Նիդերլանդական օրագրի բարեկամների աստղաբույլում իր առանձնահատուկ ու արժանավոր տեղն ունի Նորայր Զուլոյանի (Norayr Zuloyan ) ղեկավարած «Ինտերկապ» բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը։ Մեր բարեկամությունը ձևավորվել է ոչ միայն համատեղ նախաձեռնությունների, այլև ընդհանուր արժեհամակարգի հիման վրա՝ հայրենասիրության, մշակույթի պահպանման և ազգային հիշողության հանդեպ պատասխանատվության գիտակցումով։
«Ինտերկապի» եռանդուն ջանքերի և նվիրումի շնորհիվ Նիդերլանդների Ասեն քաղաք տեղափոխվեց և տեղադրվեց Հայոց ցեղասպանության զոհերին նվիրված առաջին խաչքար հուշարձանը՝ դառնալով հիշողության, արժանապատվության և պատմական արդարության խորհրդանիշ։ Եվրոպական տարբեր քաղաքներում տեղադրված հուշարձաններն ու կյանքի կոչված բազմաթիվ այլ նախաձեռնություններ վկայում են կազմակերպության հետևողական, սկզբունքային և առաքելական գործունեության մասին։ Սակայն այդ մասին չէ թեման։
ԻՆՏԵՐԿԱՊԸ սահմանել է «Լոռվա ասպետ» պատվավոր կոչումը, որին մինչ օրս արժանացել են 33 պատվարժան անհատներ՝ իրենց գործունեությամբ Լոռու և ընդհանրապես հայ մշակույթի ու հանրային կյանքի մեջ նշանակալի հետք թողած մարդիկ։
Այսօր «Լոռվա ասպետներից» մեկի՝ աշխարհահռչակ վավերագրական կինոռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան, համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի դասական Արտավազդ Փելեշյանի ծննդյան օրն է։
Հայաստանի ժողովրդական արտիստ, Ռուսաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ, Ֆրանսիայի SCAM-ի անդամ՝ նա իր ստեղծագործական ուղով դարձել է հայ և համաշխարհային մշակույթի հարստացման վառ ու անժամանցելի խորհրդանիշ։ Նրա ֆիլմերը պարզապես կինո չեն․ դրանք մտածողության ձև են, ժամանակի ու հավերժության միջև խորունկ երկխոսություն, մարդկային հիշողության ու զգացողության եզակի արտահայտություն։
Մեր բարեկամությունը «Ինտերկապի» հետ նաև այսպիսի մեծությունների արժևորումն ու մեծարումը կիսելու գիտակցված ընտրություն է։ Երբ գնահատվում են մշակույթի հսկաները, երբ արվեստը դառնում է ազգային ինքնության ամրակուռ հենասյուն, այնտեղ են ձևավորվում իսկական ու ամուր բարեկամություններ։
Սրտանց շնորհավորում ենք Մաեստրոյին՝ ծննդյան տարեդարձի առիթով` մաղթելով առողջություն, ստեղծագործական նոր վերելքներ և անսպառ ներշնչանք։
Նրա ստեղծագործական ճանապարհը հայ և համաշխարհային մշակույթի հարստացման վառ օրինակ է։
Շնորհավոր ծնունդդ, Մաեստրո՛
Մեծ սիրով ներկայացնում ենք Նիդերլանդական օրագրի ակնարկը` կինոյի մեծ վարպետի մասին։
Արտավազդ Փելեշյան. Տիեզերական մոնտաժի պոետը
Համաշխարհային վավերագրական կինոյի պատմության մեջ կան անուններ, որոնք չեն տեղավորվում ոչ մի հոսանքի, ոչ մի դպրոցի սահմաններում։ Արտավազդ Փելեշյանը նրանցից է։ Նրա կինոն ոչ թե պատմում է, այլ խորհում։ Ոչ թե արձանագրում է իրականությունը, այլ վերաձևակերպում այն՝ վերածելով տիեզերական ռիթմի, ժամանակի և մարդու ճակատագրի մասին փիլիսոփայական մեդիտացիայի։
Փելեշյանի արվեստի առանցքը մոնտաժն է՝ սակայն ոչ դասական իմաստով։ Եթե խորհրդային մոնտաժի ավանդույթը՝ սկսած Սերգեյ Էյզենշտեյն-ից մինչև Ձիգա Վերտով, կառուցված էր կադրերի բախման, գաղափարական լարում ստեղծելու վրա, ապա Փելեշյանը ձևակերպեց իր տեսությունը՝ «հեռավորության մոնտաժ»։ Նրա պատկերային մտածողության մեջ կադրերը փոխազդում են ոչ թե անմիջական հարևանությամբ, այլ տարածական և ժամանակային հեռավորությամբ՝ ստեղծելով ներքին արձագանքների համակարգ։
Այս մեթոդը լավագույնս դրսևորվում է նրա նշանավոր ֆիլմերում՝ «Մենք», «Տարվա եղանակները», «Մեր դարը»։ Այստեղ մարդը ներկայացված չէ որպես առանձին անհատ, այլ որպես հավաքական էություն՝ բնության, պատմության և տիեզերքի հետ անքակտելի կապի մեջ։ Նրա կինոն զերծ է բառերից, բայց լի է երաժշտականությամբ. ձայնն ու պատկերը միահյուսվում են այնպես, որ հանդիսատեսը դառնում է ոչ թե դիտորդ, այլ համահեղինակ։
Փելեշյանի ֆիլմերում բնությունը չի ծառայում որպես ֆոն։ Այն գործող սուբյեկտ է։ Լեռնային գետերի հեղեղումները, ձնահյուսերի թափը, մարդկանց ու կենդանիների շարժումը վերածվում են ռիթմիկ, գրեթե սիմֆոնիկ կառուցվածքների։ Նրա կադրերը հիշեցնում են երաժշտական պարտիտուրա, որտեղ յուրաքանչյուր պատկեր ունի իր տեղն ու լռության իր չափաբաժինը։
Այսօր, երբ վավերագրական կինոն հաճախ ձգտում է արագ ռեակցիայի և տեղեկատվական հագեցվածության, Փելեշյանի գործերը հիշեցնում են այլ ճանապարհի մասին՝ դանդաղ, խորասուզված, մտավոր։ Նրա արվեստը պահանջում է ժամանակ և ուշադրություն, սակայն պարգևատրում է՝ բացելով մարդկային գոյության համընդհանուր չափումները։
Հայաստանից աշխարհ՝ նրա ստեղծագործական ճանապարհը դարձել է մշակութային կամուրջ։ Նա Հայաստանի ժողովրդական արտիստ է, Ռուսաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, պետական մրցանակների դափնեկիր, միջազգային կինեմատոգրաֆիական միությունների անդամ։ Սակայն այս բոլոր տիտղոսներից անդին՝ Փելեշյանը նախ և առաջ մտածող է, ով կինոն վերածեց տեսողական փիլիսոփայության։
Արտավազդ Փելեշյանի արվեստը չի պատկանում միայն մեկ ազգի կամ ժամանակաշրջանի։ Այն համամարդկային է՝ ինչպես լեռները, որոնցից ծնվել է, և ինչպես տիեզերքը, որի ռիթմը նա փորձեց որսալ կինոժապավենի վրա։
«Ոսկե սերունդ» ընկերային-կրթական ամառային ճամբարը Հայաստանում իրականացվող այն եզակի ծրագրերից է, որ նախատեսված է 63–75 տարեկան սոցիալապես անապահով, միայնակ տարեցների համար: Հինգ օր գեղատեսիլ Ծաղկաձորի հանգստյան տներից մեկում նրանք հնարավորություն են ստանում առօրյա հոգերից ու խնդիրներից կտրվելու և իրենց տարեկիցների հետ վայելելու ճամբարային օրերը՝ երգով ու պարով, առավոտյան մարզանքով և տարատեսակ դասընթացներով: Անմոռանալի օրեր, որոնց ընթացքում նրանք շրջապատված են լինում ուշադրությամբ ու ջերմությամբ:
Ճամբարային այդ մի քանի օրերը օգնում են հասկանալ, որ տարիքը դատավճիռ չէ, որ նրանք միայնակ չեն, որ հասուն տարիքում ևս հնարավոր է պարել, երգել, սովորել նոր հմտություններ և թեթևացնել առօրյա հոգերը:
Ծրագիրը նաև երկու սերունդների՝ ավագի և կրտսերի ինքնատիպ հանդիպման վայր է. հասունության ու երիտասարդության ժամադրավայր: Որպես կամավորներ՝ ծրագրին մասնակցող հայաստանյան համալսարանների ուսանողները դառնում են տարեցների ոչ միայն ամենօրյա ուղեկիցներն ու հոգատարության առանցքը, այլև տարիների փորձառությամբ «հարստացած» մարդիկ, որոնց միջոցով տարեցները կյանքին նայում են այլ աչքերով:
2026 թվականի ամառը «Միասին» համահայկական ՀԿ-ն՝ «Ոսկե սերունդ» ամառային ճամբարի նախաձեռնողն ու հիմնական կազմակերպիչը, Ծաղկաձորում արդեն չորրորդ անգամ կիրականացնի այս ծրագիրը:
Լիայոյս լինելով, որ ընկերային ծրագրերի յաջողությունը ձևավորվում է համատեղ պատասխանատվության և գործընկերության միջոցով, «Միասին» ՀԿ-ն սիրով հրավիրում է միանալ «Ոսկե սերունդ» ծրագրին և աջակցել դրա իրականացմանը՝ նախընտրելի ձևաչափով՝ ֆինանսական, նյութական կամ ծառայությունների մասնակցությամբ:
Համագործակցության համար կարող եք կապ հաստատել՝
Հեռ.՝ (+374) 093 50 21 23
Էլ. փոստ՝ miasinhk2022@gmail.com
Ստեփանավան քաղաքի մանկատունը Հայոց ցեղասպանության հետևանքով որբացած երեխաների ապաստարաններից մեկն էր: Մշակույթի անվանի գործիչ, գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ (ռուսերենից՝ հայերեն և հակառակը), դերասան ու երգահան Գագիկ Շիրմազանյանը (Շիրմազան) հետաքրքիր տեղեկություններ է հաղորդել Ստեփանավանի մանկատների պատմությունից: Հիշեցինք դժնդակ տարիները, վեր հառնեց սովի ուրվականը, իմացանք, թե ինչպես հաղթահարվեցին սովն ու անասելի դժվարությունները: Այս ամենը, անշուշտ, կհետաքրքրի մեր ընթերցողներին:
Հայոց ցեղասպանությունից հետո Ամերիկյան բարեգործական ընկերության՝ Ամերկոմի (Մերձավոր Արևելքի օգնության կոմիտե, Near East Relief) որբանոցները շատ որբերի համար դարձան փրկության միակ ապաստարանը: Շատերի ճակատագրերն այստեղ «գրվեցին»: Հայաստանում առաջին որբանոցը բացվել է 1915 թ. նոյեմբերի 20-ին Ալեքսանդրապոլում:
1916 թ. Վրաստանի և Իմերեթի թեմի հայոց առաջնորդը դիմել է Կովկասի զորաճակատի փախստականների մասին հոգացող գլխավոր լիազորին՝ խնդրելով թույլ տալ Էջմիածնի մանկական ապաստարանից փախստական որբերին տեղափոխել Լոռի՝ Ստեփանավան: 1918 թ. Ստեփանավանում բացվել է ամերիկյան որբանոցը (հետագայում վերանվանվել է մանկատուն):
1918 թ. մայիսի 19-21-ը Ստեփանավանում է գտնվել հայ ազատագրական պայքարի ականավոր գործիչ, գեներալ-մայոր Անդրանիկ Օզանյանի ղեկավարած զորամիավորումը: Զորամասի կազմում եղած ռուս սպա Պյոտր Սիբիրցևը, պատմելով այդ օրերի մասին, գրել է, որ Ստեփանավանում եղել են մի քանի մանկատներ, որոնց ղեկավարները շփոթվել են հայկական զորամասի նահանջի մտքից: Անդրանիկի հետ խորհրդակցելուց հետո որոշվել է երեխաներին տեղափոխել Քոլագերան կայարան, իսկ այնտեղից՝ երկաթուղով Թիֆլիս: Մանուկներին ձիերի վրա կայարան են հասցրել զորամասի հեծյալները: Այդ որբ, հիվանդ ու սովալլուկ փոքրիկ մարդկանց Պյոտր Սիբիրցևը ներկայացրել է որպես Հայաստանի դժբախտության մարմնացում և տառապած հոգով կոչ է հղել աշխարհի մանուկներին. «Ոտքի՛ կանգնեցեք, բոլոր ժողովուրդների երեխանե՛ր, եթե հարցը կանտեսեն մեծահասակները, դուք ձեր ձեռքը մեկնեք նահատակվող Հայաստանին, փրկեք այնպիսի երեխաների, ինչպիսին դուք եք, որոնք ունեն ապրելու իրավունք, ինչպես դուք»:
Հայաստանի համար ծանր տարիներին՝ 1919 թ. հունիսի 1-ին, Բաթումում խարիսխ են նետել ամերիկյան երկու բեռնանավ՝ մոտ 10 հազար տոննա ցորենով և 619 տոննա լոբի ու սիսեռով, որոնք գնահատվում էին 2 միլիոն դոլար: Չորս օր անընդմեջ գնացքներով կենսատու բեռը տեղափոխվել է Հայաստան: Հունիսին կատարվել է ևս երեք առաքում՝ 11 հազար տոննա պարենամթերքով... Հոգևարքի մեջ հայտնված Հայաստանը սկսել է շնչել:
1919 թ. մայիսի 1-ից Ամերկոմին հանձնվել են 90 որբանոց և 10 հիվանդանոց՝ 13 942 որբերով (Վանից, Մուշից, Կարսից, Ալաշկերտից, Էրզրումից): 1920 թ. դեկտեմբերին Ամերկոմի որբանոցներում խնամվող երեխաների թիվը հասել է 18 500-ի: Կոմիտեն շարունակել է գործունեությունը մինչև 1929 թ.՝ մինչև երեխաների չափահաս դառնալը: 1922 թ. Ալեքսանդրապոլում հիմնվել է մանկատուն՝ 40 որբերի համար, իսկ Ստեփանավանում՝ նաև մսուր-մանկապարտեզ:
Խորհրդային տարիներին՝ 1923 թ., Կինբաժնի հատուկ հանձնաժողովը Երևանում հավաքել է 500 անապաստան երեխա, որոնցից 200-ը ընդունել է Ամերկոմը և ուղարկել Ստեփանավանի մանկատներ: Ստեփանավանի մանկատների սաները ակտիվ մասնակցություն են ունեցել քաղաքի միջոցառումներին: Մասնավորապես, 1925 թ. հուլիսի 5-ին Ստեփանավանում տեղի ունեցած պիոներական կազմակերպության 4-րդ տարեդարձի տոնակատարությանը բացի պիոներներից ներկա են եղել 900 Ամերկոմի որբեր:
1926 թ. Ամերիկյան կոմիտեի Ստեփանավանի բաժանմունքը վերջնականապես լուծարվել է, գրասենյակը տեղափոխվել է Գյումրի: Ամերկոմի կողմից զբաղեցրած բոլոր շենքերը հանձնվել են Լուսժողկոմատի մանկատնային բաժնին, որտեղ տեղափոխվել են 1000-ից ավելի մանկահասակ սաներ:
Մինչև 1929 թ. Ամերիկյան մանկատները դրսից ամսական ստացել են 150 հազար դոլարի օգնություն, որը շարունակվել է նաև հետագայում՝ ամսական 100 հազարի չափով: Տասնյակ հազարավոր որբեր շնորհիվ Ամերկոմի ոչ միայն փրկվեցին, այլև համեմատաբար ապահով անցկացրեցին 20-ականների սկզբի սովը, ստացան բավական լավ կրթություն, տիրապետեցին լեզուների, վարժվեցին արհեստներին, ծանոթացան քաղաքավարության ու վարվելակերպի կանոններին: Նրանցից շատերը դարձան մեր երկրին իսկապես պիտանի քաղաքացիներ:
1939 թ. օգոստոսի 15-ին Ստեփանավանում բացվել է Հայաստանի մանկատների 4-րդ օլիմպիադան, որին մասնակցել են Երևանի, Լենինականի (Գյումրի), Ստեփանավանի, Բայազետի, Քանաքեռի, Գորիսի մանկատների երգի-պարի խմբերը:
1960 թ. հունիսի 18-ին քաղաքային թիվ 1 մանկապարտեզի դահլիճում տեղի է ունեցել մանկատան ու մանկապարտեզի երեխաների ձեռքի աշխատանքների ցուցահանդես:
Լուսանկարում՝ Ստեփանավանի մանկատան սաներն են դաստիարակների և տեղացի բնակիչների հետ: Մանկատունը գտնվել է Ստեփանավանի ներկայիս համաբուժարանի տեղում:
Մենք՝ հայերս, հաճախ ամեն բան ծայրահեղացնում ենք։ Պարտությունը վերագրում ենք մեկ մարդու, մեկ օրվա, մեկ որոշման։ Բայց պատմությունը երբեք այդքան պարզ ու միաշերտ չի լինում։
Արցախյան վերջին պատերազմը մի օրում չսկսվեց և մենք մի օրում չպարտվեցինք։ Տարիներ շարունակ տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը փոխվում էր։ Ադրբեջանը համակարգված կերպով զինվում էր, նրա կողքին կանգնած էր հզոր բանակ ունեցող Թուրքիան։ Ռուսաստանը, որը մեզ համար համարվել է ռազմավարական գործընկեր, մահաբեր զենք էր վաճառում Ադրբեջանին։ Պատերազմը հասունացվել էր երկար ժամանակ, և դրա պատասխանատվությունը չի կարող սահմանափակվել մեկ անունով։
Այո՛, Նիկոլ Փաշինյանը ստանձնեց իշխանությունը մի փուլում, երբ գործընթացները արդեն ընթացքի մեջ էին։ Պատերազմի ավարտից հետո նա կանգնեց մի ընտրության առաջ՝ շարունակե՞լ պատերազմը՝ վտանգելով Հայաստանի պետականության գոյությունը, թե՞ փորձել կանգնեցնել արյունահեղությունը և փրկել այն, ինչ դեռ հնարավոր էր պահպանել։ Նա ընտրեց խաղաղության ճանապարհը։
Խաղաղություն ընտրելը միշտ չէ, որ հնչեղ, հաղթական կամ էմոցիոնալ որոշում է։ Երբեմն դա ցավոտ է, երբեմն՝ թյուրըմբռնված։ Դիտեցի օրվա կադրը, երբ Փաշինյանը Տրամփի հորդորով խաղաղության ֆորումին սեղմում է Ալիևի ձեռքը։ Հեշտ է՞ դա, իհարկե` ոչ։ Բայց երբ սահմանին զինվոր չի զոհվում, երբ մայրերը չեն ստանում սև լուր, դա արդեն պետականության պահպանման քաղաքականություն է։ Պետությունը պահելը երբեմն ավելի մեծ խիզախություն է պահանջում, քան պատերազմելը։
Սա էլ է քաղաքականություն։ Քաղաքականություն՝ որպես պատասխանատվություն, ոչ թե միայն հաղթական կոչերով։
Երեկ դիտում էի Օլիմպիական խաղերի կանանց գեղասահքի պարգևատրման արարողությունը։ Բարձրանում էր Միացյալ Նահանգների դրոշը, իսկ երկու կողմերում՝ Ճապոնիայի դրոշներն էին։ Դա այն նույն Ամերիկայի դրոշն էր, որի երկրի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին ատոմային ռումբեր նետվեցին Հիրոսիմայի և Նագասակիի վրա։ Պատմությունը ծանր է, ցավոտ, ողբերգական։
Բայց այսօր մարզուհիները կանգնած են նույն հարթակին։ Նրանք միմյանց ձեռք են սեղմում, ողջագուրվում են, շնորհավորում, միասին լուսանկարվում։ Սպորտն այստեղ դառնում է քաղաքականության բարձրագույն դրսևորում՝ մրցակցություն առանց ատելության, պայքար առանց ոչնչացման։
Ինչ կլիներ մեր դեպքում, երբ միասին կանգնած լինեինք թուրք մարզիկների հետ։
Խաղաղությունը քաղցր բան է։ Այն հեշտությամբ չի տրվում, հաճախ թանկ գին ունի, բայց դրա արժեքը անհամեմատելի է։ Մենք չենք կարող դարեդար ապրել մշտական թշնամանքի մեջ։ Ոչ մի ժողովուրդ չի զարգացել անընդհատ պատերազմի պայմաններում։ Զարգանում են նրանք, ովքեր կարողանում են ցավը վերածել դասի, պարտությունը՝ վերաիմաստավորման, իսկ թշնամությունը՝ սառնասրտության ու հաշվենկատ քաղաքականության։
Խաղաղությունը թուլություն չէ։ Դա գիտակցված ընտրություն է՝ հանուն ապագայի։ Հանուն այն երեխաների, ովքեր պետք է մեծանան ոչ թե ապաստարանների, այլ դպրոցների բակերում։ Հանուն այն զինվորի, որը պետք է տուն վերադառնա ողջ ու առողջ։ Հանուն այն պետության, որը պետք է ապրի, զարգանա և ամրապնդվի։
Պատմությունը մեզ մեկ պարզ ճշմարտություն է սովորեցնում՝ հավերժական թշնամիներ չկան, կան միայն հավերժական շահեր։ Իսկ մեր ամենամեծ շահը Հայաստանի Հանրապետությունն է։
Հայաստանի չեմպիոնը՝ FC Noah -ն շարունակում է իր եվրոպական առաջընթացը։
Փետրվարի 19-ին Երևանում կայացած հանդիպումը դարձավ հայկական ֆուտբոլի հերթական հիշարժան էջը։ ՈՒԵՖԱ Կոնֆերենցիաների լիգայի անցումային փլեյ-օֆֆի առաջին խաղում մեր թիմը հյուրընկալեց հոլանդական ճանաչված ակումբին՝ AZ Alkmaar թիմիբ։ Երկրորդ խաղակեսի մեկնարկին Հովհաննես Համբարձումյանի դիպուկ հարվածը բացեց հանդիպման հաշիվը՝ պարգևելով հազարավոր երկրպագուների ուրախության ու հպարտության աննկարագրելի պահեր։
Այժմ ամեն ինչ որոշվելու է Նիդերլանդներում։
Փետրվարի 26-ին, ժամը 21:00-ին, Ալկմար քաղաքում մեր թիմին սպասվում է պատասխանատու ու ճակատագրական հանդիպում։ Մրցավայրը՝ AFAS Stadion։ Առաջին խաղում ձեռք բերված նվազագույն առավելությունը պետք է պահպանել արտագնա բարդ մթնոլորտում։ Սա պարզապես հերթական հանդիպում չէ. սա հայկական ֆուտբոլի հեղինակության, պայքարի ու կամքի փորձություն է եվրոպական բեմում։
Հոլանդական ֆուտբոլը հայտնի է իր արագությամբ, կազմակերպվածությամբ և ճնշմամբ, սակայն «Նոան» արդեն ապացուցել է, որ կարող է մրցել ցանկացած մրցակցի հետ։ Մեր թիմը խաղադաշտ է դուրս գալիս ոչ միայն իր անունից, այլ ամբողջ Հայաստանի անունից։
Հատուկ դերակատարում կունենա նաև Նիդերլանդների հայկական համայնքը։ Ալկմարում սպասվում է հայկական եռագույնի ներկայություն, ձայներ, որոնք կլցնեն մարզադաշտը հավատով ու վստահությամբ։ Եվրոպական հողի վրա մեր ֆուտբոլիստները մենակ չեն լինելու․ նրանց թիկունքին կանգնած է հայրենիքից հեռու, բայց սրտով միշտ Հայաստանի հետ ապրող հայությունը։
Կհաջողվի՞ պահպանել առավելությունը և պատմական քայլ կատարել դեպի հաջորդ փուլ։ Պատասխանը կտա խաղադաշտը։ Բայց մի բան արդեն հստակ է՝ «Նոան» նվաճել է հայ երկրպագուի հավատը։
Փետրվարի 26-ը կարող է դառնալ ևս մեկ հիշարժան էջ հայկական ֆուտբոլի պատմության մեջ։
Ուտրեխտ (Նիդերլանդներ): Հայաստանի ժամանակակից արվեստի ցուցադրումը վերջին տարիներին ակտիվորեն դուրս է գալիս համաշխարհային ասպարեզ՝ գրավելով քննադատների, հավաքորդների և արվեստասերների ուշադրությունը: Այս գործընթացում կարևոր դերակատարություն ունի Նիդերլանդներում գործող ARAR Gallery-ն, որը հիմնադրվել է հայազգի Աշոտ Խալաֆյան-ի կողմից:
Հայաստանի արվեստի պատմությունը արմատավորված է հազարամյակների խորքերում՝ սկսած խաչքարերից ու մանրանկարչությունից մինչև միջնադարյան որմնանկարներ: Սակայն վերջին տասնամյակներում երկրի ժամանակակից մշակութային ստեղծագործությունները սկսել է արժանանալ համաշխարհային ուշադրությունը՝ ոչ միայն որպես ազգային ժառանգության շարունակություն, այլև որպես ինքնուրույն, դինամիկ և գլոբալ նոր միավորի: Այս գործընթացի առանցքային դերակատարներից մեկը Նիդերլանդների Ուտրեխտ քաղաքում գործող ARAR Gallery-ն է, որը փետրվարի 13-ին Artnet News-ի էջերում ստացել է լայնածավալ ուշադրություն՝ «This Dutch Gallery Is Bringing New Eyes to Armenia’s Contemporary Art Scene» հոդվածով:
Աշոտ Խալաֆյանի կողմից հիմնադրված ARAR-ը (որը հայերեն «արարել» բառից է առաջացել՝ «ստեղծել») ոչ միայն ցուցադրում է հայ նկարիչների աշխատանքները, այլև դրանք տեղավորում է համաշխարհային ժամանակակից արվեստի համատեքստում: «Մենք հայկական արվեստը չենք ներկայացնում որպես ինքնուրույն, առանձին կատեգորիա, - ընդգծում է Խալաֆյանը: Մեր խնդիրն է ստեղծել շարունակականություն, տեսանելիություն և երկարաժամկետ ենթակառուցվածք»:
Ի տարբերություն շատ տարածաշրջանային պատկերասրահների, ARAR-ը խուսափում է էթնիկ կամ ազգային շրջանակներում սահմանափակվելուց: Այստեղ ցուցադրվում են տարբեր միջոցներով և ոճերով աշխատող նկարիչներ՝ նույնիսկ լուսանկարիչներ:
Օրինակ՝ Հասմիկ Խալաֆյանի ծաղկային նատյուրմորտները (ինչպես «DaVinci Sunflower», 2024 թ.) համադրում են հայկական դեկորատիվ ավանդույթները հոլանդական ոսկե դարի նկարչության հետ՝ ստեղծելով էմոցիոնալ խորությամբ լի գործեր: Անահիտ Միրիջանյանի ոճավորված ֆիգուրատիվ նկարները (օրինակ՝ «Gurten de Sinne», 2017 թ.) խորանում են միֆոլոգիայի, զգայականության և հուզական փորձառության մեջ՝ ստեղծելով շքեղ, գրավիչ վիզուալներ: Սերգեյ Խաչատրյանի մասամբ աբստրակտ լանդշաֆտները բացահայտում են հոգեբանական խորքեր, իսկ Տիգրան Վարդիկյանի ֆանտաստիկ կոմպոզիցիաները հուշում են ընդարձակ պատմվածքների մասին: Լուսանկարիչ Արամ Խալաֆյանի աշխատանքները, իրենց հերթին, նկարչության տեսողական և նյութական լեզվի հետ երկխոսության մեջ են մտնում:
Պատկերասրահի ամենաառանձնահատուկ նախաձեռնություններից մեկը wearable art-ի ուղղությունն է՝ սահմանափակ թողարկման մետաքսե հագուստներ (հիմնականում շարֆեր), որոնք հիմնված են նկարիչների օրիգինալ աշխատանքների վրա: Այս իրերը համարակալված են, ունեն իսկության վկայագիր և թույլ են տալիս արվեստը դուրս բերել պատկերասրահի պատերից՝ այն դարձնելով առօրյա կյանքի մաս: Այս մոտեցումը ոչ միայն ընդլայնում է հասանելիությունը, այլև արվեստը դարձնում է ավելի դինամիկ և մոտեցված լայն հանրությանը:
Artnet-ի հոդվածը ընդգծում է, որ ARAR-ի գործունեությունը համընկնում է ոչ արևմտյան շրջանների նկատմամբ աճող հետաքրքրության հետ՝ երբ քննադատներն ու հավաքորդները ավելի ու ավելի են փնտրում նոր անուններ ու գործեր: Պատկերասրահի նպատակը, ըստ հիմնադրի, «կայուն էկոհամակարգ» ստեղծելն է, որտեղ հայ նկարիչները միջազգայնորեն ճանաչվեն, լուրջ հավաքորդներ գտնեն և տեղավորվեն ժամանակակից արվեստի լայն շրջանակում:
Այսօր, երբ Հայաստանի ժամանակակից արվեստը դուրս է գալիս տեղական սահմաններից և ստանում է գլոբալ հարթակներ, ARAR Gallery-ն դառնում է այդ գործընթացի խորհրդանիշներից մեկը՝ ապացուցելով, որ ազգային ինքնությունը կարող է լինել ոչ թե սահմանափակում, այլ հզոր աղբյուր համաշխարհային ստեղծագործական երկխոսության համար:
Hay Azian
Մանրամասներ ARAR Gallery-ի մասին՝ arargallery.com կայքում կամ Artnet-ի պրոֆիլում:
Նկարներում. 🟢Anahit Mirijanyan, Gurten de Sinne (2017). Courtesy of ARAR Gallery. 🟢Courtesy of ARAR Gallery. 🟢 Khalafyan, DaVinci Sunflower (2024). Courtesy of ARAR Gallery.
Armenian Contemporary Art in the Spotlight Internationally: Utrecht’s ARAR Gallery Featured in Artnet
19.02.2026 / Niderlandi Oṛagir (Dutch Diary)
Utrecht (Netherlands): In recent years, the presentation of Armenia’s contemporary art has been actively stepping onto the global stage, attracting the attention of critics, collectors, and art enthusiasts alike. A key player in this process is ARAR Gallery, operating in the Netherlands and founded by Armenian-origin Ashot Khalafyan.
Armenia’s art history is deeply rooted in millennia — from khachkars and miniature painting to medieval frescoes. Yet over the past decades, the country’s contemporary cultural creations have begun to garner worldwide attention — not merely as a continuation of national heritage, but as an independent, dynamic, and globally relevant force. One of the central figures in this process is ARAR Gallery in Utrecht, Netherlands, which on February 13 received extensive coverage in Artnet News under the headline “This Dutch Gallery Is Bringing New Eyes to Armenia’s Contemporary Art Scene.”
Founded by Ashot Khalafyan, ARAR (derived from the Armenian verb “ararel” meaning “to create”) not only exhibits works by Armenian artists but also situates them firmly within the context of global contemporary art. “We do not present Armenian art as an isolated or separate category,” Khalafyan emphasizes. “Our task is to create continuity, visibility, and long-term infrastructure.”
Unlike many regional galleries, ARAR avoids confinement to ethnic or national frameworks. Here, artists working in diverse media and styles are showcased — including photographers.
For example, Hasmik Khalafyan’s floral still lifes (such as “DaVinci Sunflower,” 2024) blend Armenian decorative traditions with the aesthetics of the Dutch Golden Age, producing works rich in emotional depth. Anahit Mirijanyan’s stylized figurative paintings (e.g., “Gurten de Sinne,” 2017) delve into mythology, sensuality, and emotional experience, creating luxurious and captivating visuals. Sergey Khachatryan’s partially abstract landscapes reveal psychological depths, while Tigran Vardikyan’s fantastical compositions hint at expansive narratives. Photographer Aram Khalafyan’s works, in turn, engage in dialogue with the visual and material language of painting.
One of the gallery’s most distinctive initiatives is its wearable art direction — limited-edition silk garments (primarily scarves) based on the artists’ original works. These pieces are numbered, accompanied by certificates of authenticity, and allow art to step beyond gallery walls into everyday life. This approach not only broadens accessibility but also makes art more dynamic and approachable to a wider public.
The Artnet article highlights that ARAR’s activities coincide with growing interest in non-Western regions, as critics and collectors increasingly seek new names and bodies of work. According to the founder, the gallery’s goal is to build a “sustainable ecosystem” in which Armenian artists gain international recognition, attract serious collectors, and find their place within the broader framework of contemporary art.
Today, as Armenia’s contemporary art moves beyond local boundaries and secures global platforms, ARAR Gallery stands as one of the symbols of this process — proving that national identity can be not a limitation, but a powerful source for worldwide creative dialogue.
Գեորգի Թովմասյանի 90-ամյակին նվիրված հետմահու ցուցահանդես Վանաձորում
Վանաձորի Կառլոս Աբովյանի անվան պատկերասրահում օրերս բացվեց գեղանկարիչ, պրոֆեսոր Գեորգի Թովմասյանի 17-րդ անհատական ցուցահանդեսը՝ այս անգամ հետմահու: Այն նվիրված էր Մաեստրոյի ծննդյան 90-ամյակին և հավաքեց լեփ-լեցուն սրահ՝ արվեստի երկրպագուներով, գործընկերներով և ընտանիքի անդամներով:
Գեորգի Թովմասյանը (1936–2011) թողել է հարուստ ժառանգություն՝ շուրջ 2000 գեղանկարչական կտավներ: Բնանկարներ, դիմանկարներ, եկեղեցիների պատկերներ, նատյուրմորտներ… Նրա աշխատանքները պահպանվում և ցուցադրվում են Հայաստանի թանգարաններում (այդ թվում՝ Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանում և «Մաշտոց» ՀԿ գեղարվեստի ցուցասրահում), նախկին ԽՍՀՄ երկրների թանգարաններում, Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմերում և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում:
Նա Վանաձորի պետական համալսարանի արվեստի ամբիոնի հիմնադիրն ու մինչև կյանքի վերջը՝ վարիչն էր: Հեղինակել է «Գեղանկար» բուհական ուսումնական ձեռնարկը, անթիվ գիտամանկավարժական և արվեստաբանական հոդվածներ: Կենդանության օրոք ունեցել է 16 անհատական ցուցահանդես Հայաստանում և աշխարհի տարբեր երկրներում: Նրա մասին լույս են տեսել բուկլետներ, ալբոմներ, կատալոգներ, գրքեր և ժողովածուներ, այդ թվում՝ լոռեցի գրող Վալտեր Թորոսյանի «Գույների սիմֆոնիա» վիպակը: Պարգևների, ոսկե մեդալների, շնորհակալագրերի և պատվոգրերի ցանկը հարյուրից ավելի է:
Մարդը՝ արվեստագետի կողքին
Գեորգի Թովմասյանը շենշող, բարի, անաչառ և խոսքաշատ մարդ էր: Ընկերական հավաքներում «երդվյալ թամադա» էր, կենացները համեմում սեփական բանաստեղծական տողերով.
«Ես ջահել չեմ, տարիքս վկա,
Ու սիրտս թեև առաջվանը չէ,
Բայց երբ տեսնում եմ մի նոր աղջկա,
Հալվում, մաշվում եմ առաջվա նման…»
Հիշարժան հանդիպումը Գարեգին Ա կաթողիկոսի հետ
Ցուցահանդեսին հնչած ելույթներում ընդգծվեցին նրա մարդկայնությունը, անսպառ եռանդը, աշխատասիրությունը, թեմաների բազմաբովանդակությունը, մարդու ներաշխարհը թափանցելու զարմանալի կարողությունը, լավատեսությունն ու աշխարհի գույները յուրովի ընկալելու տաղանդը:
Հատկապես հուզիչ էր նրա հիշողությունները Ամենայն Հայոց Գարեգին Ա կաթողիկոսի դիմանկարի ստեղծման մասին: Հրավիրվել էր Սուրբ Էջմիածին՝ Վեհափառին կտավի վրա պատկերելու: Երկար զրույցներ էին տեղի ունեցել նկարչության ընթացքում: Թովմասյանը խորամանկ ժպիտով խոստովանում էր, որ երեք օր «ձգձգել» է աշխատանքն ավարտելը՝ ավելի երկար վայելելու համար Մեծ անհատականության ներկայությունը: «Այդ նկարը իմ լավագույն ստեղծագործությունն է, Վեհափառն էլ… դա գիտեր»,— հպարտությամբ ասում էր նա:
Կյանքի վերջին ամիսներին, անկողնուն գամված, հաճախ էր վերադառնում այդ օրերի պատմությանը: Այցելուները հենց դա էին հարցնում՝ ոգևորելով նրան, և հիվանդությունը կարծես ժամանակավորապես հեռանում էր:
Հիշատակի ցուցահանդես
Ցուցահանդեսին ներկայացված են 32 ստեղծագործություն, որոնցից չորսը նկարչի նվիրատվություններն են և պահվում են թանգարանի հավաքածուում: Ցուցահանդեսի նախաձեռնությունը դստեր՝ Արմինե Թովմասյանի, թոռների՝ Սևակի և Մենուայի (վերջինս ստեղծել է «Գեորգի Թովմասյան» հիմնադրամը), ինչպես նաև պատկերասրահի անձնակազմի համատեղ ջանքերի արդյունքն է:
Կենսագրությունը ներկայացրեց դերասան, ասմունքող Ջիվան Սարգսյանը:
Լոռին հերթական անգամ մեծարեց իր մեծին՝ ցույց տալով, որ իսկական արվեստագետի ձայնը շարունակում է հնչել իր գույների միջոցով:
Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ
Բնանկար՝ արևածագ կամ մայրամուտ՝ ոսկեգույն երկնքով:
Milano-Cortina 2026. Armenië en Nederland op de Olympische Winterspelen
Tijdens de Olympische Winterspelen Milano-Cortina 2026 (6-22 februari) heeft het Nederlandse team indrukwekkende prestaties neergezet, vooral dankzij shorttrack en langebaanschaatsen. Tot en met 18 februari heeft Nederland 13 medailles gewonnen (6 goud, 6 zilver, 1 brons) en staat het op de 4e plaats in het medailleklassement, achter Noorwegen (31), Italië (24) en de Verenigde Staten (21).
De 6 gouden medailles van Nederland komen allemaal uit schaatsdisciplines en zijn verdeeld over de volgende atleten:
Xandra Velzeboer – shorttrack vrouwen 500 m en 1000 m (twee keer goud)
Jens van 't Wout – shorttrack mannen 1000 m en 1500 m (twee keer goud)
Jutta Leerdam – langebaanschaatsen vrouwen 1000 m
Femke Kok – langebaanschaatsen vrouwen 500 m
Armenië heeft deelgenomen aan een beperkt aantal disciplines (kunstschaatsen, alpineskiën) en heeft geen medaille gewonnen. Het beste resultaat kwam van het kunstschaatspaar Karina Akopova en Nikita Rakhmanin, maar Armenië staat zonder punten in het medailleklassement.
De Spelen lopen door tot 22 februari, en Nederland heeft nog kansen om het medailletal verder op te voeren, terwijl dit voor Armenië vooral een ervaring en participatie-evenement is geweest.
Միլան-Կորտինա 2026. Հայաստանը և Նիդերլանդները ձմեռային օլիմպիական խաղերում
Միլան-Կորտինա 2026 ձմեռային օլիմպիական խաղերի ընթացքում (փետրվարի 6-22) Նիդերլանդների թիմը ցուցաբերել է տպավորիչ արդյունքներ՝ հիմնականում արագասահքի և կարճատրամագծային արագասահքի (short track) շնորհիվ: Մինչև փետրվարի 18-ը Նիդերլանդները նվաճել է 13 մեդալ (6 ոսկե, 6 արծաթե, 1 բրոնզե) և զբաղեցնում է մեդալային աղյուսակում 4-րդ հորիզոնականը՝ զիջելով միայն Նորվեգիային (31 մեդալ), Իտալիային (24) և ԱՄՆ-ին (21):
Նիդերլանդների 6 ոսկե մեդալները բոլորը սառցե մարզաձևերից են և բաշխված են հետևյալ մարզիկների միջոցով.
Քսանդրա Վելզեբոեր (Xandra Velzeboer)՝ կանանց կարճատրամագծային արագասահք, 500 մ և 1000 մ (երկու ոսկե)
Յենս վան տ Վաուտ (Jens van 't Wout)՝ տղամարդկանց կարճատրամագծային արագասահք, 1000 մ և 1500 մ (երկու ոսկե)
Յուտտա Լեերդամ (Jutta Leerdam)՝ կանանց արագասահք, 1000 մ
Ֆեմկե Կոկ (Femke Kok)՝ կանանց արագասահք, 500 մ
Հայաստանի թիմը, որը մասնակցել է սահմանափակ թվով մարզաձևերում (գեղասահք, ալպյան դահուկավազք), մեդալ չի նվաճել: Լավագույն արդյունքը ցույց է տվել գեղասահքի զույգը՝ Կարինա Ակոպովա և Նիկիտա Ռախմանինը, սակայն մեդալային աղյուսակում Հայաստանը մնացել է առանց միավորների:
Խաղերը շարունակվում են մինչև փետրվարի 22-ը, և Նիդերլանդները հնարավորություն ունեն ավելացնել իրենց մեդալային հաշիվը, մինչդեռ Հայաստանի համար սա առավելապես փորձառության և մասնակցության փուլ է եղել:
Dutch short track star Jens van 't Wout has a gold tooth and now has 2 gold medals at the Olympics
Dutch star Xandra Velzeboer wins 1,000 meters short track final for her 2nd Olympic gold in Milan
Olympics: Femke Kok wins speedskating's 500
Dutch speedskating star Jutta Leerdam, fiancée of Jake Paul, picks up silver medal in 500-meter event
In het hart van de Armeense hoofdstad Jerevan staat een architectonisch meesterwerk dat niet alleen een symbool is van nationale trots, maar ook een levend centrum voor kunst en geschiedenis: het Alexander Spendiaryan Nationaal Academisch Opera- en Ballet Theater. Dit imposante gebouw, vaak simpelweg 'de Opera' genoemd door de locals, combineert traditionele Armeense motieven met neoclassicistische elementen en trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Voor wie geïnteresseerd is in de Kaukasische cultuur, biedt het theater een fascinerende inkijk in de veerkracht en creativiteit van het Armeense volk. Laten we duiken in de geschiedenis, architectuur, interessante details en de recente verbeteringen aan het gebouw.
Een Historische Geboorte in Turbulente Tijden
Het theater werd officieel geopend op 20 januari 1933 met de première van de opera Almast van componist Alexander Spendiaryan, naar wie het gebouw later is vernoemd. De oprichting vond plaats in een uitdagende periode: Armenië was net deel geworden van de Sovjet-Unie, en ondanks economische en politieke onrust besloten de autoriteiten in 1932 een nationaal opera- en balletgezelschap te vormen. De basis lag al in 1927, toen een operastudio werd opgericht in het Staatsconservatorium van Jerevan.
De bouw begon op 28 november 1930, ter ere van het 10-jarig jubileum van Sovjet-Armenië. Het theater groeide snel uit tot een succes: in 1939 vierde het een triomf in Moskou op het podium van het Bolshoi Theater, en in 1956 herhaalde dat succes zich tijdens de 'Armeense Kunst- en Literatuurdecade'. In 1939 ontving het theater de Lenin-orde, en in 1957 kreeg het de academische status. Vandaag de dag herbergt het niet alleen Armeense klassiekers zoals Anoush en Arshak II, maar ook internationale hits als La Traviata en Carmen.
Een opvallend detail: het gebouw heeft een rol gespeeld in de moderne Armeense geschiedenis. Gelegen aan het Vrijheidsplein (voorheen Theaterplein), was het toneel van protesten en vieringen, waaronder sleutelmomenten in de onafhankelijkheidsstrijd. Het is meer dan een theater; het is een symbool van culturele veerkracht.
Architectuur: Een Fusie van Traditie en Moderniteit
Het ontwerp is van de hand van de beroemde Armeense architect Alexander Tamanian, die ook het masterplan voor Jerevan ontwierp. Tamanian werkte eraan van 1926 tot zijn dood in 1936, waarna zijn zoon Gevorg het project afrondde, inclusief de toevoeging van de Aram Khachaturian Concertzaal in 1963. Het gebouw is uniek semicirculair van vorm, met twee zalen onder één dak: de opera- en balletzaal met 1200 stoelen en de concertzaal met 1400 stoelen.
Tamanian integreerde middeleeuwse Armeense ornamenten – denk aan granaatappelmotieven en kruisstenen – met klassieke zuilen en bogen, wat resulteerde in een harmonieuze blend van nationaal erfgoed en Sovjet-modernisme. Het ontwerp won in 1937 een gouden medaille op de Internationale Tentoonstelling in Parijs. Het exterieur oogt compact (slechts 3-4 zichtbare verdiepingen), maar intern telt het ongeveer 14 niveaus, inclusief ondergrondse verdiepingen voor opslag, kleedkamers en technische installaties.
Voor het gebouw staan standbeelden van culturele iconen: de dichter Hovhannes Tumanyan en componist Spendiaryan (geplaatst in 1957), en Aram Khachaturian (1999). De akoestiek in beide zalen is uitstekend, wat bijdraagt aan de reputatie als topvenue voor opera en ballet.
Recente Verbeteringen: Schoonmaak en Artistieke Verlichting (2019–2026)
Hoewel er in de afgelopen 7 jaar geen grootschalige interne renovaties hebben plaatsgevonden (de laatste grote renovaties dateren uit 1978–1983 en 2012–2013 voor de technische podiumuitrusting door Waagner-Biro), heeft de stad Jerevan recent geïnvesteerd in de uitstraling en toegankelijkheid van het gebouw:
Volledige schoonmaak van het gebouw (2025): Voor het eerst in 30 jaar werd het gehele exterieur grondig gereinigd, waardoor de oorspronkelijke pracht van het Tamanian-ontwerp weer volledig tot zijn recht komt.
Nieuwe artistieke verlichting (2025): In 2025 installeerde de gemeente Jerevan een modern LED-systeem met ongeveer 400 projectoren. Dit project, dat in juli 2025 werd aangekondigd en op 21 september 2025 (Onafhankelijkheidsdag van Armenië) officieel werd onthuld, transformeert het gebouw 's avonds in een spectaculair lichtkunstwerk. Het benadrukt de architecturale details zoals bogen, ornamenten en de gevel, en maakt het een nog aantrekkelijker landmark in het nachtelijke Jerevan. De ceremonie omvatte optredens van het Armeens Staats Symfonie Orkest en vuurwerk.
Daarnaast zijn er doorlopende werkzaamheden aan de omliggende ruimte van het Vrijheidsplein (sinds 2021), met verbeterde paden, groen en toegankelijkheid.
Een Levend Erfgoed
Vandaag blijft het Opera- en Ballet Theater een vitaal deel van het Armeense culturele leven, met een repertoire dat nationale trots en internationale allure combineert. De recente upgrades – vooral de nieuwe verlichting – geven het gebouw een frisse, hedendaagse uitstraling zonder de historische charme aan te tasten.
Voor reizigers naar Jerevan is een bezoek – al is het maar om het exterieur te bewonderen, vooral 's avonds – een must. Het herinnert ons eraan hoe kunst kan bloeien te midden van uitdagingen, en hoe een gebouw een natie kan definiëren.
Of je nu een operaliefhebber bent of gewoon nieuwsgierig naar verborgen parels in de Kaukasus, dit theater biedt een onvergetelijke ervaring. Plan je trip en laat je betoveren door de klanken én het licht van Armenië.
Երևանի օպերայի և բալետի շենքը. մշակութային խորհրդանիշ՝ հարուստ պատմությամբ և վերջին բարեկարգումներով
Երևանի սրտում՝ Ազատության հրապարակում, կանգնած է ճարտարապետական իսկական գլուխգործոց, որը ոչ միայն ազգային հպարտության խորհրդանիշ է, այլև կենդանի արվեստի ու պատմության կենտրոն՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը։ Տեղացիները պարզապես «Օպերա» են անվանում այն։ Այս հսկայական շենքը համատեղում է հայկական ավանդական զարդանախշերը նեոկլասիկական տարրերի հետ և ամեն տարի հազարավոր հյուրեր է գրավում։ Եթե հետաքրքրված եք Կովկասի մշակույթով, այս թատրոնը առաջարկում է հետաքրքիր հայացք հայ ժողովրդի դիմացկունության և ստեղծագործականության վրա։ Եկեք ծանոթանանք նրա պատմությանը, ճարտարապետությանը, մանրամասներին և վերջին տարիների բարեկարգումներին։
Պատմական ծնունդ՝ դժվարին ժամանակներում
Թատրոնը պաշտոնապես բացվել է 1933 թվականի հունվարի 20-ին՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերայի առաջնախաղով, որի անունով էլ հետագայում կոչվել է շենքը։ Հիմնադրումը տեղի է ունեցել դժվարին պայմաններում. Հայաստանը նոր էր մտել Խորհրդային Միության կազմի մեջ, սակայն 1932 թվականին իշխանությունները որոշեցին ստեղծել ազգային օպերայի և բալետի թատրոն։ Հիմքը դրվել էր արդեն 1927 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում օպերային ստուդիայի ստեղծմամբ։
Շինարարությունը սկսվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ Խորհրդային Հայաստանի 10-ամյակի առիթով։ Թատրոնը շատ արագ հաջողության հասավ. 1939 թվականին Մոսկվայում՝ Բոլշոյ թատրոնի բեմում, մեծ հաջողություն ունեցավ, իսկ 1956-ին կրկնվեց՝ «Հայկական արվեստի և գրականության օրեր»-ի շրջանակներում։ 1939-ին թատրոնը ստացավ Լենինի շքանշան, իսկ 1957-ին՝ ակադեմիական կարգավիճակ։ Այսօր այստեղ բեմադրվում են ինչպես հայկական դասականներ («Անուշ», «Արշակ Բ»), այնպես էլ համաշխարհային հիթեր՝ «Տրավիատա», «Կարմեն» և այլն։
Հետաքրքիր փաստ. շենքը կարևոր դեր է խաղացել նաև ժամանակակից հայկական պատմության մեջ։ Ազատության հրապարակում (նախկինում՝ Թատերական հրապարակ) այն եղել է բողոքի ակցիաների և տոնակատարությունների վայր, ներառյալ անկախության պայքարի կարևոր պահերը։ Այն ոչ միայն թատրոն է, այլև մշակութային դիմացկունության խորհրդանիշ։
Ճարտարապետություն. ավանդույթի և ժամանակակիցի միաձուլում
Շենքի նախագիծը պատկանում է հայտնի հայ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանին (որը նաև Երևանի գլխավոր հատակագծի հեղինակն է)։ Աշխատանքները սկսվել են 1926-ին և շարունակվել մինչև Թամանյանի մահը (1936), իսկ ավարտել է նրա որդին՝ Գևորգ Թամանյանը, ներառյալ Արամ Խաչատրյանի համերգասրահի ավելացումը 1963-ին։ Շենքը ունի եզակի կիսաշրջանաձև ձև՝ մեկ տանի տակ երկու դահլիճներով՝ օպերայի և բալետի դահլիճ՝ 1200 նստատեղ, Արամ Խաչատրյանի համերգասրահ՝ 1400 նստատեղ։
Թամանյանը համադրել է միջնադարյան հայկական զարդանախշեր (նռներ, խաչքարային մոտիվներ, կամարներ) դասական սյուների և կամարների հետ՝ ստեղծելով հայկական ժառանգության և խորհրդային մոդեռնիզմի ներդաշնակ միաձուլում։ Նախագիծը 1937 թվականին Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում արժանացել է ոսկե մեդալի։ Արտաքինից այն կոմպակտ է թվում (3-4 հարկ երևացող), սակայն ներսում ունի մոտ 14 մակարդակ՝ ներառյալ գետնի տակ գտնվող տեխնիկական հարկերը։
Շենքի առջև կանգնած են մշակութային հսկաների արձանները՝ Հովհաննես Թումանյանը և Ալեքսանդր Սպենդիարյանը (1957), Արամ Խաչատրյանը՝ 1999-ին։ Երկու դահլիճներն էլ ունեն գերազանց ակուստիկա։
Վերջին բարեկարգումներ (2019–2026 թթ.)
Վերջին 7 տարիներին խոշոր ներքին վերանորոգումներ չեն եղել (վերջին խոշոր աշխատանքները՝ 1978–1983 և 2012–2013 թթ. բեմի տեխնիկական վերազինում Waagner-Biro-ի կողմից), սակայն քաղաքապետարանը կենտրոնացել է արտաքին տեսքի և շրջակա տարածքի բարելավման վրա.
Շենքի ամբողջական լվացում (2025 թ.): Վերջին 30 տարվա ընթացքում առաջին անգամ շենքը ամբողջությամբ մաքրվել է՝ վերականգնելով Թամանյանի նախագծի սկզբնական փայլը։
Նոր գեղարվեստական լուսավորություն (2025 թ.): 2025-ին տեղադրվել է ժամանակակից LED համակարգ՝ շուրջ 400 լուսարձակներով։ Նախագիծը հայտարարվել է 2025-ի հուլիսին, իսկ պաշտոնական բացումը կայացել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ Հայաստանի Անկախության օրը։ Այն ընդգծում է ճարտարապետական մանրամասները (կամարներ, զարդանախշեր, ֆասադ) և շենքը դարձնում է գունագեղ տեսարժան վայր գիշերային Երևանում։ Բացման արարողությունը ուղեկցվել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի ելույթներով և հրավառությամբ։
Բացի այդ, շարունակվել են Ազատության հրապարակի շրջակա տարածքի բարեկարգումները (2021-ից սկսած)՝ արահետներով, կանաչապատմամբ և հասանելիության բարելավմամբ։
Տեսանյութը հենց նոր Երևանից` Էդվին ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
Կենդանի ժառանգություն
Այսօր օպերայի և բալետի թատրոնը շարունակում է մնալ հայկական մշակութային կյանքի կենտրոն՝ համադրելով ազգային հպարտությունն ու համաշխարհային մակարդակը։ Վերջին բարեկարգումները՝ հատկապես նոր լուսավորությունը, շենքին տալիս են ժամանակակից տեսք՝ առանց պատմական գեղեցկությունը կորցնելու։
Երևան այցելողների համար այստեղ այցելությունը պարտադիր է՝ հատկապես երեկոյան՝ լուսավորությունը տեսնելու համար։ Այն հիշեցնում է, թե ինչպես կարող է արվեստը ծաղկել դժվարությունների մեջ և ինչպես մեկ շենք կարող է սահմանել ամբողջ ազգի ինքնությունը։
Անկախ նրանից՝ դուք օպերայի սիրահար եք, թե պարզապես հետաքրքրված եք Կովկասի թաքնված գոհարներով, այս թատրոնը առաջարկում է անմոռանալի փորձառություն։ Պլանավորեք Ձեր այցը և թող հայկական երաժշտության հնչյուններն ու լույսերը Ձեզ գերեն։
Շնորհավոր ծնունդդ, Մաեստրո՛
.jpg)
