Սիմոն Աբգարյան․ ֆրանսահայ դերասան, որի կյանքում հայկական հիշողությունը դարձավ արվեստի մաս

 ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ

06.09.2026/ խմբագրի սյունակ/ Նիդ.օրագիր

Վերջերս հաճախ է շոշափվում Սիմոն Աբգարյանի (Simon Abkarian) անունը։ Նրա Դը Գոլի կերպարի մասին մեր էջում պատմել է նիդերլանդահայ համայնքի ակտիվ անդամ Ինգա Դրոստը։ Ֆիլմը հաջողությամբ այս օրերին ցուցադրվում է Նիդերլանդներում, Եվրոպական կինոթատրոններում։ Այսօր էլ նրա մասին հաղորդում էր պատրաստել ՇԱՆԹ հեռուստաընկերությունը։ Սիմոն Աբգարյանը ֆրանսահայ դերասան է,, թատրոնի ռեժիսոր և դրամատուրգ , ով հայտնի է ոչ միայն ֆրանսիական, այլև միջազգային կինոյում։ Նա ծնվել է 1962 թվականի մարտի 5-ին Ֆրանսիայի Գոնես քաղաքում, ֆրանսահայ ընտանիքում։ Այսօր՝ 2026-ին, նա 64 տարեկան է։ 

Նրա ստեղծագործական ճանապարհի առանձնահատկությունն այն է, որ Աբգարյանի կարիերան սկզբից էլ չի սահմանափակվել կինոյով․ նրա արվեստի հիմքում թատրոնն է, հայկական ինքնությունը, պատերազմների ու ցեղասպանությունների հիշողությունը և պատմական կերպարների հոգեբանական ուսումնասիրությունը։

Լիբանան․ մանկություն պատերազմի ստվերի տակ

Աբգարյանի մանկության կարևոր մասը կապված է Բեյրութի հետ։ Ընտանիքը նրա մանկության տարիներին տեղափոխվել է Լիբանան, և նա այնտեղ մեծացել է բազմալեզու միջավայրում։ IMDb-ի կենսագրական տվյալների համաձայն՝ նա ֆրանսերեն սովորել է դպրոցում, հայերենը եղել է իր մանկության լեզուներից մեկը, իսկ անգլերենը սովորել է նաև ամերիկյան ֆիլմեր դիտելով։ 1970-ականների կեսերին նա ականատես է եղել Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի։ 

Հետագայում հենց այդ փորձառությունը պիտի կարևոր դեր ունենար նրա արվեստի մեջ․ Աբգարյանի խաղացած բազմաթիվ կերպարների հետևում զգացվում են պատերազմը, բռնությունը, հայրենիքի կորուստը և մարդու հիշողությունը։

Լոս Անջելեսից՝ դեպի ֆրանսիական թատրոնի մեծ բեմ

Երիտասարդ տարիներին նա մեկնել է Լոս Անջելես, որտեղ միացել է հայկական թատերական խմբի, որը ղեկավարում էր Ժերալդ Փափազյանը։ Այնուհետև 1985-ին վերադարձել է Փարիզ և դերասանական կրթությունը շարունակել Ռոբերտ Կորդիեի մոտ։ 

Այստեղ սկսվում է նրա ամենակարևոր թատերական շրջանը՝ համագործակցությունը Արիան Մնուշկինի «Théâtre du Soleil»-ի հետ։ Մոտ ութ տարի նա աշխատել է այս աշխարհահռչակ թատերախմբում՝ խաղալով Հելեն Սիքսուի, Էսքիլեսի և Եվրիպիդեսի ստեղծագործություններում, այդ թվում՝ «Ատրիդներ» շարքում։ 

Աբգարյանի կարիերայի ամենանշանակալի պահերից մեկը 2001 թվականն էր։

Նա խաղաց Ռիչարդ Կալինոսկու «Une bête sur la lune» («Լուսնի վրա մի գազան») պիեսում՝ Իրինա Բրուքի բեմադրությամբ։ Պիեսը պատմում է Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած մարդու կյանքի և հիշողության մասին։

Աբգարյանի խաղը նրան բերեց Ֆրանսիայի թատերական ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկը՝ «Մոլիեր» մրցանակը՝ լավագույն դերասանի համար։ 

Սա պարզապես մասնագիտական մրցանակ չէր։ Հայոց ցեղասպանության թեման ֆրանսիական մեծ թատրոնի բեմում ներկայացնող հայ դերասանի համար այն նաև մշակութային նշանակություն ունեցող իրադարձություն էր։

Հայկական թեման՝ նրա կինոկարիերայի կարևոր գիծը

Աբգարյանը երբեք չի թաքցրել իր հայկական ծագումը և տարբեր առիթներով հանդես է եկել որպես հայկական մշակույթի պաշտպան։

Նրա ֆիլմագրության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն Ատոմ Էգոյանի «Ararat» (2002) և Ռոբերտ Քեշիշյանի «Aram» (2002) ֆիլմերը։ 

Նրա ստեղծագործական ճանապարհը հետագայում ևս հաճախ հատվում է հայկական պատմության և սփյուռքի թեմաների հետ։

Միսաք Մանուշյան․ դեր, որը դարձավ հիշողության կրող

2009 թվականին Ռոբեր Գեդիգյանի «L'Armée du crime» («Հանցագործության բանակը») ֆիլմում Սիմոն Աբգարյանը մարմնավորեց Միսաք Մանուշյանին։

Սա նրա ամենանշանավոր կինոդերերից մեկն է։

Մանուշյանի կերպարը հատկապես կարևոր էր, որովհետև խոսքը ոչ միայն հայի մասին էր, այլև Ֆրանսիայի դիմադրության պատմության մեջ ներգրավված հայ ներգաղթյալի մասին։ Կերպարի միջոցով Աբգարյանը ֆրանսիական մեծ էկրան բերեց հայի՝ որպես Ֆրանսիայի պատմության ակտիվ մասնակից և դիմադրության հերոս ներկայացումը։

Ֆիլմը ցուցադրվել է նաև Կաննի փառատոնի շրջանակում։ 

«Casino Royale»․ միջազգային ճանաչում

2006 թվականին Աբգարյանը հայտնվեց Ջեյմս Բոնդի «Casino Royale» ֆիլմում՝ Ալեքս Դիմիտրիոսի դերում։

Այդ դերը նրա համար դարձավ միջազգային կինոաշխարհ մուտք գործելու կարևոր քայլ։ 

Հետագայում նա նկարահանվել է նաև միջազգային նախագծերում, այդ թվում՝ «Yes», «The Cut», «Détention secrète», «MI-5/Spooks», «Kaboul Kitchen» և այլ ֆիլմերում ու սերիալներում։

Դերասանից՝ նաև ռեժիսոր և դրամատուրգ

Սիմոն Աբգարյանը միայն դերասան չէ։ Նա նաև թատրոնի ռեժիսոր և հեղինակ է։ Բեմադրել է, մասնավորապես, Շեքսպիրի «Սիրո աշխատանքի կորուստը», Էսքիլեսի «Տրոյայի վերջին երգը», Շեքսպիրի «Տիտոս Անդրոնիկոսը», ինչպես նաև «Projet Mata Hari» բեմադրությունը։ 

Նրա թատերական գործունեության մեջ կարևոր է նաև կնոջ՝ Կատրին Շոբ-Աբգարյանի հետ ստեղծագործական համագործակցությունը։ 

2020 թվականին նա ստացել է «Մոլիեր» մրցանակ՝ ֆրանսախոս կենդանի հեղինակի և հանրային թատրոնի բեմադրիչի անվանակարգում՝ «Électre des bas-fonds» աշխատանքի համար։ 

Աբգարյանի ստեղծագործական կենսագրության մեջ Մանուշյանը միակ պատմական հայ կերպարը չէ։ Նրա դերերի շարքում կան նաև տարբեր պատմական, պատերազմական և ցեղասպանությունների հիշողության հետ կապված կերպարներ։

Նա խաղացել է նաև «Une histoire de fou» ֆիլմում, որը կապված է Հայոց ցեղասպանության հիշողության, դրա ժխտման և հայկական վրեժի թեմաների հետ։ Ֆիլմը ներկայացվել է Կաննի փառատոնի հատուկ ցուցադրությունների շրջանակում։ 

2026․ Սիմոն Աբգարյանը՝ Շառլ դը Գոլ

2026 թվականը նրա կարիերայի նոր և բավական անսպասելի գագաթնակետերից մեկն է։

Աբգարյանը մարմնավորում է Ֆրանսիայի ազգային հերոս Շառլ դը Գոլին Անտոնեն Բոդրիի երկմասանոց «La Bataille de Gaulle» ֆիլմում։

Առաջին մասը՝ «L'Âge de Fer», ներկայացվել է 2026 թվականի Կաննի կինոփառատոնում՝ մրցույթից դուրս։ 

«Le Monde»-ին տված 2026 թվականի հարցազրույցում Աբգարյանը պատմել է դը Գոլին մարմնավորելու դժվարության մասին։ Հետաքրքիր դրվագներից մեկն այն է, որ դպրոցական տարիներին նրան նույնիսկ «դը Գոլ» մականունն էին տվել։ 

Այսպիսով՝ հայազգի ֆրանսիացի դերասանը 2026-ին մարմնավորում է Ֆրանսիայի պատմության ամենախորհրդանշական ֆրանսիացուն։

Ֆիլմագրության կարևորագույն դերերից մի քանիսը

Ararat — 2002
Aram — 2002
Prendre femme — 2004
J'ai vu tuer Ben Barka — 2005
Casino Royale — 2006
Détention secrète — 2007
L'Armée du crime — 2009, Միսաք Մանուշյան
Kaboul Kitchen — հեռուստասերիալ
Une histoire de fou — 2015
Djam — 2017
Les Hirondelles de Kaboul — 2019
Le Chemin du bonheur — 2021
Notre-Dame, la Part du Feu — 2022
Overdose — 2022
Le Quatrième Mur — 2024
La Bataille de Gaulle — 2026։ 

Ըստ AlloCiné-ի՝ նրա ֆիլմագրությունն արդեն ներառում է մոտ 91 ֆիլմ և սերիալ, իսկ դերասանական գործունեությունը շարունակվում է նաև 2026-ին։ 

Ինչն է Սիմոն Աբգարյանին առանձնացնում

Եթե նրա ամբողջ ճանապարհը մեկ նախադասությամբ պետք է բնութագրել, ապա Սիմոն Աբգարյանը հայկական հիշողությունը ֆրանսիական մշակույթի մեծ բեմ հասցրած դերասաններից է։

Նա  չսահմանափակվեց ֆրանսիական կինոյի երկրորդական կամ բնավորային դերերով,,  նրա ճանապարհը շատ ավելի լայն է:

Հատկանշական է նաև, որ նրա ընտրած կերպարները հաճախ կապված են պատմության, պատերազմի, հայրենիքի, օտարության, հիշողության և արժանապատվության հետ։ Այդ իմաստով նրա հայկական ինքնությունն ու մասնագիտական կերպարը միմյանցից անջատ չեն։

ՇԱՆԹԻ հաղորդումը բավական հետաքրքիր էր ։ Էկրանից այս կողմ էլ զգացվում էր դերասանի պոտենցիալ կարողությունները։ Մի պահ պատկերացրի ԱՆԴՐԱՆԻԿԻ ինչպիսի հզոր կերպար կարող է կերտել նա, եթե առաջարկվի զորավարի մասին ֆիլմում նկարահանվել։ Նա արտաքնապես նույնիսկ շատ նման է  Անդրանիկին։

Եվ հենց այստեղ է Սիմոն Աբգարյանի պատմության ամենահետաքրքիր կողմը․ նա Ֆրանսիայում ծնված հայ է, Լիբանանում մեծացած մարդ, ֆրանսիական թատրոնի խոշոր դերասան և միջազգային կինոյի ճանաչված դեմք, որի ստեղծագործական կենսագրության մեջ Հայաստանը երբեք ամբողջությամբ չի դարձել անցյալ։ Հուսանք, որ մեծ դերասանը մի օր էլ կկերտի Հայ մեծ հայդուկապետի կերպարը։

Hay  Azian