ՆԻԴԵՐԼԱՆԴՆԵՐՈՒՄ ԲՆԱԿՎՈՂ ՀԱՅԱԶԳԻ ՄԱՍՆԱԳԵՏ ԳԱՅԱՆԵ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ
Նաիրա Գասպարյան, բ․գ․թ․, դոցենտ, ԵՊՀ
Նիդերլանդական Օրագրի համար
Ի դեպ Գայանե Աբրահամյանը Նայմեխենի հայ համայնքի ակտիվիստներից է: Նրա ակտիվ ջանքերով է ստեղծվել «Միացյալ հայերը Հոլանդիայում» միությունը, որի համահիմնադիրներից է:
Հայաստանում գտնվելու օրերին Գայանե Աբրահամյանը հանդիպումներ և սեմինարներ անցկացրեց Երևանում, Ստեփանավանում և Գյումրիում։ Ապրիլի 21 ին Ստեփանավանում կայացած «Ինչպե՞ս ազատվել մտահոգություններից և կառուցել առողջ միտք ու կյանք» թեմայով սեմինարին, որը սովորեցնում էր ինչպես դադարեցնել տագնապի զգացողությունը և ժամանակ ստեղծել ինքնախնամքի համար, անդրադարձ է կատարել «Զարթոնք»-ը (Zartonk Daily), նշելով, թե ինչպիսի մեծ հմտությամբ էր Հոլանդիայի InBalans փորձագետ, թերապևթ, մարզիչ (քոուչ)՝ Գայանե Աբրահամյանը կիրառում քուչինգի (coaching) իր գործիքակազմը՝ ստեղծելով այնպիսի մթնոլորտ, որ նույնիսկ անծանոթ մարդիկ ազատորեն կիսվում էին իրենց մտահոգություններով։ Սեմինարների ընթացքում Գայանե Աբրահամյանը գործնական մեթոդներով ցուցադրեց այն հմտությունները, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել անձի հոգեկան հավասարակշռությունը, վերադարձնել անձին լիարժեք կյանք՝ ստեղծելով վստահելի միջավայր, երբ ապահով և ջերմ մթնոլորտի շնորհիվ մասնակիցները սովորում են բացահայտել իրենց հույզերը և ճանաչել սթրեսի ազդանշանները։ Հոգեկան հավասարակշռության վերականգնման գործում դոկտոր Աբրահամյանը կարևորեց գործնական վարժությունների դերը։ Ապրիլի 27-ին Գյումրիի «Ալվան ծաղիկ» կենտրոնում անցկացված հանդիպման ժամանակ մասնակիցները ծանոթացան կպչուն մտքերի կառավարման, ինքնախնամքի և ռիթմիկ շնչառության այնպիսի մեթոդների, որոնք թույլ են տալիս մարմնին դուրս գալ «պայքար կամ փախուստ» (fight-or-flight) ռեժիմից՝ վերականգնելով ներքին հանգստությունը։ Ապրիլի 28-ին Գայանե Աբրահամյանը դասընթաց անցկացրեց Երևանի «Լիարժեք կյանք» հասարակական կազմակերպությունում, որտեղ հիմնական շեշտը դրված էր կպչուն մտքերի կառավարման և դրանցից ազատվելու, մտավոր ճկունության ամրապնդման և կյանքի որակի բարելավման գործնական հմտությունների վրա։ Դասընթացների և զրույցների ընթացքում Գայանե Աբրահամյանը քննարկեց սթրեսի ազդեցությունը օրգանիզմի վրա, անդրադարձ կատարեց ուղեղ-աղիներ կապին։ Նա նշեց, որ ներկայիս գլոբալ իրականության մեջ սթրեսը և տրավմատիկ վիճակները, ինչպիսիք են հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումները (PTSD) կամ մասնագիտական այրումը (burnout), ազդում են ոչ միայն մտքերի, այլև ֆիզիկական մակարդակով ամբողջ օրգանիզմի վրա, գիտականորեն ապացուցված ուղեղ-աղիներ առանցքի (gut-brain axis) գոյությանը։ Նա նշեց, որ սթրեսի կամ ճգնաժամային իրավիճակներում կենտրոնական նյարդային համակարգից (ուղեղից) արտազատվող ազդակներն ու հորմոնները անմիջականորեն հասնում են աղիներ՝ փոխելով աղիքային միկրոֆլորան և առաջացնելով ֆիզիկական ռեակցիաներ։ Այս գործընթացը հաճախ ստեղծում է փակ շրջան՝ ֆիզիկական անհանգստությունն էլ ավելի է ուժեղացնում հոգեկան լարվածությունը։ Հետևաբար, հոգեկան հավասարակշռության վերականգնումը պահանջում է համալիր մոտեցում։
Նորարարական մոտեցում ավիացիայի ոլորտում
Հատկանշական էր Գայանե Աբրահամյանի աշխատանքն ավիացիայի ոլորտի մասնակիցների հետ՝ «Ավիաուսումնական կենտրոնում», որտեղ կարգախոսն է՝ «երկնքում անվտանգությունը սկսվում է երկրի վրա հոգեբանական կայունությունից»։ Այս ոլորտում աշխատող մասնագետները՝ օդաչուները, բորտուղեկցորդները և կարգավարները, աշխատում են բարձր պատասխանատվության և «զրոյական սխալի» ռեժիմում։ Մասնագիտական այրումը նրանց համար ոչ թե պարզ հոգնածություն է, այլ ֆիզիկական և հոգեկան հյուծվածություն, որն ուղղակի սպառնալիք է անվտանգությանը։
Սեմինարի ընթացքում մասնակիցները բացահայտեցին այրման պատճառները ավիացիայում, սովորեցին ճանաչել «կարմիր դրոշակները» (ցինիզմ, հյուծվածություն), գնահատեցին իրենց վիճակը «Սթրեսի բաժակը» գործնական վարժության միջոցով։
Գայանե Աբրահամյանը զրույցների ընթացքում ներկայացրեց թե խնչո՞ւ է հոգեկան առողջությունը կարևորվում գլոբալ սթրեսային իրավիճակներում։ Նա շեշտեց, որ ներկայիս գլոբալ իրականության մեջ, որն ուղեկցվում է աննախադեպ փոփոխություններով, անորոշություններով և սոցիալ-տնտեսական տեղաշարժերով, հոգեկան առողջության պահպանումը դարձել է առաջնահերթություն, և այսօր այն հատկապես կարևորվում է հետևյալ պատճառներով․
• Ճգնաժամային դիմակայունություն (Resilience). Համաշխարհային մարտահրավերների պայմաններում մարդիկ բախվում են անընդհատ սթրեսի։ Հոգեկան կայունությունը թույլ է տալիս ոչ միայն հաղթահարել դժվարությունները, այլև արագ վերականգնել հավասարակշռությունը։
• Որոշումների կայացում. Սթրեսը ազդում է մարդու՝ ճգնաժամային իրավիճակներում սթափ մտածելու և ճիշտ որոշումներ կայացնելու ունակության վրա։ Հոգեկան առողջությանը հետևելը նվազեցնում է սխալների հավանականությունը, ինչը կենսական նշանակություն ունի հատկապես պատասխանատու ոլորտներում։
• Համալիր ազդեցություն օրգանիզմի վրա. Հոգեկան և ֆիզիկական առողջությունները սերտորեն կապված են։ Սթրեսի հետևանքները արտացոլվում են ֆիզիկական մակարդակում, և հոգեկան բարեկեցությունը հանդիսանում է հիմք՝ ընդհանուր առողջության պահպանման համար։
FROM MENTAL SAFETY TO FLIGHT SAFETY: GAYANE ABRAHAMYAN’S MISSION IN ARMENIA
For the Diary of the Netherlands/ NidOragir
Naira Gasparyan, PhD, Associate Professor, YSU
Armenian-born scientist, medical and psychology specialist Dr. Gayane Abrahamyan, who arrived from the Netherlands, has breathed new life into the development of mental mental well-being and resilience in Armenia with her visit. For her, a person’s mental health is not just a professional interest, but a profound humanitarian mission.
During her stay in Armenia, Gayane Abrahamyan held meetings and seminars in Yerevan, Stepanavan and Gyumri. On April 21, Zartonk (Zartonk Daily) reported on the seminar on “How to Get Rid of Worries and Build a Healthy Mind and Life” held in Stepanavan, which taught how to stop the feeling of anxiety and create time for self-care, noting how skillfully Gayane Abrahamyan, an expert, therapist, and coach at the Dutch InBalans Center, used her coaching tools, creating an atmosphere where even strangers could freely share their concerns. During the seminars, Gayane Abrahamyan demonstrated the skills through practical methods that can restore a person’s mental balance, return a person to a full life, creating a trusting environment where, thanks to a safe and warm atmosphere, participants learn to reveal their emotions and recognize stress signals. Dr. Abrahamyan emphasized the role of practical exercises in restoring mental balance. During a meeting held on April 27 at the “Alvan Tsaghkadzor” center in Gyumri, participants were introduced to methods of managing sticky thoughts, self-care, and rhythmic breathing that allow the body to exit the “fight-or-flight” mode, restoring inner peace. On April 28, Gayane Abrahamyan conducted a course at the Yerevan “Full Life” NGO, where the main emphasis was placed on practical skills for managing and getting rid of sticky thoughts, strengthening mental flexibility, and improving the quality of life. During the courses and conversations, Gayane Abrahamyan discussed the impact of stress on the body and touched on the brain-gut connection. She noted that in the current global reality, stress and traumatic conditions, such as post-traumatic stress disorder (PTSD) or burnout, affect not only the mind, but also the entire organism at the physical level, scientifically proven by the existence of the gut-brain axis. She noted that in stressful or crisis situations, signals and hormones released from the central nervous system (brain) directly reach the intestines, changing the intestinal microflora and causing physical reactions. This process often creates a vicious circle: physical anxiety further intensifies mental tension. Therefore, restoring mental balance requires a comprehensive approach.
Innovative approach in the aviation sector
Gayane Abrahamyan’s work with aviation sector participants at the “Aviation Education Center” was noteworthy, where the motto is “safety in the sky begins with psychological stability on earth.” Specialists working in this field - pilots, flight attendants and controllers - work in a high-responsibility and “zero-error” mode. For them, professional burnout is not simple fatigue, but physical and mental exhaustion, which is a direct threat to safety.
During the seminar, the participants identified the causes of burnout in aviation, learned to recognize “red flags” (cynicism, exhaustion), and assessed their condition through the “Stress Cup” practical exercise.
During the talks, Gayane Abrahamyan presented whether mental health is becoming more important in global stressful situations. She emphasized that in the current global reality, which is accompanied by unprecedented changes, uncertainties and socio-economic shifts, maintaining mental health has become a priority, and today it is especially important for the following reasons:
• Crisis resilience: In conditions of global challenges, people are constantly faced with stress. Mental stability allows not only to overcome difficulties, but also to quickly restore balance.
• Decision-making: Stress affects a person's ability to think clearly and make the right decisions in crisis situations. Monitoring mental health reduces the likelihood of mistakes, which is especially important in responsible areas.
• Comprehensive effect on the body: Mental and physical health are closely related. The effects of stress are reflected on the physical level, and mental well-being is the basis for maintaining overall health.
Dr. Gayane Abrahamyan's visit to Armenia represents a historic achievement in cooperation. The visit and the seminars resulted in the signing of two important memoranda of understanding, which were brought to life through collaboration with Liana Stepanyan, the co-founder and president of the "Mind-Emotion-Behavior" Non-Governmental Organization for Mental Education and Legal Awareness. The first memorandum was signed between "InBalans met Gaiane" and the Aviation Training Center, while the second was signed between "InBalans met Gaiane" and the "Mind-Emotion-Behavior" NGO.
