներկայացումը միջազգային հեռուստադիտողին առաջին հերթին փոխանցում է իրադարձության սենսացիոն կողմը։ Հայաստանի խորհրդարանում տեղի ունեցածը դիտվում է ոչ այնքան որպես քաղաքական հակամարտություն, որքան որպես արտառոց վեճ, որն ավարտվել է պատգամավորների միջև բռնությամբ։

Այս թեման առանձնացրել են նաև այլ եվրոպական լրատվամիջոցներ՝ այն դարձնելով իրենց հրապարակումների վերնագրերի գլխավոր բաղադրիչներից մեկը։

Գերմանիա․ Berliner Zeitung-ը ներկայացնում է բախման նախապատմությունը

Գերմանական Berliner Zeitung-ը հոկտեմբերի 29-ին հրապարակել է «Nach Äußerungen über „Sexministerium“: Schlägerei bricht in Armeniens Parlament aus» վերնագրով հոդվածը, որը թարգմանաբար նշանակում է՝ «Սեքսի նախարարության մասին արտահայտություններից հետո Հայաստանի խորհրդարանում ծեծկռտուք է սկսվել»։

Հոդվածում ներկայացվում է, թե ինչպես է իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Տարոն Չախոյանի ելույթը վերածվել ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Նարեկ Կարապետյանի հետ բուռն վիճաբանության։

Գերմանական պարբերականը բացատրում է նաև «սեքսի նախարարության» պատմության նախապատմությունը։ Խոսքը Նարեկ Կարապետյանի ազգականի՝ Սարգիս Կարապետյանի ավելի վաղ արած հայտարարության մասին է, որով քննարկման ընթացքում առաջարկվել էր կանանց սեռական բավարարվածության հարցերով զբաղվող առանձին նախարարություն ստեղծելու գաղափարը։

Berliner Zeitung-ը մանրամասնում է, որ սկզբնական բանավեճից հետո պատգամավորները սկսել են միմյանց հարվածել, իսկ իրավիճակը վերահսկելու համար միջամտել են անվտանգության աշխատակիցները։

Հրապարակման մեկ այլ կարևոր շեշտադրում վերաբերում է ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանին։ Ըստ պարբերականի՝ նա սկզբում չի ընդհատել ուղիղ հեռարձակվող նիստը՝ ցանկանալով, որ հանրությունը տեսնի դահլիճում տեղի ունեցողը։ Նիստի ընդմիջում է հայտարարվել միայն բախման սրումից հետո։

Գերմանական լրատվամիջոցը հիշեցնում է նաև հոկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցած նախորդ բախումը՝ ցույց տալով, որ խորհրդարանական բռնության դեպքերը նորություն չեն։

Մեծ Բրիտանիա․ The Telegraph-ը՝ աթոռներով և բռունցքներով բախման մասին

Բրիտանական The Telegraph-ը հրապարակել է «MP hurls chair in brawl over Armenian ‘Ministry of Sex’» վերնագրով հոդվածը՝ «Պատգամավորը աթոռ է նետում Հայաստանի «Սեքսի նախարարության» շուրջ ծեծկռտուքի ժամանակ»։

Հրապարակման ուշադրության կենտրոնում ոչ միայն պատգամավորների փոխադարձ հարվածներն են, այլև բախման ընթացքում աթոռների ու շշերի նետումը, պատռված հագուստները և խորհրդարանի միջանցքներում շարունակված քաշքշուկը։

The Telegraph-ը ներկայացնում է նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի արձագանքը։ Վարչապետը հայտարարել էր, որ դատապարտում է բռնությունը, սակայն աջակցում է իր կուսակից պատգամավորների գործողություններին՝ դրանք համարելով համարժեք և ճիշտ։

Բրիտանական պարբերականը մեջբերում է նաև ընդդիմադիր Նարեկ Կարապետյանի արձագանքը, որը տեղի ունեցածը բնութագրել էր որպես «հայկական ոճի սովորական տղամարդկային կռիվ»։

Այսպիսով, բրիտանական հրապարակման մեջ ուշադրության կենտրոնում հայտնվել են ոչ միայն բախման տեսարանները, այլև դրանց վերաբերյալ Հայաստանի քաղաքական գործիչների հրապարակային գնահատականները։

Al Jazeera․ Հայաստանի խորհրդարանը՝ բռնցքամարտի ռինգ

Հոկտեմբերի 30-ին միջազգային Al Jazeera հեռուստաընկերությունը հրապարակել է «Armenian parliament turns into a boxing ring, third time in a month» վերնագրով տեսանյութը։

Վերնագիրը կարելի է թարգմանել՝ «Հայաստանի խորհրդարանը վերածվել է բռնցքամարտի ռինգի․ մեկ ամսվա ընթացքում՝ երրորդ անգամ»։

Al Jazeera-ն հայտնում է, որ իշխանական պատգամավորի՝ ընդդիմության ղեկավարի ընտանիքին ուղղված արտահայտություններից հետո խորհրդարանում սկսվել է ֆիզիկական բախում։ Ըստ հրապարակման՝ ընդդիմադիր պատգամավորներից մեկը քթից արյունահոսել է, մեկ ուրիշի հագուստը պատռվել է։

Հատկանշական է, որ հեռուստաընկերությունը միջադեպը դիտարկում է ոչ թե մեկ օրվա արտասովոր իրադարձություն, այլ խորհրդարանական բախումների կրկնվող շղթայի համատեքստում։

CNN Greece․ խորհրդարանը կրկին դարձել է ռինգ

Հունական CNN Greece-ը հոկտեմբերի 29-ին հրապարակել է «Ռինգի վերածվեց Հայաստանի խորհրդարանը․ անհավանական տեսարաններ ուղիղ հեռարձակմամբ» վերնագրով նյութը։

Հոդվածում նշվում է, որ իշխանական և ընդդիմադիր պատգամավորները բախվել են խորհրդարանական նիստի ընթացքում, իսկ որոշ դեպքերում նույնիսկ աթոռներ են նետել միմյանց ուղղությամբ։

Հունական լրատվամիջոցը ուշադրություն է դարձնում նաև այն հանգամանքին, որ միջադեպը հեռարձակվում էր ուղիղ եթերով։ Այսպիսով, տեղի ունեցածը հասանելի էր ոչ միայն Հայաստանի հանրությանը, այլև միջազգային լսարանին՝ տեսագրությունների տարածման միջոցով։

CNN Greece-ը հիշատակում է նաև հոկտեմբերի սկզբին տեղի ունեցած նմանատիպ բախումը։

Euronews Albania․ բանավեճից մինչև ֆիզիկական բախում

Ալբանական Euronews Albania-ն հոկտեմբերի 29-ին հրապարակել է «Բանավեճից մինչև ֆիզիկական կռիվ․ բախում Հայաստանի խորհրդարանի պատգամավորների միջև» վերնագրով տեսանյութային անդրադարձ։

Լրատվամիջոցը ներկայացնում է, թե ինչպես է Տարոն Չախոյանի ելույթից հետո սրվել իրավիճակը, և ընդդիմադիր պատգամավորների՝ ամբիոնին մոտենալուց հետո բանավեճը վերածվել ֆիզիկական բախման։

Euronews Albania-ն հայտնում է, որ միջադեպը շարունակվել է նաև խորհրդարանի միջանցքներում, որտեղ իրավիճակը վերահսկելու համար պահանջվել է անվտանգության աշխատակիցների միջամտությունը։

CNN․ տեսախցիկների առջև տեղի ունեցած ծեծկռտուքը

Ամերիկյան CNN-ը նույնպես անդրադարձել է միջադեպին՝ հրապարակելով «Large brawl breaks out in Armenian parliament» վերնագրով տեսանյութային նյութ։

CNN-ի լուսաբանումը կենտրոնանում է խորհրդարանի նիստերի դահլիճում տեղի ունեցած զանգվածային բախման և պատգամավորների միջև ֆիզիկական առճակատման վրա։

Տեսանյութի տարածումն ավելի լայն միջազգային լսարանին հնարավորություն է տվել տեսնելու, թե ինչպես է Հայաստանի օրենսդիր մարմնում քաղաքական բանավեճը վերածվել անկարգության։

TVP World․ փոխխոսնակը աթոռ է նետել

Լեհական TVP World-ը միջադեպին անդրադարձել է «Deputy speaker throws chair as brawl erupts in Armenia’s Parliament» վերնագրով՝ «Փոխխոսնակը աթոռ է նետում Հայաստանի խորհրդարանում ծեծկռտուքի բռնկման ժամանակ»։

Հրապարակման վերնագիրն առանձնացնում է ԱԺ փոխնախագահ Վահագն Ալեքսանյանի գործողությունը՝ աթոռ նետելու դրվագը դարձնելով նյութի գլխավոր շեշտադրումը։

Այսպիսի վերնագրերը ցույց են տալիս, թե միջազգային լրատվամիջոցների համար որքան կարևոր է եղել ոչ միայն պատգամավորների միջև բախումը, այլև խորհրդարանի ղեկավար կազմի ներկայացուցիչների ներգրավվածությունը։

bne IntelliNews․ կոռուպցիայի շուրջ բանավեճից մինչև բռունցքներ

Միջազգային bne IntelliNews լրատվական հարթակը հրապարակել է «Dozens of MPs brawl in Armenian parliament during corruption debate» վերնագրով հոդվածը՝ «Տասնյակ պատգամավորներ ծեծկռտուքի մեջ են մտել Հայաստանի խորհրդարանում՝ կոռուպցիայի շուրջ բանավեճի ընթացքում»։

Այս հրապարակումն առանձնանում է իրադարձության քաղաքական նախապատմության ներկայացմամբ։

Հարթակը պարզաբանում է, որ բախումն առաջացել է Հաշվեքննիչ պալատի անդամի ընտրության քննարկման ընթացքում։ Տարոն Չախոյանի ելույթում հնչած կոռուպցիոն մեղադրանքներն ու ընդդիմադիրների հասցեին արտահայտությունները հանգեցրել են փոխադարձ վիճաբանության։

bne IntelliNews-ը մանրամասնում է նաև, որ ֆիզիկական բախման ընթացքում կիրառվել են բռունցքներ ու ոտքերի հարվածներ, իսկ ԱԺ փոխնախագահ Վահագն Ալեքսանյանը աթոռ է նետել ընդդիմադիր պատգամավորների ուղղությամբ։

Հարթակը հայտնում է, որ պատգամավորներից մեկը երևացել է քթից արյունահոսությամբ, իսկ խորհրդարանի շենք է ժամանել շտապօգնության մեքենա։

Hindustan Times․ միջազգային արձագանքը շարունակվում է

Հոկտեմբերի 30-ին հրապարակման է անդրադարձել նաև հնդկական Hindustan Times-ը՝ «Punches fly, chairs thrown as Armenia parliament turns into battleground mid debate» վերնագրով։

Վերնագիրը թարգմանաբար նշանակում է՝ «Բռունցքներ են թռչում, աթոռներ նետվում․ Հայաստանի խորհրդարանը բանավեճի ընթացքում վերածվում է մարտադաշտի»։

Հրապարակման մեջ ներկայացվում են բախման պատճառները, ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանի՝ ընդդիմադիր Նարեկ Կարապետյանին ուղղված մեղադրանքները և խորհրդարանի ներսում տարածված տեսանյութերը։

Հնդկական պարբերականը նաև անդրադառնում է այն հանգամանքին, որ նիստը սկզբնական շրջանում շարունակվել է ուղիղ հեռարձակմամբ, որպեսզի հանրությունը տեսնի տեղի ունեցողը։

Իսպանիալեզու մամուլ․ «սեքսի նախարարությունը»՝ որպես միջազգային սկանդալի վերնագիր

Լատինական Ամերիկայի ընթերցողներին հասնող Costa Rica-ի La Nación պարբերականը նույնպես անդրադարձել է իրադարձությանը։

«Diputados se enfrentan a golpes y lanzan sillas en el Parlamento de Armenia por acusaciones de corrupción y sexismo» վերնագիրը կարելի է թարգմանել՝ «Հայաստանի խորհրդարանում պատգամավորները բռունցքներով բախվել և աթոռներ են նետել կոռուպցիայի ու սեքսիզմի մեղադրանքների պատճառով»։

Հրապարակումը համադրում է երկու թեմա՝ կոռուպցիայի շուրջ քաղաքական հակամարտությունն ու կանանց վերաբերյալ վիճահարույց արտահայտությունների օգտագործումը։

Այսպիսով, միջադեպը ներկայացվել է ոչ միայն որպես ֆիզիկական բախում, այլև որպես քաղաքական խոսքի, հասարակական վերաբերմունքի և խորհրդարանական վարքագծի խնդիր։

«Սեքսի նախարարությո՞ւն»․ ի՞նչ էր իրականում քննարկվում

Միջազգային մի շարք վերնագրերում ստեղծվել է տպավորություն, թե Հայաստանի խորհրդարանում ծեծկռտուքը տեղի է ունեցել նախարարություն ստեղծելու հարցի քննարկման ժամանակ։

Սակայն իրականությունն այլ է։

Հոկտեմբերի 29-ի նիստի օրակարգում Հաշվեքննիչ պալատի անդամի ընտրության հարցն էր։ «Սեքսի նախարարության» թեման ծագել է քաղաքական ելույթի ընթացքում՝ կապված Նարեկ Կարապետյանի ազգականի՝ նախընտրական շրջանի ավելի վաղ հայտարարության հետ։

Այսինքն՝ նախարարություն ստեղծելու հարցը տվյալ նիստի օրակարգում չի եղել։ Այն դարձել է իշխանական պատգամավորի քննադատության և դրան հաջորդած փոխադարձ վիրավորանքների առիթներից մեկը։

Այս տարբերակումը կարևոր է, որպեսզի միջազգային վերնագրերի սենսացիոն ձևակերպումները չփոխարինեն իրադարձության իրական քաղաքական նախապատմությանը։

Իշխանության արձագանքը՝ միջազգային ուշադրության մեկ այլ առիթ

Միջազգային հրապարակումներում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցրել նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի արձագանքը։

Նա հայտարարել է, որ դատապարտում է բռնությունը, բայց աջակցում է իր կուսակիցների գործողություններին՝ դրանք համարելով համարժեք և ճիշտ։

Մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը, իր հերթին, ընդգծել է, որ պաշտոնատար անձանց կողմից բռնության դրսևորումները կարող են նպաստել հասարակության մեջ բռնության նորմալացմանը։

Այս հակադիր արձագանքները ցույց են տալիս, որ խնդիրը չի սահմանափակվում միայն խորհրդարանի նիստերի դահլիճում տեղի ունեցածով։ Այն առնչվում է նաև քաղաքական պատասխանատվության, պետական պաշտոնյաների վարքագծի և հասարակության համար ձևավորվող օրինակների հարցին։

Իսկ Նիդերլանդների մամո՞ւլը

Նիդերլանդական մամուլի նկատմամբ կատարված առանձին որոնումներով՝ հոկտեմբերի 30-ի դրությամբ, դեռևս չհաջողվեց հաստատել NOS, RTL Nieuws, NU.nl, AD և De Telegraaf խոշոր լրատվամիջոցների հրապարակումները։

Սա չի բացառում, որ թեմային անդրադարձած լինեն այլ հարթակներ կամ հետագայում հրապարակումներ հայտնվեն։

Այդուհանդերձ, արդեն հայտնաբերված միջազգային հրապարակումների աշխարհագրությունը բավական լայն է՝ եվրոպական երկրներից մինչև ԱՄՆ, Մերձավոր Արևելք և Ասիա։

Միջազգային արձագանքի գլխավոր ուղերձը

Տարբեր երկրների լրատվամիջոցները Հայաստանի խորհրդարանական միջադեպը ներկայացրել են տարբեր դիտանկյուններից։ Ոմանք ընտրել են սենսացիոն վերնագրեր՝ կենտրոնանալով «սեքսի նախարարության» պատմության վրա։ Մյուսները մանրամասնել են կոռուպցիայի շուրջ բանավեճը, պատգամավորների գործողությունները, ԱԺ ղեկավարության վարքագիծն ու վարչապետի հայտարարությունները։

Սակայն հրապարակումների ընդհանուր պատկերում գերակշռում է մի հանգամանք՝ Հայաստանի օրենսդիր մարմինը միջազգային լրահոսում հայտնվել է ոչ թե կարևոր օրենքների ընդունման կամ պետական քաղաքականության քննարկման, այլ պատգամավորների միջև ֆիզիկական բախման պատճառով։

Երբ երկրի խորհրդարանը հայտնվում է միջազգային հեռուստաընկերությունների էկրաններին՝ որպես բռնցքամարտի ռինգ, դա արդեն միայն առանձին պատգամավորների վարքագծի խնդիր չէ։ Այն անդրադառնում է երկրի քաղաքական մշակույթի, ժողովրդավարական ինստիտուտների հեղինակության և պետական պատասխանատվության ընկալմանը։

Հայաստանի քաղաքական ուժերի միջև տարաձայնությունները կարող են լինել սուր, նույնիսկ անհաշտ, սակայն դրանց լուծման վայրը խորհրդարանական բանավեճն ու իրավական գործընթացն են, ոչ թե բռունցքներն ու աթոռները։

Միջազգային մամուլը տեսավ այն, ինչ տեղի ունեցավ Հայաստանի խորհրդարանում։ Իսկ Հայաստանի հանրության համար մնում է ավելի կարևոր հարց՝ ինչպե՞ս կանխել, որ նման տեսարանները չդառնան խորհրդարանական կյանքի սովորական պատկեր։

Hay Azian

Նիդերլանդական Օրագիր

---

Նյութի աղբյուրներ

1. CNN Prima (Չեխիա) – հեռուստաանդրադարձ՝ խորհրդարանական բախման և «սեքսի նախարարության» թեմայով։ Hakob Asatryan-ի էջից

2. Berliner Zeitung (Գերմանիա), 29.10.2026։

3. The Telegraph (Մեծ Բրիտանիա), 29.10.2026։

4. Al Jazeera, 30.10.2026։

5. CNN Greece, 29.10.2026։

6. CNN, 29.10.2026։

7. Euronews Albania, 29.10.2026։

8. TVP World (Լեհաստան), 29.10.2026։

9. bne IntelliNews, 29.10.2026։

10. Hindustan Times (Հնդկաստան), 30.10.2026։

11. La Nación (Կոստա Ռիկա), 29.10.2026։

12. Armenpress – ԱԺ նախագահի հայտարարությունը։

13. NEWS.am և հայկական լրատվամիջոցների հաղորդումներ՝ միջադեպի մանրամասների և պաշտոնական արձագանքների վերաբերյալ։