Մարդկանց միջև հաղորդակցությունը հաճախ սկսվում է ոչ միայն բառերից, այլև վստահությունից, մշակույթի ընկալումից և դիմացինին հասկանալու կարողությունից։ Այս գաղափարը հատկապես կարևոր է այն մասնագետների համար, որոնց աշխատանքը կապում է տարբեր լեզուներով և տարբեր մշակութային միջավայրերում ապրող մարդկանց։
«Նիդերլանդական օրագրի» զրուցակիցն է իրավաբան և բանավոր թարգմանիչ Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյանը։ Հայաստանից Նիդերլանդներ տեղափոխված մասնագետը կարողացել է համադրել իրավաբանական գիտելիքները, բազմալեզու փորձը և մարդկանց օգնելու ցանկությունը՝ ստեղծելով իր մասնագիտական նոր ուղին։
Մեր զրույցում նա պատմում է Հայաստանից Նիդերլանդներ տեղափոխվելու, նիդերլանդական հասարակությանը ինտեգրվելու, լեզվի կարևորության, իրավունքի և թարգմանության փոխկապակցվածության, ինչպես նաև երիտասարդներին ուղղված իր խորհուրդների մասին։
Հարցազրույց իրավաբան-թարգմանիչ Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյանի հետ
1. Նախ խնդրում ենք ներկայացնել Ձեզ մեր ընթերցողներին։ Ո՞վ է Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյանը՝ որպես մարդ և որպես մասնագետ։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Ես մասնագիտությամբ իրավաբան եմ և բանավոր թարգմանիչ։ Հայաստանից եմ, սակայն արդեն մի քանի տարի է ապրում և աշխատում եմ Նիդերլանդներում։ Իմ մասնագիտական գործունեության հիմքում լեզուն, իրավունքը և մարդկանց միջև արդյունավետ հաղորդակցությունն են։
Որպես մարդ՝ ինձ համար կարևոր են ազնվությունը, պատասխանատվությունը, աշխատասիրությունը և մշտապես սովորելու ձգտումը։ Ես բազմակողմ հետաքրքրություններ ունեցող անձ եմ, և իմ հետաքրքրությունները միայն իրավաբանությամբ կամ թարգմանությամբ չեն սահմանափակվում։ Շատ եմ սիրում ուսումնասիրել տարբեր ժողովուրդների մշակույթները, հասկանալ նրանց մտածելակերպը, արժեքներն ու ավանդույթները։ Վստահ եմ, որ մշակույթների ճանաչումը մարդկանց ավելի է մոտեցնում միմյանց և օգնում է հաղթահարել բազմաթիվ թյուրիմացություններ։
Որպես մասնագետ՝ ձգտում եմ լինել ճշգրիտ, անաչառ և վստահելի։ Բանավոր թարգմանչի աշխատանքում կարևոր է ոչ միայն լեզուների գերազանց իմացությունը, այլև մարդկանց հանդեպ հարգանքը, գաղտնիության պահպանումը և յուրաքանչյուր իրավիճակում բարձր մասնագիտական բարեվարքությունը։
2. Ո՞ր քաղաքից կամ բնակավայրից եք Հայաստանում։ Ինչպիսի՞ հիշողություններ եք պահպանում հայրենիքից։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Ես ծնվել և մեծացել եմ Երևանում, թեև իմ նախնիները մի քանի սերունդ ապրել են Թբիլիսիում։ Արմատներս հայկական են, և Հայաստանի հետ ինձ կապում են ոչ միայն հիշողությունները, այլև ընտանիքս, հարազատներն ու ընկերները։
Հայաստանից շատ ջերմ ու լուսավոր հիշողություններ եմ պահպանում։ Դրանք կապված են մանկության, դպրոցական ու ուսանողական տարիների, ընկերների, ինչպես նաև մասնագիտական կյանքի առաջին քայլերի հետ։ Այդ տարիներն ինձ համար դարձան կարևոր փորձառությունների ու արժեքների ձևավորման շրջան։
Հայաստանում աշխատել եմ ինչպես մասնավոր իրավաբանական ոլորտում, այնպես էլ հանրային ծառայությունում։ Այդ ընթացքում իրավաբանական գործունեություն եմ ծավալել երեք լեզուներով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն, ինչը հետագայում մեծապես նպաստեց նաև իմ թարգմանչական գործունեությանը։
Թեև այսօր ապրում եմ Նիդերլանդներում և փորձում եմ հնարավորինս լավ ինտեգրվել տեղական հասարակությանը, հասկանալ նրա մշակույթն ու արժեքները, ինձ համար նույնքան կարևոր է չկորցնել կապը սեփական արմատների հետ։ Ամեն հնարավորության դեպքում այցելում եմ Հայաստան, հանդիպում հարազատներիս ու ընկերներիս և փորձում պահպանել այն հոգևոր ու մշակութային կապը, որն ինձ համար մշտապես եղել է ուժի և ինքնության աղբյուր։
3. Ինչպե՞ս ճակատագիրը Ձեզ բերեց Նիդերլանդներ, և ինչո՞ւ ընտրեցիք հենց Նայմեյխեն (Nijmegen) քաղաքը որպես բնակության վայր։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Նիդերլանդներ տեղափոխվել եմ անձնական հանգամանքների բերումով։ Նայմեյխենն ընտրեցի, քանի որ այն առանձնանում է իր հանգիստ մթնոլորտով, հարուստ պատմությամբ և բնության հետ ներդաշնակ միջավայրով։ Այստեղ ինձ շատ հարմարավետ եմ զգում, և քաղաքն աստիճանաբար դարձել է իմ երկրորդ տունը։
Այս ընտրության մեջ կարևոր դեր ունեցավ նաև կրթությունը։ 2024 թվականից մինչև 2025 թվականի կեսը նիդերլանդերեն եմ սովորել Ռադբաուդի համալսարանի Radboud in'to Languages լեզվական կենտրոնում։ Այդ շրջանը մեծ նշանակություն ունեցավ ոչ միայն լեզվական գիտելիքներս խորացնելու, այլև Նիդերլանդական հասարակությունն ու մշակույթն ավելի լավ ճանաչելու առումով։
2025 թվականից ուսումս շարունակում եմ Ռադբաուդի համալսարանում, որտեղ ստանում եմ ևս մեկ բարձրագույն իրավաբանական կրթություն՝ արդեն ամբողջությամբ նիդերլանդերենով։ Սովորում եմ նիդերլանդացի համակուրսեցիների հետ և ուսումնասիրում Նիդերլանդների իրավական համակարգը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ այն միջավայրը, որտեղ ապրում և աշխատում եմ։
Նայմեյխենը գտնվում է նաև Գերմանիայի սահմանի հարևանությամբ, և այդ աշխարհագրական դիրքը քաղաքին տալիս է յուրահատուկ միջազգային շունչ։ Այստեղ հաճախ կարելի է հանդիպել գերմանացի այցելուների, իսկ տեղացիների համար Գերմանիա մեկնելը առօրյայի բնական մասն է։ Այդ բազմամշակութային միջավայրը ևս ինձ համար շատ հետաքրքիր և արժեքավոր է։
4. Դուք իրավաբան եք, բայց այսօր հաջողությամբ աշխատում եք նաև որպես մասնագիտական բանավոր թարգմանիչ։ Ինչպե՞ս ծնվեց այս մասնագիտությամբ զբաղվելու գաղափարը։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Իրականում թարգմանիչների աշխատանքով միշտ եմ հիացել, հատկապես՝ համաժամանակյա թարգմանիչների, որոնց աշխատանքը միջազգային համաժողովների և դասընթացների ընթացքում միշտ մեծ տպավորություն է թողել ինձ վրա։ Նրանց մասնագիտական պատրաստվածությունը, արագ կողմնորոշվելու ունակությունն ու պատասխանատվությունը միշտ ոգեշնչել են ինձ։
Վաղուց էի մտածում, թե ինչպես կարելի է համատեղել իրավաբանական կրթությունս և իրավաբանի մտածելակերպը բանավոր թարգմանչի աշխատանքի հետ։ Նիդերլանդներում ինձ ընձեռվեց այդ հնարավորությունը, և այսօր կարող եմ վստահ ասել, որ գտել եմ այն ոլորտը, որտեղ կարողանում եմ համադրել իմ գիտելիքները և անմիջականորեն օգնել մարդկանց։
Մինչ բանավոր թարգմանչի գործունեությամբ զբաղվելը աշխատել եմ իրավաբանական գրասենյակում՝ նիդերլանդերեն և անգլերեն լեզուներով։ Այդ փորձից հետո ցանկացա անցնել այնպիսի աշխատանքի, որտեղ ավելի շատ շփում կունենայի մարդկանց հետ և միաժամանակ կկարողանայի կիրառել հայերենի, ռուսերենի, անգլերենի և նիդերլանդերենի իմացությունս։
Բանավոր թարգմանչի աշխատանքն ինձ համար նաև մշտական ինքնակրթություն է։ Յուրաքանչյուր նոր հանձնարարություն պահանջում է մանրակրկիտ նախապատրաստություն, ոլորտային տերմինաբանության ուսումնասիրություն և պատասխանատու մոտեցում։ Հենց այդ շարունակական զարգացումն է այս մասնագիտությունը դարձնում այնքան հետաքրքիր և ոգեշնչող։
5. Որքա՞ն ժամանակ է, ինչ զբաղվում եք բանավոր թարգմանությամբ, և ի՞նչ ճանապարհ եք անցել այս ոլորտում։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Նիդերլանդերեն լեզվով բանավոր թարգմանությամբ զբաղվում եմ մոտ մեկ տարի։ Սակայն բազմալեզու միջավայրում աշխատելու փորձս շատ ավելի վաղ է սկսվել՝ դեռ ուսանողական տարիներից և հետագայում՝ իրավաբանական գործունեության ընթացքում։
ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմում աշխատել եմ միջազգային համագործակցության ուղղությամբ՝ անգլերեն և ռուսերեն լեզուներով ապահովելով հաստատության հաղորդակցությունը միջազգային կազմակերպությունների, դեսպանատների և տարբեր ծրագրերի շրջանակներում։ Ավելի ուշ նույն հաստատությունում ներգրավված եմ եղել նաև քաղաքացիների դիմումների և բողոքների ուսումնասիրության գործընթացում, որտեղ նույնպես ամենօրյա աշխատանքային լեզուներն էին անգլերենն ու ռուսերենը։
Հետագայում աշխատել եմ Dimension Legal RVS իրավաբանական ընկերությունում, որտեղ զբաղվել եմ բազմալեզու իրավական փաստաթղթերի պատրաստմամբ և օտարերկրյա հաճախորդների հետ հաղորդակցությամբ։ Այդ ամբողջ փորձը դարձավ ամուր հիմք՝ հետագայում բանավոր թարգմանչի մասնագիտությամբ զբաղվելու համար։
6. Ի՞նչ լեզուներով եք աշխատում, և ո՞ր ոլորտներում են առավել հաճախ անհրաժեշտ լինում Ձեր ծառայությունները։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Աշխատում եմ չորս լեզուներով՝ հայերեն, նիդերլանդերեն, ռուսերեն և անգլերեն։ Բանավոր թարգմանություն իրականացնում եմ նիդերլանդերեն–հայերեն, նիդերլանդերեն–ռուսերեն և նիդերլանդերեն–անգլերեն լեզվական համակցություններով։
Իմ ծառայություններն առավել հաճախ անհրաժեշտ են առողջապահության և խնամքի հաստատություններում, քաղաքապետարաններում, կրթական համակարգում, ինչպես նաև սոցիալական ծառայությունների շրջանակում, որտեղ մարդկանց համար շատ կարևոր է ճիշտ հասկանալ իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները։
Միաժամանակ շարունակաբար խորացնում եմ իրավաբանական տերմինաբանության իմացությունը։ Իրավաբանական կրթությունս և մասնագիտական փորձը հնարավորություն են տալիս ավելի վստահ աշխատել նաև այն դեպքերում, երբ հաղորդակցությունը վերաբերում է իրավական կամ վարչական բարդ հարցերի։
7. Դուք նաև իրավաբանական կրթություն ունեք։ Ինչպե՞ս է իրավաբանի փորձը օգնում թարգմանչական աշխատանքում, և հակառակը՝ ինչպե՞ս է թարգմանչի փորձը հարստացնում իրավաբանի աշխատանքը։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Իրավաբանի մասնագիտական փորձն ինձ մեծապես օգնում է բանավոր թարգմանչի աշխատանքում։ Իրավաբանն ամեն օր աշխատում է մեծածավալ տեղեկատվության հետ, սովորում է արագ առանձնացնել էականն ու երկրորդականը, նկատել հակասությունները, բացթողումները կամ հաղորդակցության ընթացքում առաջացող խնդիրները։ Այդ հմտությունները չափազանց կարևոր են նաև բանավոր թարգմանության ժամանակ, երբ հաճախ որոշումների կայացման կամ տեղեկատվության ճիշտ փոխանցման համար վայրկյաններ են տրված։
Միևնույն ժամանակ, բանավոր թարգմանչի աշխատանքն ինձ որպես իրավաբանի ևս շատ բան է սովորեցրել։ Այն զարգացնում է ակտիվ լսելու, մարդկանց տարբեր մշակութային առանձնահատկությունները հասկանալու, հստակ և հասկանալի հաղորդակցվելու կարողությունը։ Աշխատելով տարբեր մշակույթների մարդկանց հետ՝ ավելի լավ ես գիտակցում, որ նույն միտքը տարբեր հասարակություններում կարող է տարբեր կերպ ընկալվել։ Այդ փորձն այսօր ինձ օգնում է ոչ միայն որպես թարգմանչի, այլև որպես իրավաբանի։
8. Արտերկրում նոր կյանք սկսելը միշտ էլ հեշտ չէ։ Ի՞նչ դժվարությունների եք բախվել Նիդերլանդներում հաստատվելու առաջին տարիներին, և ինչպե՞ս եք հաղթահարել դրանք։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Ամենամեծ մարտահրավերը, անկասկած, լեզուն էր։ Մինչ Նիդերլանդներ տեղափոխվելը նիդերլանդերենին տիրապետում էի միայն տարրական մակարդակով։ Սա գեղեցիկ, բայց բավականին բարդ լեզու է, հատկապես երբ այն սկսում ես սովորել արդեն հասուն տարիքում։
Թեև Նիդերլանդներում գրեթե բոլորը գերազանց տիրապետում են անգլերենին, շատ արագ հասկացա, որ հասարակությանը լիարժեք ինտեգրվելու համար անհրաժեշտ է խոսել հենց նիդեռլանդերեն։ Լեզուն միայն բառապաշար չէ․ այն նաև մշակույթ է, մտածողություն, հումոր, ասացվածքներ և հաղորդակցության նրբություններ։ Առանց լեզվի հնարավոր չէ լիարժեք հասկանալ մարդկանց և զգալ հասարակության ներքին ռիթմը։
Լեզվի իմացությունն անմիջականորեն կապված էր նաև ուսման, աշխատանքի և սոցիալական կյանքի հետ։ Այդ պատճառով փորձեցի օգտագործել յուրաքանչյուր հնարավորություն՝ զարգացնելու լեզվական հմտություններս։ Սովորել եմ Ռադբաուդի համալսարանի Radboud in'to Languages լեզվական կենտրոնում, ինքնուրույն շարունակել եմ պարապել, մասնակցել եմ կամավորական նախաձեռնությունների, որտեղ նիդերլանդացի կամավորներն օգնում էին մեզ կատարելագործել խոսակցական լեզուն։
Արդեն երկու տարի է մասնակցում եմ Gilde Nijmegen կազմակերպության Taalmaatje ծրագրին։ Ամեն շաբաթ հանդիպում եմ նիդերլանդացի կամավորի հետ, քննարկում ենք երկրի նորությունները, հասարակական կյանքը, մշակույթը։ Ժամանակի ընթացքում մեր համագործակցությունը վերածվել է ընկերության, և այդ շփումները մեծ դեր են ունեցել իմ լեզվական զարգացման մեջ։
Մեծ փորձառություն էր նաև մի քանի տարի նիդերլանդական իրավաբանական ընկերությունում աշխատելը, որտեղ ամբողջ հաղորդակցությունը՝ թե՛ բանավոր, թե՛ գրավոր, իրականացվում էր բացառապես նիդեռլանդերենով։ Իսկ այսօր արդեն երկրորդ տարին է, ինչ իրավաբանություն եմ ուսումնասիրում Ռադբաուդի համալսարանում՝ ամբողջությամբ նիդերլանդերենով, ինչը ևս նպաստում է լեզվի շարունակական կատարելագործմանը։
Եթե այսօր հետ եմ նայում այդ ճանապարհին, մեծ երախտագիտությամբ եմ հիշում բոլոր այն մարդկանց, ովքեր օգնել են ինձ՝ հարազատներիս, ընկերներիս, նիդեռլանդացի կամավորներին, դասախոսներիս և համակուրսեցիներիս։ Նրանց աջակցությունը և ամենօրյա շփումը մայրենի լեզվով իմ համար լավագույն դպրոցն էին։
9. Ի՞նչ խորհուրդ կտաք այն երիտասարդներին, ովքեր ցանկանում են կրթություն ստանալ, ապրել կամ աշխատել արտերկրում։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Նախևառաջ խորհուրդ կտամ արդյունավետ կառավարել ժամանակը։ Հաջողության հիմքում հետևողական աշխատանքն է։ Կարևոր է ոչ միայն լավ սովորել, այլև ակտիվորեն համագործակցել դասախոսների և համակուրսեցիների հետ, մասնակցել ուսումնական խմբերի աշխատանքներին, փոխանակել գրառումներ և միասին քննարկել ուսումնասիրվող նյութը։
Շատ կարևոր է նաև չմեկուսանալ։ Իմ փորձից կարող եմ ասել, որ նիդերլանդացի համակուրսեցիներիս հետ համագործակցությունն անգնահատելի էր։ Մենք միասին սովորում էինք, քննարկում դասերը, և այդ ընթացքում ես ոչ միայն գիտելիքներ էի ստանում, այլև ծանոթանում էի ուսուցման նոր մեթոդների ու մտածելակերպին։
Յուրաքանչյուր երկրի կրթական համակարգն ունի իր առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով կարևոր է հասկանալ, թե ինչ հմտություններ են գնահատվում քննությունների ընթացքում և համապատասխանեցնել սովորելու ռազմավարությունը։ Շատ հաճախ արտասահմանյան համալսարաններում քննությունների ձևաչափը զգալիորեն տարբերվում է Հայաստանում ընդունված մոտեցումներից։
Կխորհրդակցեի նաև ուսման ընթացքում ակտիվորեն մասնակցել համալսարանական կյանքի տարբեր նախաձեռնություններին՝ միանալ ուսանողական կազմակերպություններին, մասնակցել մասնագիտական միջոցառումներին, աշխատանքի տոնավաճառներին, ընդլայնել ծանոթությունների շրջանակը և ստեղծել մասնագիտական կապեր։ Շատ դեպքերում հենց այդ կապերն են հետագայում բացում նոր հնարավորությունների դռները։
Եվ ամենակարևորը՝ երբեք չվախենալ հարցեր տալուց։ Դասախոսները, կարիերայի խորհրդատուները, բարձր կուրսերի ուսանողները և մարդկային ռեսուրսների մասնագետները կարող են արժեքավոր խորհուրդներ տալ, որոնք կօգնեն ավելի վստահ կողմնորոշվել նոր միջավայրում։
10. Եվ վերջում, ի՞նչ կմաղթեք «Նիդեռլանդական օրագրի» ընթերցողներին և աշխարհի տարբեր երկրներում ապրող հայերին։
Սոֆիա Սոմերս-Զաքարյան. Առաջին հերթին բոլորին մաղթում եմ առողջություն, խաղաղություն և հաջողություն իրենց ընտրած ճանապարհին։ Անկախ նրանից, թե աշխարհի որ երկրում են ապրում, ցանկանում եմ, որ կարողանան պահպանել կապը հայոց լեզվի, մշակույթի և ազգային ինքնության հետ։
Միաժամանակ կարևոր եմ համարում լինել բաց նոր գիտելիքների, նոր մշակույթների և նոր հնարավորությունների հանդեպ։ Վստահ եմ, որ սեփական արմատներին հավատարիմ մնալը և աշխարհի հանդեպ բաց լինելը ոչ թե հակասում, այլ լրացնում են միմյանց։ Հենց այդ հավասարակշռությունն է օգնում մարդուն լինել և՛ լավ մասնագետ, և՛ արժանապատիվ քաղաքացի, և՛ իր ժողովրդի արժանի ներկայացուցիչ։
Հարցազրույցը վարեց «Նիդերլանդական օրագրի» թղթակից Լիանա ԲԱԼՅԱՆԸ
