Իրանի շուրջ պատերազմը, ռուսական փորձը և Հայաստանի համար կենսական դասերը

 ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՎԵՐՋԻՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆԵՐԸ

04.03.2026/Նիդ.օրագիր/ Gagik Antonyan

Իսրայելա-ամերիկյան հարձակման և իրանյան նոր պատերազմի շուրջ առկա են մի շարք հանգամանքներ, որոնք, ցավոք, մնում են ստվերում։

Դրանք հանիրավի անտեսվում են ոչ միայն մեր երկրի բարձրագույն իշխանությունների և դիվանագետների կողմից (ինչը, թերևս, կարելի է ինչ-որ չափով հասկանալ), այլև միջազգայնագետների ու վերլուծաբանների շրջանում։ Այդ հարցերի մասին չխոսելն ու դրանք հաշվի չառնելը առնվազն անհեռատեսություն է, առավել ևս՝ վտանգավոր կարճատեսություն։

Անակնկալ հարձակմամբ ամերիկացիներն ու իսրայելցիները՝ ի դեմս նրանց առաջնորդներ համարվող Դոնալդ Թրամփի և Նաթանյահուի, բացահայտեցին քաղաքական նենգության մի ոճ, որը դժվար է համադրել միջազգային հարաբերությունների ընդունված կանոնների հետ։

Բանակցությունների գործընթացը ընթացքի մեջ էր, ներկայացվում էր որպես ճգնաժամի խաղաղ կարգավորման ուղի։ Իրանի ղեկավարությունը, արձագանքելով ամերիկյան առաջարկին, մասնակցում էր բազմափուլ բանակցություններին։ Վերջին փուլում, կողմերի հավաստմամբ, արձանագրվել էին որոշակի ձեռքբերումներ, և պայմանավորվածություն էր ձեռք բերվել հաջորդ հանդիպման շուրջ, որը կարող էր դառնալ վերջնական ու արդյունավետ։ Հենց դրանից էլ նենգաբար օգտվեց ԱՄՆ-ը։ Եվ դա՝ երկրորդ անգամ։

Նրա ծրագրած դիվային զարգացումները գնացին հետևյալ ուղղությամբ։

Իրանի բարձրագույն ղեկավարությունը, գտնվելով կառավարական նստավայրում (որքան միամիտ էին, ինչպես հավատացին Տրամփի խոսքերին ու չթաքնվեցին) և քննարկելով ձեռքբերված պայմանավորվածությունները, պատրաստվում էր ամերիկյան կողմին ներկայացնել վերջնական առաջարկներն ու համաձայնությունները։ Հենց այդ փուլում էլ տեղի ունեցան աղետալի ռմբահարումները։ Հարվածը հասցվեց այն պահին, երբ աշխարհիկ ղեկավարները ավարտել էին խորհրդակցությունը երկրի հոգևոր առաջնորդի հետ, և քննարկմանը ներգրավված էին բարձրաստիճան զինվորականները։ Ժամանակի ընտրությունը խոսուն էր։ Այն ոչ միայն ռազմական, այլև քաղաքական ուղերձ էր։ Եթե ռազմական գործողությունը իրականացվել է այն պահին, երբ կողմերը բանակցային փուլում էին և հրապարակայնորեն խոսում էին առաջընթացի մասին, ապա դա դիվանագիտական վստահության կոպիտ խախտում է և միջազգային հարաբերությունների հիմնարար սկզբունքների ոտնահարում։ Փաստը խոսում է այն մասին, թե որքանով է իրատեսական հավատալ հզոր երկրի առաջնորդի խոսքերին ու խաղաղասիրական հավաստիացումներին։

Դժվար չէ նկատել, որ նման սցենարը նոր չէ։ Պատմությունը բազմիցս արձանագրել է դեպքեր, երբ բանակցությունների սեղանի շուրջ ձեռքսեղմումներին հաջորդել են «գոտկատեղից ներքև» հարվածներ։ Իրանը նախկինում ևս առերեսվել է նման գործելաոճի հետ և, թերևս, չափազանց մեծ վստահություն է ցուցաբերել ամերիկյան խոստումների նկատմամբ։ Մինչդեռ միջազգային քաղաքականությունը բազմիցս ապացուցել է, որ մեծ տերությունների շահերն առավել հաճախ վեր են հռչակված սկզբունքներից։

Ակնկալվում էր, որ արագ ու գլխատող հարվածով հնարավոր կլինի կազմալուծել Իրանի ղեկավարությունը, սասանել պետական կառույցները, խթանել ներքին ցնցումներ և ճանապարհ հարթել արտաքին վերահսկողության համար։ Հաշվարկը պարզ էր՝ փոխել իշխանությունը, վերահսկելի վարչակարգ ձևավորել և դրանով ապահովել էներգակիրների ու ռազմավարական տարածքների հասանելիությունը։ Սակայն հաշվարկը չարդարացավ։ Իրանը՝ հազարամյակների պատմություն ու քաղաքակրթական ինքնագիտակցություն ունեցող պետություն, չընկրկեց։ Պատասխան հարվածները եղան կոշտ և շարունակական, ցույց տալով, որ խոսքը գոյամարտի մասին է։

Հարց է ծագում՝ ինչո՞ւ է Իրանը հարվածներ հասցնում նաև հարևան արաբական երկրներին։ Պատասխանը պարզ է․ այդ երկրներում տեղակայված են ամերիկյան ռազմաբազաներ, որոնք դիտարկվում են որպես անմիջական սպառնալիք։ Ռազմական ենթակառուցվածքները՝ զինամթերքով, տեխնիկայով և անձնակազմով, ընկալվում են ոչ թե որպես չեզոք օբյեկտներ, այլ որպես գործող ուժեր հակամարտության տրամաբանության մեջ։ Նավթային ենթակառուցվածքների և լոգիստիկ հանգույցների թիրախավորումը ևս դիտարկվում է որպես ռազմավարական քայլ։ Նույն տրամաբանության շրջանակում է նաև Հորմուզի նեղուցի շուրջ իրավիճակի սրացումը, որը համաշխարհային էներգետիկ շուկայի առանցքային ուղիներից է։

Իսկ ինչու Իրանը չի հարվածում Թուրքիային կամ Ադրբեջանին։ Թեև նման հարցադրումները շրջանառվում են, ակնհայտ է, որ Իրանը գործում է հաշվարկված ռազմավարությամբ՝ փորձելով խուսափել հակամարտության անվերահսկելի ընդլայնումից։ Միևնույն ժամանակ, ակնհայտ է, որ տարածաշրջանային ցանկացած երկիր, որը իր տարածքը կտրամադրի հակաիրանական ռազմական գործողությունների համար, ինքնաբերաբար կդառնա հավանական թիրախ։

Այս համատեքստում չի կարելի անտեսել նաև ռուս-ուկրաինական պատերազմը։ Արևմուտքը Ռուսաստանին մեղադրում է ագրեսիայի մեջ, սակայն Ռուսաստանի դիրքորոշման հիմքում դրված է անվտանգության գոտիների և ազդեցության ոլորտների նույն հարցը։ Երբ ՆԱՏՕ-ի ենթակառուցվածքները մոտենում էին Ռուսաստանի սահմաններին, Մոսկվան դա դիտարկեց որպես գոյաբանական սպառնալիք։ Նմանատիպ տրամաբանություն է գործում նաև Իրանի պարագայում։ Ահա ինչու է հարվածում։ Անվտանգության ընկալումը մեծ տերությունների համար հաճախ գերակա է իրավական կամ բարոյական հարթություններից։

Հայաստանի համար այս զարգացումները ունեն անմիջական նշանակություն։ Մեր տարածաշրջանը մեծ տերությունների շահերի խաչմերուկում է։ Հայաստանի հարավային հատվածը՝ Սյունիքը, Իրանի համար ունի ռազմավարական նշանակություն՝ որպես կապի և հավասարակշռության առանցք։ «Անխոչընդոտ ճանապարհների» և «միջանցքների» գաղափարները պետք է դիտարկվեն ոչ թե զուտ տնտեսական, այլ նաև անվտանգային հարթությունում։ Ցանկացած որոշում, որը կարող է փոխել տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությունը, ենթադրում է երկարաժամկետ հետևանքներ։

Եթե Թուրքիան, լինելով ՆԱՏՕ-ի անդամ և ԱՄՆ-ի ռազմավարական գործընկեր, ստանում է ուղիղ վերահսկող կամ ազդեցիկ դեր այդ ճանապարհների նկատմամբ, ապա դա չի կարող ընկալվել որպես չեզոք տնտեսական նախագիծ։ Դա անվտանգության հարց է։ Իսկ անվտանգությունը մեծ պետությունների համար երբեք երկրորդական չէ։ Իրանի համար հարցը ուղղակի առաջնային է։

Այս պատերազմը ցույց է տալիս, որ «խաղաղություն» կոչվածը երբեմն կարող է դառնալ քաղաքական գործիք՝ ժամանակ շահելու կամ հարմար պահ ընտրելու համար։ Ուստի Հայաստանի քաղաքական ղեկավարությունը պարտավոր է սթափ գնահատել իրադրությունը, հասկանալ ուժերի իրական դասավորությունը և առաջնորդվել բացառապես ազգային շահերով։ Մեծ տերությունների միջև հակամարտությունները երբեք չեն մնում տեղային․ դրանք վերաձևում են ամբողջ տարածաշրջանները։

Հայաստանի հարավը՝ Սյունիքը, այո, ունի բացառիկ ռազմավարական նշանակություն թե՛ Իրանի, թե՛ այլ դերակատարների համար։ Ցանկացած «միջանցքային» լուծում կամ արտաքին ուժերի ռազմական ներգրավվածություն կարող է փոխել տարածաշրջանային հավասարակշռությունը։ Իսկ մեծ տերությունների հակամարտության պայմաններում հավասարակշռության խախտումը հազվադեպ է լինում առանց ծանր հետևանքների։

Իրանը, լինելով այս հակամարտության անմիջական մասնակից, իր գործողությունները ներկայացնում է որպես ինքնապաշտպանություն և գոյամարտ։ Անկախ գնահատականներից, մի բան ակնհայտ է՝ Մերձավոր Արևելքում ձևավորվում է նոր ուժային հավասարակշռություն, և յուրաքանչյուր պետություն, այդ թվում՝ Հայաստանը, պարտավոր է այդ իրողությունից բխող դասերը քաղել։

Այս պայմաններում Հայաստանի իշխանությունների յուրաքանչյուր քայլ պետք է չափված լինի ոչ թե կարճաժամկետ քաղաքական շահերով, այլ երկարաժամկետ գոյաբանական հաշվարկով։ Պատմությունը ցույց է տվել՝ փոքր պետությունները ամենամեծ գինը վճարում են այն ժամանակ, երբ չեն հասկանում մեծ խաղի կանոնները։

Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

ՆԻԴ.ՕՐԱԳՐԻ ԿՈՂՆԻՑ-Մարտի 4-ի դրությամբ (2026 թ.) Իրանի շուրջ հակամարտության իրավիճակը շարունակում է սրվել և մտել է հինգերորդ օրը (հաշվի առնելով, որ հիմնական հարձակումները սկսվել են փետրվարի 28-ին)։ Ահա հիմնական թարմացումները՝ հիմնված վերջին հասանելի տեղեկատվության վրա (մարտի 4-ի կեսօրի դրությամբ)։

Հիմնական զարգացումներ

ԱՄՆ-Իսրայելյան հարձակումները շարունակվում են ինտենսիվորեն։ Իսրայելը հայտարարել է «լայնածավալ հարվածների ալիքի» մասին Իրանի ենթակառուցվածքների, հրամանատարական կենտրոնների և միջուկային օբյեկտների դեմ (ներառյալ Թեհրանի շրջակայքում գտնվող գաղտնի միջուկային կայաններ)։ ԱՄՆ-ը հայտնել է, որ ոչնչացրել է Իրանի օդուժի և նավատորմի մեծ մասը, ինչպես նաև գրեթե 2000 թիրախներ (ներառյալ հրթիռային կայաններ և օդային պաշտպանության համակարգեր)։ ԱՄՆ-ի կենտրոնական հրամանատարությունը (CENTCOM) շարունակում է «24/7» հարվածներ՝ օդից, ծովից, տիեզերքից և կիբեր տիրույթից։

Իրանի պատասխան գործողությունները։ Իրանը շարունակում է հրթիռային և դրոնային հարձակումներ Իսրայելի, ԱՄՆ-ի ռազմաբազաների և դաշնակիցների (Քաթար, Բահրեյն, ԱՄԷ, Քուվեյթ, Սաուդյան Արաբիա) վրա։ Հարվածներ են եղել ԱՄՆ դեսպանատանը Դուբայում, Ռիադում և այլ վայրերում։ Իրանը փակել է Հորմուզի նեղուցը (որը համաշխարհային նավթի 20%-ի անցումային ուղի է) և հայտարարել է, որ «ամբողջությամբ վերահսկում է» այն՝ սպառնալով հարվածել ցանկացած նավի։ Սա հանգեցրել է նավթի գների կտրուկ բարձրացման և համաշխարհային էներգետիկ շուկայի խափանումների։

Զոհեր և վնասներ (մոտավոր տվյալներ)։

Իրանում՝ առնվազն 787 զոհ (ներառյալ Գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեին և բարձրաստիճան պաշտոնյաներ), հարյուրավոր վիրավորներ (Իրանի Կարմիր Խաչի տվյալներով)։

Իսրայելում՝ առնվազն 11 զոհ, հարյուրավոր վիրավորներ (հրթիռային հարվածների հետևանքով)։

ԱՄՆ-ում՝ 6 զինծառայող զոհված, 18 վիրավոր (հիմնականում դրոնային հարվածներից Պարսկական ծոցի երկրներում)։

Այլ երկրներում (Պարսկական ծոցի պետություններ)՝ առնվազն 8 զոհ։

Լրացուցիչ՝ Լիբանանում Իսրայելը շարունակում է հարվածել Հեզբոլլահի դիրքերին, ինչը սրում է իրավիճակը։ 

Խամենեիի մահից հետո Իրանը շտապում է նոր Գերագույն առաջնորդ ընտրել (հնարավոր թեկնածուներից է նրա որդին՝ Մոջտաբա Խամենեին)։ Իսրայելի պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացը սպառնացել է, որ ցանկացած նոր առաջնորդ կդառնա «թիրախ»։

ԱՄՆ-ում։ Թրամփը հայտարարել է, որ հարվածները կշարունակվեն մինչև նպատակների իրագործումը (Իրանի հրթիռային և միջուկային ծրագրերի ոչնչացում, նավատորմի ոչնչացում) և չի բացառել ցամաքային գործողություններ (թեև փորձագետները կարծում են, որ դա կլինի սահմանափակ հատուկ գործողություններ, ոչ լայնածավալ ներխուժում)։ Սենատում քննարկվում է War Powers Act-ը՝ Թրամփի գործողությունները սահմանափակելու համար։ Դեմոկրատները քննադատում են՝ պնդելով, որ չկան հստակ նպատակներ և ռիսկ կա երկարատև պատերազմի։

Միջազգային արձագանք։ Ռուսաստանը դատապարտել է հարձակումները որպես «ագրեսիա»։ ՄԱԿ-ը կոչ է անում զսպվածության։ Նավթի գները բարձրացել են, օդային տարածքը փակ է Մերձավոր Արևելքում, իսկ Հորմուզի նեղուցի փակումը սպառնում է համաշխարհային էներգետիկ ճգնաժամով։

Իրավիճակը շատ դինամիկ է, և հնարավոր է հետագա սրացումներ (հատկապես եթե Իրանը շարունակի հարվածել դաշնակիցների վրա կամ եթե ԱՄՆ-ը սկսի նավեր ուղեկցել նեղուցով)։ Հայաստանի համար այս զարգացումները շարունակում են մնալ կարևոր՝ հաշվի առնելով Սյունիքի ռազմավարական դերը և տարածաշրջանային հավասարակշռության փոփոխությունները։

Ռոտերդամ.«շարժական անտառ» նախագիծը, Սպիտակ տուն

 

Ռոտերդամի «շարժական անտառ» նախագիծը

02.03.2026/Նիդ.օրագիր

Rotterdam քաղաքում իրականացվում է ժամանակավոր քաղաքային արվեստի և բնապահպանական նախաձեռնություն՝ Bos op Poten («Անտառ ոտքերի վրա») անվանումով։

Նախագծի շրջանակում քաղաքային միջավայրում՝ մայթերի և հրապարակների վրա, տեղադրվել են մեծ կոնտեյներների մեջ տնկված ծառեր։ Ծառերը տեղակայված են շարժական հարթակների վրա, ինչի շնորհիվ դրանք հնարավոր է տեղափոխել տարբեր վայրեր՝ ձևավորելով յուրատեսակ «շարժական անտառ»։

Յուրաքանչյուր ծառ ունի տեղեկատվական պիտակ՝ տվյալ տեսակի, ծագման և էկոլոգիական նշանակության մասին։ Տեղադրված են նաև QR կոդեր, որոնց միջոցով քաղաքացիները կարող են առցանց ծանոթանալ նախագծի գաղափարին և ծառերի կարևորությանը քաղաքային էկոհամակարգում։

Նախաձեռնության նպատակն է ուշադրություն հրավիրել քաղաքներում կանաչ տարածքների դերի, կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու անհրաժեշտության և բնության ու քաղաքային միջավայրի փոխհարաբերության վրա։ Թափանցիկ ծածկույթներով ձևավորումը խորհրդանշում է քաղաքային պայմաններում բնության «պաշտպանված» և միաժամանակ «խոցելի» վիճակը։

«Bos op Poten»-ը համադրում է արվեստն ու քաղաքաշինական մտածողությունը՝ առաջարկելով ժամանակակից լուծում հանրային տարածքներում կանաչ միջավայր ստեղծելու համար։

Anahit Aghabekyan (Մեր թղթ.)

https://www.youtube.com/shorts/Bd9m5oifizk

Witte Huis (Ռոտերդամի Սպիտակ տուն)

02.03.2026/Նիդ.օրագիր

Witte Huis-ը («Սպիտակ տուն») գտնվում է Rotterdam քաղաքում և համարվում է Եվրոպայի առաջին «երկնաքերերից» մեկը։

 Կառուցում

Կառուցվել է 1897–1898 թվականներին

Ճարտարապետ՝ Willem Molenbroek

Բարձրությունը՝ մոտ 43 մետր

Ունի 10 հարկ

 Ճարտարապետություն

Կառուցված է արտ նուվո (Art Nouveau) ոճով

Օգտագործվել է սպիտակ քար, ինչի պատճառով էլ ստացել է «Սպիտակ տուն» անվանումը

Շենքը ունի երկաթյա ամուր հիմք, ինչը նորարարական լուծում էր այն ժամանակ

 Պատմական նշանակություն

Շինարարության պահին համարվում էր Եվրոպայի ամենաբարձր գրասենյակային շենքերից մեկը

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, երբ Ռոտերդամի մեծ մասը ռմբակոծվեց, շենքը հրաշքով պահպանվեց

Այսօր հանդիսանում է ազգային հուշարձան

 Այսօր

Շենքում այժմ գործում են գրասենյակներ և ռեստորաններ, իսկ վերին հարկից բացվում է գեղեցիկ տեսարան քաղաքի վրա։

Anahit Aghabekyan (Մեր թղթ.)

Հայազգի թեկնածուներ՝ Նիդերլանդների համայնքային ավագանու ընտրություններում

 

Մարտի 18, 2026 – Տեղական իշխանությունների ընտրությունների օր

FAON: Federation of Armenian Organisations in The Netherlands-ը (Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիա) շարունակում է ակտիվորեն աջակցել հայկական ծագումով անձանց ներգրավվածությանը նիդերլանդական քաղաքական կյանքում։ Այս անգամ՝ համայնքային խորհուրդների (gemeenteraadsverkiezingen) ընտրությունների նախաշեմին։

FAON-ի հանդիպումը Հաագայում

Փետրվարի 27-ին, FAON-ի նախաձեռնությամբ, Հաագայի Աբովյան միության շենքում կայացավ հետաքրքիր և ջերմ հանդիպում-ծանոթություն հայկական արմատներով մի քանի թեկնածուների հետ։ Հանդիպումը ավարտվեց համեղ խորտիկներով և խմիչքներով՝ ստեղծելով ընկերական մթնոլորտ։

Մասնակիցները տարբեր կուսակցություններից էին և ունեին տարբեր փորձառություններ՝

Լուսինե Բախշյան՝ ներկայիս խորհրդական (zittend raadslid),

Դավիթ Սարգսյան՝ չորս տարվա փորձ որպես հանձնաժողովի անդամ (commissielid),

Արշակ Մազլումյան՝ (ցավոք՝ բացակայում էր) արդեն դարձել է իր կուսակցության ցուցակի առաջին համարը (lijsttrekker),

Լիլիթ Զելտցբուրգ՝ ունի քաղաքական փորձառություն, բայց դեռ խորհրդական չի եղել,

Սոնա Սերոբյան՝ ընդամենը ութ տարի է՝ ապրում է Նիդերլանդներում, սակայն իր եռանդով և էներգիայով որոշել է ներգրավվել քաղաքականության մեջ։

Զրույցի ընթացքում թեկնածուները կիսվեցին իրենց ծագման, մոտիվացիայի և հայկական արմատների  մասին։ Ընդհանուր թելը մեկն էր՝ բոլորն էլ ցանկանում են ակտիվորեն ներդրում ունենալ նիդերլանդական հասարակության զարգացման գործում, ինտեգրվել և նպաստել այն երկրին, որը դարձել է իրենց երկրորդ հայրենիքը։

FAON-ը մաղթում է բոլոր թեկնածուներին հաջողություն մարտի 18-ի ընտրություններում։

Ինչպես նախորդ ընտրություններում (օրինակ՝ 2018 և 2022 թթ.), FAON-ը հրապարակում է տեղեկատվական պաստառներ, որտեղ նշված են այն համայնքները (gemeenten), որտեղ ընտրական ցուցակներում առկա են հայկական ծագումով թեկնածուներ։ Այս տեղեկատվությունը չի հանդիսանում քվեարկության խորհուրդ, այլ միայն օգնում է համայնքին իմանալ, թե որտեղ կարող է քվեարկել հայազգի թեկնածուների օգտին (ներառյալ voorkeursstem-ը՝ նախընտրական ձայնը)։

«Նիդերլանդական օրագիրը» միանում է FAON-ի այս կարևոր նախաձեռնությանը և կոչ է անում մեր ընթերցողներին՝ եթե գիտեք կամ տեսել եք հայազգի թեկնածուներ տարբեր համայնքներում (օրինակ՝ Հաագա, Ռոտերդամ, Ամստերդամ կամ այլ քաղաքներում), խնդրում ենք տեղեկացնել FAON-ին՝ info@faon.nl էլ. փոստով։ Այդպիսով կօգնեք ամբողջացնել ցուցակը և տարածել տեղեկատվությունը հաջորդ պաստառներում կամ հրապարակումներում։

Մարտի 18-ին բոլորս ակտիվորեն մասնակցենք ընտրություններին։ Մեր ձայնը կարևոր է՝ և՛ համայնքի, և՛ ընդհանուր հասարակության համար։

Հաջողություն բոլոր հայազգի թեկնածուներին և ամուր միասնություն մեր համայնքին: 🇳🇱🇦🇲

English version

Armenian-background candidates in the Dutch Municipal Council Elections

March 18, 2026 – Local government elections day

The Federation of Armenian Organisations in the Netherlands (FAON) continues to actively support the participation of people of Armenian descent in Dutch political life. This time, ahead of the municipal council elections (gemeenteraadsverkiezingen).

FAON meeting in The Hague

On February 27, at the initiative of FAON, an interesting and warm get-to-know meeting took place at the Abovian Association building in The Hague with several candidates of Armenian roots for municipal council positions. The meeting ended with delicious snacks and drinks, creating a friendly atmosphere.

The participants came from various political parties and had different levels of experience:

Lusine Bakhshyan – current sitting council member (zittend raadslid),

David Sarkisian – four years of experience as a committee member (commissielid),

Arshak Mazloumian – (unfortunately absent) has become the list leader (lijsttrekker) for his party,

Lilith Zeltzburg – has political experience but not yet as a council member,

Sona Serobyan – has lived in the Netherlands for only eight years, but with her enthusiasm has decided to engage in politics.

During the conversation, the candidates shared about their backgrounds, motivations, and the role of their Armenian roots. The common thread was clear: all want to actively contribute to the development of Dutch society, integrate, and give back to the country that has become their second homeland.

FAON wishes all candidates success in the March 18 elections!

FAON initiative and our support

As in previous elections (e.g., 2018 and 2022), FAON publishes informative posters listing the municipalities where candidates of Armenian background appear on electoral lists. This information is not voting advice, but purely helps the community know where they can vote for Armenian-background candidates (including preferential votes – voorkeursstem).

The “Nederlandse Dagblad” joins FAON’s important initiative and calls on our readers: if you know of or have seen candidates of Armenian descent in various municipalities (e.g., The Hague, Rotterdam, Amsterdam, or others), please inform FAON at info@faon.nl. This will help complete the list and spread the information in upcoming posters or publications.

Let us all actively participate in the elections on March 18. Our vote matters – for our community and for society as a whole.

Success to all Armenian-background candidates and strong unity to our community! 🇳🇱🇦🇲

Nederlands versie

Kandidaten met Armeense achtergrond bij de gemeenteraadsverkiezingen

18 maart 2026 – Dag van de lokale verkiezingen

De Federatie Armeense Organisaties Nederland (FAON) blijft actief de deelname van mensen met Armeense roots aan het Nederlandse politieke leven ondersteunen. Ditmaal in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen.

FAON-ontmoeting in Den Haag

Op 27 februari organiseerde FAON op initiatief een interessante en warme kennismakingsbijeenkomst in het gebouw van Vereniging Abovian in Den Haag met enkele kandidaat-raadsleden met Armeense achtergrond. De bijeenkomst werd afgesloten met lekkere hapjes en drankjes, in een vriendelijke sfeer.

De deelnemers kwamen uit verschillende politieke partijen en hadden uiteenlopende ervaring:

Lusine Bakhshyan – huidig zittend raadslid,

David Sarkisian – vier jaar ervaring als commissielid,

Arshak Mazloumian – (helaas afwezig) is lijsttrekker geworden voor zijn partij,

Lilith Zeltzburg – heeft politieke ervaring, maar nog geen raadslid,

Sona Serobyan – woont pas acht jaar in Nederland, maar heeft zich met enthousiasme politiek geëngageerd.

In het boeiende gesprek wisselden de kandidaten uit over hun achtergrond, motivatie en de rol van hun Armeense roots. De rode draad: allen willen zich actief inzetten voor en bijdragen aan de Nederlandse samenleving, integreren en iets teruggeven aan het land dat hun tweede thuis is geworden.

FAON wenst alle kandidaten veel succes bij de verkiezingen van 18 maart!

Net als bij eerdere verkiezingen (bijv. 2018 en 2022) publiceert FAON informatieve posters met de gemeenten waar kandidaten met Armeense achtergrond op de kieslijsten staan. Deze informatie is geen stemadvies, maar puur bedoeld om de gemeenschap te helpen weten waar ze kunnen stemmen op kandidaten met Armeense roots (inclusief voorkeursstem).

De “Nederlandse Dagblad” sluit zich aan bij dit belangrijke initiatief van FAON en roept onze lezers op: als u kandidaten met Armeense achtergrond kent of heeft gezien in verschillende gemeenten (bijv. Den Haag, Rotterdam, Amsterdam of elders), meld dit dan aan FAON via info@faon.nl. Zo helpen we de lijst completeren en de informatie te verspreiden in volgende posters of publicaties.

Laten we op 18 maart allemaal actief stemmen. Onze stem telt – voor onze gemeenschap én voor de hele samenleving.

Veel succes aan alle kandidaten met Armeense achtergrond en sterke eenheid voor onze gemeenschap! 🇳🇱🇦🇲

Իսրայել-Իրան-ԱՄՆ. Վերջին ժամերի իրադրությունը՝ միջազգային մամուլի տեսությամբ

 ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆ

01.03.2026/Նիդ օրագիր/վերլուծական

2026 թվականի մարտի 1-ի առավոտյան Մերձավոր Արևելքը գտնվում է ճգնաժամի գագաթնակետին՝ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ սկսված ռազմական գործողությունների հետևանքով: Փետրվարի 28-ին սկսված հարձակումները հանգեցրել են Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեիի սպանությանը, ինչը դարձել է Իսլամական Հանրապետության ամենախոր ճգնաժամը 1979 թվականի հեղափոխությունից ի վեր: Այս իրադարձությունները ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև գլոբալ հետևանքներ ունեն՝ ազդելով նավթի գների, առևտրային ուղիների և միջազգային դիվանագիտության վրա: Այս վերլուծական հոդվածը հիմնված է միջազգային մամուլի վերջին ժամերի լուրերի վրա, ներառյալ ամերիկյան, եվրոպական և մերձավորարևելյան աղբյուրները, որոնք ներկայացնում են տարբեր տեսակետներ:

Իրադարձությունների ամփոփում

Փետրվարի 28-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է Իրանի դեմ «մեծամասշտաբ ռազմական գործողությունների» մեկնարկի մասին, որոնք իրականացվել են Իսրայելի հետ համատեղ: Հարձակումները ուղղված են եղել Իրանի ռազմական, հետախուզական և կառավարական օբյեկտներին, ներառյալ միջուկային ծրագրերը, հրթիռային համակարգերը և ռադարային կայանները: Ամերիկյան և իսրայելական պաշտոնյաները հայտնել են, որ հարվածները նպատակ ունեն «վերացնել գոյաբանական սպառնալիքները», այդ թվում՝ Իրանի միջուկային և հրթիռային ծրագրերը, ինչպես նաև «Դիմադրության առանցք» կոչվող դաշինքը:

Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեին սպանվել է հարձակումների ընթացքում, ինչը հաստատվել է իրանական պետական լրատվամիջոցներով: Իսրայելական պաշտոնյաները նշել են, որ հարվածները ուղղված են եղել «Իրանի ամբողջ ղեկավարությանը», ներառյալ նախկին և ներկա պաշտոնյաները: Սպանության մասին հաղորդվել է Թեհրանի իր տարածքում գտնվող Խամենեիի համալիրի ավերման մասին արբանյակային լուսանկարներով:

Իրանը անմիջապես պատասխանել է հակահարձակումներով: Իրանական հրթիռները հարվածել են Իսրայելի քաղաքներին, այդ թվում՝ Երուսաղեմին և Թել Ավիվին, ինչպես նաև ԱՄՆ ռազմաբազաներին Ծոցի երկրներում, Իրաքում և Հորդանանում: Իսրայելում զոհվել է առնվազն 10 մարդ, իսկ Իրանում՝ ավելի քան 200: Իրանական կողմը հաղորդել է նաև ավելի քան 100 աղջիկների սպանության մասին դպրոցի վրա հարձակման հետևանքով:

Մարտի 1-ին հարձակումները շարունակվել են: Իսրայելը հայտարարել է Թեհրանի «սրտում» նոր հարվածների մասին, իսկ Իրանը նշանակել է ժամանակավոր ղեկավարություն՝ նախագահ Մասուդ Փեզեշկյանի գլխավորությամբ: ԱՄՆ նախագահ Թրամփը սոցիալական ցանցերում գրել է, որ հարձակումները կշարունակվեն «շաբաթվա ընթացքում կամ անհրաժեշտության դեպքում ավելի երկար»՝ կոչ անելով իրանական ժողովրդին «ապստամբել» ռեժիմի դեմ և խոստանալով «ռեժիմի փոփոխություն»:

Այս ռազմական գործողությունները նշանավորում են ԱՄՆ-Իսրայել-Իրան հակամարտության նոր փուլ, որը տարիներ շարունակ կուտակվել է միջուկային ծրագրերի, տարածաշրջանային դաշինքների և պատժամիջոցների շուրջ: Թրամփի վարչակազմի նպատակը, ինչպես նշվում է, ոչ միայն Իրանի միջուկային սպառնալիքի վերացումն է, այլև ռեժիմի փոփոխությունը, ինչը կարող է հանգեցնել Իրանի ներքին անկայունության: Սակայն, ինչպես նշում են վերլուծաբանները, նման դեկապիտացիոն հարձակումները (ղեկավարության սպանությունները) հազվադեպ են հանգեցնում արագ ռեժիմի փլուզման՝ հաճախ ուժեղացնելով ազգային միասնությունը և հակահարձակումները:

Իրանի հակահարձակումները ցույց են տալիս, որ Թեհրանը դեռևս ունի զգալի ռազմական հնարավորություններ, չնայած ԱՄՆ-Իսրայելի հարվածներին: Սակայն, Իրանի արտգործնախարար Աբբաս Արաղչիի հայտարարությունը, որ Իրանը առայժմ չի փակի Հորմուզի նեղուցը, ցույց է տալիս ռացիոնալ մոտեցում՝ խուսափելով գլոբալ տնտեսական ճգնաժամից, որը կարող է վնասել Իրանին ինքնին: Այնուամենայնիվ, նավթային տանկերների վրա հարձակումները (օրինակ՝ «MKD VYON» նավը) արդեն իսկ հանգեցրել են նավթի գների աճի՝ սպառնալով գլոբալ էներգետիկ շուկաներին:

Միջազգային արձագանքները բազմազան են: Արևմտյան երկրները, ինչպես Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, շեշտում են Իրանի միջուկային սպառնալիքի վերացման անհրաժեշտությունը, բայց նախազգուշացնում են «լուրջ հետևանքների» մասին: Չինաստանը դատապարտել է հարձակումները որպես «երկրի ինքնիշխանության խախտում»: Արաբական երկրները, ինչպես Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, տուժել են Իրանի հակահարձակումներից, ինչը կարող է ընդլայնել հակամարտությունը:

Վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ հակամարտությունը կարող է տևել շաբաթներ կամ ամիսներ՝ հանգեցնելով տարածաշրջանային անկայունության: ԱՄՆ Կոնգրեսը պատրաստվում է քվեարկել ռազմական լիազորությունների մասին, իսկ Իրանում նոր ղեկավարության ձևավորումը կարող է հանգեցնել ներքին բողոքների կամ ավելի կոշտ քաղաքականության: Այս ամենը կարող է փոխել Մերձավոր Արևելքի ուժերի հավասարակշռությունը, բայց ռեժիմի փոփոխության հաջողությունը կախված է Իրանի ներքին դինամիկայից և միջազգային աջակցությունից:

Այս ճգնաժամը կարող է հանգեցնել գլոբալ տնտեսական խնդիրների՝ նավթի գների աճի և առևտրային ուղիների խաթարման պատճառով: Տարածաշրջանային երկրները, ինչպես Իրաքը և Հորդանանը, արդեն իսկ տուժում են: Եթե հակամարտությունը ընդլայնվի, այն կարող է ներգրավել Ռուսաստանին կամ Չինաստանին, չնայած նրանք առայժմ սահմանափակվում են դատապարտումներով: Ի վերջո, այս իրադարձությունները կարող են դառնալ Իրանի «նոր սկզբի» կամ ավելի խոր ճգնաժամի սկիզբը, բայց առայժմ տարածաշրջանը գտնվում է պատերազմի եզրին

Այաթոլլահ Ալի Խամենեիի սպանության մանրամասներ (2026 թ. մարտի 1-ի դրությամբ՝ միջազգային մամուլի հիման վրա)

01.03.2026/ Nid.oragir

Այաթոլլահ Ալի Խամենեին սպանվել է 2026 թվականի փետրվարի 28-ին՝ շաբաթ օրը առավոտյան՝ ԱՄՆ-ի եւ Իսրայելի համատեղ ռազմական գործողության առաջին փուլում։ Իրանական պետական լրատվամիջոցները մահը պաշտոնապես հաստատել են մարտի 1-ին՝ կիրակի օրը՝ հայտարարելով «շահիդության» մասին եւ սկսելով 40 օր սուգ։ Խամենեին 86 տարեկան էր եւ Իրանի գերագույն առաջնորդ էր 1989 թվականից՝ ավելի քան 36 տարի։

Սպանությունը կատարվել է Թեհրանի կենտրոնում գտնվող նրա պաշտոնական համալիրում՝ Իսրայելի օդուժի կողմից հասցված հզոր օդային հարվածի արդյունքում։ Հարվածը ուղղված է եղել հենց նրա գրասենյակին, որտեղ նա այդ պահին գտնվում էր բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հանդիպման ժամանակ։ Իսրայելական պաշտոնյաները հաստատել են, որ հարվածը կատարել է Իսրայելի օդուժը՝ օգտագործելով ռազմավարական հրթիռներ եւ ճշգրիտ օդային զենքեր։ ԱՄՆ-ը տրամադրել է հետախուզական տվյալներ՝ CIA-ի միջոցով ամիսներ շարունակ հետեւելով Խամենեիի տեղաշարժերին եւ ժամանակացույցին։

Հարվածի հետեւանքով սպանվել են նաեւ մի քանի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, Խամենեիի ընտանիքի անդամներ՝ այդ թվում դուստր, փեսա եւ թոռ, ինչպես նաեւ առնվազն 4-5 այլ անձինք համալիրում։ Արբանյակային լուսանկարները ցույց են տալիս մեծ ավերածություններ, սեւ ծուխ եւ համալիրի մասնակի կործանում։ Իրանական կողմը սկզբում պնդում էր, որ Խամենեին «ապահով է», սակայն հետո հաստատել է մահը։

Օպերացիան նախապատրաստվել էր ամիսներ շարունակ՝ հետախուզական տվյալների հիման վրա։ Սկզբնական պլանը եղել է գիշերային հարձակում, սակայն որոշում է կայացվել առավոտյան հարվածել՝ հենց հանդիպման ժամանակ՝ կանխելու նրա հնարավոր տեղափոխումը կամ թաքնվելը։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է մահը՝ Խամենեին անվանելով «պատմության ամենաչար մարդկանցից մեկը» եւ կոչ անելով իրանցիներին ապստամբել։ Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն հաստատել է, որ հարվածը եղել է «հզոր եւ անակնկալի»։

Իրանը հայտարարել է 40 օր սուգ, ժամանակավոր ղեկավար խորհուրդ է ստեղծվել նախագահ Մասուդ Փեզեշկյանի գլխավորությամբ, իսկ արտգործնախարար Աբբաս Արաղչին ասել է, որ նոր գերագույն առաջնորդ կարող է ընտրվել «մեկ-երկու օրում»։ Այս իրադարձությունը 1979 թվականի հեղափոխությունից ի վեր Իրանի ամենախոշոր ճգնաժամն է՝ հանգեցնելով անմիջապես հակահարձակումների Իսրայելի, ԱՄՆ բազաների եւ Ծոցի երկրների դեմ։ Միջազգային արձագանքները բաժանված են՝ Արեւմուտքը շեշտում է միջուկային սպառնալիքի վերացումը, Չինաստանն ու Ռուսաստանը դատապարտում են որպես ինքնիշխանության խախտում։

(Հիմնված է 2026 թ. մարտի 1-ի դրությամբ Al Jazeera, New York Times, Reuters, AP, CNN, BBC, The Guardian եւ այլ հեղինակավոր աղբյուրների հաղորդումների վրա։ Իրավիճակը արագ է զարգանում։)

Hay Azian

Էդվին Մարտիրոսյան. Հայաստանը վերանորոգվում է

 

Էդվին Մարտիրոսյանը Նիդերլանդներում ապրող հայրենակիցներից է, ով մեծացել և կրթություն է ստացել այս երկրում, այստեղ էլ կառուցել է իր ընտանիքը՝ ամուսնացած է և երեխաներ ունի: Սակայն նրա սիրտը միշտ մնում է արևաշող Հայաստանում: Նա անչափ ուրախանում է մեր երկրի յուրաքանչյուր հաջողությամբ, մտահոգվում անհաջողություններով և միշտ փնտրում ու գտնում է դրական կողմերը:

Էդվինը կանոնավոր այցելում է հայրենիք, ոգևորվում է այնտեղ տեղի ունեցող դրական փոփոխություններով և բոլոր հայրենակիցներին կոչ է անում անպայման գալ Հայաստան՝ տեսնելու և զգալու այդ ամենը իրենց սեփական աչքերով:

Նա իր մտքերն ու տպավորությունները կիսվում է ոչ միայն իր բլոգի ու սոցիալական ցանցերիմիջոցով, նաև հանդես է գալիս հանրապետական մամուլով, անդրադառնալով այն հարցերին, որոնք իսկապես հուզում են հասարակությանը:

Վերջերս Էդվինը վերադարձավ Հայաստան կատարած իր մեկշաբաթյա այցից և կիսվեց իր թարմ տպավորություններով: Առաջ քաշված հարցերը` որից մեկը հարկադիր արտագաղթն է, կարծում ենք կհետաքրքրի Նիդերլանդական օրագրի ըմթերցողներին:

Ներկայացված այս տեսանյութից բացի իր մեկ շաբաթյա Հայրենիք  կատարած այցի ընթացքում Էդվինը եղել է բազմաթիվ վայրերում ու նկարահանումներ կատարել:  

Այս տեսանյութերում ևս նա ցուցադրում, խոսում է հայրենիքում ապրած օրերի մասին, այդ մասին ամփոփել ենք մեր կայքում՝ մեկ հղումով: Եթե հետաքրքրված եք՝ անպայման ծանոթացեք, կարծում ենք՝ շատ բան կգտնեք ձեզ համար հետաքրքիր և ոգեշնչող:

Ներկայացնում ենք Էդվինի շաբաթօրյա այցելության ընթացքում նկարահանված  տեսանյութերից

Ներկայացնում ենք  Edwin Martirosian-ի և քաղաքական-հասարակական գործիչ Հովսեփ Խուրշուդյանի հետաքրքիր և բովանդակալից զրույցից:

Հարցազրույցը տեղի է ունեցել փետրվարի 27-ին (2026 թ.) ամբողջական տարբերակը հասանելի է Edwin Martirosian Official պաշտոնական YouTube ալիքում՝ 

Անպայման դիտեք, եթե հետաքրքրված եք խորքային քննարկումներով և հայկական օրակարգի արդի թեմաներով։ Էդվինի ոճով անցկացված՝ անկաշկանդ, անկեղծ ու մտորումներ առաջացնող խոսակցություն է ստացվել։ ❤️🇦🇲

Հովսեփ Խուրշուդյանը հայաստանցի քաղաքական վերլուծաբան, հասարակական գործիչ և քաղաքացիական հասարակության ակտիվիստ է։

Նա «Ազատ քաղաքացի - քաղաքացիական նախաձեռնությունների աջակցման կենտրոն» ՀԿ-ի հիմնադիրն ու նախագահն է (Free Citizen Civic Initiatives Support Centre), որը զբաղվում է քաղաքացիական ակտիվիզմի, ժողովրդավարական բարեփոխումների և հասարակական նախաձեռնությունների աջակցությամբ։

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Սպասում Եմ (Edwin Martirosian)

Իմաստունների խորհուրդը

 

Յովէլ Շնորհօքեան

Փետրվարի 26, 2026 թ.

Տարիներ շարունակ հայերը անօգնական հանդիսատեսի նման դիտում են, թե ինչպես են հանրային անհանգստացնող բախումներ ծավալվում հայ իրականության մեջ, որոնց արդյունքում քաղաքական անհամաձայնությունները վերածվում են ամոթաբեր թատրոնի։ 2026 թվականի փետրվարի 12-ին ինը նշանավոր հայեր՝ Նուպար Աֆէեանը, Անթոնի Պարսամեանը, Դենհեմի լորդ Արա Տարզին, Էրիք Էսրայիլեանը, Վահէ Կապրաշը, Վաչէ Մանուկեանը, Ժոզէֆ Օղուրլեանը և Պերճ Սեդրակեանը, Մեդիամաքս-ում հրապարակել են բաց նամակ՝ անդրադառնալով նման սրվող տարաձայնություններից մեկին՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Նորին Սուրբ Օծություն Տ. Տ. Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Հայրապետի միջև հակամարտությանը։

Տարիներ շարունակ խորացող վեճը հասել է մի այնպիսի կետի, որ վարչապետը հրապարակավ կոչ է արել եկեղեցուն հեռացնել իր առաջնորդին։

Ստորագրողները շեշտել են, որ «Հայ Առաքելական Եկեղեցին հոգևոր սնունդ է ապահովում բոլոր հայերի համար» և պնդում են, որ սփյուռքահայերը իրենց կրոնական իրավունքները պաշտպանելու համար պարտավոր են դիմել իրենց երկրների կառավարություններին՝ քաղաքական և անհրաժեշտության դեպքում նաև իրավական միջոցներ կիրառելով։

Երկու օր անց՝ փետրվարի 14-ին, Կարո Արմէնը MassisPost-ում հրապարակել է համարձակ բաց նամակ՝ արձագանքելով առաջինին։ Նա պնդում է, որ «կառույցները գոյատևում են միայն այն դեպքում, երբ ծառայում են իրենց պահպանող մարդկանց։ Երբ բեռը շարժվում է միայն մեկ ուղղությամբ՝ դեպի վեր, հավատը վերածվում է ծանրության», իսկ Մայր Աթոռում քաղաքական տարրերի երկարամյա դիմադրությունը 2018-ից հետո մեկնարկած բարեփոխումների օրակարգին, եկեղեցու՝ սեփական կամքով վերակառուցումը ազնվությամբ և իրական բարեփոխումներով, ինչպես նաև փետրվարի 12-ի նամակով Հայաստանի ներքին վեճերը միջազգայնացնելու փորձը կվտանգեն երկրի ինքնիշխանությունը՝ միաժամանակ խորացնելով հայրենիքի և սփյուռքի միջև եղած բաժանումը։

Այնուհետև՝ փետրվարի 17-ին, Կրեկ Սարգիսեանը՝ մեկ այլ հարգված հայ, «Առավոտ»-ում գրել է, որ «Հայաստանի ներքին որոշումները պետք է արտացոլեն Հայաստանում ապրող քաղաքացիների համաձայնությունն ու առաջնահերթությունները» և կոչ է արել հստակ սահմանել եկեղեցի–պետություն հարաբերությունները։

Այս հրապարակային միջամտությունները արտացոլում են ոչ միայն անհատների միջև տարաձայնությունը, այլև հայ հանրային կյանքում առաջացած ավելի խորը պառակտումը։ Սակայն մնում է մի հարց՝ կարո՞ղ են այս հարգված գործիչները, որոնցից շատերը վստահություն են վայելում հակադիր ճամբարներում, նստել նույն սեղանի շուրջ։ Կարո՞ղ են նրանք խորհել և գործել իմաստությամբ՝ ազատ հանրային դիրքորոշումների ճնշումներից, և կառուցողական, կայունացնող դեր խաղալ։

2025 թվականի միջազգային աշխարհաքաղաքական փոթորկումները մեզ հիշեցնում են, որ ոչ մի պետական գործիչ անսխալական չէ։ Նույնիսկ ամենահզոր առաջնորդները երբեմն միանձնյա կայացրել են հետևանքային որոշումներ՝ ծանր գին վճարելով դրանց համար։

Իմաստությունը հազվադեպ է ծնվում մեկուսացման մեջ։ Մեր հասարակություններին անհրաժեշտ են խորհելու, քննարկումների և զսպվածության մեխանիզմներ։

Հետադարձ հայացք գցելով՝ կարելի է հիշել Հռոմի պապ Բենեդիկտոս XVI-ի հրաժարականը։ Արդյո՞ք դա պարզապես հոգնածություն էր։ Թե՞ խղճի դրսևորում՝ գիտակցում, որ անհրաժեշտ էր մեկ այլ ձայն՝ ասելու այն, ինչ ասաց իր հաջորդը. «Ո՞վ եմ ես, որ դատեմ համասեռամոլներին»։

Հնարավոր է, որ ի տարբերություն այն հանրային հայկական թատրոնի, որի ականատեսն ենք մենք այսօր, Վատիկանում գոյություն ուներ իմաստունների լուռ խորհուրդ, որ խորհուրդ տվեց հրաժարական տալ հանուն ընդհանուր բարօրության։

Այսօր Հայաստանին անհրաժեշտ է հենց այդպիսի մի խորհուրդ՝ իմաստունների խորհուրդ։ Անհրաժեշտ է ոչ թե բաց նամակներով մրցակցող հանրային ֆորում, այլ զուսպ և սկզբունքային ժողով՝ կազմված այնպիսի անհատներից, որոնք ունակ են վեր կանգնելու անձնական շահերից և խմբակցական համակրանքներից, տեսնելու ոչ թե բակերն ու ճամբարները, այլ ազգի երկարաժամկետ շահերը։

Այդպիսի խորհուրդը իր ուժեղ տղամարդկանց կողքին պետք է ներառի նաև կայացած և խորաթափանց կանանց, որոնց դատողությունն ու հեռատեսությունը կամրապնդեն խորհրդի հավասարակշռությունն ու լեգիտիմությունը։

Հայաստանը կանգնած է նուրբ հանգրվանի վրա։ Ազգին անհրաժեշտ են ոչ թե ավելի բարձր, այլ ավելի իմաստուն ձայներ։

ՍՈՒՐԲ ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑԻԻ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՅԻՇԱՏԱԿԻ ՕՐ ՎԱՏԻԿԱՆԻ ՄԷՋ

Երէկ, Փետրուարի 27-ին, Վատիկանի Սուրբ Պետրոս տաճարի կամարներու ներքոյ կրկին հնչեցին հայոց շարականներն ու աղօթքները՝ վերսթափեցնելով Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեայ տարելիցի առիթով այստե՛ղ, լուսահոգի Ֆրանկիսկոս պապի նախագահութեամբ մատուցուած յիշարժան եւ պատմական Սուրբ Պատարագի յիշատակը։

Տասնմէկ տարի առաջ, 2015 թուականի Ապրիլի 12-ին, տեղի ունեցած այդ հանդիսաւոր արարողութեան ընթացքին Սրբազան Քահանայապետը Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին հռչակած էր նաեւ Տիեզերական Եկեղեցւոյ Վարդապետ՝ զայն «վարդապետներու համաստեղութեան մէջ փայլող աստղ» անուանելով։

Երեք տարի անց, 2018 թուականի Ապրիլի 5-ին, Հռոմի Քահանայապետ՝ Ամենայն Հայոց եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսներուն հետ միասնաբար, օրհնեց Վատիկանի պարտէզին մէջ տեղադրուած Սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի արձանը։

Երէկ երեկոյեան ժամերգութեան, յիշատակութեան օրը նշուեցաւ հայոց մեծագոյն սուրբերէն մէկուն, որ 2021 թուականին նոյն Ֆրանկիսկոս պապի որոշմամբ ընդգրկուած էր նաեւ Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ օրացոյցին մէջ։

Արարողութեան յաջորդեց բեմադրիչ Ռուզաննա Ղազարեանի եւ ռեժիսոր՝ Լիլիթ Մխիթարեանի 2025 թուականի Նոյեմբերին լոյս տեսած «Նարեկացի» վաւերագրական ֆիլմի նախնական ցուցադրումը Վատիկանի կինոդարանին մէջ։

Երեկոյեան ժամերգութիւնը նախագահեց Վատիկանին մէջ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան ներկայացուցիչ՝ Խաժակ Ս․ արքեպիսկոպոս Պարսամեան։ Արարողութեան կը մասնակցէին Սուրբ Աթոռի Արեւելեան Եկեղեցիներու բաժինի նախագահ՝ կարտինալ Կլաուտիո Կուճերոտտին եւ Սուրբ Աթոռի Քրիստոնէական միասնութեան խթանման բաժինի քարտուղար արքեպիսկոպոս Ֆլավիո Պաչէն, Լեւոն արքեպիսկոպոս Զեքիեան, Սուրբ Ղազար կղզիի Մխիթարեան միաբանութեան հայրերը, Հռոմի Քահանայապետական Լեւոնեան հայ վարժարանի տեսուչը՝ երգչախումբի մասնակցութեամբ, Իտալիոյ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներ՝ Ներսէս աբեղայ Յարութիւնեան եւ Աթանաս աբեղայ Սարգիսեան, ինչպէս նաեւ Սուրբ Աթոռի Անգլիկան Եկեղեցւոյ ներկայացուցիչ՝ եպիսկոպոս Անթոնի Պոլ եւ այլ քրիստոնեայ յարանուանութիւններու հոգեւոր ներկայացուցիչներ։ Ներկայ էին նաեւ Վատիկանի եւ Իտալիոյ մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպաններ՝ Պորիս Սահակեանն ու Վլատիմիր Կարապետեանը, հայ համայնքի բազմաթիւ անդամներ եւ հիւրեր։

ԿԱՐՏԻՆԱԼ ԿՈՒՃԵՐՈՏՏԻ ԽՕՍՔԸ

Արարողութեան ընթացքին Կարտինալ Կուճերոտտին՝ իր խորազգաց խօսքով Սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի անձը բնորոշեց որպէս «ծայրայեղութիւններու համառօտ» եւ «արեւելեան քրիստոնէական էութեան իսկական համադրութիւն»։

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի մէջ իրապէս կը հանդիպին մարդկային եւ հոգեւոր փորձառութեան բեւեռներու․ մէկ կողմէ՝ հոգիի, երկիրի եւ ողջ արարչութեան խորքերէն բարձրացող տագնապի ճիչի, միւս կողմէ՝ փրկութեան սիրայոյզ երգի, որ անոր շարականներու մէջ վարդերը, գետերը, աստղերն ու արշալոյսները կը կերպարանափոխէ Աւետարանի անդադար գովաբանութեան։

Կարտինալը շեշտեց, որ Գրիգորը գագաթնակէտին կը հասցնէ արեւելեան հոգեւոր աւանդութեան բնորոշ լարումը՝ կարենալով միաժամանակ հայցել բարութեան աղերսող դժոխքի կրակը եւ սիրուած ու բաղձալի դրախտի ուրախութիւնը։

Առանձնապէս յուզիչ էր անոր հայ ժողովուրդի համար բարձրացուցած աղօթքը, բնորոշելով զայն որպէս «նահատակութեան ձայն, բայց եւ անդորրի երգիչ»։ Ան մեր օրերու Հայաստանի ներկայ «խոցուած հակադրութիւններուն» անդրադառնալով զգուշացուց այն վտանգէն, որ հայ ժողովուրդի պատմութեան բազմաշերտութիւնը կրնայ աղաւաղուիլ՝ վերածուելով քարոզչութեան եւ պատերազմի ճիչի։

Կարտինալը յիշեց Գրիգորի սիրելի պատկերներէն մէկը՝ Եկեղեցին որպէս «ոտքերու պատուանդան երկիրի վրայ» եւ միաժամանակ «մանուկ գահ», ուր տառապանքն ու յոյսը կը հանդիպին իրարու։ Ան յորդորեց մարդկային ընդերքի բարդութիւնը չյայտարարել անհասկանալի, քանզի ան ունակ է «արիւնահոսել մօր պէս եւ միեւնոյն ժամանակ պահել ծնող կեանքը»։

Քարոզը եզրափակուեցաւ գոյութեան հակասութիւնը ընդունելու կոչով՝ զայն չանջատելով փրկութեան ուրախութենէն, որովհետեւ նոյնիսկ Աստուած չէ կամեցած հանգուցալուծել այդ լարումը։ «Գրիգոր Նարեկացին, որ իր «Մատեանի մէջ» զինք կ՛անուանէր «Մատեանս շնչական»՝ «մարդկութեան ձայն», կը շարունակէ ազատագրել մարդկային փորձառութիւնը ամէն տեսակ հռետորական պարզեցումներէն՝ վերադարձնելով զայն խոնարհութեան եւ ազատութեան էպիքական շունչը», - իր խօսքը այսպէս աւարտեց կաթոլիկ եկեղեցականը։

Pontifical Legate

Համայնքի հետ ուղիղ կապը՝ որպես պետական քաղաքականության մաս

 ԿԱՐԵՎՈՐ

26.02.2026/Նիդ.օրագիր/Hay Azian

Նիկոլ Փաշինյանի Լեհաստան կատարած պաշտոնական այցը հատկանշական էր ոչ միայն բարձր մակարդակի քաղաքական հանդիպումներով, այլ նաև մեկ կարևոր ու խոսուն հանգամանքով․ վարչապետը այցի առաջին իսկ փուլում հանդիպեց տեղի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ։

Այս քայլը վաղուց արդեն ձևավորվել է որպես գործելաոճ․ արտերկրյա գրեթե յուրաքանչյուր պաշտոնական այցի ընթացքում Փաշինյանը ժամանակ է հատկացնում տվյալ երկրի հայ համայնքի հետ անմիջական շփմանը։ Լեհաստանում ևս բացառություն չեղավ․ վարչապետը Վարշավայում հանդիպեց համայնքի ակտիվի հետ, լսեց նրանց հարցերն ու մտահոգությունները, ներկայացրեց Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։

Այս մոտեցումը կարելի է գնահատել որպես պետական մտածողության դրսևորում․ համայնքը դիտարկվում է ոչ թե որպես երկրորդական գործոն, այլ որպես Հայաստանի արտաքին քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ։ Սփյուռքը դառնում է ոչ միայն ազգային ինքնության պահպանման հենասյուն, այլ նաև կամուրջ՝ Հայաստանի և տվյալ երկրի միջև հարաբերությունների խորացման գործում։

Միաժամանակ, այս ֆոնին առավել ընդգծված է դառնում այն իրողությունը, որ Եվրոպական մի շարք երկրներում տարիներով պաշտոնավարող որոշ հայ դեսպաններ չեն ձևավորում կայուն և համակարգված շփում համայնքային ակտիվի հետ։ Հաճախ բացակայում է նախաձեռնողականությունը, բաց ու հաշվետու երկխոսությունը, ինչը կարող էր նպաստել ինչպես համայնքային կառույցների համախմբմանը, այնպես էլ Հայաստանի շահերի առավել արդյունավետ ներկայացմանը։ Ավելին, որոշները փորձում են ցուցադրել իրենց բացարձակ իրավունքները և փաստերն առկա են։

Վարչապետի գործելաոճը ցույց է տալիս, որ համայնքի հետ հանդիպումը կարող է և պետք է լինի ոչ թե ձևական արարողություն, այլ պետական օրակարգի բնական մաս։ Դա ոչ միայն հարգանքի նշան է տվյալ երկրում բնակվող հայերի նկատմամբ, այլ նաև հստակ ուղերձ՝ Հայաստանը իր քաղաքացիներին և ազգակիցներին դիտարկում է որպես միասնական համակարգի մաս՝ անկախ աշխարհագրական հեռավորությունից։

Այս առումով Լեհաստան կատարած այցը ևս մեկ անգամ ընդգծեց՝ համայնքի հետ անմիջական կապը կարող է լինել արդյունավետ դիվանագիտության կարևոր գործիք։

Այսօր էլ Զորավար Անդրանիկի «թռիչքի» կարիքն ունենք

 

«Այս ի՞նչ զարմ են հայերը, որ Անդրանիկներ են ծնում» Այսօր էլ Զորավար Անդրանիկի «թռիչքի» կարիքն ունենք /Փետրվարի 25-ը հերոսի ծննդյան օրն էր/

Լոռեցիները Հայաստանի Հանրապետության անկախության բոլոր տարիներին հավուր պատշաճի նշել են մեր ժողովրդի մեծանուն զավակի՝ հայ, բուլղար, ֆրանսիացի (Պատվո լեգեոնի շքանշանակիր) ժողովուրդների ազգային հերոս, անպարտելի զորավար Անդրանիկ Օզանյանի ծննդյան և հիշատակի օրերը։ Վերջին ութ տարիներին այդ ավանդույթը շարունակվում է Վանաձորի Զորավար Անդրանիկի փողոցի սկզբնամասում կանգնած՝ մեր երկրում Զորավարի առաջին բրոնզաձույլ արձանի շուրջ, որը բացումից հետո դարձել է երախտագետ լոռեցիների ուխտատեղի։

Երիտասարդ քանդակագործ Գեղամ Բեկջանյանի հեղինակած հուշակոթողը կանգնեցվել է «Ինտերկապ» բարեգործական հիմնադրամի և «Զորավար Անդրանիկ» խմբի նախաձեռնությամբ ու համաժողովրդական հանգանակությամբ, որին մասնակցել են աշխարհի տարբեր երկրներում ապրող շուրջ 300 անդրանիկասեր հայորդիներ։ Լեռների ծերպերից արծվային հայացքով Զորավարը կարծես զննում է ռազմի դաշտը՝ սուրը կիսով չափ հանած, պատրաստ հարձակման հրամանը տալու։ Պատվանդանին փորագրված է. «Ափսոս, գործս կիսատ մնաց»։

Հուշարձանի բացումը տեղի ունեցավ 2018 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ «Վանաձորի օրը» տոնակատարության շրջանակներում։ Շատերը հիշում են, որ այդ օրը քաղաքի միջոցառումներին մասնակցեց նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, սակայն նրա ավտոշարասյունը արագությամբ անցավ Զորավարի անվան փողոցով՝ առանց կանգ առնելու և առանց մասնակցելու բացման արարողությանը։

Ինչո՞ւ։ Հնարավո՞ր է՝ այն պատճառով, որ աննկուն Զորավարը բազում արյունալի ճակատամարտերի ու անձնազոհության գնով կարողացավ Զանգեզուրը զերծ պահել թուրք-ազերիների ոտնձգություններից և Լեռնային Ղարաբաղը «ոսկե սկուտեղով» մատուցել նորանկախ Հայաստանի Հանրապետությանը։ Եթե նա դա չաներ, այսօր գուցե այլ կերպ կհնչեր Զանգեզուրի և «միջանցքի» թեման, որի շուրջ շարունակվում են լարված քննարկումները։

Ժողովուրդն, սակայն, ունի իր գնահատականը Մեծն Անդրանիկի գործունեության վերաբերյալ։ Փետրվարի 25-ին՝ ծննդյան 161-ամյակին, ժողովրդի սիրելին ու պաշտելին՝ գեղջուկին կռվել և հաղթել սովորեցրած պաշտպանը, դարձյալ վերադարձավ հայրենիք, որտեղից երբեք չէր հեռացել։ Նրա անունը ճեղքում է ցանկացած արգելք և ներկայանում որպես հույսի ու հավատի խորհրդանիշ։

Չնայած սրբազան տոնը պետականորեն չկազմակերպվելուն, այս տարի ևս հուշարձանին իրենց ինքնաբուխ խոնարհումը բերեցին դպրոցականներ, ուսանողներ, ուսուցիչներ ու դասախոսներ, հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, ազատամարտիկներ, նախաձեռնող խմբի անդամներ, հյուրեր արտերկրից, Երևանից և այլ համայնքներից։ Միջոցառումների կազմակերպումն իրականացվեց «Ինտերկապ»-ի, Երկրապահ կամավորականների միության և «Ողջ մնալու արվեստ-Վանաձոր» կազմակերպության հոգածությամբ։ Մարզի և քաղաքի իշխանություններից ներկայացուցիչ չկար։

Ողջույնի և օրհնության խոսքով հանդես եկավ Վանաձորի Սուրբ Նարեկացի եկեղեցու հովիվ տեր Վահան ավագ քահանա Ազարյանը։ Նա ընդգծեց. «Ժողովրդի արցունքը սրբող Զորավարը չի սկսվել ու չի ավարտվել երբեք։ Նա այսօր մեզ հուշում է՝ բավարար չենք գործել հայրենիքի համար։ Պետք է փոխենք մեր վերաբերմունքը, գործենք հանուն ապագայի, հանուն Հայոց տան շենացման»։

Զորավարի մեծագործությունների մասին ամեն տարի նոր փաստեր է ներկայացնում գրող, հրապարակախոս, անդրանիկագետ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Կարո Վարդանյանը։ Այս անգամ էլ նա անդրադարձավ Զանգեզուրի գոյամարտում Անդրանիկի ներդրմանը, ինչպես նաև ռուս զինվորի հուշերին՝ Աղբյուր Սերոբի այրի Սոսե Մայրիկի և Անդրանիկի պատմական հանդիպման մասին՝ նշելով, որ որոշ պատմաբաններ նույն ժամանակահատվածում Սոսեին արդեն «տեղափոխել» են Եգիպտոս։

Գնահատանքի խոսքով հանդես եկան «Ողջ մնալու արվեստ» ռազմահայրենասիրական ՀԿ-ի նախագահ Լիպարիտ Դալլաքյանը և Զորավարի զինվորի թոռ, ազատամարտիկ Վաչագան Ավետիքյանը։ Վերջինս հիշեց իր տատիկի պատմածը. «Անդրանիկը երբ հանում էր հագուստը, տասնյակ փամփուշտներ էին հատակին թափվում»։ Արաքսն անցնելիս հայ մայրերը խեղդվելու վտանգի առաջ էին կանգնել։ Զորավարը ջուրը նետվեց և փրկեց նաև նրա տատիկին, որի շնորհիվ հնարավոր դարձավ իր աշխարհ գալը։

Ելույթ ունեցողները շեշտեցին, որ դեռ Զորավարի կենդանության օրոք ժողովուրդը նրան լեգենդ էր համարում, պատմություններ պատմում, երգեր հյուսում՝ հաճախ համեմատելով երկնքում սավառնող արծվի հետ։ Այսօր էլ մենք այդ «թռիչքի» կարոտն ունենք՝ որպես հայրենասիրության խորհրդանիշ, հատկապես այն ժամանակներում, երբ հերոս հասկացությունը հաճախ գլխիվայր է շրջվում։ Հնչեց նաև հույս, որ Զորավարի կիսատ մնացած ցանկությունները կիրականացնեն այսօրվա մարդիկ։

Հետաքրքիր մի փաստ ևս հիշեցվեց. իր վերաբերմունքը չի թաքցրել անգամ բազմաթիվ փաշաներ ունեցող Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը, ով, բազմիցս Անդրանիկից պարտություն կրելով, մի առիթով զարմանքով ասել է. «Այս ի՞նչ զարմ են հայերը, որ Անդրանիկներ են ծնում»։ Նրա երազանքը, ինչպես վերագրվում է, եղել է, որ «այս հողի վրա Անդրանիկներ այլևս չծնվեն»։ Այդ ձգտումը, ըստ ելույթ ունեցողների, շարունակում է առկա մնալ հարևան երկրում։

Մինչդեռ հայրենասեր ու ազգասեր մարդիկ համոզված են՝ Անդրանիկը հավերժ է, և մենք էլ նրա հետ ենք հավերժ։ Զորավարի ծննդյան տոնը ևս մեկ առիթ է լրջորեն խորհելու կարևորագույն խնդիրների մասին։ Անդրանիկի, Գարեգին Նժդեհի և մեր հազարավոր հերոսների գործը մեծարելը նշանակում է ոչ միայն երգել նրանց մասին, արձաններ կառուցել, փողոցներ ու դպրոցներ կոչել նրանց անուններով, այլև ամրապնդել նրանց երազած համազգային համերաշխությունը։ Այդ համերաշխությունն այսօր հաճախ մնում է ցանկության մակարդակում, մինչդեռ այն պետք է դառնա գործող մեխանիզմ, հստակ ծրագիր, համազգային աշխատանքի բաժանում և ամենօրյա տքնաջան աշխատանք՝ ի փառս հայրենյաց, ի կատարումն Մեծերի ցանկության։

Նույն օրը տոնակատարության մասնակիցները եկեղեցու դահլիճում դիտեցին «Հրե օղակի կենտրոնում» ֆիլմը, որը ներկայացնում է Զորավար Անդրանիկի 1918–1919 թվականների ոդիսականը Զանգեզուրի հերոսամարտերում (հեղինակ և բեմադրող՝ Դավիթ Ստեփանյան, օգնական՝ Սիրարփի Ենգիբարյան, տեքստը կարդում է Հարություն Աստվածատրյանը)։ Չորս մասից բաղկացած, 2 ժամ 6 րոպե տևողությամբ ֆիլմը կառուցված է ամբողջությամբ արխիվային փաստագրական նյութերի և պատմագիտական աշխատությունների հիման վրա։

Գագիկ Անտոնյան