Հայկական ժամանակակից արվեստը միջազգային ուշադրության կենտրոնում. Ուտրեխտի ARAR Gallery-ն Artnet-ի էջերում

 

19.02.2026/Նիդ օրագիր/

Ուտրեխտ (Նիդերլանդներ): Հայաստանի ժամանակակից արվեստի ցուցադրումը վերջին տարիներին ակտիվորեն դուրս է գալիս համաշխարհային ասպարեզ՝ գրավելով քննադատների, հավաքորդների և արվեստասերների ուշադրությունը: Այս գործընթացում կարևոր դերակատարություն ունի Նիդերլանդներում գործող ARAR Gallery-ն, որը հիմնադրվել է հայազգի Աշոտ Խալաֆյան-ի կողմից:

Հայաստանի արվեստի պատմությունը արմատավորված է հազարամյակների խորքերում՝ սկսած խաչքարերից ու մանրանկարչությունից մինչև միջնադարյան որմնանկարներ: Սակայն վերջին տասնամյակներում երկրի ժամանակակից մշակութային ստեղծագործությունները սկսել է արժանանալ համաշխարհային ուշադրությունը՝ ոչ միայն որպես ազգային ժառանգության շարունակություն, այլև որպես ինքնուրույն, դինամիկ և գլոբալ նոր միավորի: Այս գործընթացի առանցքային դերակատարներից մեկը Նիդերլանդների Ուտրեխտ քաղաքում գործող ARAR Gallery-ն է, որը փետրվարի 13-ին Artnet News-ի էջերում ստացել է լայնածավալ ուշադրություն՝ «This Dutch Gallery Is Bringing New Eyes to Armenia’s Contemporary Art Scene» հոդվածով:

 Աշոտ Խալաֆյանի կողմից հիմնադրված ARAR-ը (որը հայերեն «արարել» բառից է առաջացել՝ «ստեղծել») ոչ միայն ցուցադրում է հայ նկարիչների աշխատանքները, այլև դրանք տեղավորում է համաշխարհային ժամանակակից արվեստի համատեքստում: «Մենք հայկական արվեստը չենք ներկայացնում որպես ինքնուրույն, առանձին կատեգորիա, - ընդգծում է Խալաֆյանը: Մեր խնդիրն է ստեղծել շարունակականություն, տեսանելիություն և երկարաժամկետ ենթակառուցվածք»:

Ի տարբերություն շատ տարածաշրջանային պատկերասրահների, ARAR-ը խուսափում է էթնիկ կամ ազգային շրջանակներում սահմանափակվելուց: Այստեղ ցուցադրվում են տարբեր միջոցներով և ոճերով աշխատող նկարիչներ՝ նույնիսկ լուսանկարիչներ:

Օրինակ՝ Հասմիկ Խալաֆյանի ծաղկային նատյուրմորտները (ինչպես «DaVinci Sunflower», 2024 թ.) համադրում են հայկական դեկորատիվ ավանդույթները հոլանդական ոսկե դարի նկարչության հետ՝ ստեղծելով էմոցիոնալ խորությամբ լի գործեր: Անահիտ Միրիջանյանի ոճավորված ֆիգուրատիվ նկարները (օրինակ՝ «Gurten de Sinne», 2017 թ.) խորանում են միֆոլոգիայի, զգայականության և հուզական փորձառության մեջ՝ ստեղծելով շքեղ, գրավիչ վիզուալներ: Սերգեյ Խաչատրյանի մասամբ աբստրակտ լանդշաֆտները բացահայտում են հոգեբանական խորքեր, իսկ Տիգրան Վարդիկյանի ֆանտաստիկ կոմպոզիցիաները հուշում են ընդարձակ պատմվածքների մասին: Լուսանկարիչ Արամ Խալաֆյանի աշխատանքները, իրենց հերթին, նկարչության տեսողական և նյութական լեզվի հետ երկխոսության մեջ են մտնում:

Պատկերասրահի ամենաառանձնահատուկ նախաձեռնություններից մեկը wearable art-ի ուղղությունն է՝ սահմանափակ թողարկման մետաքսե հագուստներ (հիմնականում շարֆեր), որոնք հիմնված են նկարիչների օրիգինալ աշխատանքների վրա: Այս իրերը համարակալված են, ունեն իսկության վկայագիր և թույլ են տալիս արվեստը դուրս բերել պատկերասրահի պատերից՝ այն դարձնելով առօրյա կյանքի մաս: Այս մոտեցումը ոչ միայն ընդլայնում է հասանելիությունը, այլև արվեստը դարձնում է ավելի դինամիկ և մոտեցված լայն հանրությանը:

Artnet-ի հոդվածը ընդգծում է, որ ARAR-ի գործունեությունը համընկնում է ոչ արևմտյան շրջանների նկատմամբ աճող հետաքրքրության հետ՝ երբ քննադատներն ու հավաքորդները ավելի ու ավելի են փնտրում նոր անուններ ու գործեր: Պատկերասրահի նպատակը, ըստ հիմնադրի, «կայուն էկոհամակարգ» ստեղծելն է, որտեղ հայ նկարիչները միջազգայնորեն ճանաչվեն, լուրջ հավաքորդներ գտնեն և տեղավորվեն ժամանակակից արվեստի լայն շրջանակում:

Այսօր, երբ Հայաստանի ժամանակակից արվեստը դուրս է գալիս տեղական սահմաններից և ստանում է գլոբալ հարթակներ, ARAR Gallery-ն դառնում է այդ գործընթացի խորհրդանիշներից մեկը՝ ապացուցելով, որ ազգային ինքնությունը կարող է լինել ոչ թե սահմանափակում, այլ հզոր աղբյուր համաշխարհային ստեղծագործական երկխոսության համար:

Hay Azian

Մանրամասներ ARAR Gallery-ի մասին՝ arargallery.com կայքում կամ Artnet-ի պրոֆիլում:

https://news.artnet.com/art-world/arar-gallery-2744844

https://www.artnet.com/galleries/arar-gallery/

Նկարներում.
🟢Anahit Mirijanyan, Gurten de Sinne (2017). Courtesy of ARAR Gallery.
🟢Courtesy of ARAR Gallery.
🟢 Khalafyan, DaVinci Sunflower (2024). Courtesy of ARAR Gallery.

Armenian Contemporary Art in the Spotlight Internationally: Utrecht’s ARAR Gallery Featured in Artnet

19.02.2026 / Niderlandi Oṛagir (Dutch Diary)

Utrecht (Netherlands): In recent years, the presentation of Armenia’s contemporary art has been actively stepping onto the global stage, attracting the attention of critics, collectors, and art enthusiasts alike. A key player in this process is ARAR Gallery, operating in the Netherlands and founded by Armenian-origin Ashot Khalafyan.

Armenia’s art history is deeply rooted in millennia — from khachkars and miniature painting to medieval frescoes. Yet over the past decades, the country’s contemporary cultural creations have begun to garner worldwide attention — not merely as a continuation of national heritage, but as an independent, dynamic, and globally relevant force. One of the central figures in this process is ARAR Gallery in Utrecht, Netherlands, which on February 13 received extensive coverage in Artnet News under the headline “This Dutch Gallery Is Bringing New Eyes to Armenia’s Contemporary Art Scene.”

Founded by Ashot Khalafyan, ARAR (derived from the Armenian verb “ararel” meaning “to create”) not only exhibits works by Armenian artists but also situates them firmly within the context of global contemporary art. “We do not present Armenian art as an isolated or separate category,” Khalafyan emphasizes. “Our task is to create continuity, visibility, and long-term infrastructure.”

Unlike many regional galleries, ARAR avoids confinement to ethnic or national frameworks. Here, artists working in diverse media and styles are showcased — including photographers.

For example, Hasmik Khalafyan’s floral still lifes (such as “DaVinci Sunflower,” 2024) blend Armenian decorative traditions with the aesthetics of the Dutch Golden Age, producing works rich in emotional depth. Anahit Mirijanyan’s stylized figurative paintings (e.g., “Gurten de Sinne,” 2017) delve into mythology, sensuality, and emotional experience, creating luxurious and captivating visuals. Sergey Khachatryan’s partially abstract landscapes reveal psychological depths, while Tigran Vardikyan’s fantastical compositions hint at expansive narratives. Photographer Aram Khalafyan’s works, in turn, engage in dialogue with the visual and material language of painting.

One of the gallery’s most distinctive initiatives is its wearable art direction — limited-edition silk garments (primarily scarves) based on the artists’ original works. These pieces are numbered, accompanied by certificates of authenticity, and allow art to step beyond gallery walls into everyday life. This approach not only broadens accessibility but also makes art more dynamic and approachable to a wider public.

The Artnet article highlights that ARAR’s activities coincide with growing interest in non-Western regions, as critics and collectors increasingly seek new names and bodies of work. According to the founder, the gallery’s goal is to build a “sustainable ecosystem” in which Armenian artists gain international recognition, attract serious collectors, and find their place within the broader framework of contemporary art.

Today, as Armenia’s contemporary art moves beyond local boundaries and secures global platforms, ARAR Gallery stands as one of the symbols of this process — proving that national identity can be not a limitation, but a powerful source for worldwide creative dialogue.

Hay Azian

Գեորգի Թովմասյանի 90-ամյակին նվիրված հետմահու ցուցահանդես Վանաձորում

 

ԼՈՌԻՆ ՄԵԾԱՐՈՒՄ Է ԻՐ ՄԵԾԵՐԻՆ

Գեորգի Թովմասյանի 90-ամյակին նվիրված հետմահու ցուցահանդես Վանաձորում

Վանաձորի Կառլոս Աբովյանի անվան պատկերասրահում օրերս բացվեց գեղանկարիչ, պրոֆեսոր Գեորգի Թովմասյանի 17-րդ անհատական ցուցահանդեսը՝ այս անգամ հետմահու: Այն նվիրված էր Մաեստրոյի ծննդյան 90-ամյակին և հավաքեց լեփ-լեցուն սրահ՝ արվեստի երկրպագուներով, գործընկերներով և ընտանիքի անդամներով:

Գեորգի Թովմասյանը (1936–2011) թողել է հարուստ ժառանգություն՝ շուրջ 2000 գեղանկարչական կտավներ: Բնանկարներ, դիմանկարներ, եկեղեցիների պատկերներ, նատյուրմորտներ… Նրա աշխատանքները պահպանվում և ցուցադրվում են Հայաստանի թանգարաններում (այդ թվում՝ Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանում և «Մաշտոց» ՀԿ գեղարվեստի ցուցասրահում), նախկին ԽՍՀՄ երկրների թանգարաններում, Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմերում և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում:

Նա Վանաձորի պետական համալսարանի արվեստի ամբիոնի հիմնադիրն ու մինչև կյանքի վերջը՝ վարիչն էր: Հեղինակել է «Գեղանկար» բուհական ուսումնական ձեռնարկը, անթիվ գիտամանկավարժական և արվեստաբանական հոդվածներ: Կենդանության օրոք ունեցել է 16 անհատական ցուցահանդես Հայաստանում և աշխարհի տարբեր երկրներում: Նրա մասին լույս են տեսել բուկլետներ, ալբոմներ, կատալոգներ, գրքեր և ժողովածուներ, այդ թվում՝ լոռեցի գրող Վալտեր Թորոսյանի «Գույների սիմֆոնիա» վիպակը: Պարգևների, ոսկե մեդալների, շնորհակալագրերի և պատվոգրերի ցանկը հարյուրից ավելի է:

Մարդը՝ արվեստագետի կողքին Գեորգի Թովմասյանը շենշող, բարի, անաչառ և խոսքաշատ մարդ էր: Ընկերական հավաքներում «երդվյալ թամադա» էր, կենացները համեմում սեփական բանաստեղծական տողերով. «Ես ջահել չեմ, տարիքս վկա, Ու սիրտս թեև առաջվանը չէ, Բայց երբ տեսնում եմ մի նոր աղջկա, Հալվում, մաշվում եմ առաջվա նման…»

Հիշարժան հանդիպումը Գարեգին Ա կաթողիկոսի հետ Ցուցահանդեսին հնչած ելույթներում ընդգծվեցին նրա մարդկայնությունը, անսպառ եռանդը, աշխատասիրությունը, թեմաների բազմաբովանդակությունը, մարդու ներաշխարհը թափանցելու զարմանալի կարողությունը, լավատեսությունն ու աշխարհի գույները յուրովի ընկալելու տաղանդը:

Հատկապես հուզիչ էր նրա հիշողությունները Ամենայն Հայոց Գարեգին Ա կաթողիկոսի դիմանկարի ստեղծման մասին: Հրավիրվել էր Սուրբ Էջմիածին՝ Վեհափառին կտավի վրա պատկերելու: Երկար զրույցներ էին տեղի ունեցել նկարչության ընթացքում: Թովմասյանը խորամանկ ժպիտով խոստովանում էր, որ երեք օր «ձգձգել» է աշխատանքն ավարտելը՝ ավելի երկար վայելելու համար Մեծ անհատականության ներկայությունը: «Այդ նկարը իմ լավագույն ստեղծագործությունն է, Վեհափառն էլ… դա գիտեր»,— հպարտությամբ ասում էր նա:

Կյանքի վերջին ամիսներին, անկողնուն գամված, հաճախ էր վերադառնում այդ օրերի պատմությանը: Այցելուները հենց դա էին հարցնում՝ ոգևորելով նրան, և հիվանդությունը կարծես ժամանակավորապես հեռանում էր:

Հիշատակի ցուցահանդես Ցուցահանդեսին ներկայացված են 32 ստեղծագործություն, որոնցից չորսը նկարչի նվիրատվություններն են և պահվում են թանգարանի հավաքածուում: Ցուցահանդեսի նախաձեռնությունը դստեր՝ Արմինե Թովմասյանի, թոռների՝ Սևակի և Մենուայի (վերջինս ստեղծել է «Գեորգի Թովմասյան» հիմնադրամը), ինչպես նաև պատկերասրահի անձնակազմի համատեղ ջանքերի արդյունքն է:

Կենսագրությունը ներկայացրեց դերասան, ասմունքող Ջիվան Սարգսյանը:

Լոռին հերթական անգամ մեծարեց իր մեծին՝ ցույց տալով, որ իսկական արվեստագետի ձայնը շարունակում է հնչել իր գույների միջոցով:

Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Բնանկար՝ արևածագ կամ մայրամուտ՝ ոսկեգույն երկնքով:

Եկեղեցի լանդշաֆտում՝ վառ, էքսպրեսիվ գույներով:

Milano-Cortina 2026. Armenië en Nederland op de Olympische Winterspelen / Միլան-Կորտինա 2026. Հայաստանը և Նիդերլանդները ձմեռային օլիմպիական խաղերում

 

Milano-Cortina 2026. Armenië en Nederland op de Olympische Winterspelen

Tijdens de Olympische Winterspelen Milano-Cortina 2026 (6-22 februari) heeft het Nederlandse team indrukwekkende prestaties neergezet, vooral dankzij shorttrack en langebaanschaatsen. Tot en met 18 februari heeft Nederland 13 medailles gewonnen (6 goud, 6 zilver, 1 brons) en staat het op de 4e plaats in het medailleklassement, achter Noorwegen (31), Italië (24) en de Verenigde Staten (21).

De 6 gouden medailles van Nederland komen allemaal uit schaatsdisciplines en zijn verdeeld over de volgende atleten:

• Xandra Velzeboer – shorttrack vrouwen 500 m en 1000 m (twee keer goud)
• Jens van 't Wout – shorttrack mannen 1000 m en 1500 m (twee keer goud)
• Jutta Leerdam – langebaanschaatsen vrouwen 1000 m
• Femke Kok – langebaanschaatsen vrouwen 500 m

Armenië heeft deelgenomen aan een beperkt aantal disciplines (kunstschaatsen, alpineskiën) en heeft geen medaille gewonnen. Het beste resultaat kwam van het kunstschaatspaar Karina Akopova en Nikita Rakhmanin, maar Armenië staat zonder punten in het medailleklassement.

De Spelen lopen door tot 22 februari, en Nederland heeft nog kansen om het medailletal verder op te voeren, terwijl dit voor Armenië vooral een ervaring en participatie-evenement is geweest.

Միլան-Կորտինա 2026. Հայաստանը և Նիդերլանդները ձմեռային օլիմպիական խաղերում

Միլան-Կորտինա 2026 ձմեռային օլիմպիական խաղերի ընթացքում (փետրվարի 6-22) Նիդերլանդների թիմը ցուցաբերել է տպավորիչ արդյունքներ՝ հիմնականում արագասահքի և կարճատրամագծային արագասահքի (short track) շնորհիվ: Մինչև փետրվարի 18-ը Նիդերլանդները նվաճել է 13 մեդալ (6 ոսկե, 6 արծաթե, 1 բրոնզե) և զբաղեցնում է մեդալային աղյուսակում 4-րդ հորիզոնականը՝ զիջելով միայն Նորվեգիային (31 մեդալ), Իտալիային (24) և ԱՄՆ-ին (21):

Նիդերլանդների 6 ոսկե մեդալները բոլորը սառցե մարզաձևերից են և բաշխված են հետևյալ մարզիկների միջոցով.

• Քսանդրա Վելզեբոեր (Xandra Velzeboer)՝ կանանց կարճատրամագծային արագասահք, 500 մ և 1000 մ (երկու ոսկե)
• Յենս վան տ Վաուտ (Jens van 't Wout)՝ տղամարդկանց կարճատրամագծային արագասահք, 1000 մ և 1500 մ (երկու ոսկե)
• Յուտտա Լեերդամ (Jutta Leerdam)՝ կանանց արագասահք, 1000 մ
• Ֆեմկե Կոկ (Femke Kok)՝ կանանց արագասահք, 500 մ

Հայաստանի թիմը, որը մասնակցել է սահմանափակ թվով մարզաձևերում (գեղասահք, ալպյան դահուկավազք), մեդալ չի նվաճել: Լավագույն արդյունքը ցույց է տվել գեղասահքի զույգը՝ Կարինա Ակոպովա և Նիկիտա Ռախմանինը, սակայն մեդալային աղյուսակում Հայաստանը մնացել է առանց միավորների:

Խաղերը շարունակվում են մինչև փետրվարի 22-ը, և Նիդերլանդները հնարավորություն ունեն ավելացնել իրենց մեդալային հաշիվը, մինչդեռ Հայաստանի համար սա առավելապես փորձառության և մասնակցության փուլ է եղել:

Dutch short track star Jens van 't Wout has a gold tooth and now has 2 gold medals at the Olympics

Dutch star Xandra Velzeboer wins 1,000 meters short track final for her 2nd Olympic gold in Milan

Olympics: Femke Kok wins speedskating's 500

Dutch speedskating star Jutta Leerdam, fiancée of Jake Paul, picks up silver medal in 500-meter event

Կարինա Ակոպովա և Նիկիտա Ռախմանին (14)

Het Opera- en Balletgebouw in Jerevan: Een Cultureel Icoon met een Rijk Verleden en Recente Verfraaiingen

 

In het hart van de Armeense hoofdstad Jerevan staat een architectonisch meesterwerk dat niet alleen een symbool is van nationale trots, maar ook een levend centrum voor kunst en geschiedenis: het Alexander Spendiaryan Nationaal Academisch Opera- en Ballet Theater. Dit imposante gebouw, vaak simpelweg 'de Opera' genoemd door de locals, combineert traditionele Armeense motieven met neoclassicistische elementen en trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Voor wie geïnteresseerd is in de Kaukasische cultuur, biedt het theater een fascinerende inkijk in de veerkracht en creativiteit van het Armeense volk. Laten we duiken in de geschiedenis, architectuur, interessante details en de recente verbeteringen aan het gebouw.

Een Historische Geboorte in Turbulente Tijden

Het theater werd officieel geopend op 20 januari 1933 met de première van de opera Almast van componist Alexander Spendiaryan, naar wie het gebouw later is vernoemd. De oprichting vond plaats in een uitdagende periode: Armenië was net deel geworden van de Sovjet-Unie, en ondanks economische en politieke onrust besloten de autoriteiten in 1932 een nationaal opera- en balletgezelschap te vormen. De basis lag al in 1927, toen een operastudio werd opgericht in het Staatsconservatorium van Jerevan.

De bouw begon op 28 november 1930, ter ere van het 10-jarig jubileum van Sovjet-Armenië. Het theater groeide snel uit tot een succes: in 1939 vierde het een triomf in Moskou op het podium van het Bolshoi Theater, en in 1956 herhaalde dat succes zich tijdens de 'Armeense Kunst- en Literatuurdecade'. In 1939 ontving het theater de Lenin-orde, en in 1957 kreeg het de academische status. Vandaag de dag herbergt het niet alleen Armeense klassiekers zoals Anoush en Arshak II, maar ook internationale hits als La Traviata en Carmen.

Een opvallend detail: het gebouw heeft een rol gespeeld in de moderne Armeense geschiedenis. Gelegen aan het Vrijheidsplein (voorheen Theaterplein), was het toneel van protesten en vieringen, waaronder sleutelmomenten in de onafhankelijkheidsstrijd. Het is meer dan een theater; het is een symbool van culturele veerkracht.

Architectuur: Een Fusie van Traditie en Moderniteit

Het ontwerp is van de hand van de beroemde Armeense architect Alexander Tamanian, die ook het masterplan voor Jerevan ontwierp. Tamanian werkte eraan van 1926 tot zijn dood in 1936, waarna zijn zoon Gevorg het project afrondde, inclusief de toevoeging van de Aram Khachaturian Concertzaal in 1963. Het gebouw is uniek semicirculair van vorm, met twee zalen onder één dak: de opera- en balletzaal met 1200 stoelen en de concertzaal met 1400 stoelen.

Tamanian integreerde middeleeuwse Armeense ornamenten – denk aan granaatappelmotieven en kruisstenen – met klassieke zuilen en bogen, wat resulteerde in een harmonieuze blend van nationaal erfgoed en Sovjet-modernisme. Het ontwerp won in 1937 een gouden medaille op de Internationale Tentoonstelling in Parijs. Het exterieur oogt compact (slechts 3-4 zichtbare verdiepingen), maar intern telt het ongeveer 14 niveaus, inclusief ondergrondse verdiepingen voor opslag, kleedkamers en technische installaties.

Voor het gebouw staan standbeelden van culturele iconen: de dichter Hovhannes Tumanyan en componist Spendiaryan (geplaatst in 1957), en Aram Khachaturian (1999). De akoestiek in beide zalen is uitstekend, wat bijdraagt aan de reputatie als topvenue voor opera en ballet.

Recente Verbeteringen: Schoonmaak en Artistieke Verlichting (2019–2026)

Hoewel er in de afgelopen 7 jaar geen grootschalige interne renovaties hebben plaatsgevonden (de laatste grote renovaties dateren uit 1978–1983 en 2012–2013 voor de technische podiumuitrusting door Waagner-Biro), heeft de stad Jerevan recent geïnvesteerd in de uitstraling en toegankelijkheid van het gebouw:

• Volledige schoonmaak van het gebouw (2025): Voor het eerst in 30 jaar werd het gehele exterieur grondig gereinigd, waardoor de oorspronkelijke pracht van het Tamanian-ontwerp weer volledig tot zijn recht komt.
• Nieuwe artistieke verlichting (2025): In 2025 installeerde de gemeente Jerevan een modern LED-systeem met ongeveer 400 projectoren. Dit project, dat in juli 2025 werd aangekondigd en op 21 september 2025 (Onafhankelijkheidsdag van Armenië) officieel werd onthuld, transformeert het gebouw 's avonds in een spectaculair lichtkunstwerk. Het benadrukt de architecturale details zoals bogen, ornamenten en de gevel, en maakt het een nog aantrekkelijker landmark in het nachtelijke Jerevan. De ceremonie omvatte optredens van het Armeens Staats Symfonie Orkest en vuurwerk.

Daarnaast zijn er doorlopende werkzaamheden aan de omliggende ruimte van het Vrijheidsplein (sinds 2021), met verbeterde paden, groen en toegankelijkheid.

Een Levend Erfgoed

Vandaag blijft het Opera- en Ballet Theater een vitaal deel van het Armeense culturele leven, met een repertoire dat nationale trots en internationale allure combineert. De recente upgrades – vooral de nieuwe verlichting – geven het gebouw een frisse, hedendaagse uitstraling zonder de historische charme aan te tasten.

Voor reizigers naar Jerevan is een bezoek – al is het maar om het exterieur te bewonderen, vooral 's avonds – een must. Het herinnert ons eraan hoe kunst kan bloeien te midden van uitdagingen, en hoe een gebouw een natie kan definiëren.

Of je nu een operaliefhebber bent of gewoon nieuwsgierig naar verborgen parels in de Kaukasus, dit theater biedt een onvergetelijke ervaring. Plan je trip en laat je betoveren door de klanken én het licht van Armenië.

Երևանի օպերայի և բալետի շենքը. մշակութային խորհրդանիշ՝ հարուստ պատմությամբ և վերջին բարեկարգումներով

Երևանի սրտում՝ Ազատության հրապարակում, կանգնած է ճարտարապետական իսկական գլուխգործոց, որը ոչ միայն ազգային հպարտության խորհրդանիշ է, այլև կենդանի արվեստի ու պատմության կենտրոն՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը։ Տեղացիները պարզապես «Օպերա» են անվանում այն։ Այս հսկայական շենքը համատեղում է հայկական ավանդական զարդանախշերը նեոկլասիկական տարրերի հետ և ամեն տարի հազարավոր հյուրեր է գրավում։ Եթե հետաքրքրված եք Կովկասի մշակույթով, այս թատրոնը առաջարկում է հետաքրքիր հայացք հայ ժողովրդի դիմացկունության և ստեղծագործականության վրա։ Եկեք ծանոթանանք նրա պատմությանը, ճարտարապետությանը, մանրամասներին և վերջին տարիների բարեկարգումներին։

Պատմական ծնունդ՝ դժվարին ժամանակներում

Թատրոնը պաշտոնապես բացվել է 1933 թվականի հունվարի 20-ին՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերայի առաջնախաղով, որի անունով էլ հետագայում կոչվել է շենքը։ Հիմնադրումը տեղի է ունեցել դժվարին պայմաններում. Հայաստանը նոր էր մտել Խորհրդային Միության կազմի մեջ, սակայն 1932 թվականին իշխանությունները որոշեցին ստեղծել ազգային օպերայի և բալետի թատրոն։ Հիմքը դրվել էր արդեն 1927 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում օպերային ստուդիայի ստեղծմամբ։

Շինարարությունը սկսվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ Խորհրդային Հայաստանի 10-ամյակի առիթով։ Թատրոնը շատ արագ հաջողության հասավ. 1939 թվականին Մոսկվայում՝ Բոլշոյ թատրոնի բեմում, մեծ հաջողություն ունեցավ, իսկ 1956-ին կրկնվեց՝ «Հայկական արվեստի և գրականության օրեր»-ի շրջանակներում։ 1939-ին թատրոնը ստացավ Լենինի շքանշան, իսկ 1957-ին՝ ակադեմիական կարգավիճակ։ Այսօր այստեղ բեմադրվում են ինչպես հայկական դասականներ («Անուշ», «Արշակ Բ»), այնպես էլ համաշխարհային հիթեր՝ «Տրավիատա», «Կարմեն» և այլն։

Հետաքրքիր փաստ. շենքը կարևոր դեր է խաղացել նաև ժամանակակից հայկական պատմության մեջ։ Ազատության հրապարակում (նախկինում՝ Թատերական հրապարակ) այն եղել է բողոքի ակցիաների և տոնակատարությունների վայր, ներառյալ անկախության պայքարի կարևոր պահերը։ Այն ոչ միայն թատրոն է, այլև մշակութային դիմացկունության խորհրդանիշ։

Ճարտարապետություն. ավանդույթի և ժամանակակիցի միաձուլում

Շենքի նախագիծը պատկանում է հայտնի հայ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանին (որը նաև Երևանի գլխավոր հատակագծի հեղինակն է)։ Աշխատանքները սկսվել են 1926-ին և շարունակվել մինչև Թամանյանի մահը (1936), իսկ ավարտել է նրա որդին՝ Գևորգ Թամանյանը, ներառյալ Արամ Խաչատրյանի համերգասրահի ավելացումը 1963-ին։ Շենքը ունի եզակի կիսաշրջանաձև ձև՝ մեկ տանի տակ երկու դահլիճներով՝ օպերայի և բալետի դահլիճ՝ 1200 նստատեղ, Արամ Խաչատրյանի համերգասրահ՝ 1400 նստատեղ։

Թամանյանը համադրել է միջնադարյան հայկական զարդանախշեր (նռներ, խաչքարային մոտիվներ, կամարներ) դասական սյուների և կամարների հետ՝ ստեղծելով հայկական ժառանգության և խորհրդային մոդեռնիզմի ներդաշնակ միաձուլում։ Նախագիծը 1937 թվականին Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում արժանացել է ոսկե մեդալի։ Արտաքինից այն կոմպակտ է թվում (3-4 հարկ երևացող), սակայն ներսում ունի մոտ 14 մակարդակ՝ ներառյալ գետնի տակ գտնվող տեխնիկական հարկերը։

Շենքի առջև կանգնած են մշակութային հսկաների արձանները՝ Հովհաննես Թումանյանը և Ալեքսանդր Սպենդիարյանը (1957), Արամ Խաչատրյանը՝ 1999-ին։ Երկու դահլիճներն էլ ունեն գերազանց ակուստիկա։

Վերջին բարեկարգումներ (2019–2026 թթ.)

Վերջին 7 տարիներին խոշոր ներքին վերանորոգումներ չեն եղել (վերջին խոշոր աշխատանքները՝ 1978–1983 և 2012–2013 թթ. բեմի տեխնիկական վերազինում Waagner-Biro-ի կողմից), սակայն քաղաքապետարանը կենտրոնացել է արտաքին տեսքի և շրջակա տարածքի բարելավման վրա.

• Շենքի ամբողջական լվացում (2025 թ.): Վերջին 30 տարվա ընթացքում առաջին անգամ շենքը ամբողջությամբ մաքրվել է՝ վերականգնելով Թամանյանի նախագծի սկզբնական փայլը։
• Նոր գեղարվեստական լուսավորություն (2025 թ.): 2025-ին տեղադրվել է ժամանակակից LED համակարգ՝ շուրջ 400 լուսարձակներով։ Նախագիծը հայտարարվել է 2025-ի հուլիսին, իսկ պաշտոնական բացումը կայացել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ Հայաստանի Անկախության օրը։ Այն ընդգծում է ճարտարապետական մանրամասները (կամարներ, զարդանախշեր, ֆասադ) և շենքը դարձնում է գունագեղ տեսարժան վայր գիշերային Երևանում։ Բացման արարողությունը ուղեկցվել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի ելույթներով և հրավառությամբ։

Բացի այդ, շարունակվել են Ազատության հրապարակի շրջակա տարածքի բարեկարգումները (2021-ից սկսած)՝ արահետներով, կանաչապատմամբ և հասանելիության բարելավմամբ։

Տեսանյութը հենց նոր Երևանից` Էդվին ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ

Կենդանի ժառանգություն

Այսօր օպերայի և բալետի թատրոնը շարունակում է մնալ հայկական մշակութային կյանքի կենտրոն՝ համադրելով ազգային հպարտությունն ու համաշխարհային մակարդակը։ Վերջին բարեկարգումները՝ հատկապես նոր լուսավորությունը, շենքին տալիս են ժամանակակից տեսք՝ առանց պատմական գեղեցկությունը կորցնելու։

Երևան այցելողների համար այստեղ այցելությունը պարտադիր է՝ հատկապես երեկոյան՝ լուսավորությունը տեսնելու համար։ Այն հիշեցնում է, թե ինչպես կարող է արվեստը ծաղկել դժվարությունների մեջ և ինչպես մեկ շենք կարող է սահմանել ամբողջ ազգի ինքնությունը։

Անկախ նրանից՝ դուք օպերայի սիրահար եք, թե պարզապես հետաքրքրված եք Կովկասի թաքնված գոհարներով, այս թատրոնը առաջարկում է անմոռանալի փորձառություն։ Պլանավորեք Ձեր այցը և թող հայկական երաժշտության հնչյուններն ու լույսերը Ձեզ գերեն։

Հայ ԱԶԻԱՆ

Տեսանյութը` Էդվին ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ

Վերջապես արձագանք. «Հրաշք այգու» կենդանիների հարցը լուծման փուլում է

 ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

15.02.2026 | Նիդերլանդական օրագիր

Ամիսներ առաջ Niderlandakan Oragir / Diary of the Netherlands/Նիդերլանդական օրագիրը հրապարակել էր տեսահոլովակ և ծավալուն հոդված՝ ««Հրաշք Այգու» պերճանքն ու թշվառությունը» վերնագրով` բարձրաձայնելով Մխչյան գյուղում գործող Հրաշք Այգի ռեստորանային համալիրում պահվող վայրի կենդանիների ոչ պատշաճ պայմանների խնդիրը։ Նյութը լայն արձագանք էր ստացել թե՛ հանրության, թե՛ կենդանապաշտպան կազմակերպությունների շրջանում։

Մենք արձանագրել էինք, որ ռեստորանային համալիրն առանձնանում է սպասարկման բարձր որակով, խոհանոցի բազմազանությամբ և մատչելի գնային քաղաքականությամբ։ Սակայն, միևնույն ժամանակ, չէինք կարող անտեսել ամենացավոտ խնդիրը՝ վայրի կենդանիների պահումը ոչ բնական և սահմանափակ պայմաններում։ Նեղ վանդակներ, շարժման սահմանափակում, կենդանիների վարքագծային ընկճվածություն․ այս ամենը հակասում էր ինչպես բարոյական, այնպես էլ մասնագիտական չափանիշներին։

Այդ հրապարակումից ամիսներ անց վերջապես արձագանքեց ՀՀ բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմին/EPMIB ֊ը ։ Վերջինս իրականացրել է ստուգումներ և թույլտվությունների բացակայության հիմքով առգրավել մի շարք վայրի կենդանիներ, այդ թվում՝ ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված տեսակներ։ Կենդանիները տեղափոխվել են Երևանի կենդանաբանական այգի, որտեղ նրանք կանցնեն բժշկական զննում և կգտնվեն մասնագիտական խնամքի ներքո։

Այս քայլը կարևոր նախադեպ է․ այն ցույց է տալիս, որ պետական վերահսկողությունը կարող է և պետք է գործի, երբ խոսքը վերաբերում է կենսաբազմազանության պահպանությանը և կենդանիների բարեկեցությանը։ Հատկանշական է նաև, որ տարիներ շարունակ խնդրի մասին ահազանգել էին կենդանապաշտպան կառույցներ, այդ թվում՝ FPWC-ն ու Zoo Fauna Art-ը, որոնք տարբեր փուլերում մասնակցել են կենդանիների տեղափոխման և վերականգնման գործընթացներին։

Մենք գոհունակությամբ արձանագրում ենք, որ տեսչական մարմինը վերջապես կոնկրետ քայլեր է ձեռնարկել։ Սա ոչ միայն առանձին դեպքի լուծում է, այլ նաև հստակ ուղերձ բոլոր այն տնտեսվարողներին, որոնք փորձում են վայրի կենդանիներին դարձնել բիզնես շահի գործիք՝ առանց համապատասխան իրավական հիմքերի և պայմանների։

«Նիդերլանդական օրագիրը» շարունակելու է հետևել թեմային՝ համոզված լինելով, որ հասարակական վերահսկողությունը, մասնագիտական հետևողականությունը և պետական կառույցների պատասխանատվությունը միասին կարող են ապահովել իրական փոփոխություն։

Վայրի կենդանիները պետք է ապրեն արժանապատիվ պայմաններում։ Իսկ օրենքը պետք է գործի՝ անկախ հանգամանքներից

Բանտից՝ բնակելի թաղամաս / Van gevangenis naar woonwijk

 

Van gevangenis naar woonwijk: de omgekeerde revolutie in het Nederlandse gevangenisbeleid

In de afgelopen twee decennia is Nederland internationaal opgevallen door een opmerkelijke ontwikkeling: gevangenissen worden niet gebouwd, maar gesloten. Leegstaande penitentiaire inrichtingen krijgen een nieuw leven als woonwijken, onderwijscentra en creatieve hubs. Deze trend is geen toeval en ook niet louter het resultaat van economische berekeningen; zij weerspiegelt diepgaande politieke, sociale en stedenbouwkundige veranderingen.

Van straf naar herstel

Het Nederlandse strafrechtsbeleid legt steeds meer nadruk op herstelrecht. Vrijheidsbeneming geldt als ultimum remedium, terwijl alternatieve sancties centraal staan, zoals:

• taakstraffen,

• elektronische monitoring,

• voorwaardelijke invrijheidstelling en begeleide re-integratie.

Dankzij deze aanpak is niet alleen het algemene criminaliteitsniveau gedaald, maar ook de recidive. Het gevolg: meerdere gevangenissen zijn overbodig geworden.

Economische realiteit: de kosten van leegstand

Het onderhouden van gevangenissen is kostbaar. Wanneer cellen leeg blijven, wordt het inefficiënt om grote complexen operationeel te houden. Sluiting en herbestemming blijken financieel rationelere oplossingen.

Een bekend voorbeeld is het voormalige gevangeniscomplex Bijlmerbajes in Amsterdam. Het terrein is herontwikkeld tot een moderne, multifunctionele wijk met woningen, werkruimtes, groene zones en publieke voorzieningen. Het project draagt bij aan het verlichten van de woningdruk en aan stedelijke vernieuwing.

Historisch erfgoed met een nieuwe functie

Veel Nederlandse gevangenissen dateren uit de 19e eeuw en hebben een bijzondere architectonische waarde. De koepelgevangenis Koepelgevangenis in Breda is daarvan een sprekend voorbeeld. Het iconische gebouw wordt tegenwoordig gebruikt voor educatieve en publieke activiteiten, waarbij het exterieur behouden bleef en het interieur werd aangepast aan hedendaagse behoeften.

Architecten benadrukken dat dergelijke projecten passen binnen duurzame ontwikkelingsprincipes. Door bestaande infrastructuur te hergebruiken in plaats van nieuw te bouwen, wordt de ecologische voetafdruk beperkt.

Een model voor de toekomst

De transformatie van gevangenissen tot woonwijken biedt een interessant model voor landen die kampen met twee tegengestelde uitdagingen:

1. onderbenutte penitentiaire capaciteit,

2. druk op de woningmarkt.

De Nederlandse ervaring laat zien dat een geïntegreerde aanpak — waarin strafbeleid, sociaal beleid en stedenbouw samenkomen — kan leiden tot wederzijds voordelige oplossingen.

Symboliek van ruimte en samenleving

De herbestemming van voormalige gevangenissen heeft ook een symbolische dimensie. Ruimtes die ooit isolatie en straf belichaamden, worden nu plaatsen van gemeenschap en samenleven. Dit weerspiegelt een bredere maatschappelijke verschuiving in de benadering van criminaliteit: van vergelding naar re-integratie.

Hoewel sommige critici waarschuwen dat criminaliteitscijfers kunnen fluctueren en toekomstige capaciteit mogelijk opnieuw nodig zal zijn, wordt de Nederlandse aanpak internationaal gezien als een innovatief voorbeeld van duurzaam en mensgericht beleid.

Բանտից՝ բնակելի թաղամաս․ Նիդերլանդների քրեակատարողական «հակադարձ հեղափոխությունը»

Վերջին երկու տասնամյակներին Նիդերլանդները հայտնվել է միջազգային ուշադրության կենտրոնում՝ մի յուրահատուկ իրողության պատճառով․ երկրում բանտերը ոչ թե կառուցվում են, այլ փակվում։ Դատարկվող քրեակատարողական հաստատությունները վերածվում են բնակելի թաղամասերի, կրթական կենտրոնների և ստեղծարար հարթակների։ Այս երևույթը պատահական կամ միայն տնտեսական հաշվարկի արդյունք չէ․ այն արտացոլում է խորքային քաղաքական, սոցիալական և քաղաքաշինական վերափոխումներ։

Քրեական քաղաքականության փոփոխություն․ պատժից դեպի վերականգնում

Նիդերլանդների քրեական արդարադատության համակարգը վերջին տարիներին մեծապես շեշտադրել է վերականգնողական արդարադատությունը։ Ազատազրկումը դիտարկվում է որպես ծայրահեղ միջոց, իսկ առաջնահերթությունը տրվում է այլընտրանքային պատժամիջոցներին՝

• համայնքային աշխատանք,

• էլեկտրոնային հսկողություն,

• պայմանական ազատում և վերահսկվող ինտեգրում։

Այս քաղաքականության արդյունքում նվազել է ոչ միայն հանցագործությունների ընդհանուր մակարդակը, այլև կրկնահանցագործությունը։ Արդյունքում՝ մի շարք բանտեր դարձել են ավելորդ։

Տնտեսական հաշվարկ․ դատարկ շենքերի բեռը

Բանտերի պահպանումը բարձր ծախսատար գործընթաց է։ Երբ խցերը մնում են դատարկ, պետության համար անիմաստ է դառնում մեծ շենքերի սպասարկումը։ Փակումը և վերաօգտագործումը դառնում են ավելի արդյունավետ լուծում։

Օրինակ՝ Ամստերդամում գտնվող Bijlmerbajes համալիրի տարածքը վերափոխվել է ժամանակակից բազմաֆունկցիոնալ թաղամասի։ Այստեղ ստեղծվել են բնակարաններ, ստեղծարար գրասենյակներ, կանաչ գոտիներ և հանրային տարածքներ։ Նախագիծը միաժամանակ լուծել է բնակարանային պակասի և քաղաքային տարածքների վերակենդանացման խնդիրը։

Պատմական շենքերի նոր կյանք

Նիդերլանդներում բազմաթիվ բանտեր կառուցվել են XIX դարում և ունեն յուրահատուկ ճարտարապետություն։ Դրանցից մեկը՝ Բրեդայում գտնվող Koepelgevangenis գմբեթավոր բանտը, դարձել է հանրային և կրթական միջոցառումների կենտրոն։ Շենքի արտաքին տեսքը պահպանվել է, իսկ ներքին տարածքները՝ վերափոխվել ժամանակակից կարիքներին համապատասխան։

Ճարտարապետները նշում են, որ նման նախագծերը համապատասխանում են կայուն զարգացման սկզբունքներին․ նոր շենք կառուցելու փոխարեն վերաօգտագործվում է արդեն գոյություն ունեցող ենթակառուցվածքը՝ նվազեցնելով ածխածնային հետքը։

Քաղաքաշինական մոդել՝ ապագայի համար

Բանտերի վերափոխումը բնակելի թաղամասերի կարևոր փորձ է այն երկրների համար, որտեղ առկա է երկու հակադիր խնդիր՝

1. թերբեռնված բանտային համակարգ,

2. բնակարանային շուկայի ճնշում։

Նիդերլանդների փորձը ցույց է տալիս, որ պետական քաղաքականության, քաղաքաշինական ռազմավարության և սոցիալական ծրագրերի համադրմամբ հնարավոր է ստեղծել երկկողմանի շահավետ լուծում։

Սոցիալական սիմվոլիզմ․ տարածքի իմաստափոխում

Նախկին բանտի տարածքը, որն խորհրդանշում էր մեկուսացում և պատիժ, վերածվում է համայնքային կյանքի կենտրոնի։ Սա ունի ոչ միայն գործնական, այլև արժեքային նշանակություն։ Այն արտացոլում է հասարակության վերաբերմունքի փոփոխությունը հանցագործության և վերականգնման նկատմամբ։

Փորձագետների կարծիքով՝ սա «հակադարձ հեղափոխություն» է քրեակատարողական մտածողության մեջ․ երբ պատժի ինստիտուտը աստիճանաբար զիջում է տեղը սոցիալական ինտեգրմանը։

Մարտահրավերներ և քննադատություն

Այնուամենայնիվ, գործընթացը զերծ չէ քննադատությունից։ Որոշ վերլուծաբաններ նշում են, որ հանցավորության նվազումը կարող է լինել ցիկլային, և ապագայում կարող է կրկին անհրաժեշտություն առաջանալ քրեակատարողական տարածքների ընդլայնման։ Բացի այդ, պատմական շենքերի վերակառուցումը հաճախ պահանջում է բարձր ներդրումներ։

Սակայն ընդհանուր առմամբ Նիդերլանդների փորձը դիտարկվում է որպես հաջողված մոդել, որը միավորում է քրեական քաղաքականությունը, սոցիալական ռազմավարությունը և կայուն քաղաքաշինությունը։

Հայ Ազիան

Տեսանյութ` Անահիտ Աղբեկյանի

Բաքուն դատապարտեց Վարդանյանին։ Ինչ շարունակություն կարող է այն ունենալ

 

17 February 2026 / Dutch Diary / Analytical

The 20-year prison sentence handed down in Baku against Ruben Vardanyan became not only a legal ruling, but a deeply political event. It occurred in a context where several former representatives of the Nagorno-Karabakh leadership had already been sentenced to terms ranging from 15 years to life imprisonment. However, Vardanyan’s case, by its nature and symbolism, stands apart from the others—both within Azerbaijan’s domestic propaganda framework and in terms of international reaction.

Vardanyan never held a military position, yet he was accused of waging war against Azerbaijan, financing terrorism, and forcibly displacing civilians. According to publicly available information, during the legal proceedings he refused full legal defense, describing the trial as a “farce.” Independent lawyers, human rights defenders, and international media were not allowed to participate in the hearings, raising additional questions about the transparency and fairness of the process.

In this context, Vardanyan’s sentence can be viewed as a political message directed not only at Armenia’s former and current authorities, but also at Armenian society and the diaspora. As a major businessman with extensive international connections, he symbolizes a segment of the Armenian elite toward whom Baku has chosen a particularly strict and demonstrative approach.

Recent statements by Ilham Aliyev clearly express Azerbaijan’s official stance. By comparing the convicted former Karabakh leaders to Nazis and referencing the Nuremberg Trials, Aliyev effectively articulated two fundamental theses:

• The actions of the Armenian side are presented as “crimes against humanity.”

• The release of the convicted individuals is ruled out, even under international pressure.

This comparison is not merely political rhetoric; it is also an attempt to legitimize Azerbaijan’s actions in the language of international law. At the same time, such framing deepens the moral and political polarization of the conflict, narrowing the prospects for reconciliation.

Vardanyan’s case fits into a broader strategy that may be characterized by the following elements:

Legalization of victory – Following the military successes of 2020 and 2023, Baku seeks to consolidate its victory in the legal sphere through criminal prosecutions.

Punitive and preventive messaging – The severe sentences imposed on former Karabakh leaders may serve as a warning against future political or military initiatives.

Preservation of negotiating leverage – The issue of detainees may be used as a political instrument in Armenian–Azerbaijani negotiations.

This approach indicates that Azerbaijan’s current posture toward Armenia is shaped less by mutual trust or reconciliation and more by a logic of power dominance and legal punishment.

The international response has been multilayered.

Amnesty International and Human Rights Watch have repeatedly raised concerns regarding fair trial standards, detention conditions, and the absence of independent observers.

Within the framework of the Council of Europe, discussions have addressed Azerbaijan’s compliance with its human rights obligations.

The European Union has largely issued balanced official statements, calling for adherence to international law and continuation of the peace process.

Within the United Nations system, the importance of fair trial guarantees and the protection of human rights has likewise been emphasized.

At the same time, international reactions have not translated into strong political or economic pressure, allowing Baku to continue its chosen course without significant external consequences.

Ruben Vardanyan’s sentence is not merely a legal act. It reflects the essence of Azerbaijan’s current position toward Armenia—formulated from the standpoint of a victor, grounded in rhetoric of historical accountability, and packaged in the language of international law.

In the short term, this approach may strengthen Azerbaijan’s domestic legitimacy and negotiating position. In the long term, however, it deepens mistrust and reduces the likelihood of sustainable peace in the South Caucasus.

Hay Azian

17.02.2026/Նիդ.օրագիր/ վերլուծական

Ռուբեն Վարդանյանի նկատմամբ Բաքվում կայացված 20 տարվա ազատազրկման դատավճիռը դարձավ ոչ միայն իրավական, այլև խորապես քաղաքական իրադարձություն։ Այն տեղի ունեցավ մի միջավայրում, որտեղ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ղեկավարության մի շարք ներկայացուցիչներ արդեն դատապարտվել էին 15֊ից մինչև ցմահ ազատազրկման։ Սակայն Վարդանյանի գործը, իր բնույթով և խորհրդանշականությամբ, առանձնանում է մյուսներից՝ ինչպես Ադրբեջանի ներպետական քարոզչական հարթությունում, այնպես էլ միջազգային արձագանքների առումով։

Վարդանյանը երբևէ զինվորական պաշտոն չի զբաղեցրել, սակայն մեղադրվեց Ադրբեջանի դեմ պատերազմի, ահաբեկչության ֆինանսավորման և բնակչության տեղահանման մեջ։ Իրավական գործընթացի ընթացքում, ըստ հրապարակային տեղեկությունների, նա հրաժարվել էր լիարժեք պաշտպանությունից՝ գործընթացը որակելով որպես «ֆարս»։ Դատավարությանը չեն մասնակցել անկախ փաստաբաններ, իրավապաշտպաններ կամ միջազգային լրատվամիջոցներ, ինչը լրացուցիչ հարցեր է առաջացրել դատավարության թափանցիկության և արդարության վերաբերյալ։

Այս համատեքստում Վարդանյանի դատավճիռը կարող է դիտարկվել որպես քաղաքական ուղերձ՝ ուղղված ոչ միայն Հայաստանի նախկին և ներկա իշխանություններին, այլև հայկական հասարակությանը և սփյուռքին։ Նա լինելով խոշոր գործարար և միջազգային կապեր ունեցող գործիչ, խորհրդանշում է հայկական էլիտայի մի հատված, որի նկատմամբ Բաքուն ընտրել է առավել խիստ և ցուցադրական մոտեցում։

Իլհամ Ալիև-ի վերջին հայտարարությունները հստակ արտահայտում են Ադրբեջանի պաշտոնական մոտեցումը։ Համեմատելով դատապարտված արցախյան ղեկավարներին նացիստների հետ և հղում անելով Nuremberg Trials-ին՝ Ալիևը փաստացի ձևակերպեց երկու հիմնարար թեզ.

Հայկական կողմի գործողությունները ներկայացվում են որպես «մարդկության դեմ հանցագործություններ»,

Դատապարտվածների ազատ արձակումը բացառվում է՝ անգամ միջազգային ճնշումների պարագայում։

Այս համեմատությունը ոչ միայն քաղաքական հռետորաբանություն է, այլև փորձ՝ միջազգային իրավունքի լեզվով լեգիտիմացնելու սեփական գործողությունները։ Սակայն նման ձևակերպումները նաև խորացնում են հակամարտության բարոյական և քաղաքական բևեռացումը՝ փակելով հաշտեցման հնարավոր ուղիները։

Վարդանյանի գործը տեղավորվում է ավելի լայն ռազմավարության մեջ, որը կարելի է բնութագրել հետևյալ հատկանիշներով.

Իրավականացման քաղաքականություն (legalization of victory) – 2020 և 2023 թթ. ռազմական հաջողություններից հետո Բաքուն փորձում է իր հաղթանակը ամրագրել իրավական հարթությունում՝ քրեական հետապնդումների միջոցով։

Պատժիչ և կանխարգելիչ ուղերձ – նախկին արցախյան ղեկավարների խիստ դատավճիռները կարող են դիտարկվել որպես նախազգուշացում ապագա քաղաքական և ռազմական նախաձեռնությունների դեմ։

Բանակցային լծակի պահպանում – բանտարկյալների հարցը կարող է օգտագործվել հայ-ադրբեջանական բանակցություններում որպես քաղաքական գործիք։

Այս մոտեցումը ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանի դիրքորոշումը Հայաստանի հանդեպ ներկայումս ձևավորվում է ոչ թե փոխադարձ վստահության կամ հաշտեցման, այլ ուժային գերակայության և իրավական պատժի տրամաբանությամբ։

Միջազգային հանրության արձագանքը բազմաշերտ է։

Amnesty International և Human Rights Watch պարբերաբար բարձրաձայնել են արդար դատաքննության, պահման պայմանների և անկախ դիտորդների բացակայության խնդիրները։

Council of Europe շրջանակներում քննարկվել են Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների պարտավորությունների կատարման հարցերը։

European Union-ը պաշտոնական մակարդակում հիմնականում հավասարակշռված հայտարարություններ է արել՝ կոչ անելով պահպանել միջազգային իրավունքը և շարունակել խաղաղության գործընթացը։

United Nations համակարգում նույնպես ընդգծվել է արդար դատաքննության և մարդու իրավունքների պաշտպանության կարևորությունը։

Միևնույն ժամանակ, միջազգային արձագանքը չի վերածվել կոշտ քաղաքական կամ տնտեսական ճնշման, ինչը Բաքվին հնարավորություն է տալիս շարունակել իր քաղաքական գիծը՝ առանց լուրջ արտաքին հետևանքների։

Ռուբեն Վարդանյանի դատավճիռը միայն իրավական ակտ չէ։ Այն արտահայտում է Ադրբեջանի ներկայիս դիրքորոշման էությունը Հայաստանի հանդեպ՝ հաղթողի դիրքից ձևակերպված, պատմական պատասխանատվության հռետորաբանությամբ հիմնավորված և միջազգային իրավունքի լեզվով փաթեթավորված քաղաքականություն։

Այս մոտեցումը կարճաժամկետ հեռանկարում կարող է ամրապնդել Ադրբեջանի ներքին լեգիտիմությունը և բանակցային դիրքերը, սակայն երկարաժամկետ առումով խորացնում է անվստահությունը և նվազեցնում կայուն խաղաղության հավանականությունը Հարավային Կովկասում։

Hay Azian

Նիդերլանդահայ ակտիվիստ Էդվին Մարտիրոսյանը՝ սոցիալական մեդիայի և հայրենասիրության ձայնը

 Սփյուռքահայեր աշխարհի տարբեր անկյուններից խուսափում են մեկնել Հայաստան, ուղևորատոմսերը հետ են վերադարձնում: Ինչ է պատահել։

13.02.2026/Նիդ.օրագիր

Այս հարցի շուրջ է Էդվին Մարտիրոսյանի մտահոգությունը, որը պատրաստ է անգամ խնդրին լուծումներ առաջադրել:

Նիդերլանդներում բնակվող հայկական համայնքի ակտիվ անդամներից մեկը՝ Էդվին Մարտիրոսյանը, վերջին տարիներին ճանաչելի է դարձել հայկական սոցիալական տարածքում։ Ծնված և մեծացած հայկական արմատներով՝ նա ապրում է Հոլանդիայում և իրեն դրսևորում է որպես բազմակողմանի ակտիվիստ՝ համատեղելով սպորտը, երաժշտությունը, աշխատանքը` հասարակական-քաղաքական և հայրենասիրական գործունեությունը ։

Էդվինը հայտնի է առաջին հերթին իր YouTube ալիքով (Edwin Martirosian Official) հրապարակում է սեփական երգեր և մոդեռն մշակումներ՝ հաճախ օգտագործելով հայ դասական երաժշտություն (օրինակ՝ Կոմիտասի մոտիվներ) կամ Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունները։ Նրա ստեղծագործություններից են «Պատրանք», «Դու Սեր Ես», «Սրտիս Թագուհի», «Հրաժեշտ» և այլ երգեր, որոնք հավաքում են հազարավոր դիտումներ և արտացոլում հայկական ինքնության ու սիրո թեմաները։

Սակայն Էդվին Մարտիրոսյանի գործունեության ավելի մեծ մասը վերաբերում է հասարակական ակտիվիզմին։ Facebook-ում ունի տասնյակ հազարավոր հետևորդներ) և այլ հարթակներում նա պարբերաբար անդրադառնում է Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակին, սփյուռքի դերին, ինչպես նաև միջազգային հարաբերություններին (հատկապես ԵՄ-Հայաստան, Ռուսաստան, Թուրքիա-Ադրբեջան առանցքներով)։ Նրա գրառումները հաճախ հայրենասիրական են, հաճախ նաև քննադատական, կոչ է անում հայերին միասնության ու ամրապնդման։

Նիդերլանդահայ համայնքի շրջանակներում Էդվինը ներգրավված է եղել տարբեր միջոցառումներում, մասնավորապես՝ Հայոց Ցեղասպանության ոգեկոչման արարողություններին և Արցախի պատերազմի ժամանակաշրջանում կազմակերպված ակցիաներին (օրինակ՝ Հաագայում 2020 թվականին)։ Նա նաև կապված է «Նիդերլանդական օրագիր» (Niderlandakan Oragir) նախաձեռնության հետ, որը լուսաբանում է նիդերլանդահայ կյանքը և Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունները։

Էդվին Մարտիրոսյանը ներկայացնում է այն նոր սերնդի սփյուռքի ակտիվիստներին, ովքեր օգտագործում են թվային հարթակները՝ Հայաստանի օրակարգը միջազգայնացնելու, համայնքը համախմբելու և հայկական մշակույթը ժամանակակից ձևաչափով պահպանելու համար։ Նրա գործունեությունը շարունակում է ոգեշնչել շատերին՝ ցույց տալով, որ նույնիսկ հեռավոր Նիդերլանդներից կարելի է ազդեցիկ ձայն լինել հայրենիքի համար։

Ձեզ ենք ներկայացնում Էդվին Մարտիրոսյանի արդիական ու ցավոտ հարցի շուրջ` «Տուրիզմի անկումը սկսվեց Հայաստանում։ Սա կանխել է պետք!» թեմայի շուրջ ելույթը:

Տյառնընդառաջը Նիդերլանդների հայկական եկեղեցիներում / Presentatie van Lichtmis in Armeense kerken in Nederland

 

Տյառնընդառաջը Նիդերլանդների հայկական եկեղեցիներում

Համայնքային հավատքի և լույսի տոն

14.02.2026 / Նիդ.օրագիր

Փետրվարի 13-ին և 14-ին Նիդերլանդների հայկական եկեղեցիներում հանդիսավորությամբ նշվեց Տյառնընդառաջի տոնը՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի կարևորագույն տոներից մեկը։ Տոնը խորհրդանշում է Քրիստոսի ընծայումը Տաճարին և հավատացյալների՝ Տիրոջն ընդառաջ գնալը։ Այն միաժամանակ լույսի, մաքրության և նոր կյանքի սկիզբի խորհուրդ ունի։

Տոնի նախօրեին՝ փետրվարի 13-ի երեկոյան, Նիդերլանդների մի շարք հայկական եկեղեցիներում կատարվեց նախատոնական ժամերգություն և մոմավառություն։ Հավատացյալները, ձեռքներին վառված մոմեր, մասնակցեցին հանդիսավոր արարողությանը, որից հետո եկեղեցու բակերում վառվեցին ավանդական խարույկներ։

Տոնական միջոցառումներ տեղի ունեցան հետևյալ եկեղեցիներում․
⛪ Սուրբ Հոգի եկեղեցի (Ամստերդամ)
⛪ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Ալմելո)
⛪ Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Մաստրիխտ)

Եկեղեցիների հոգևոր հովիվները իրենց քարոզներում անդրադարձան Տյառնընդառաջի աստվածաբանական խորքին՝ ընդգծելով Քրիստոսի՝ որպես աշխարհի Լույսի հայտնությունը։ Հատուկ օրհնություն տրվեց նորապսակ և նշանված զույգերին՝ ի նշան ընտանեկան կյանքի ամրության և Աստծո օրհնության։

Խարույկի շուրջ ձևավորվեց ջերմ ու համախմբված մթնոլորտ․ համայնքի անդամները երգեցին հոգևոր և ազգային երգեր, երիտասարդները մասնակցեցին ավանդական խարույկի վրայով թռչելու արարողությանը, ինչը խորհրդանշում է մաքրություն և նոր կյանքի սկիզբ։

Տյառնընդառաջի տոնակատարությունը Նիդերլանդներում ոչ միայն հոգևոր, այլև համայնքային կարևոր իրադարձություն է։ Այն միավորում է հայ համայնքին, ամրապնդում ազգային ինքնությունը և փոխանցում եկեղեցական ու ժողովրդական ավանդույթները նոր սերնդին։

Լույսի այս տոնը դարձյալ վկայեց, որ սփյուռքում հայ հավատացյալ համայնքը շարունակում է պահպանել իր հոգևոր ժառանգությունը և միասնականությամբ դիմավորել Տիրոջը։

Presentatie van Lichtmis in Armeense kerken in Nederland

Een feest van geloof en licht

14.02.2026 / Ned. Dagboek

Op 13 en 14 februari werd in Armeense kerken in Nederland het feest van de Opdracht van de Heer (Tjarnendarach / Trndez) plechtig gevierd — een van de belangrijke feestdagen van de Armeens-Apostolische Kerk. Het feest herdenkt de Opdracht van Christus in de Tempel en symboliseert de ontmoeting van de gelovigen met de Heer. Tegelijkertijd draagt het de betekenis van licht, zuivering en een nieuw begin.

Op de vooravond, 13 februari, werden speciale avonddiensten en kaarsenceremonies gehouden. Gelovigen namen deel aan de plechtigheden met brandende kaarsen in hun handen. Aansluitend werden op de kerkpleinen traditionele vreugdevuren ontstoken.

De vieringen vonden plaats in de volgende kerken:
⛪ Heilige Geestkerk (Amsterdam)
⛪ Sint-Gregorius de Verlichterkerk (Almelo)
⛪ Sint-Karapetkerk (Maastricht)

Tijdens hun preken benadrukten de geestelijken de theologische betekenis van het feest en Christus als het Licht der wereld. Een bijzondere zegen werd gegeven aan pasgetrouwde en verloofde paren als teken van Gods zegen over hun gezinsleven.

Rond het vreugdevuur ontstond een warme en saamhorige sfeer. Gemeenteleden zongen geestelijke en traditionele Armeense liederen, en jongeren namen deel aan het symbolische springen over het vuur — een teken van zuivering en een nieuw begin.

De viering van Tjarnendarach in Nederland is niet alleen een religieuze gebeurtenis, maar ook een belangrijk moment van gemeenschapsvorming. Het verenigt de Armeense gemeenschap, versterkt de nationale identiteit en draagt kerkelijke en culturele tradities over aan de volgende generatie.

Het feest van het Licht bevestigde opnieuw dat de Armeense gelovige gemeenschap in de diaspora haar spirituele erfgoed blijft bewaren en in eenheid de Heer tegemoet gaat։