Երեք նկարի պատմություն, որ կես դար հետո գտավ հայկական հասցե

Երեք նկար։ Մեկը՝ 1971-ի թվագրությամբ, մյուսը՝ 1949-ի, բայց երեքն էլ 1977-ին հայ նկարիչ Արտաշես Հունանյանը նվիրեց երեք մարդկանց։ Գրեթե կես դար անց այդ նկարները նորից հայտնվեցին հայերի ձեռքում՝ Նիդերլանդներում։

Ինչպես.

1977-ին Արտաշես Հունանյանի նվիրած երեք աշխատանքները Երևանից հասան հոլանդական ընտանիք։ Գրեթե կես դար անց 90-ն անց Ժանետ-Պանյոն որոշեց դրանք փոխանցել Նիդերլանդների հայ համայնքին՝ ավարտին հասցնելով մի հայ-հոլանդական մարդկային պատմության մի ամբողջ շրջան։

Այս հայկական թեմայով պատմությունը սկսվեց ոչ թե Հայաստանում, այլ Նիդերլանդներում մի հին նամակից։

2023 թվականի հունիսի 20-ին «Միացյալ Հայերը Հոլանդիայում» միությունը նամակ ստացավ Զյուս-Ֆլանդերենի Տերնյուզեն քաղաքից։

Նամակը գրել էր 90-ն անց մի հոլանդուհի՝ Պանյո անունով։

Նա ապրում էր դստեր՝ Միրյամի հետ և նամակում գրել էր, որ ցանկանում է կապ հաստատել որևէ հայ ընտանիքի հետ։ Բայց նամակի ամենակարևոր նախադասությունը թերևս այն էր, որ ինքը փոխանցելու բան ունի։

Նամակին պատասխանեց Նայմեխենի կիրակնօրյա հայկական դպրոցի տնօրեն, «Միացյալ Հայերը Հոլանդիայում» միության ներկայացուցիչ Սվետա Աբրահամյանը։ Պատասխանը դարձավ հանդիպում։

Սվետա Աբրահամյանն իր դստեր՝ Գայանե Աբրահամյանի հետ, որը միության համանախագահն էր, մեկնեցին Տերնյուզեն՝ հանդիպելու այն տարեց կնոջը, որն այդ հանդիպմանը երկար էր սպասել։

Նրանք դեռ չգիտեին, որ իրենց առջև բացվելու էր կես դարից ավելի վաղեմության մի պատմություն։

Հոլանդուհիները, հայ երիտասարդը և Երևանում գտնվող նկարչի արվեստանոցը

Տիկին Ժանետը, կամ Պանյոն պատմեց, որ 1969–1970 թվականներին դստեր՝ Միրյամի հետ ճանապարհորդել են Արևելյան Եվրոպայում։

Այդ ճանապարհորդության ընթացքում նրանք պատահաբար ծանոթացել են մի հայ երիտասարդի հետ՝ Սարգսյան ազգանունով։

Նրա անունը, ինչպես հետագայում պարզվեց, Էդգար էր։ ՈՒրեմն, նրանք մտերմանում են ու Էդգար Սարգսյանը նրանց հրավիրում է Հայաստան։ Երևանում նա իր հոլանդացի հյուրերին տարել է իր ընկերոջ՝ գեղանկարիչ Արտաշես Հունանյանի արվեստանոց։ Այդ այցելությունը հետագայում պիտի դառնար երեք կտավների պատմության սկիզբը։
Հունանյանը հյուրերին երեք աշխատանք էր նվիրել։
Այսօր այդ նվիրատվության հետքերը պահպանվում են հենց կտավների վրա։
Դրանցից մեկի հետևում նկարիչը գրել է.

.

«Սիրով ու մաղթանքով նվիրում եմ Ժանետին, Մարիամին, Էդգարին»,
ստորագրել՝ Արտաշես Հունանյան,
և թվագրել՝ 1977 թ. հունվարի 11։

Ժանետի դստեր անունը Միրյամ էր։ Միրյամը նկարում դարձավ Մարիամ։ Հոլանդական անունը հայ նկարչի ձեռագրում ստացավ հայկական հնչողություն և այդպես մնաց կտավի հետևում՝ որպես 1977 թվականի փոքրիկ, բայց ուշագրավ հետք։

Ծաղիկների պատկերով աշխատանքի հետևում ևս կա նվիրական մակագրություն.
«Սիրով և մաղթանքներով՝ Էդգարին»,
ստորագրություն՝ Արտաշես Հունանյան, 1977։

Այսպիսով, մինչ այժմ հայտնի փաստերի հիման վրա կարելի է ասել, որ երեք աշխատանքները Հունանյանը նվիրել է 1977 թվականին, իսկ առնվազն մեկի վրա կա կոնկրետ ամսաթիվ՝ հունվարի 11։

Միաժամանակ նկարների վրա պահպանված թվագրությունները պատմում են նաև նրանց ստեղծման տարբեր ժամանակների մասին։ Օրինակ՝ նվիրատվության ժամանակ 1977 թվականին փոխանցված սև-սպիտակ աշխատանքի վրա նշված է 1971 թվականը, իսկ հայկական բնանկարի վրա պահպանվել է 1949 թվագրությունը։

Այսինքն՝ Հունանյանի նվիրած երեք նկարները տարբեր տարիների ստեղծված աշխատանքներ էին, որոնք 1977-ին միավորվեցին մեկ պատմության մեջ։

Այդ պահին, հավանաբար, ոչ ոք չէր կարող պատկերացնել, որ այդ երեք աշխատանքները գրեթե կես դար անց դեռ շարունակելու են պատմել իրենց ստեղծման ու նվիրատվության պատմությունը։

Բայց պատմությունն այստեղ չի ավարտվում

Հայաստան այցելությունից հետո արդեն Ժանետն ու Միրյամն են Էդգար Սարգսյանին հրավիրում Հոլանդիա։ Էդգարը գալիս է Նիդերլանդներ, և որոշ ժամանակ անց Միրյամն ու նա որոշում են միասին համատեղ կյանք վարել։

Սակայն նոր երկրում կյանքը հեշտ չի դասավորվում։ Էդգարը երկար ժամանակ չի կարողանում ինտեգրվել հոլանդական հասարակությանը և, ի վերջո, վերադառնում է Հայաստան։

Դրանից հետո նրանց կապը ընդհատվում է։

Տարիներն անցնում են։ Մարդիկ հեռանում են միմյանցից, հասցեները փոխվում են, կապերը կորչում են։ Բայց երեք նկարները մնում են։

Եվ հենց այդ նկարներն են, որ տասնամյակներ անց նորից բացում են վաղուց փակված այս պատմությունը։

2023 թվականին, արդեն պատկառելի տարիքում, Պանյո-Ժանետը սկսում է մտածել, թե ում պետք է փոխանցի այդ նկարները։ Նա ցանկանում է, որ դրանք հայտնվեն հայ ընտանիքի մոտ և մնան Հոլանդիայում։

Այսպես պատմությունը, որը սկսվել էր տասնամյակներ առաջ Երևանում՝ Հունանյանի արվեստանոցում, նորից վերադառնում է հայ համայնք։

Արտաշես Հունանյանը՝ երեք կտավների պատմության նկարիչը

Այժմ պատմությունից շեղվենք ու ներկայացնենքԱրտաշես Արմենակի Հունանյանին (1922–1994), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ և բեմանկարիչ էր։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը և երկար տարիներ դասավանդել Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ Նա աշխատել է գեղանկարչության, գրաֆիկայի, գրքի ձևավորման և բեմանկարչության բնագավառներում՝ ստեղծելով նաև Դանթեի «Աստվածային կատակերգության» և Եղիշեի «Վասն Վարդանայ և Հայոց պատերազմին» ստեղծագործությունների նկարազարդումները։

Հունանյանի արվեստում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցրել հայկական բնաշխարհը։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են նաև արտերկրում, այդ թվում՝ 1974 թվականին Վարշավայում։

Սակայն այս պատմության համար Հունանյանը կարևոր է ոչ միայն որպես նկարիչ։ Նրա երեք կտավների հետևի մի քանի տողերը գրեթե կես դար անց բացեցին մի ամբողջ հայ-հոլանդական մարդկային պատմություն և մեզ տարան դեպի 1977 թվականի հունվարի 11-ի նվիրատվությունը։

Էդգար Սարգսյանը՝ պատմության դեռ չբացահայտված մարդը

Այս պատմության մեջ կա նաև մի հանգույց, որը դեռ ամբողջությամբ չի բացվել։

  Ո՞վ էր Էդգար Սարգսյանը, որի միջոցով երեք հոլանդացիներ հայտնվեցին Երևանի հայ նկարչի արվեստանոցում։

Այս հարցի պատասխանը դեռ չունենք։

Այս պահին հաստատվածը միայն այն է, ինչ պատմել է Ժանետ-Պանյոն և ինչն ամրագրված է նկարների մակագրություններով։

Նա հայ երիտասարդ էր, որի հետ Ժանետն ու Միրյամը ծանոթացել էին Արևելյան Եվրոպա կատարած ճանապարհորդության ժամանակ։ Նա նրանց հրավիրել էր Հայաստան և տարել Արտաշես Հունանյանի արվեստանոց։

Հետագայում Էդգարն ու Միրյամը որոշել էին համատեղ ապրել։ Սակայն Էդգարը երկար ժամանակ չկարողացավ ինտեգրվել Նիդերլանդներում և վերադարձավ Հայաստան։

Այդտեղից հետո նրանց կապը, ըստ Ժանետ Պանյոյի պատմության, ընդհատվեց։

Էդգար Սարգսյանի կերպարը դեռ հետազոտության կարիք ունի։

Մենք այս պահին չենք կարող պնդել, թե ով էր նա ՝ նկարիչ, արվեստագետ, թարգմանիչ, ուսանող, միջնորդ, մշակութային կապերի մասնակից կամ որևէ այլ ոլորտի մարդ։ Նրա կապը Հունանյանի հետ, սակայն, փաստագրված է ոչ միայն պատմությամբ, այլև նկարների նվիրական մակագրություններով։

Ինչպես հանձնվեցին երեք նկարները

Տարիներն անցան։  90 ամյա Ժանետը չէր ցանկանում, որ այդ երեք նկարները պարզապես մնան իր տան պատերի ներսում։ Նա ուզում էր դրանք փոխանցել հայկական ընտանիքի։

Սկսեց փնտրել։

Նամակներ ուղարկեց տարբեր հայկական կազմակերպությունների։ Պատասխաններ չեղան։

Մինչև գտավ «Միացյալ Հայերը Հոլանդիայում» կազմակերպության հասցեն և ևս մեկ նամակ ուղարկեց։ Նա  նամակում անգամ շեշտել էր իր հասուն տարիքը:

Եվ այս անգամ նամակը հասավ հասցեատիրոջը։

«Ես ուզում եմ նկարները հանձնել ձեզ»

Սվետա Աբրահամյանը չէր սպասում, որ հանդիպման ժամանակ Ժանետ-Պանյոն կասի այն, ինչ ասաց։

Նա մտածում էր, որ տիկին Ժանետ-Պանյոն նկարները նվիրելու է իրենց երկուսին, կամ Գայանեին, բայց ոչ, տիկին Ժանետը (կամ Պանյոն) անձամբ մոտեցավ Սվետա Աբրահամյանին ու ասաց. «Ես ուզում եմ նկարները հանձնել ձեզ»:

Բայց նվիրատվության հետ մեկ պայման է դնում. նկարները պետք է ապագայում էլ մնան Նիդերլանդներում։  Այդ պայմանը կարծես ամբողջացնում էր Ժանետի երկար ճանապարհը։

1977-ին հայ նկարիչը իր արվեստի մի փոքրիկ մասն էր թողել հոլանդական ընտանիքում։ Տասնամյակներ անց այդ ընտանիքի ներկայացուցիչը որոշեց նույն արվեստը փոխանցել հայկական համայնքին։
Ոչ թե վաճառել։
Ոչ թե պահել որպես արժեքավոր իր։
Այլ գտնել մեկին, ում կարող էր ի պահ տալ, վստահել։

Նրանք այլևս չհասցրեցին հանդիպել

 Ժանետը և իր դուստր Միրյամը տեղափոխվեցին Լիմբուրգի Լիմբրիխտ բնակավայր։ 
Ժանետի և Սվետայի միջև սկսվեց նամակագրություն։
Նրանք շնորհավորում էին միմյանց տարբեր առիթներով, պահպանում կապը։
Ժանետը նույնիսկ ուրախացել էր, երբ ինքն ու Միրյամը տեղափոխվել էին Լիմբրիխտ։ Այժմ Սվետան ավելի մոտ էր ապրում և կարելի էր ավելի հաճախ հանդիպել։
Բայց կյանքը երբեմն իր պատմությունները կիսատ է թողնում։
Սվետայի ամուսինը` Արան, ով իր ձեռքով խնամքով նկարները փակցրել էր պատին, վատառողջ էր։
Հանդիպումը այս ու այլ պատճառներով հաճախակի չէր ստացվում կազմակերպել։
Հետո Սվետայի ամուսինը մահացավ։
Իսկ դրանից կարճ ժամանակ անց մահացավ նաև ինքը` Ժանետ-Պանյոն։
....Մնացին նամակները...Եվ երեք նկարները։

Երեք նկար, երկու ընտանիք և մեկ հիշողություն

Այսօր Արտաշես Հունանյանի աշխատանքները Սվետա Աբրահամյանը պահում է խնամքով։

Ոչ միայն որովհետև դրանք ստեղծել է հայ նկարիչ, որի ստեղծագործությունները ներկայացված են Հայաստանի մշակութային հաստատությունների հավաքածուներում և որը ժամանակին ցուցադրվել է նաև Եվրոպայում։

Այլ որովհետև այդ երեք նկարներից յուրաքանչյուրի հետ կապված մի մարդկային մաքուր պատմություն է։

Դրանք ճանապարհ են անցել՝

Երևանի արվեստանոցից  հոլանդական ընտանիք`  Ժանետ -Պանյոյի տուն, որից հետո Նիդերլանդների հայկական համայնք։

Եվ գուցե ամենագեղեցիկն այն է, որ այդ ճանապարհի ընթացքում արվեստը մարդկանց բաժանելու փոխարեն  միացրել է։

Հայ նկարիչը 1977-ին չգիտեր, որ իր նվիրած նկարները գրեթե կես դար անց դառնալու են մի պատմության կենտրոն, որը նորից կապելու է հայերին ու հոլանդացիներին։

Ժանետ-Պանյոն էլ, հավանաբար, չէր կարող պատկերացնել, որ իր կյանքի վերջին տարիներին այդ երեք նկարները հանձնելով Սվետա Աբրահամյանին՝ դրանք փաստորեն վերադարձնելու է այն ժողովրդին, որի ներկայացուցչի՝ Էդգար Սարգսյանի միջոցով ժամանակին հայտնվել էր իր ընտանիքում։

Եվ այստեղ, թերևս, ամենակարևոր հարցը ոչ թե այն է, թե այսօր որքան արժեն այդ երեք նկարները։

Այլ՝ որքա՞ն կարող է արժենալ մի հիշողություն, որը կես դար անց դեռ շարունակում է մարդկանց կապել միմյանց։

Սա զուտ մարդկային գեղեցիկ հարաբերություն է՝ փնտրտուք արվեստի օգնությամբ։

Գուցե այս պատմության ամենամեծ արժեքը երեք նկարները չեն։ Դրանց արժեքը այն հիշողությունն է, որը նրանք կարողացան պահպանել։ 1977 թվականին Երևանում մի հայ նկարիչ իր աշխատանքները նվիրեց երեք մարդկանց։ Գրեթե կես դար անց այդ նկարները նորից հայտնվեցին հայերի ձեռքում՝ այս անգամ Նիդերլանդներում։ Իսկ նրանց ճանապարհին մնաց մի բան, որը ոչ մի սահման չկարողացավ կանգնեցնել՝ մարդկային հարաբերությունը։

Ա.Կնիազյան

Նիդ.օրագրի հիմնադիր խմբագիր

Ժանետ -Պանյո

Սվետա և Գայանե Աբրահամյանները

1977-ին Արտաշես Հունանյանի նվիրած երեք աշխատանքները

«Հրապարակ»․ Անկախ լրագրողը պետության հակառակորդը չէ․ նա հանրության անունից հարց տվողն է

 Հարցազրույց. «Հրապարակ» օրաթերթն անրադարձել է  Նիդերլանդական օրագրի  «Երբ լրագրողի խոսքը կշիռ ուներ. ինչո՞ւ է այսօր մարում իսկական լրագրության հեղինակությունը», ապա և Առավոտ թերթի «Հայաստանի դեսպանությունը Նիդերլանդներում. երեք տարվա լռություն լրագրողական հարցումների նկատմամբ. «Նիդերլանդական օրագիր»» հոդվածներին` հարցազրույց վերցնելով Նիդերլանդական օրագիր կայքի հիմնադիր-խմբագիր Աշոտ Կնիազյանի հետ:

11:45, 2 սեպտեմբեր, 2026

Հեղինակ: Գագիկ Անտոնյան

«Նիդերլանդական օրագիր» կայքում կարդացի հիմնադիր-խմբագիր Աշոտ Կնիազյանի՝ «Երբ լրագրողի խոսքը կշիռ ուներ» հոդվածը։ Թեման կայքի եւ Նիդերլանդներում Հայաստանի դեսպանության միջեւ վերջին տարիներին ձեւավորված հաղորդակցության խնդիրն է: Լրագրողը բազմաթիվ անպատասխան դիմումներ է ուղղել դեսպանությանը` կայքում կատարված փոփոխությունների, Հայաստանի պետական տարբեր կառույցներին հարցադրումներ է ուղղել եւ մնացել անպատասխան։ Անկախ նրանից՝ լրագրողը Երեւանում է ապրում եւ աշխատում, թե Նիդերլանդների հայ համայնքում, խնդիրը նույնն է՝ արդյո՞ք պետական կառույցը պարտավոր է լսել լրագրողի հարցը, պատասխանել եւ հասարակությանը հաշվետու լինել։ Զրուցել ենք Աշոտ Կնիազյանի հետ:

- Ձեր հոդվածը սկսել եք դիտարկումով՝ ժամանակին լրագրողի խոսքը կշիռ ուներ, այսօր ազդեցությունը թուլացել է։ Ինչո՞ւ, ըստ Ձեզ։

- Կարծում եմ՝ փոխվել է ոչ միայն լրագրությունը, այլեւ՝ տեղեկատվական միջավայրը։ Լրագրողը պետք է փաստը ստուգեր, տարբեր կողմերի կարծիքը լսեր եւ պատասխանատվություն կրեր յուրաքանչյուր բառի համար։ Լրագրողի ստորագրությունն արժեք ուներ։ Այսօր յուրաքանչյուր մարդ կարող է լուրեր տարածել հազարավոր մարդկանց` սոցիալական ցանցերը մեծ հնարավորություն են տվել, բայց միաժամանակ ստեղծել են խնդիր՝ փաստը, կարծիքը, ենթադրությունն ու բամբասանքը հայտնվում են նույն հարթության վրա։ Լրագրողի խոսքը դժվար է տարբերակել տեղեկատվական աղմուկից։

- Այսինքն, հասարակությունն այսօր դժվարանում է տարբերել լրագրողին՝ տեղեկատվություն տարածողից։

- Այո։ Բայց դրա պատասխանատվությունը հասարակության վրա դնելը ճիշտ չէ։ Լրագրողի առաջին պարտականությունն է՝ ստուգել տեղեկությունը եւ ցույց տալ՝ որտեղ է փաստը, որտեղ՝ աղբյուրի հայտարարությունը, որտեղ՝ լրագրողի վերլուծությունը։ Աղմուկ բարձրացնելը եւ լրագրությունը նույնը չեն։ Կարելի է սոցցանցում գրառումներ անել, բայց փաստաթղթավորված հրապարակումը կարող է հասարակական ավելի մեծ նշանակություն ունենալ, քան այդ ամբողջ աղմուկը։

- Ձեր հոդվածում խոսում եք «Նիդերլանդական օրագրի» եւ Նիդերլանդներում Հայաստանի դեսպանության հարաբերությունների մասին։ Ե՞րբ հասկացաք, որ սա այլեւս մեկ անպատասխան նամակի պատմություն չէ։

- Երբ նամակը մնում է անպատասխան, դա խնդիր չէ։ Պետական կառույցներում կարող են լինել պատճառներ։ Բայց երբ տարիների ընթացքում կուտակվում են պաշտոնական հարցումներ, հիշեցումներ, իսկ հարցերը մնում են առանց պատասխանի, առաջանում է լուրջ հարց։ Հատկապես՝ երբ խոսքը պետական ներկայացուցչության եւ անկախ լրատվամիջոցի հարաբերությունների մասին է։ Որոշեցինք ոչ թե ենթադրություններ անել, այլ փաստագրել ժամանակագրությունը։

- Երեք տարի շարունակ չե՞ք մտածել՝ գուցե պարզապես դադարեցնեիք եւ շարունակեիք Ձեր աշխատանքը։

- Լրագրողը հարց է տալիս։ Եթե մնում է անպատասխան, կարող է կրկնել հարցը, հանրությանը տեղեկացնել այդ մասին, կամ պարզապես լռել։ Այդ դեպքում կարող էր առաջանալ ավելի պարզ հարց՝ իսկ ինչո՞ւ լրագրողը չբարձրաձայնեց այն խնդիրը, որի մասին ինքը գիտեր։ Մեր կայքը պետական ֆինանսավորում չի ստանում եւ քաղաքական պատվեր չի կատարում։ Անկախությունը մեզ համար սկզբունք է։

- Դեսպանության կայքից «Նիդերլանդական օրագրի» մասին տեղեկատվությունը հեռացվել է` դա եղել է Ձեր հրապարակման պատասխան քա՞յլը։

- Այո, տեղեկատվության հեռացման պատճառների մասին պաշտոնական բացատրության չստացանք։ Չենք ասում, որ պետական կայքում մեր մասին տեղեկությունը պարտադիր պետք է հավերժ մնա։ Բայց եթե տարիներ շարունակ այդ տեղեկատվությունը եղել է կայքում եւ հետո հեռացվել է, լրագրողն իրավունք ունի հարցնելու՝ ինչո՞ւ։ Եթե պատճառը տեխնիկական է՝ թող ասեն։ Եթե կայքի կառուցվածքն է փոխվել՝ նույնպես։ Եվ քանի որ բացատրություն չենք ստացել, չենք պնդել, որ գիտենք իրական պատճառը։ Մենք ներկայացրել ենք փաստը եւ ժամանակագրությունը։ Պատասխան չտալը հարցը չի վերացնում, այն թողնում է բաց։

- Դուք դիմել եք ՀՀ ԱԳՆ, վարչապետի աշխատակազմին, Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակին: Երբ պետական համակարգը չի արձագանքում, հարցը չի լուծվում, լրագրողն ի՞նչ կարող է անել։

- Լրագրողը կարող է շարունակել փաստագրել, հարցնել, դիմել համապատասխան մարմիններին եւ հրապարակել։ Բայց լրագրողը պետական համակարգի փոխարինողը չէ։ Եթե մի պետական մարմին հարցը փոխանցում է մյուսին, իսկ վերջում որեւէ մեկը պատասխան չի տալիս, դա արդեն համակարգի խնդիր է։ Այստեղ էլ կարեւոր է տարբերել համառությունը եւ անձնական պայքարը։ Համառությունը լրագրության մեջ անհրաժեշտ է, երբ խոսքը հանրային նշանակություն ունեցող հարցի մասին է։ Բայց վերջնական նպատակը ոչ թե ինչ-որ մեկին պարտության մատնելն է, այլ հանրությանը փաստեր ներկայացնելը։

- Ըստ Ձեզ, ի՞նչ դեր պետք է ունենա համայնքային լրատվամիջոցն այսօր։

- Այն չպետք է լինի միայն միջոցառումների, լուսանկարների եւ շնորհավորանքների հարթակ։ Պետք է պատմենք մշակույթի, կազմակերպությունների եւ համայնքային կյանքի մասին։ Բայց եթե համայնքում կա խնդիր, լրագրողը պետք է այդ հարցը բարձրացնի։ Իմ պատկերացմամբ՝ համայնքային լրատվամիջոցն ունի չորս կարեւոր դեր՝ տեղեկացնել, միավորել, կապ ստեղծել եւ վերահսկել։ Իսկ սփյուռքի դեպքում համայնքային լրատվամիջոցը նաեւ տեղեկատվական կամուրջ է Հայաստանի եւ տվյալ երկրի հայ համայնքի միջեւ։

- Եթե դեսպանությունը կամ ԱԳՆ-ն վերջապես պատասխանեն Ձեր հարցերին, ո՞րը Ձեզ համար կլինի ամենակարեւոր պատասխանը։

- Կարեւորն այն չէ, որ պետական կառույցը համաձայնի մեզ հետ։ Մենք իրավունք ունենք չհամաձայնելու պատասխանի հետ, իսկ պետական կառույցը՝ չհամաձայնելու մեր գնահատականի հետ։ Կարեւորն այն է, որ խոսակցությունը լինի փաստերի շուրջ։ Եթե դեսպանությունը պատասխանի, եւ որոշ փաստարկների հետ համաձայն չլինենք, կներկայացնենք հակափաստարկներ: Պետական կառույցը պետք է կարողանա ասել՝ «սա է եղել պատճառը», «այստեղ մենք սխալվել ենք», «մենք համաձայն չենք ձեզ հետ»։ Դա արդեն երկխոսություն է։ Ի վերջո, անկախ լրագրողի նպատակը միշտ ճիշտ դուրս գալը չէ։ Նրա նպատակը ճշմարտությանը մոտենալն է։ Ես կուզեի, որ այս պատմության վերջում չլինեին հաղթողներ ու պարտվողներ։ Կուզեի, որ վերականգնվեր այն, ինչն ամենակարեւորն է՝ աշխատանքային, բաց եւ փոխադարձ հարգանքի վրա հիմնված հաղորդակցությունը։

Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ : https://hraparak.am/am/post/420840942342f0d551bd9c0401190e94

© 2008 - 2026 «Հրապարակ օրաթերթ»

Հայ արվեստագետները Նիդերլանդներում՝ ժառանգության ու արմատների պահապանները

Նիդերլանդների կարգուկանոն հաստատված ջրով լի լանդշաֆտներում՝ որտեղ հողմաղացները դեռ երգում են հնագույն երգեր, ծնվել է մի փոքր, բայց վառ հայկական արվեստի սփյուռք։ Հեռու իրենց հայրենիքի արևաշատ լեռներից՝ այս արվեստագետները ոչ միայն հարմարվում են, այլև վերափոխում նոր միջավայրը՝ դարձնելով այն կենդանի կտավ, որտեղ հիշողությունը, բնությունը և հոգևոր  արժեքները միահյուսվում են։ Ալիկ Ասատրյանը, Էդուարդ Բրոն Հարությունյանը, Սերոբ Դարբինյանը, Անիռոզ Նահապետյանը («Art Is Lifestyle»), Սոնա Սահակյանը և Հասմիկ Խալաֆյանը միասին մարմնավորում են մի հզոր ճշմարտություն՝ իսկական ստեղծագործությունը սահմաններ չի ճանաչում, իրոք այն միայն բերրի հող է փնտրում։

Ալիկ Ասատրյան. Նկարիչ-այգեպանը

Ալիկ Ասատրյանը ոչ միայն նկարիչ և արվեստաբան է, այլև իսկական բնության դեսպան։ Նա Հաագայում (Դեն Հաագ) ապրող հայ նկարիչ է, ով 1993 թվականից ի վեր Նիդերլանդներում է։ Նրա ամենահզոր գործը կտավի վրա չէ, այլ իր շուրջն ամենուր, անգամ հողի մեջ։ Քաղաքի մոռացված անկյունում, որտեղ բետոնե շենքերը փակում են երկինքը, Ալիկը ստեղծել է «անօրինական» այգի՝ լի ռեհանով, ուրցով, նանայով, թարխունով և մանկության հիշողություններով։

Չորս տարի այդ կանաչ անկյունը շնչում էր քաղաքի սրտում՝ թռչուններին հյուրընկալելով, անցորդներին ժպիտ պարգևելով։ Երբ քաղաքապետարանը որոշեց քանդել այն՝  ճարտարապետական վերակառուցման պատճառաբանությամբ, Ալիկը պարզապես հավաքեց կանաչ պոմիդորները թթու դնելու և գրեց. «Չարանալ չգիտեմ։ Այգին անօրինական էր, միայն բույսերն էին անմեղ»։

Շուտով նույն քաղաքապետարանը հրավիրեց նրան և նշանակեց այդ տարածքի կամավոր այգեպան։ Այսօր այգին օրինական է, ծաղկում է և դարձել է ապացույց, որ համբերությունն ու սերը կարող են փոխել նույնիսկ քաղաքային օրենքները։ «Գրպաններումս միշտ սերմեր ունեմ», - ասում է Ալիկը։ - «Անտեր հող տեսնում եմ՝ տնկում եմ»։

Բացի այգուց՝ Ալիկը ֆեյսբուքյան հարթակում վարում է բարեգործական «Վերնատուն 22» նախագիծը, որտեղ մասնակիցները ստեղծագործում են տարբեր թեմաներով (Արդյունքն արդեն կա՝ «Հեքիաթների փոսը» գիրքը)։ Նրա նկարների վաճառքից ստացված միջոցները գնում են բարի նպատակներով։ Այսօր Ալիկ Ասատրյանը խորհրդանշում է, որ արվեստն ու էկոլոգիան անբաժան են, և արվեստագետի ամենաբարձր կոչումը կարող է լինել հենց հողը գույնով ու սիրով լցնելը։

Սոնա Սահակյան. Հաջորդ սերունդը՝ լիակատար ծաղկումով

Սոնա Սահակյանը՝ Ալիկ Ասատրյանի դուստրը, արդեն ինքնուրույն վառ աստղ է միջազգային արվեստի երկնակամարում։ 1996 թվականին ծնված Սոնան ավարտել է Հաագայի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիան և վերջին տարիներին ակտիվ ցուցահանդեսներ է բացել Նիդերլանդներում։  Անցնող 2025թվականը նա ամփոփեց  տեսանյութով, որտեղ ցուցադրվեցին նրա կազմակերպած ցուցահանդեսները, մրցանակները և համագործակցությունները։

«Արվեստը հոգի է պահանջում, և դու կարող ես այն տալ միայն այն ժամանակ, երբ իսկապես ապրում ես դրա համար», — ասում է Սոնան։ 2026-ի սկզբին նա բացեց նոր ցուցահանդես Հաագայի Haagse Kunstkring-ում՝ ներկայացնելով իր վերջին աշխատանքները։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվում են արվեստի ամսագրերում և ցուցադրվում թանգարաններում՝ ապացուցելով, որ հայկական հոգին ու եվրոպական լույսը կարող են նոր, հզոր սինթեզ ստեղծել։

Սերոբ Դարբինյան. Հավերժության անիվը կտավի վրա

Սերոբ Դարբինյանը (ծնված 1949-ին Երևանում) նկարիչ-փիլիսոփա է, ով միահյուսում է միջնադարյան հայկական մանրանկարչության ավանդույթները (հատկապես Թորոս Ռոսլինի դպրոցը) ժամանակակից սիմվոլիզմի հետ։ Նրա կտավներում կյանքը հավերժական պտույտ է՝ որտեղ արարածն ու աշխարհիկը միաձուլվում են։

«Կյանքը ժամանակաշրջան է, երբ մարդ-հոգին գոյություն ունի», — ասում է նա։ Նրա գործերում մայրը բժշկող է, հայրենիքը՝ արևի տուն, իսկ սերը՝ դրախտի դուռ։ Երազներում նա միշտ ոտաբոբիկ է թռչում հայկական երկնքում և արթնանալով՝ վրձնում է այդ պատկերները։ Այսօր Նեյկերկում (Nijkerk) ապրող Սերոբը շարունակում է Աստծո հետ զրուցել կտավի միջոցով։

Էդուարդ Բրոն Հարությունյան. Քարը, որը խոսում է աղոթքներով

Էդուարդ Բրոն Հարությունյանը  քանդակագործ է, ով բերել է հայկական խաչքարերի ավանդույթը Նիդերլանդներ, ով քարին և բրոնզին տալիս է հայկական խաչքարերի հոգևոր խորությունը։ Նրա աշխատանքները՝ Ամստերդամի Հայոց ցեղասպանության հուշախաչքարը և «Աղբյուրը» քանդակը Կապելլեում, դարձել են հավաքման և հիշատակի վայրեր։ Նա աշխատում է քարի, բրոնզի և գիպսի հետ՝ միավորելով միջնադարյան բարդ հորինվածքները ժամանակակից մինիմալիզմի հետ։ «Քարը խոսում է, եթե լսես», — ասում է նա։ Յուրաքանչյուր գործ մի աղոթք է՝ փորագրված նյութի մեջ։

Անիռոզ Նահապետյան. Երջանկության վանդակը

Անիռոզ Նահապետյանը (AnnyRose)՝ հայ-իրանա-հոլանդացի նկարչուհի (սովորել է Գերմանիայում և Անգլիայում), ապրում է Նիդերլանդներում 1973 թվականից։ Նրա աշխատանքները ուսումնասիրում են կնոջ ներաշխարհը՝ մայրությունը, ընտանիքը, սիրո ընտրությունը և «երջանկության վանդակը»։ Նրա կտավներում կանացի հմայքը գերազանցում է հավասարության որոնումները՝ դառնալով տրանսցենդենտ ուժ։ 

Պատերազմը միայն վատ երազ է, իսկ գեղեցկությունը՝ դիմադրության ամենաուժեղ ձևը։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են ինչպես Նիդերլանդներում, այնպես էլ Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում՝ գրավելով ինչպես հայ, այնպես էլ միջազգային հանդիսատեսի ուշադրությունը։

Հասմիկ Խալաֆյան. Ծաղիկների և ավանդույթի ժամանակակից շունչ

Հասմիկ Խալաֆյանը (ծնված 1970-ին Հայաստանում) լրացնում է արվեստագետների այս խումբը, ապրել է Մոսկվայում գրեթե 20 տարի, ապա տեղափոխվել Նիդերլանդներ։ Նրա վերջին աշխատանքները ոգեշնչված են հոլանդական ծաղիկներով և Դելֆտի նկարների հավերժական հմայքով՝ համատեղելով ավանդական տարրերը ժամանակակից շոշափումներով (օրինակ՝ «DaVinci Sunflowers», 2024)։ Հասմիկը նաև դասավանդում է երեխաներին Հաագայի հայկական համայնքի դպրոցում՝ կիրակի օրերին սերունդներին փոխանցելով ստեղծագործության սերը։ 2025-ին նրա գործերը ցուցադրվել են Naarden Art Fair-ում։

Միասին նրանք  հայկական մշակույթը հարստացնում են նիդերլանդական շնչով ու պարարտ հողով:

Եզրափակիչ. Արմատները որոնք ծլում են օտար հողում

Այս վեց արվեստագետները միասին կազմում են հայկական արվեստի կենդանի դեսպանատուն Նիդերլանդներում՝ ոչ թե քաղաքական, այլ գեղարվեստական լեզվով։ Նրանք ոչ միայն պահպանում են ժառանգությունը, այլև հարստացնում այն նոր միջավայրով։ Ալիկ Ասատրյանի այգին, Սոնայի ներքին ճանապարհորդությունները, Սերոբի հոգևոր անիվը, Էդուարդի խոսող քարերը, Անիռոզի կանացի գաղտնիքները և Հասմիկի ծաղկային սինթեզը միասին ցույց են տալիս, որ մշակույթը սահմաններ չունի ու արվեստի սերմը ամենաբերրի հողի կարիքն ունի:

Ինչպես ասում է Ալիկը՝ մեջբերելով լոռեցու խոսքը. «Ա տեհաք, ինչ եղավ…»:Իսկապես՝ նայեք թե ինչ եղավ՝ մի խումբ հայեր օտար հողը դարձրին երկրորդ հայրենիք՝ մեկ սերմով, մեկ վրձնով ու մեկ խաչքարով։

Էդուարդ Բրոն Հարությունյան, Ալիկ Ասատրյան

Վանաձորում շուքով նշվեց Զորավար Անդրանիկ Օզանյանի մահվան 99-րդ տարելիցը

 

«Նա հայկական Ռոբին Հուդն է, Գարիբալդին և Վաշինգտոնը՝ միասին վերցրած»։ Ամերիկացի ճանապարհորդ, գրող և հրապարակախոս Մելվիլ Չետերսի այս գնահատականը ամենատպավորիչ բնորոշումներից մեկն է, որ երբևէ տրվել է Զորավար Անդրանիկ Օզանյանին։

Բայց այդ խոսքերի իմաստը հասկանալու համար երբեմն բավական է կանգնել Վանաձորի Զորավար Անդրանիկ փողոցի սկզբնամասում՝ նրա բրոնզաձույլ հուշակոթողի առջև, և տեսնել մարդկանց, որոնք տասնամյակներ անց էլ հավաքվում են ոչ միայն պատմական դեմքի անունը հիշելու, այլև նրա կերպարի մեջ իրենց ազգային հիշողությունը վերագտնելու համար։

Օգոստոսի 31-ին այստեղ մարդաշատ էր։ Լոռեցիները հավաքվել էին նշելու հայ ժողովրդի մեծանուն զավակի, Մեծն Հայդուկապետ, Զորավար Անդրանիկ Օզանյանի մահվան 99-րդ տարելիցը և խոնարհվելու նրա հիշատակի առաջ։

Սա հերթական պաշտոնական միջոցառումը չէր։ Մարդիկ եկել էին իրենց կամքով, իրենց հիշողությամբ ու իրենց վերաբերմունքով։ Եվ գուցե հենց այդ պատճառով էլ այդ օրը Վանաձորում մի պարզ, բայց կարևոր բան առավել ակնհայտ էր դառնում՝ Լոռին չի մոռացել Անդրանիկին։

ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, պատմական գիտությունների թեկնածու Արմեն Կարապետյանը, որը Լոռիում առաջին անգամ էր մասնակցում նման միջոցառման, խոստովանեց, որ զարմացած է՝ տեսնելով, թե Վանաձորում ինչպիսի կազմակերպվածությամբ, սիրով ու նվիրվածությամբ են հիշում Զորավարին։

Նրա համար հատկապես ուշագրավ էր դպրոցականների ներկայությունը։ Նրա խոսքում կար նաև ցավոտ համեմատություն։ Անդրանիկի աճյունն այսօր հանգչում է Եռաբլուրում, սակայն մայրաքաղաքում նման համախմբված հիշատակի միջոցառումներն այլևս հաճախակի չեն։ Իսկ Լոռին շարունակում է իր ավանդույթը։

Միջոցառումը բացեց Գուգարաց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Հովնան եպիսկոպոս Հակոբյանը՝ օրհնության խոսքով։ Նա հիշեց Անդրանիկի կյանքի ու գործունեության մի շարք դրվագներ՝ ընդգծելով նրա բացառիկ տեղը հայ ժողովրդի հայդուկային շարժման պատմության մեջ։

Զորավարի անունը, նրա համոզմամբ, պետք է շարունակի հնչել որպես հայ ազատամարտի և ազգային ոգու խորհրդանիշ։

Այդ խոսքերի մեջ մի պարզ ճշմարտություն կա. Անդրանիկի կերպարը ժամանակի հետ չի փոքրացել։ Ընդհակառակը՝ պատմության հեռավորությունից նա ավելի ու ավելի է վերածվում խորհրդանիշի։

Վանաձորում Անդրանիկին և ԱՍԱԼԱ-ի հերոս մարտիկներին նվիրված միջոցառումների մշտական մասնակից է բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող, հրապարակախոս և Անդրանիկագետ Կարո Վարդանյանը։ Այս անգամ ևս նա ներկաներին ներկայացրեց Զորավարի կյանքին ու գործունեությանը վերաբերող հայտնի և ոչ այնքան հայտնի, երբեմն էլ ճակատագրական դրվագներ։

Անդրանիկը ազգային-ազատագրական պայքարի գործիչ էր, ժողովրդի ինքնապաշտպանության պայքարի առաջնորդ, որի զինվորական հեղինակությունը ծնվել էր ոչ թե պաշտոնական կաբինետներում, այլ մարտի դաշտում՝ Սասունում, Մուշում, Արևմտյան Հայաստանի տարբեր վայրերում՝ ժողովրդի կողքին։

Վտանգի պահին ժողովուրդը նրա մեջ տեսնում էր իրենից մեկին՝ իր կողքին կանգնած մարդուն։

Անդրանիկը միայն մեր հերոսը չէր։ Նրա անունը ճանաչվեց Հայաստանի սահմաններից դուրս։ Սակայն Անդրանիկի մեծությունը միայն այն չէ, որ նրան ճանաչել են ուրիշները։ Նրա մեծությունն առաջին հերթին այն է, որ նրան ճանաչել է իր ժողովուրդը։

Եվ ժողովուրդը նրան տվել է մի անուն, որը պաշտոնական որևէ կոչումից բարձր է՝ Զորավար Անդրանիկ։

Այդ օրը ես էլ ելույթ ունեցա։ Խոսքիս գլխավոր միտքն այն էր, որ մենք հավաքվել ենք ոչ միայն հիշելու մի մարդու, որը մահկանացուն կնքեց հայրենիքից հեռու՝ 99 տարի առաջ։ Մենք հավաքվել ենք անմար պահելու մի գաղափար, որի համահավաք անունը դարձավ՝ Անդրանիկ։

Անդրանիկի կյանքի վերջին տարիները ծանր էին։ Նա հեռու էր հայրենիքից, հիվանդ էր և ապրում էր ծանր հոգեբանական վիճակում։ 1920-ականների սկզբից հաստատվել էր ԱՄՆ-ում, իսկ առողջական վիճակի վատացումից հետո բուժվում էր Կալիֆոռնիայի Ռիչարդսոն Սփրինգս առողջարանում՝ կնոջ՝ Նվարդ Քյուրքչյանի հետ։

Այստեղ էլ՝ 1927 թվականի օգոստոսի 31-ին, նա մահացավ։

Նրա մահվանից հետո սկսվեց մի ճանապարհ, որը խորհրդանշականորեն շարունակեց նրա ամբողջ կյանքի պատմությունը։ Սկզբում նրան հուղարկավորեցին Ֆրեզնոյի «Արարատ» հայկական գերեզմանատանը, հետագայում աճյունը տեղափոխվեց Փարիզ և ամփոփվեց Պեր Լաշեզում, իսկ 2000 թվականին Զորավարի աճյունը վերադարձվեց Հայաստան և վերահուղարկավորվեց Եռաբլուրում։

Մարդը մահացավ օտար հողի վրա, բայց ժողովուրդը նրան տուն վերադարձրեց։

Եվ գուցե հենց այստեղ է Անդրանիկի կյանքի ամենախորհրդանշական հանգույցներից մեկը. մարդը կարող է հեռանալ հայրենիքից, կարող է մահանալ հազարավոր կիլոմետրեր հեռու, բայց եթե նրա կյանքը կապված է հայրենիքի հետ, նա մի օր վերադառնում է՝ և՛ աճյունով, և՛ ժողովրդի հիշողության մեջ։

Անդրանիկի կյանքի վերջին շրջանին վերագրվող ամենահայտնի խոսքերից մեկն է՝ «Գործս կիսատ մնաց…»։

Երեք բառ, որոնք ժամանակի հետ վերածվել են պատգամի։

Որովհետև Անդրանիկի «գործը» միայն պատերազմը չէր։ Դա միայն հաղթանակների կամ ռազմական գործողությունների շարքը չէր։ Այդ գործը հայրենիքի ազատության, ժողովրդի անվտանգության, ազգային արժանապատվության և կորցրած հայրենիքի նկատմամբ հավատքի գործն էր։

Եվ որքան էլ տարիները հեռանան նրա մահվան օրից, այդ խոսքը շարունակում է հնչել.

«Գործս կիսատ մնաց…»

Անդրանիկի անունը մեզ համար կարող է մնալ պատմության էջերում, հուշարձանների վրա, դպրոցական դասագրքերում։ Բայց նրա կյանքի իրական խորհուրդը դրանից շատ ավելի մեծ է։

Պարտավոր ենք ոչ միայն հիշել Անդրանիկին, այլև ապրել այնպես, որ նրա «կիսատ մնացած գործը» կրկին կիսատ չթողնենք։

Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ

Նիդերլանդներից Հայաստան՝ հոգեկան հավասարակշռության համար․ Գայանե Աբրահամյանի նոր նախաձեռնությունը

Նիդերլանդներում ձևավորված մասնագիտական փորձը Գայանե Աբրահամյանը ցանկանում է ծառայեցնել նաև Հայաստանին

Նիդերլանդներից Հայաստան է տեղափոխվում մի գաղափար, որի հիմքում մեկ պարզ, բայց կարևոր հարց է՝ ինչպե՞ս օգնել մարդուն վերականգնել իր ներքին հավասարակշռությունը։

Գայանե Աբրահամյանը հայտարարել է Հայաստանում «InBalance» հասարակական կազմակերպության ստեղծման մասին։ 

Նախաձեռնության նպատակն է իր մասնագիտական փորձը, գիտելիքն ու ձևավորած մեթոդները կիրառել Հայաստանում՝ հոգեկան, էմոցիոնալ և ֆիզիկական բարեկեցությանը նպաստելու համար։

Նրա խոսքով՝ վերջին տարիների ծանր իրադարձությունները՝ համավարակը, պատերազմը և դրանց հետևանքները, Հայաստանի հասարակության վրա թողել են ոչ միայն սոցիալական և տնտեսական, այլև խոր հոգեբանական ազդեցություն։ 

Ըստ ԻնԲալանսի կանոնադրության, կազմակերպության գործողության առավելություններից մեկն է` նպաստել Հայաստանում հասարակության սոցիալական հիմնախնդիրների լուծմանը` իրականացնելով ծրագրեր, որոնք միտված են խոցելի խմբերի, այդ թվում` 44֊օրյա պատերազմին մասնակցած զինծառայողների, նրանց ընտանիքների և Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված անձանց հոգեկան առողջության, դիմակայունության, սոցիալական ներառման և հասարակական մասնակցության խթանմանը։ 

Գայանե Աբրահամյանը Նիդերլանդներում հիմնադրել և ղեկավարում է 3 կենտրոններ` InBalans Trainingen en Advies, InBalans Nano CellCare therapie և Massages InBalans։ Նրա մասնագիտական աշխատանքը ներառում է 3 շերտեր` 1. տրավմայի, սթրեսի նվազեցման, burnout-ի կանխարգելման, անձնական զարգացման և մտավոր բարեկեցության թեմաներով coaching և դասընթացներ։ 

2. Նյարդային համակարգի թուլացման և վերականգնման թերապիա, որը նա իրականացնում է իր մշակած եզակի մերսման միջոցով։  

3. Ֆիզիկական լուրջ խնդիրների, ինչպիսին են թոքերի, շնչուղիների, էներգիայի սպառման, հոդացավերի և այլ խրոնիկ ցավերի թերապիա֊բուժում Nano CellCare թերապիայի միջոցով։

Նրա հրապարակային մասնագիտական գործունեությունից երևում է, որ աշխատանքը կենտրոնացած է ոչ միայն խնդրի հետևանքների, այլև մարդու առօրյա վարքի ու մտածողության հետ աշխատանքի վրա։

Նիդերլանդներում նա անցկացնում է «Stoppen met piekeren»՝ մտահոգությունների և չափից շատ մտածելու հաղթահարման, ինչպես նաև «Structureel tijd maken voor jezelf», «Mantelzorger in Balans» և «Train je brein» դասընթացներ։

Այս փորձն այժմ փորձում է բերել Հայաստան

Սա միայն գաղափար չէ․ առաջին քայլերն արդեն արվել են

Հատկանշական է, որ «InBalance»-ի պաշտոնական հայտարարությունից առաջ Գայանե Աբրահամյանն արդեն Հայաստանում իրականացրել էր մի շարք ծրագրեր։

2026 թվականի ապրիլին նա հանդիպումներ և սեմինարներ է անցկացրել Երևանում, Ստեփանավանում և Գյումրիում։ Ստեփանավանում, մասնավորապես, անցկացվել է «Ինչպե՞ս ազատվել մտահոգություններից և կառուցել առողջ միտք ու կյանք» թեմայով սեմինար։ Մասնակիցները գործնական մեթոդներով աշխատել են մտահոգությունների, սթրեսի ազդանշանների, ինքնախնամքի և հոգեկան հավասարակշռության թեմաների շուրջ։

Ստեփանավանի ընտրությունն էլ պատահական չէր․ Գայանե Աբրահամյանն այդ քաղաքը ներկայացնում է որպես իր նախնիների քաղաք։

Գայանե Աբրահամյանը տվել է նաև առցանց սեմինար ինքնախնամքի կարևորության մասին։ 

Հոգեկան անվտանգությունից՝ դեպի թռիչքային անվտանգություն

Նախաձեռնության ամենահետաքրքիր ուղղություններից մեկը եղել է աշխատանքը ավիացիայի ոլորտի մասնագետների հետ։

Այս դեպքում հոգեկան առողջությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անձնական բարեկեցության խնդիր, այլև որպես մասնագիտական անվտանգության բաղադրիչ։

Այցի արդյունքում ստորագրվել են երկու համագործակցության հուշագրեր։ Առաջին համագործակցության Հուշագիրը ստորագրվել է Ավիաուսումնական կենտրոնի տնօրենի՝ Կ. Մարտիրոսյանի և "InBalans met Gaiane" կենտրոնի հիմնադիր-տնօրենի՝ Գ. Աբրահամյանի միջև: Հուշագրի նպատակն է սահմանել կողմերի միջև համագործակցության շրջանակը, որն ուղղված է ավիացիայի ոլորտի մասնագետների վերապատրաստմանը, հոգեկան առողջության և մասնագիտական կայունության ապահովմանը, ինչպես նաև միջազգային լավագույն փորձի ներդրմանը:

Համագործակցության Հուշագրի ստորագրումից հետո Ավիաուսումնական կենտրոնում, "InBalans met Gaiane" կենտրոնի հիմնադիր-տնօրեն՝ Գ. Աբրահամյանի կողմից անցկացվեց  «Էմոցիոնալ և մասնագիտական այրումը ավիացիայում» թեմայով սեմինար:

Հուշագրի շրջանակներում Կողմերը նախատեսել են իրականացնել՝ համատեղ դասընթացների կազմակերպում, փորձագիտական խորհրդատվություն և ուսումնական նյութերի մշակում:
Երկրորդը՝ «InBalans met Gaiane»-ի և «Միտք-Էմոցիա-Վարք» ՀԿ-ի միջև։
«Միտք-Էմոցիա-Վարք» ՀԿ-ի համահիմնադիր նախագահը նշվում է Լիանա Ստեփանյանը

Ո՞վ է Գայանե Աբրահամյանը

Գայանե Աբրահամյանը ոչ միայն մասնագիտական գործունեություն է ծավալում Նիդերլանդներում, այլև երկար տարիներ ներգրավված է հայկական համայնքային կյանքում։

Նա Stichting Verenigde Armeniërs (Միացյալ Հայերը  Հոլանդիայում) կազմակերպության հիմնադիրն է, որը ստեղծվել է 2001 թվականին` հայապահպանության նպատակով։

Այսպիսով, Հայաստանի ուղղությամբ նրա նոր նախաձեռնության մեջ միավորվում են երկու փորձառություններ՝ մասնագիտական աշխատանքը և հայկական համայնքային գործունեությունը։

Ի՞նչ է լինելու «InBalance»-ը Հայաստանում

Նոր նախաձեռնության հրապարակված առաքելության համաձայն՝ նպատակն է ստեղծել մի միջավայր, որտեղ մարդիկ իրենց զգան տեսնված, լսված և աջակցված։

Առայժմ հայտարարված ուղղությունները կարելի է ամփոփել երեք հիմնական ոլորտում.

Հոգեկան և էմոցիոնալ աջակցություն՝ տրավմայի (ինչպես նաև միջսերունդային), սթրեսի, մտահոգությունների, հոգեբանական ծանրաբեռնվածության և burnout-ի կանխարգելման ու հաղթահարման ուղղությամբ։

Ֆիզիկական բարեկեցություն՝ հոգեկան և ֆիզիկական վիճակների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։

Կրթական և մասնագիտական ծրագրեր՝ սեմինարների, coaching-ի, գործնական վարժությունների և մասնագիտական համագործակցության միջոցով։

Կարևոր է, սակայն, նշել, որ այս պահին նախաձեռնության հրապարակային հայտարարության մեջ դեռ ներկայացված չէ Հայաստանի համար նախատեսվող բոլոր ծրագրերի ամբողջական ցանկը։

Նոր էջ՝ Նիդերլանդներից դեպի Հայաստան

«InBalance»-ի ստեղծումը Գայանե Աբրահամյանի համար ներկայացվում է ոչ թե որպես պարզապես նոր կազմակերպություն, այլ որպես երկար ժամանակ ունեցած ցանկության իրականացում։

Նա հայտարարում է, որ սա միայն սկիզբն է։ «InBalance» կազմակերպության քարտուղարն է Լևոն Մկրտչյանը։ Լևոնը վերջերս գերազանցությամբ  ավարտել է համալսարանը (կից իր զինծառայողական աշխատանքին), անցնելով ռազմական հոգեբանություն և արժանացել է հոգեբանության մագիստրոսի աստիճանին։  

Եվ գուցե հենց այստեղ է նախաձեռնության ամենակարևոր գաղափարը․ Նիդերլանդներում կուտակված մասնագիտական փորձը պարզապես Հայաստան տեղափոխելու փոխարեն՝ ստեղծել համագործակցության կամուրջ, որի մի կողմում մասնագիտական գիտելիքն է, մյուսում՝ դրա կարիքն ունեցող մարդը։

Կազմակերպությունն ունի իր սոցիալական ցանցի էջերը, այդ թվում ինստագրամյան էջը:

Հայաստանի համար այս ճանապարհը դեռ նոր է սկսվում։ Իսկ առաջին քայլերը՝ սեմինարները, հանդիպումները և համագործակցության հուշագրերը, արդեն արված են։

Գայանե Աբրահամյանի նոր նախաձեռնությունը հիմա փորձում է այդ առաջին քայլերից կառուցել ավելի երկար ճանապարհ՝ դեպի հոգեկան կայունություն, ինքնավստահություն և հավասարակշռված կյանք։

Hay Azian

ՍԵՎԱՆԱ ԼԻՃՆ ՈՒ ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԾՈՎԸ

 Հայաստանում և Նիդերլանդներում կազմակերպվող ծովափնյա հանգստի մասին

29.08.2026/Խմբագրի սյունակ/ Նիդ. օրագիր

Այս երկու ջրային ավազանները միմյանց հետ կարելի է համեմատել հանգիստը կազմակերպելու տեսանկյունով։

Ինչո՞ւ Նիդերլանդներում ծովափը մնում է հանրային տարածք, իսկ Հայաստանում Սևանի ափին քաղաքացին հաճախ ստիպված է փնտրել՝ որտեղ կարելի է պարզապես հանգստանալ։

Ամառ է։ Շոգ է։ Մարդը ցանկանում է ջուր, ավազ, արև, մի քանի ժամ հանգիստ։

Նիդերլանդներում նա կարող է վերցնել սրբիչը, արևային հովանոցը կամ պարզապես նստել հեծանիվը և գնալ Հյուսիսային ծով։

Գնում է ծովափ։

Չի փնտրում՝ ո՞վ է այդ հատվածի սեփականատերը։

Չի հարցնում՝ կարելի՞ է այստեղ նստել։

Չի կանգնում ցանկապատի առաջ՝ հասկանալու համար, թե որտեղից է սկսվում «մասնավորը»։

Նիդերլանդներում ծովափը հանրային տարածք է՝ ազատ հասանելի բոլորի համար։ Երկրի պաշտոնական ափամերձ քաղաքականության փաստաթուղթը ծովափը բնորոշում է որպես Նիդերլանդների ամենամեծ հանրային տարածքը և ընդգծում դրա բաց հասանելիությունը։

Եվ սա հատկապես հետաքրքիր է մի երկրի համար, որի բնակչության մեծ մասը ապրում է ծովից ոչ հեռու, և որի տարածքի զգալի մասը մշտապես պայքարում է ծովի դեմ։

Իսկ Հայաստանի «ծովը» Սևանն է

Հայաստանը ծով չունի։

Ունի Սևան։

Եվ հայաստանցու համար Սևանը պարզապես լիճ չէ։ Այն ամառային հանգստի գլխավոր բնական տարածքն է, երկրի ամենահայտնի ջրային հանգստավայրը, բնության և հիշողության մի մասը։

Բայց այստեղ սկսվում է մեր հարցը։

Եթե Սևանը Հայաստանի հանրային բնական հարստությունն է, ինչո՞ւ նրա ափին քաղաքացին երբեմն իրեն ոչ թե սեփական երկրի բնության տեր, այլ մասնավոր տարածքների միջև ճանապարհ փնտրող հյուր է զգում։

Մենք չենք խոսում հյուրանոցների, ռեստորանների կամ վճարովի ծառայությունների դեմ։

Թող լինեն։

Թող ներդրումներ լինեն։

Թող կառուցվեն ժամանակակից հանգստյան գոտիներ։

Թող մասնավոր բիզնեսը ծառայություն մատուցի և եկամուտ ստանա։

Բայց կա մի պարզ տարբերություն.

Մասնավորը կարող է վաճառել ծառայություն։ Նա չպետք է վաճառի հանրային բնության հասանելիությունը։

Նիդերլանդների ծովափին կարելի է վճարել ծառայության համար, ոչ թե ծովի համար

Հյուսիսային ծովի ափին նույնպես կան beach club-ներ, ռեստորաններ, տաղավարներ, ջրային սպորտի կենտրոններ։

Բայց դրանց կողքին շարունակում է մնալ բաց ծովափը։

Օրինակ՝ Նորդվեյկի ափամերձ քաղաքականության մեջ հատուկ ընդգծվում է ազատ ծովափերի պահպանումը և բոլորի համար ազատ հասանելի հատվածների առկայությունը։

Վիրավորական ոչինչ չկա նաև նրանում, որ մարդը կարող է գումար վճարել ծովափին ծառայությունից օգտվելու համար։

Եթե ցանկանում ես՝ նստում ես beach club-ում։

Եթե ցանկանում ես՝ գնում ես ռեստորան։

Եթե ցանկանում ես՝ վարձում ես հովանոց կամ այլ ծառայություն։

Բայց եթե չես ցանկանում վճարել, կարող ես պարզապես վերցնել քո սրբիչը և նստել հանրային ծովափին։

Եվ հենց սա է տարբերությունը։

Ծառայությունը վճարովի է։ Ծովափը՝ հանրային։

Հյուսիսային ծովը հսկայական է, Սևանը՝ համեմատաբար փոքր

Այստեղ համեմատությունն ավելի հետաքրքիր է դառնում։

Նիդերլանդներն ունեն մոտ 250 կիլոմետր երկարությամբ ավազոտ ծովափեր՝ Հյուսիսային ծովի երկայնքով։

Սևանը, իհարկե, այդ չափերի ջրային տարածք չէ։

Բայց հենց այդ պատճառով նրա ափի յուրաքանչյուր հասանելի հատվածն ավելի արժեքավոր է։

Հայաստանի համար Սևանի ափը պարզապես հերթական հանգստավայր չէ։

Այն Հայաստանի ծովափն է։

Եվ եթե ծով չունեցող երկրի միակ մեծ բնական լճի ափին հանրային հանգստի տարածքները քիչ են, դժվար հասանելի են կամ քաղաքացին ստիպված է ընտրել վճարովի տարածքների միջև, ապա խնդիրը միայն զբոսաշրջության կազմակերպման խնդիրը չէ։

Այն դառնում է հանրային տարածքի կառավարման հարց։

Սևանը օրենքով հանրային նշանակության ջրային հարստություն է

Սա էլ է կարևոր։

Սևանի խնդիրը պետք չէ ներկայացնել այնպես, կարծես ամբողջ լիճը կամ նրա ափերը մասնավոր սեփականություն են դարձել։

Այդպիսի ձևակերպումը իրավական առումով չափազանց ընդհանրական կլինի։

Խնդիրն այլ է։

Կան պետական, համայնքային, վարձակալված, օգտագործվող և մասնավոր կառույցներով զբաղեցված տարածքներ։

Եվ քաղաքացու համար հաճախ կարևորագույն հարցը սեփականության իրավական ձևը չէ։

Նրան հետաքրքրում է մի բան.

Կարո՞ղ եմ ես հասնել Սևանի ջրին։

Կարո՞ղ եմ ընտանիքիս հետ նստել ափին։

Կարո՞ղ եմ երեխաներիս հետ լողալ։

Կարո՞ղ եմ մի քանի ժամ հանգստանալ՝ առանց որևէ հաստատության հաճախորդը դառնալու։

Սա է իրական չափանիշը։

Նիդերլանդներում պետությունը չի ասում՝ «ծովափը փակեք»

Նիդերլանդական մոտեցումը հետաքրքիր է հենց այստեղ։

Նիդերլանդական պաշտոնական փաստաթղթերում ծովափը նկարագրվում է որպես տարածք, որտեղ մարդիկ կարող են քայլել, պառկել, լողալ և հանգստանալ, և որի հանրային հասանելիությունը կարևոր արժեք է։

Այսինքն՝ պետության տրամաբանությունն այստեղ մոտավորապես հետևյալն է.

Պաշտպանել ափը՝ մարդկանց համար։

Ոչ թե՝

փակել ափը՝ մարդկանցից։

Իսկ Սևանի դեպքում ի՞նչ ենք ուզում

Հարցը շատ պարզ է։

Մենք ուզում ենք, որ Սևանի ափին լինեն ժամանակակից, մաքուր, անվտանգ և լավ կազմակերպված հանգստավայրեր։

Բայց դրանց կողքին պետք է լինեն նաև բավարար քանակությամբ իրական հանրային լողափեր։

Ոչ թե ձևականորեն հանրային տարածք, որտեղ մարդը հասնում է, բայց չունի նորմալ ճանապարհ, կայանատեղի, աղբաման, զուգարան, փրկարարական ծառայություն կամ անվտանգ մուտք դեպի ջուր։

Հանրային լողափը միայն «մուտքն անվճար է» հայտարարության ցուցանակը չէ։

Հանրային լողափը ենթակառուցվածք է։

Այն պետք է լինի հասանելի, անվտանգ, մաքուր և արժանապատիվ։

Հայաստանում նման հանրային լողափեր արդեն կան։ Արտակարգ իրավիճակների նախարարության փրկարար ծառայության հրապարակումներում, օրինակ, խոսվում է Սևանի առաջին, երկրորդ և երրորդ հանրային լողափերում հերթապահող փրկարարների աշխատանքի մասին։

Այսինքն՝ լուծման ճանապարհը գոյություն ունի։

Պետք է պարզապես այն դարձնել համակարգային։

Սևանը չի կարող լինել միայն վճարունակների հանգստավայրը

Սա ամենակարևոր հարցն է։

Եթե ընտանիքը կարող է վճարել հյուրանոցի, ռեստորանի կամ մասնավոր լողափի համար՝ հրաշալի։

Բայց եթե չի կարող՝ նա նույնպես պետք է ունենա Սևանի հետ իր ամառային հանդիպման իրավունքը։

Որովհետև բնությունը սոցիալական տարբերություն չի ճանաչում։

Լիճը չի հարցնում՝ որքան է քո աշխատավարձը։

Ծովը չի հարցնում՝ քանի աստղանի հյուրանոց ես կարող քեզ թույլ տալ։

Հանրային հանգստի գաղափարը հենց դրա համար է գոյություն ունենում։

Միգուցե  պետք է սովորել Նիդերլանդներից

Սևանի ափը պետք է բացվի դեպի մարդը

Երբ նիդերլանդացին գնում է Հյուսիսային ծով, նա գնում է ծովափ։

Երբ հայաստանցին գնում է Սևան, նա նույնպես պետք է կարողանա պարզապես գնալ լիճ։

Առանց երկար որոնելու։

Առանց ցանկապատերի միջև ճանապարհ փնտրելու։

Առանց զգալու, որ ջրին հասնելու համար նախ պետք է ինչ-որ մեկի հաճախորդը դառնալ։

Սևանը Հայաստանի բնական հարստությունն է։

Եվ եթե Նիդերլանդները կարողանում են իրենց հսկայական Հյուսիսային ծովի ծովափը պահել որպես հանրային տարածք, գուցե Հայաստանը կարող է իր փոքր, բայց անփոխարինելի Սևանի համար անել նույնը։

Որովհետև երբ խոսում ենք Սևանի մասին, իրականում խոսում ենք մի ավելի մեծ բանի մասին՝

ո՞ւմ է պատկանում Հայաստանի բնության հետ հանդիպելու հնարավորությունը։

Եվ այդ հարցի պատասխանը, կարծում ենք, պետք է լինի շատ պարզ Հայաստանի քաղաքացիների ու հյուրերի համար`  Սևանը՝ բոլորին է։

Լուսանկարում` Հյուսիսային ծովի բաց ու ազատ լողափերը։

Hay  Azian 

ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ՔՐԻՍՏՈՆԷԱԿԱՆ։ ԱՄՍՏԵՐԴԱՄ, 1667 Ա.հ. , 82 էջ

 

ԳԱՆՁԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆԻ ՊԱՏԿԵՐԱԳՐՔԻՑ

📖 ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ՔՐԻՍՏՈՆԷԱԿԱՆ։ ԱՄՍՏԵՐԴԱՄ, 1667 Ա.հ. , 82 էջ։

«Քրիստոնէական վարդապետութիւն»-ը քրիստոնեական քարոզագիրք է, որի առաջին հայտնի հրատարակությունը լույս է տեսել 1667 թվականին Ամստերդամում՝ առանց տպարանի հիշատակության։ Գիրքը հայերենից և լատիներենից բաղկացած հրատարակություն է, իսկ լատիներենից հայերեն թարգմանությունը կատարել է Կարապետ Անդրիանացին։ Հրատարակության տիտղոսաթերթին նշված է՝ «Վարդապետութիւն քրիստոնէական. Doctrina christiana armenice…»։

Գիրքը փոքրածավալ է՝ ընդամենը 82 էջ, որոնցից առաջին 10-ը չհամարակալված են: Ըստ Գարեգին Զարբհանալյանի և Թեոդիկի՝ այն համարվում է Ոսկանյան տպագրության օրինակ։

«Քրիստոնէական վարդապետութիւն»-ի պատմությունը, սակայն, չի սահմանափակվում 1667 թվականի հրատարակությամբ։ Հետագայում գիրքը վերահրատարակվել է եվրոպական տարբեր քաղաքներում՝ տարբեր հեղինակների, թարգմանիչների և տպագրիչների կողմից։

🔹 1670 թ.՝ Լիվոռնոյում, Սուրբ Էջմիածնի և Սուրբ Սարգսի տպարանում՝ Ոսկան Երևանցու տպագրությամբ։ Հեղինակը Ռոբերտոս Բելարմինոսն է, թարգմանիչը՝ Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցին։ Հրատարակությունն ունի 366 էջ։

🔹 1680 թ.՝ Հռոմում, Ուրբանյան տպարանում։ Հեղինակ՝ Ռոբերտոս Բելարմինոս, թարգմանիչ՝ Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցի։ Գիրքը բաղկացած է 453 էջից։

🔹 1715 թ.՝ Վենետիկում, Անտոնի Բորտոլիի տպարանում՝ Պետրոս և Գրիգոր Ջահկեցիների հեղինակությամբ, «Համառօտ եւ շահաւէտ քրիստոնէական վարդապետութիւն» խորագրով։

🔹 1770 թ.՝ Վենետիկում՝ Զաքարիա Ալեքսանյանի հեղինակությամբ։

🔹 1776 թ.՝ Տրիեստում, Մխիթարյան տպարանում՝ աշխարհաբար։

🔹 1783 թ.՝ նույն տպարանում՝ հայատառ թուրքերեն։

🔹 1788 թ.՝ հայերեն և գերմաներեն։

🔹 1791 և 1795 թթ.՝ կրկին հայատառ թուրքերեն տարբերակներով։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում «Քրիստոնէական վարդապետութիւն» խորագրով հրատարակություններ են լույս տեսել նաև Մխիթար Սեբաստացու և Յակոբ Վիլլոտի անուններով, իսկ հետագա շրջանում՝ 1801, 1814, 1823, 1836, 1846 և 1847 թվականներին։

Այս բազմակի հրատարակությունները վկայում են, որ «Քրիստոնէական վարդապետութիւն»-ը դարերի ընթացքում ունեցել է լայն շրջանառություն և տարբեր լեզվական ու մշակութային միջավայրերում շարունակել է ծառայել որպես կրոնական ու կրթական գրականության կարևոր օրինակ։

_____________________________________________________

📚 Այս եզակի հրատարակությանը կարող եք ծանոթանալ «Գանձեր Հայաստանի ազգային գրադարանի. Հնատիպ գիրք» երկլեզու (հայերեն–անգլերեն) պատկերագրքում, որը հրատարակվել է Հայաստանի ազգային գրադարանի պետական կարգավիճակ ստանալու 105-ամյակի առթիվ։ Պատկերագիրքն ամփոփում է 1512–1800 թվականների 592 հնատիպ գրքերի մատենագիտական նկարագրությունները և դրանց բարձրորակ գունավոր լուսանկարները։

🔗Ավելին՝ https://nla.am/blog/patkeragirq-shnorhandes

📍 Ի դեպ, պատկերագիրքը կարող եք ձեռք բերել Երևանի գրախանութներից։

#հնատիպ_գիրք_1512_1800 #ՀայաստանիԱզգայինԳրադարան #Գանձեր_Հայաստանի_Ազգային_գրադարանի #ՀայկականՏպագրություն #ՀնատիպԳրքեր 

© Հայաստանի ազգային գրադարան 

Հայկական գամփռը՝ Երևանի 2800-ամյա պատմության պահապան

28.08.2026/Նիդ օրագիր Երևանի 2800-ամյակին նվիրված տոնակատարությունների ժամանակ քաղաքում իր խորհրդանշական տեղն է գտել հայկական գամփռի քանդակը՝ որպես հայոց հողի, հավատարմության, ուժի և դարավոր հիշողության խորհրդանիշ։ Քանդակը Երևանին նվիրել է ((Stichting Sint Grigor Narekatsi) Ամստերդամի Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի կազմակերպությունը՝ ընդգծելով Հայաստանի մայրաքաղաքի և Նիդերլանդների հայ համայնքի կապը։

Հայկական գամփռը պարզապես շուն չէ․ այն հայկական մշակույթի և ինքնության մեջ ձևավորված կերպար է՝ կապված հայրենի տան, ընտանիքի ու հողի պահպանության գաղափարի հետ։ Այդ իմաստով Երևանի սրտում կանգնած գամփռը կարծես խորհրդանշական պահապան լինի քաղաքի բազմադարյա պատմության։ Քանդակի հեղինակն է անվանի քանդակագործ Լևոն Թոքմաջյանը։ Երևանի 2800-ամյակի առիթով արված այս նվիրատվությունը նաև հայ համայնքի կողմից մայր հայրենիքին ուղղված յուրահատուկ բարեկամության և նվիրումի արտահայտություն է։ Գամփռը՝ որպես Հայաստանի պահապան, Երևանում՝ որպես 2800-ամյա քաղաքի հիշողության խորհրդանիշ։ Նկարներում գամփռի արձանը Երևանի սրտում` օղակաձև զբոսայգում։ Լուսանկարները՝ «Նիդերլանդական օրագիր»

De Armeense Gampr als bewaker van de 2800-jarige geschiedenis van Yerevan

28 augustus 2026 | Niderlands Oragir

Ter gelegenheid van de 2800e verjaardag van Yerevan kreeg de stad een bijzonder symbolisch geschenk: een beeldhouwwerk van de Armeense Gampr, een hond die in de Armeense cultuur wordt beschouwd als symbool van trouw, kracht, bescherming en verbondenheid met het vaderland.

Het beeld werd aan Yerevan geschonken door Stichting Sint Grigor Narekatsi uit Amsterdam. Daarmee onderstreepte de Armeense gemeenschap in Nederland haar verbondenheid met Armenië en met de hoofdstad Yerevan.

De Gampr is in de Armeense traditie meer dan alleen een hond. Hij staat symbool voor de bescherming van huis, familie en land. In die betekenis kan het beeld in het hart van Yerevan worden gezien als een symbolische bewaker van de eeuwenoude geschiedenis van de stad.

Het beeldhouwwerk is gemaakt door de bekende Armeense beeldhouwer Levon Tokmajyan.

De schenking ter gelegenheid van de 2800e verjaardag van Yerevan is tevens een uitdrukking van vriendschap, betrokkenheid en verbondenheid van de Armeense gemeenschap in Nederland met het moederland.

De Gampr als beschermer van Armenië — in Yerevan als symbool van de herinnering aan een 2800 jaar oude stad.

Op de foto's: het beeld van de Armeense Gampr in het hart van Yerevan, in het Ringpark.

Foto's: Niderlands Oragir