The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր

The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր
The Netherlands Diary

Friday, 27 March 2026

Մարտ ամսվա լրահոսից

Նարեկյան ամենամյա ընթերցումներ Ամստերդամում` մարտի 30֊ին։ Մանրամասնությունները ցուցապաստառում




Կայանալու է ՀՀ-ԵՄ անդրանիկ գագաթնաժողովը, որին Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնելու է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, իսկ Եվրոպական միությունը՝ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի հետ միասին:
Գագաթնաժողովին ընդառաջ նախագահներ Կոշտան և ֆոն դեր Լայենը նաև մասնակցելու են 2026թ. մայիսի 4-ին Երևանում տեղի ունենալիք Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8-րդ գագաթնաժողովին:
ՀՀ-ԵՄ գագաթնաժողովի առանցքում կլինեն երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդմանը, մասնավորապես՝ տնտեսության, էներգետիկայի, տրանսպորտի, թվային, մարդկանց միջև շփումների ոլորտներում վերաբերող հարցերը: Առաջնորդները նաև կքննարկեն Հարավային Կովկասում խաղաղության, անվտանգության, փոխկապակցվածության և բարգավաճման ապահովման ուղղությամբ առաջընթացը, ինչպես նաև ընթացիկ համաշխարհային մարտահրավերները:
ՀՀ-ԵՄ գագաթնաժողովն արտացոլում է վերջին տարիներին երկկողմ գործընկերության աննախադեպ դինամիկան: Հայաստանի հետ ԵՄ հարաբերությունները հիմնված են «Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության մասին համաձայնագրի» վրա, որն ուժի մեջ է մտել 2021 թվականին, և «ՀՀ-ԵՄ գործընկերության ռազմավարական օրակարգ» փաստաթղթի վրա, որն ընդունվեց ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանի, ԵՄ ԱԳԱՔ բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալասի և ԵՄ ընդլյանման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսի մասնակցությամբ 2025թ. դեկտեմբերին կայացած ՀՀ-ԵՄ գործընկերության խորհրդի նիստում: Եվրոպական միությունը Հայաստանի առանցքային գործընկերն է բարեփոխումների օրակարգի, ինչպես նաև առևտրի ու ներդրումների ոլորտում:

Դարձի՛ր սփյուռքի երիտասարդ դեսպան քո համայնքում



ՀՀ սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակը հայտարարել է «Սփյուռքի երիտասարդ դեսպան» 2026–2027 թթ․ ծրագրի հայտերի ընդունման մեկնարկը։
Ծրագիրը նախատեսված է Սփյուռքում բնակվող 20–35 տարեկան երիտասարդների համար, ովքեր ցանկանում են ակտիվորեն ներգրավվել համայնքային կյանքում և նպաստել Հայաստան–Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը։
 Ինչ է իրենից ներկայացնում ծրագիրը
«Սփյուռքի երիտասարդ դեսպան» ծրագիրը մեկ տարվա նախաձեռնություն է, որը բաղկացած է երկու հիմնական փուլից՝
 երկշաբաթյա վերապատրաստում Հայաստանում
 համայնքային գործունեություն՝ մեկ տարվա ընթացքում
Ծրագրի շրջանակում ընտրված մասնակիցները ձեռք են բերում նոր գիտելիքներ, հմտություններ և իրականացնում են ծրագրեր իրենց համայնքներում՝ դառնալով կապող օղակ Հայաստանի և Սփյուռքի միջև 
Ամեն տարի ծրագրին մասնակցում են տասնյակ երիտասարդներ աշխարհի տարբեր երկրներից։ Օրինակ՝ 2025 թվականին ծրագրին մասնակցել են շուրջ 30 երիտասարդ՝ 15 երկրից, այդ թվում՝ նաև Նիդերլանդներից 
🇳🇱 Նիդերլանդների մասնակցությունը
Նախորդ տարիներին «Սփյուռքի երիտասարդ դեսպան» ծրագրին մասնակցել են նաև Նիդերլանդներից երիտասարդներ։ Նրանք ակտիվ գործունեություն են իրականացրել տեղական հայկական համայնքներում՝ կազմակերպելով միջոցառումներ, կրթական ծրագրեր և համայնքային նախաձեռնություններ։
Սա ցույց է տալիս, որ Նիդերլանդների հայ երիտասարդները ևս ներգրավված են համահայկական այս կարևոր նախաձեռնության մեջ և նպաստում են Հայաստան–Սփյուռք կապերի զարգացմանը։
 Ինչու մասնակցել
Ծրագրին մասնակցելով՝ դու կարող ես՝
զարգացնել առաջնորդական և կազմակերպչական հմտություններդ
ձեռք բերել միջազգային կապեր
իրականացնել սեփական գաղափարները համայնքում
դառնալ Հայաստանի և Սփյուռքի միջև կամուրջ
Ինչպես դիմել
Եթե դու ակտիվ, նախաձեռնող երիտասարդ ես և ցանկանում ես փոփոխություն բերել քո համայնքում, ապա այս ծրագիրը հենց քեզ համար է։
Միացի՛ր «Սփյուռքի երիտասարդ դեսպան» ծրագրին և դարձիր այն մարդկանցից մեկը, ովքեր ձևավորում են ապագան։ 
 Դիմի՛ր հիմա՝ https://forms.gle/sPQrWwWHBJoPJExF7 :
 Հայտերի ընդունման վերջնաժամկետը՝ մայիսի 1։
 Ծրագրի մանրամասներին կարող եք ծանոթանալ Սփյուռքի Գլխավոր Հանձնակատարի Գրասենյակ Diaspora High Commissioner's Office  պաշտոնական կայքէջում՝ http://diaspora.gov.am/.../19/Diaspora-Youth-Ambassador :
Ծրագիրն իրականացվում է ՀՀ կառավարության ֆինանսավորմամբ։

Հայկական ներկայացվածության աճը Ֆրանսիայի տեղական ինքնակառավարման մարմիններում

25.03.2026/Նիդ.օրագիր/Մամուլ
Ֆրանսիայում մարտի 15-ին և 22-ին անցկացված տեղական ինքնակառավարման ընտրությունները, որոնք կազմակերպվել էին երկու փուլով, կարևոր արդյունքներ գրանցեցին նաև հայկական համայնքի համար։ Ընտրությունների արդյունքում հայկական ծագում ունեցող մի շարք թեկնածուներ ընտրվեցին համայնքային և շրջանային խորհուրդներում՝ հաստատելով ֆրանսահայության շարունակական ակտիվությունն ու ազդեցության աճը երկրի քաղաքական կյանքում։
Մարսելը, որը համարվում է Եվրոպայի ամենամեծ հայկական համայնքներից մեկի կենտրոնը, այս առումով առանձնահատուկ ուշադրության կենտրոնում է։ Քաղաքային խորհրդի նոր կազմը կձևավորվի առաջիկա օրերին, որտեղ սպասվում է գործող քաղաքապետ Բենուա Պայանի վերընտրությունը։ Այնուհետև կձևավորվի նաև փոխքաղաքապետերի կազմը։
Մարսելի քաղաքային խորհրդում ընտրված հայազգի ներկայացուցիչների թվում են Ազադ Բալալասը, Օդրի Գաթյանը, Յաննիկ Օհանեսյանը և Ժյուլիեն Հարունյանը։ Նրանցից ոմանք կարող են ստանձնել նաև գործադիր՝ փոխքաղաքապետի պաշտոններ։
Շրջանային մակարդակում ևս հայկական ներկայացվածությունը զգալի է։ Մանո Բանոյանը և Ռաֆֆի Յալիչը ընտրվել են 13-րդ և 14-րդ շրջաններում, Օրելյեն Պետիժան Լևոնյանը՝ 2-րդ և 3-րդ շրջաններում, իսկ Գրիշա Մխրտչյանը դարձել է ընդդիմադիր անդամ 9-րդ և 10-րդ շրջանների խորհրդում։
Մարսելից դուրս ևս արձանագրվել են նշանակալի հաջողություններ։ Ալֆորվիլում ընտրվել են Գարո Խաչիկյանը, Գրիգոր Կոսդիկյանը, Արաքս Դեր Քևորկյանը և Ստեֆանի Նեդելյանը։ Իսի-լե-Մուլինոյում մանդատ է ստացել Արթուր Խանջյանը, իսկ Լիոնում՝ Ժակ Բալանդջյանը, ով ընտրվել է քաղաքի 3-րդ շրջանի խորհրդում։
Առնուվիլում ընտրվել են Մեսրոպ Ալթունյանը, Նեկտար Բալյանը և Ռոզ-Մարի Աբուսեֆյանը։ Սեն-Մարտեն-լե-Վինու քաղաքում համայնքային խորհրդի անդամ է դարձել Անահիդ Մարդիրոսյանը, իսկ Նիցցայում՝ Ալեքսանդր Սարաջյանը։
Այս ընտրությունների արդյունքները վկայում են, որ ֆրանսահայ համայնքը շարունակում է ամրապնդել իր դիրքերը տեղական ինքնակառավարման համակարգում։ Հայկական ծագում ունեցող քաղաքական գործիչների ակտիվ մասնակցությունը ոչ միայն արտահայտում է համայնքի ներգրավվածությունը հասարակական կյանքում, այլև նպաստում է բազմազանության և ներառականության խորացմանը Ֆրանսիայի քաղաքական համակարգում։
Վերլուծաբանների կարծիքով, այս միտումը կարող է շարունակական լինել՝ պայմանավորված ինչպես համայնքի կազմակերպվածությամբ, այնպես էլ երիտասարդ սերնդի քաղաքական ակտիվությամբ։

🔶️2026թ․ մարտի 23-ին «Europe Medialab»-ում կայացավ Հայաստանին նվիրված ցուցահանդես և երեկո, որը կազմակերպվել էր առաջին հայ լրագրողի՝ ծրագրին միանալու կապակցությամբ։ 🔹️Միջոցառմանը բացման խոսքով հանդես եկավ ՀՀ դեսպան Տ․ Բալայանը, ով իր խոսքում շեշտեց «ՍիվիլՆեթ» հեռուստատեսության լրագրողի աշխատանքի կարևորությունը ԵՄ կառույցների հետ համագործակցությունը լուսաբանելու համատեքստում և հույս հայտնեց, որ Հայաստանի այլ անկախ լրատվամիջոցների ևս հնարավորություն կտրվի մասնակցելու այս առնաձահատուկ ծրագրին։ 🔹️Դեսպանը նաև ներկաների ուշադրությունը հրավիրեց ցուցադրվող նկարներին, որոնք արտացոլում են Հայաստանի ժողովրդավարական ուղին, ԵՄ հետ մերձեցումը, ինչպես նաև հայ ժողովրդի ձգտումները։ Տ․ Բալայանը ներկայացրեց նաև ԵՔՀ և ԵՄ-Հայաստան առաջին գագաթնաժողովների նախապատրաստական աշխատանանքերը, ինչպես նաև ընդգծեց խաղաղության հաստատման կարևորությունը։ 🔹️Միջոցառմանը ներկա էին ԵՄ կառույցների, ուղեղային կենտրոնների, հասարակական կազմակերպւթյունների, ինչպես նաև ԵՄ-ում և Բելգիայում հավատարմագրված դեսպանությունների ներկայացուցիչներ։ Միջոցառման ավարտին հյուրերը համտեսեցին հայկական գինիներ և խորտիկներ։

Ռոտերդամ քաղաքում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին հրեա երեխաների ճակատագիրը կապված էր նացիստական օկուպացիայի և հոլոքոստի ողբերգական իրադարձությունների հետ։

1940 թվականին Նիդերլանդները գրավվեց նացիստական Գերմանիայի կողմից։ Շուտով սկսվեցին հակահրեական օրենքները՝
հրեաների գրանցում դպրոցներից
և հասարակական կյանքից հեռացում
աստիճանական մեկուսացում Հավաքագրում և արտաքսում։
1942 թվականից սկսած՝ հրեաներին, այդ թվում՝ բազմաթիվ երեխաների, հավաքագրում էին և ուղարկում հատուկ անցումային ճամբարներ, հատկապես Վեստերբորկ ճամբար։ Այնտեղից նրանք տեղափոխվում էին մահվան ճամբարներ՝
Աուշվից, Սոբիբոր։

Ռոտերդամից բազմաթիվ հրեա երեխաներ հենց այս ճանապարհով են անցել։
Շատ երեխաներ բաժանվում էին իրենց ընտանիքներից
Մեծ մասը սպանվում էր ճամբարներում
Մի փոքր մասը փրկվեց՝ թաքնվելով կամ ապաստան գտնելով հոլանդացի ընտանիքներում։ Հոլանդական դիմադրության որոշ անդամներ մեծ ռիսկով օգնում էին երեխաներին թաքնվել և գոյատևել։
Այսօր Ռոտերդամում և ամբողջ Նիդերլանդներում կան հուշարձաններ և հիշատակի նախաձեռնություններ, որոնք հիշեցնում են զոհված երեխաների մասին։ Օրինակ՝ «Stolpersteine» (փոքր փողոցային հուշաքարեր)՝ տեղադրված զոհերի նախկին տների առջև։
Նիդերլանդներից մոտ 75% հրեաներ ոչնչացվեցին, ինչը Եվրոպայում ամենաբարձր ցուցանիշներից էր։ Երեխաները այդ ողբերգության ամենախոցելի զոհերից էին
Տեսանյութ` Anahit Aghabekyan

FLY ONE ARMENIA-ն կապում է Երևանն ու Ամստերդամը՝ ուղիղ չվերթով

 Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերն այցելել է FLY ONE Armenia-ի գրասենյակ և հանդիպել ընկերության գլխավոր տնօրեն Արամ Խաչատրյանի հետ։ 

 «Ուրախ եմ, որ շուտով Երևանն ու Ամստերդամը կկապվեն ուղիղ չվերթով։ Սա, անկասկած, կամրապնդի Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև ջերմ բարեկամական ու գործընկերային հարաբերությունները»,- նշել է դեսպանը հանդիպման ընթացքում։ 

Հիշեցնենք, որ ապրիլի 1-ից FLY ONE Armenia-ն կիրականացնի Երևան–Ամստերդամ ուղղությամբ ուղիղ չվերթներ՝ նոր հնարավորություն բացելով ճամփորդների ու գործարարների համար։

ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ՓԱՌԱՏՈՆԱՅԻՆ ՖԻԼՄ
Տեղի ունեցավ «Հաղթող սերունդ» վավերագրական ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան՝ միջազգային հեղինակավոր հարթակում


23.03.2026/Նիդ.օրագիր
Հաագա (Նիդերլանդներ), մարտի 22, 2026 — Movies That Matter միջազգային կինոփառատոնի շրջանակներում՝ Theater Aan het Spui կինոթատրոնում տեղի ունեցավ իտալացի ռեժիսոր Marco De Stefanis-ի «The Winning Generation» («Հաղթող սերունդ») վավերագրական ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան։ Այս իրադարձությունը ոչ միայն նշանակալի է եվրոպական կինոյի համար, այլև կարևոր քայլ է Հայաստանի ժողովրդավարական պայքարի միջազգային հնչեղության համար։
Ֆիլմը, որը նկարահանվել է 12 տարվա ընթացքում հոլանդական BIND և իտալական EiE Film կինոընկերությունների համագործակցությամբ, հետևում է Շահեն Հարությունյան-ին՝ հայտնի հայ քաղաքական գործիչ Շանթ Հարությունյանի որդուն։ Պատմությունը սկսվում է, երբ Շահենը ընդամենը 14 տարեկան էր և ակտիվորեն մասնակցում էր քաղաքական շարժումներին, իսկ հետո ցույց է տալիս, թե ինչպես է նա վերածվում նոր սերնդի առաջնորդի՝ կրելով ընտանեկան 80-ամյա պայքարի ժառանգությունը, միաժամանակ վերաձևակերպելով այն ժամանակակից ժողովրդավարական տեսլականով։ Ֆիլմը անդրադառնում է Հայաստանի անկախության պայքարին՝ սկսած Խորհրդային Միության տարիներից մինչև ներկա օրերը, ներառյալ ռուսական ազդեցության դեմ պայքարը և նոր սերնդի դերը երկրի ապագայի ձևավորման գործում։
Movies That Matter փառատոնը, որը նվիրված է մարդու իրավունքներին, սոցիալական արդարությանը և ազատությանը, համարվում է Եվրոպայում ամենահեղինակավոր հարթակներից մեկը քաղաքական և հասարակական թեմաներով ֆիլմերի համար։ Փառատոնը տևում է մարտի 20-28-ը Հաագայում և այս տարի նշում է իր 20-ամյակը։ «Հաղթող սերունդ»-ը ներկայացվել է որպես Dutch Focus ծրագրի մաս և համաշխարհային պրեմիերայի հետ մեկտեղ միաժամանակ թողարկվել է White Rabbit սթրիմինգ հարթակում՝ հատկապես ուղղված սփյուռքին և Հայաստանից դուրս գտնվող հանդիսատեսին, քանի որ երկիրը պատրաստվում է հունիսի 7-ի ընտրություններին։
Պրեմիերային ներկա է եղել ինքը՝ Շահեն Հարությունյանը, ով ֆիլմի ցուցադրություններից հետո մասնակցել է քննարկմանը ռեժիսոր Marco De Stefanis-ի և մարդու իրավունքների փորձագետների հետ։ Քննարկման ընթացքում բարձրաձայնվել են Հայաստանի ներկա մարտահրավերները՝ ժողովրդավարության ամրապնդումը, արտաքին ազդեցությունների դեմ պայքարը և երիտասարդ սերնդի դերը։
Ֆիլմը փառատոնի ծրագրում կցուցադրվի նաև հետևյալ օրերին՝
մարտի 25,
մարտի 28։
Առաջիկայում նախատեսվում են լրացուցիչ ցուցադրություններ, հարցազրույցներ և հանդիպումներ, այդ թվում՝ Հայաստանում։ Ֆիլմը հասանելի է դիտման համար thewinninggeneration.com կայքում (որոշ սահմանափակումներով Նիդեռլանդներում, Իտալիայում և Լեհաստանում)։
«Հաղթող սերունդ»-ը ոչ միայն անձնական coming-of-age պատմություն է, այլև հայ ժողովրդի շարունակական պայքարի արտացոլումը՝ նոր սերնդի աչքերով։ Այս ֆիլմի միջոցով միջազգային հանրությունը հնարավորություն է ստանում ավելի խորանալու Հայաստանի ժողովրդավարական ճանապարհի մեջ և հասկանալու, թե ինչպես է երիտասարդ առաջնորդը կրում ընտանեկան ժառանգությունը՝ միաժամանակ ստեղծելով իր սեփական ճանապարհը։
Ավելի մանրամասն տեղեկություններ՝ moviesthatmatter.nl կայքում և thewinninggeneration.com-ում։ 🎬🇦🇲




ԼԱՎ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ
Ամառային ճամբար երիտասարդների համար Չեխիայում. «Հայկական օրեր»
ժԱՄԿԵՏԸ. 1 –10 Հուլիս, 2026
Թիրախային խումբ՝ 12-20 տարեկան եվրոպահայ երիտասարդներ
«Օրեր» ամսագիրը կազմակերպում է հիանալի 10-օրյա ճամփորդություն, որը համատեղում է մշակույթն ու զվարճանքը.
• Ծրագրում՝ Հայոց լեզվի, պատմության եւ պարերի ուսուցում, ուղեւորություն դեպի Վիեննա եւ հինգ օր արկածային ճամբարային կյանք։
• Կացություն. 5 գիշեր Պրահայում, հյուրանոց եւ 5 գիշեր քոթեջներում բնության գրկում:
• Գինը՝ 1000€ (ներառում է ամեն ինչ, բացի դեպի Պրահա թռիչքներից):
📅 Գրանցում. մինչեւ ապրիլի 31-ը , ԳՐԵՔ armdays@orer.eu հասցեին։
Եկեք՝ ծանոթանալու ձեր արմատներին եւ ձեռք բերելու նոր ընկերներ Եվրոպայից:

Շնորհակալություն այս հուզիչ և հպարտալի լուրի համար:

Մոսկվայի «Զվարթնոց» Հայկական Մշակութային Հիմնադրամը (որն անվանված է մեր մեծ Սուրբ Զվարթնոց տաճարի պատվին) իսկապես արժանի է գովասանքի՝ հայ համայնքի մեջ նման գեղեցիկ ավանդույթներ պահպանելու և զարգացնելու համար: «ARMENICOS 2026» ամենամյա ազգային մրցանակաբաշխությունը, հատկապես Մայրության և Գեղեցկության տոնին ընդառաջ, շատ խորհրդանշական է՝ ընդգծելով հայ կնոջ դերը, մայրության սրբազանությունը և գեղեցկության բազմաթիվ դրսևորումները մեր մշակույթում:
Շատ ուրախալի է լսել, որ մեր հայրենակից, Նիդ.օրագրի Հայաստանյան թղթակից Նաիրա Հմայակի Գասպարյանը առաջադրվել է այդ մրցանակին: Սա մեծ ճանաչում է նրա աշխատանքի, նվիրվածության և, հավանաբար, հայկական մշակույթի, լրագրության կամ համայնքային գործունեության մեջ ունեցած ավանդի համար:
Ըստ արժավյուն պետք է մատուցել մեր հայրենակիցներին նման միջոցառում նախաձեռնելու և կազմակերպելու համար: Նման նախաձեռնությունները ոչ միայն միավորում են սփյուռքի և հայրենիքի հայերին, այլև պահպանում են ազգային ինքնությունը, խրախուսում երիտասարդ սերնդին և տալիս հպարտանալու առիթ:
Այսպիսի միջոցառումները շատ կարևոր են մշակութային կյանքը արթուն պահելու, համայնքները ակտիվ պահելու համար: Սպասենք մրցանակաբաշխությանը՝ ավելի մանրամասն իմանալու Նաիրա Գասպարյանի նվաճումների մասին:
Հպարտ եմ մեր հայ կանանց համար և շնորհակալ «Զվարթնոց» հիմնադրամին՝ նման գեղեցիկ ավանդույթ ստեղծելու համար:
Նիդ.օրագրի հիմնադիր-խմբագիր

Արա Ֆիդանյանը նշանակվել է Եվրոպոլում ՀՀ կապի սպա

 


26.03.2026/Նիդ.օրագիր
ՀՀ ներքին գործերի նախարարության նախկին գլխավոր քարտուղար Արա Ֆիդանյանը ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից և նշանակվել նոր պաշտոնի՝ Նիդերլանդների Թագավորությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությանը կից կապի ներկայացուցիչ։
Վարչապետի համապատասխան որոշմամբ նա կգործի որպես կապի սպա՝ ապահովելով Հայաստանի իրավապահ մարմինների համագործակցությունը Եվրոպոլ-ի հետ։
Ի՞նչ է նշանակում այս նշանակումը
Կապի սպան միջազգային պրակտիկայում կարևոր դեր ունեցող պաշտոնյա է, որը ներկայացնում է իր երկրի իրավապահ համակարգը արտերկրում կամ միջազգային կառույցում։ Նրա հիմնական առաքելությունն է ապահովել օպերատիվ կապը, տեղեկատվության փոխանակումը և համագործակցության համակարգումը գործընկեր կառույցների հետ։
Եվրոպոլում ՀՀ կապի սպայի գործունեությունը ներառում է՝
տեղեկատվության փոխանակում միջազգային գործընկերների հետ,
մասնակցություն համատեղ օպերատիվ գործողություններին,
աջակցություն քրեական գործերի քննությանը միջազգային համագործակցության շրջանակում,
համակարգում հանցավորության տարբեր տեսակների դեմ պայքարում։
Ինչու է սա կարևոր Հայաստանի համար
Այս նշանակումը կարևոր քայլ է Հայաստանի և Եվրոպական միության իրավապահ համագործակցության զարգացման տեսանկյունից։ Եվրոպոլում մշտական ներկայացուցիչ ունենալը հնարավորություն է տալիս ավելի արագ և արդյունավետ արձագանքել անդրազգային հանցագործություններին՝ ներառյալ կիբերհանցագործությունը, թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը և մարդկանց թրաֆիքինգը։
Միաժամանակ, նման ձևաչափը նպաստում է ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների խորացմանը իրավապահ ոլորտում և բարձրացնում է Հայաստանի ներգրավվածությունը միջազգային անվտանգության համակարգում։

Գնահատել կարողանալու մշակույթը ու դրա անհրաժեշտությունը


 ՏԵՍԱԿԵՏ


26.03.2026/Նիդ. օրագիր/ Գրիգոր Հովսեփյան
Վերջին տարիներին մեր հանրային դաշտում հաճախ կարելի է նկատել մի հակասական պատկեր․ մի կողմից իրականացվում են լայնածավալ սոցիալական ծրագրեր, մյուս կողմից՝ դրանց նկատմամբ արձագանքը մնում է զուսպ, երբեմն նույնիսկ՝ բացասական ու չգնահատված։ Սա արդեն մտորելոի տեղիք է տալիս ու պատահական չէ․ մենք գործ ունենք ոչ միայն քաղաքական կամ տնտեսական, այլև խորապես հոգեբանական ու մշակութային երևույթի հետ։Այս համատեքստում հաճախ հիշատակվում են առանձին բարեգործական նախաձեռնություններ, օրինակ՝ Գագիկ Ծառուկյանի կողմից կատարված օգնությունները, որոնք ակտիվորեն լուսաբանվել են Կենտրոն հեռուստաալիքի եթերներում։ Ասենք Ռոզա Ծառուկյանը օգնել է մի ընտանիքի` կլոր տարին այդ մասին է խոսվում։ Այդպիսի պատմությունները հուզական են, անմիջական, հեշտ ընկալվող։ Դրանք ունեն կոնկրետ հերոս և կոնկրետ արդյունք՝ փրկված կյանք, լուծված խնդիր։ Սակայն այստեղ է առաջանում հիմնական հարցը․ արդյո՞ք հասարակությունը նույն չափով գնահատում է այն, ինչ արվում է համակարգային մակարդակում։
Պետության իրականացրած սոցիալական ծրագրերը, ի տարբերություն անհատական բարեգործության, ուղղված են ոչ թե մեկ կամ մի քանի մարդու, այլ հազարավորների և անգամ հարյուր հազարավորների կյանքի բարելավմանը։ Հայաստանում վերջին տարիներին իրականացվել են մի շարք կարևոր նախաձեռնություններ՝ սոցիալական աջակցության ծրագրերի ընդլայնում,
կենսաթոշակների բարձրացում,
բժշկական ծառայությունների հասանելիության մեծացում, ենթակառուցվածքների զարգացում՝ ճանապարհներ, բանակ, դպրոցներ, մանկապարտեզներ։
Սրանք լուռ, բայց խորքային փոփոխություններ են։ Դրանք չեն ուղեկցվում ամենօրյա աղմուկով, չեն դառնում սենսացիոն վերնագրեր, սակայն դրանց ազդեցությունը երկարաժամկետ է և համակարգային։ Անկախության տարիներից ի վեր այսչափ բարենորոգումներ չեն եղել։
Հասարակության մի հատված, սակայն, հակված է այս ամենը ընկալել որպես «պարտադիր» կամ «ինքնըստինքյան» կատարվող գործընթաց։ Այստեղ է խնդիրը․ երբ լավը չի գնահատվում, այն սկսում է արժեզրկվել։ Իսկ երբ արժեզրկվում է, կորում է նաև առաջընթացի զգացողությունը։ Շատերը մատնանշում են պետական "ահռելի" պարքերը, երբ դա ընդամենը անհայտ ճանապարհներով հարստացած օլիգարխների կարողությունից էլ քիչ է։
Միևնույն ժամանակ, չի կարելի անտեսել քննադատության դերը։ Առողջ հասարակությունը պետք է կարողանա մատնանշել թերությունները, պահանջել ավելի լավ կառավարում, ավելի արդյունավետ ծրագրեր։ Սակայն քննադատությունը պետք է լինի կառուցողական, ոչ թե վերածվի մշտական ժխտման։ Այս հարցերը քննարկելու փոխարեն խորհրդարանի ընդիմության աթոռները թափուր են։
Այսօր մեզ անհրաժեշտ է նոր մշակույթ՝ գնահատելու նոր իրողությունները։ Անկախության երեք տասնամյակից հետո էլ կախյալ վիճակում ենք, պատճառները տարբեր են, ոմանք դա անում են զուտ պահպանելու կուտակած հարստությունը։
Այսօր պետական ծրագրերը քան երբևէ տեսանելի են դառնում ոչ թե քարոզչությամբ, այլ արդյունքներով, իսկ քաղաքացին իրեն զգում է ոչ թե դիտորդ, այլ մասնակից։
Պետք է հստակ հասկանալ՝ պետությունը վերացական միավոր չէ։ Դա մեր համատեղ ջանքերի արդյունքն է։ Երբ իրականացվում են սոցիալական ծրագրեր, կառուցվում են ճանապարհներ, բարելավվում է առողջապահական համակարգը, դա կատարվում է մեր իսկ ստեղծած ռեսուրսներով և մեր ապագայի համար։
Հետևաբար, նեցուկ լինել պետությանը չի նշանակում անտեսել խնդիրները։ Դա նշանակում է՝ տեսնել ամբողջ պատկերը։ Գնահատել արվածը, միաժամանակ պահանջել ավելին։
Որովհետև միայն այն հասարակությունն է առաջ գնում, որը ոչ միայն քննադատում է, այլ նաև կարողանում է արժևորել արվածը ու շարժվել առաջ։
Գ.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Thursday, 19 March 2026

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱՐԴԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՆՄԱՆ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ

 

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԱՐԴԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՆՄԱՆ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ

1921 Թ. ՌՈՒՍ-ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՉԵՂԱՐԿՈՒՄԸ ԵՎ 1920 Թ. ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 22-Ի ՎԻԼՍՈՆԻ ԻՐԱՎԱՐԱՐ ՎՃՌԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ՀԱՐՑԸ


Հայաստանյան լրատվական դաշտում հազվադեպ են հայտնվում նյութեր, որոնք վերաբերում են ոչ միայն պատմությանը, այլև այդ պատմության իրավական վերանայման փորձերին։ Այս հրապարակումը հենց այդպիսի նախաձեռնության մասին է։

Խոսքը վերաբերում է մեկ դար առաջ կնքված փաստաթղթերին՝ 1921 թ. Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերին, որոնք ձևավորել են Թուրքիայի և Հարավային Կովկասի ներկայիս սահմանների հիմքը։

Այս թեման երկար տարիներ քննարկվել է հիմնականում պատմական և քաղաքական հարթակներում։ Սակայն առաջին անգամ փորձ է արվում այն տեղափոխել նաև իրավական դաշտ։

Ռուսաստանի քաղաքացի, հասարակական գործիչ Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանը մի քանի տարի առաջ դիմել է Ռուսաստանի իշխանությունների բարձրագույն ատյաններին, իսկ պատասխաններ ստանալուց հետո՝ նաև դատարաններին՝ վիճարկելու այդ պայմանագրերի իրավական հիմքերը։ Գործը անցել է մի շարք դատական ատյաններով՝ հասնելով մինչև բարձրագույն մակարդակներ։

Չնայած հայցերի մերժմանը՝ Անտոնով-Միրզախանյանը համոզված է, որ այդ որոշումները փակուղի չեն ստեղծել։ Ընդհակառակը՝ դրանք հնարավորություն են տվել անցնելու հաջորդ փուլ՝ դիմելու միջազգային իրավական հարթակներ։ Այսօր նա արդեն հարցը բարձրացրել է միջազգային կառույցներում, իսկ Հայաստանում հիմնադրել է նոր հասարակական նախաձեռնություն՝ «Վիլսոնյան Հայաստան» անվամբ։

Ստորև ներկայացնում ենք մեզ հետաքրքրող հարցերի վերաբերյալ Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի թիմակիցների պարզաբանումները։


– Ինչպե՞ս առաջացավ գաղափարը՝ վիճարկել 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը։

– Տարիներ շարունակ ուսումնասիրել ենք այդ պայմանագրերի պատմափաստագրական և իրավական հիմքերը։ Ժամանակի ընթացքում համոզվել ենք, որ դրանց շուրջ կան բազմաթիվ հարցեր, որոնք երբեք չեն քննվել իրավական դաշտում։ Այդտեղից էլ ծնվեց գաղափարը՝ փորձել խնդիրը տեղափոխել իրավական հարթություն։

Որպես որոշակի նախադրյալ կարելի է դիտարկել նաև 1995 թ. ՌԴ Պետդումայի կողմից Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության ճանաչումն ու դատապարտումը։

Հաշվի առնելով նաև Թուրքիայի ներկայիս հակահայ քաղաքականությունը Հարավային Կովկասում, Արցախում իրականացված գործողությունները, վարձկանների և արգելված միջոցների կիրառման վերաբերյալ մեղադրանքները, ինչպես նաև Արցախի հայաթափումը՝ անհրաժեշտություն առաջացավ հետևողական լինել և փորձել հասնել հայ ժողովրդի շահերը խախտող, ըստ մեզ՝ ոչ լեգիտիմ պայմանագրերի չեղարկմանը։


– Ինչո՞ւ որոշեցիք սկսել հենց Ռուսաստանի դատարաններից։

– Քանի որ այդ պայմանագրերի տակ առկա են բոլշևիկյան Ռուսաստանի ղեկավարների ստորագրությունները, դիմեցինք ՌԴ իշխանություններին՝ հաշվի առնելով, որ ներկայիս Ռուսաստանը հանդիսանում է այդ պետության իրավահաջորդը։ Նրանց պատասխաններից հետո դիմեցինք դատարաններ։

ՌԴ ԱԳՆ-ն իր պատասխանում նշել է, որ նման հարցերը պետք է դիտարկվեն պատմական համատեքստում, ինչպես նաև հետագա պայմանագրային պրակտիկայի և ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ձևավորված իրավիճակի շրջանակում։ Ընդգծվել է նաև, որ խաղաղության և սահմանների մասին պայմանագրերը չեն կարող միակողմանիորեն դադարեցվել՝ առանց լուրջ իրավական հետևանքների։


– Ինչպե՞ս արձագանքեցին դատարանները ձեր հայցերին։

– Դատարանները հիմնականում նույն հիմնավորմամբ մերժեցին հայցերը՝ նշելով, որ իրավասու չեն քննարկելու 1921 թվականին կնքված միջազգային պայմանագրերի վերանայման հարցը։ Բացի այդ, նշվեց, որ ներկայացված հայցը չի ապացուցում անձնական իրավունքների անմիջական խախտում։

Գործը անցել է բոլոր ատյաններով՝ շրջանային, վերաքննիչ, վճռաբեկ, Գերագույն և Սահմանադրական դատարաններ, որոնք փաստացի արձանագրել են, որ ՌԴ դատական համակարգը իրավասու չէ նման հարցեր քննարկել և առաջարկել են դիմել միջազգային ատյաններ։


– Այդ որոշումները հիասթափեցրե՞ցին ձեզ։

– Ոչ։ Դրանք սպասելի էին, սակայն միևնույն ժամանակ հնարավորություն տվեցին անցնելու հաջորդ փուլին՝ միջազգային կառույցներին դիմելուն։


– Ձեր գործունեության ընթացքում ի՞նչ դժվարությունների եք բախվել։

– Բախվել ենք տարբեր խոչընդոտների՝ ներառյալ կազմակերպչական խնդիրներ, ինչպես նաև Ռուսաստանի քաղաքացիությունից զրկելու որոշում, որը ներկայումս ևս վիճարկվում է դատարաններում։


– Ի՞նչ նպատակներ է հետապնդում «Վիլսոնյան Հայաստան» կազմակերպությունը։

– Մեր հիմնական նպատակը մնում է նույնը՝ հասնել Վիլսոնի իրավարար վճռի կիրառմանը։


– Ինչո՞ւ ստեղծվեց «Վիլսոնյան Հայաստան» նախաձեռնությունը։

– Երբ հասկացանք, որ հարցը պետք է տեղափոխվի միջազգային հարթակ, անհրաժեշտ դարձավ կազմակերպչական հիմք ստեղծել։ Այդպես էլ հիմնադրվեց նախաձեռնությունը, որը հիմնվում է ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի 1920 թ. նոյեմբերի 22-ի իրավարար որոշման վրա և նպատակ ունի պահանջել այդ իրավական ժառանգության ճանաչումն ու կիրառումը։

Մենք քաղաքական նպատակներ չենք հետապնդում և չենք գործում որևէ պետության կամ ժողովրդի դեմ։ Մեր նպատակը բացառապես հայ ժողովրդի իրավական շահերի պաշտպանությունն է։


– Այսօր որտե՞ղ է գտնվում գործընթացը։

– Հայցադիմումներ են ներկայացվել միջազգային կառույցներին, այդ թվում՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան և ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտե։ Վերջինս արդեն ընդունել է դիմումը վարույթ, ինչը կարևոր առաջընթաց է։


– Ի՞նչ արդյունք եք ակնկալում։

– Գործընթացը դեռ ընթացքի մեջ է, և այս փուլում չենք ցանկանում մանրամասներ հրապարակել։ Կարող ենք միայն նշել, որ այս հարցը վաղ թե ուշ պետք է ստանա իրավական գնահատական։


– Ի՞նչպիսի՞ աջակցություն եք ակնկալում։

– Առաջին հերթին՝ տեղեկացվածություն։ Կարևոր է, որ թեման լայնորեն քննարկվի։


– Արդյոք այս պայքարը դարձել է անձնական առաքելություն։

– Այո՝ որոշ չափով։ Ունենք նաև բազմաթիվ համակիրներ Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Սա միայն իրավական հարց չէ, այլ նաև պատմական հիշողության և արդարության խնդիր։


– Ինչպե՞ս կավարտվի այս գործընթացը։

– Դա ցույց կտա ժամանակը։ Սակայն համոզված ենք, որ պատմական արդարության հարցերը չեն անհետանում․ դրանք կարող են ժամանակավորապես լռել, բայց անպայման վերադառնում են միջազգային օրակարգ։


Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի թիմակիցները նշում են նաև, որ գործընթացը դեռ սկզբնական փուլում է, և առաջիկայում հնարավոր է հրապարակվեն նոր փաստաթղթեր ու իրավական նյութեր, որոնք ավելի ամբողջական պատկեր կստեղծեն։

Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ



Պատմական ներկայացվածություն․ հայերը Նիդերլանդների համայնքային խորհուրդներում

 ԹԱՐՄԱՑՎՈՂ









🇦🇲
Պատմական ներկայացվածություն․ հայերը Նիդերլանդների համայնքային խորհուրդներում
Ուժեղ համայնքը ներկայանում է այնտեղ, որտեղ որոշումներ են կայացվում՝ առաջնորդության, ներգրավվածության և պատասխանատվության միջոցով։
Հպարտությամբ շնորհավորում ենք մարտի 18-ին տեղի ունեցած տեղական մարմինների ընտրություններում հայ համայնքի այն ներկայացուցիչներին, ովքեր ընտրվել են Նիդերլանդների տարբեր համայնքների ավագանիներում։ (Նախնական տվյալներով) այս անգամ ընտրվել է 7 թեկնածու՝ ինչը վկայում է աճող մասնակցության և վստահության մասին։
👏 Շնորհավորում ենք՝
▪️ Արշակ Մազլումյան – Էնկհաուզեն
▪️ Գոհարիկ Սարյան – Բաարն

▪️ Դավիթ Սարգսյան – Դելֆտ
▪️ Լուսինե Բախշյան – Հեմստեդե
▪️ Արտակ Գրիգորյան – Ռոսենդալ
▪️ Լիլիթ Զելցբուրգ – Զաանստադ
Սակայն սա վերջնակետը չէ։
FAON: Federation of Armenian Organisations in The Netherlands-ի քարտուղար Ինգա Դրոստի (Inge Drost )մեկնաբանությամբ՝
🔹 Նրանք, ովքեր դեռևս անմիջապես չեն ընտրվել, հնարավորություն ունեն անցնելու նախապատվության ձայների հաշվարկից հետո։
🔹 Բացի այդ, որոշ թեկնածուներ կարող են միանալ ավագանուն, եթե իրենց կուսակցությունները ներգրավվեն համայնքային գործադիր մարմնում (B&W)։
👉 Այսինքն՝ ներկայացվածությունը դեռ կարող է աճել։
Այս զարգացումը ևս մեկ անգամ ընդգծում է․
Նիդերլանդների հայ համայնքը ոչ միայն տեսանելի է, այլև ազդեցիկ և ակտիվորեն ներգրավված է հասարակության զարգացման գործընթացում։
Մաղթում ենք բոլոր ընտրված և ապագա ավագանու անդամներին հաջողություն, իմաստություն և հաստատակամություն իրենց պատասխանատու առաքելության մեջ։
Միասին կառուցում ենք կամուրջներ։ Միասին կերտում ենք ապագա։ 🇳🇱🤝🇦🇲
🇳🇱 Historische vertegenwoordiging: Armeniërs in Nederlandse gemeenteraden
Een sterke gemeenschap laat zich zien waar beslissingen worden genomen — door leiderschap, betrokkenheid en verantwoordelijkheid.
Met trots feliciteren wij de vertegenwoordigers van de Armeense gemeenschap die zijn verkozen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart in verschillende gemeenten in Nederland. (Onder voorbehoud) zijn er dit keer 7 gekozen kandidaten - een duidelijk teken van groeiende participatie en vertrouwen.
👏 Gefeliciteerd aan:
▪️ Arshak Mazloumian – Enkhuizen
▪️ Goharik Sarian – Baarn

▪️ David Sarkisian – Delft
▪️ Lusine Bakhshyan – Heemstede
▪️ Artak Grigoryan – Roosendaal
▪️ Lilit Zeltzburg – Zaanstad
Maar dit is nog niet het eindpunt.
Volgens FAON-secretaris Inga Drost:
🔹 Kandidaten die nog niet direct gekozen zijn, maken nog kans via de voorkeursstemmen.
🔹 Daarnaast kunnen sommigen alsnog toetreden tot de gemeenteraad als hun partij deelneemt aan het college van B&W.
👉 Dit betekent dat de vertegenwoordiging nog verder kan groeien.
Deze ontwikkeling onderstreept opnieuw:
de Armeense gemeenschap in Nederland is niet alleen zichtbaar, maar ook invloedrijk en actief betrokken bij de samenleving.
Wij wensen alle gekozen en toekomstige raadsleden veel succes, wijsheid en doorzettingsvermogen in hun belangrijke werk.
Samen bouwen we bruggen. Samen bouwen we aan de toekomst. 🇳🇱🤝🇦🇲