Հայ Առաքելական եկեղեցուն նվիրված ցուցադրություն Ուտրեխտի կոնական արվեստի թանգարանում

Նիդերլանդների Հայ համայնքային կյանքում հիշարժան իրադարձություն է տեղի ունեցել,  այսօր` Ուտրեխտում կոնական արվեստի ազգային թանգարանում՝ Catharijneconvent-ում, բացվել է Նիդերլանդների Հայ Առաքելական եկեղեցուն նվիրված ցուցահանդես։ Այդ մասին «Նիդերլանդական օրագրին» տեղեկացրել են Ամստերդամի «Սուրբ Հոգի»  եկեղեցուց և Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի հիմնադրամից։ Ցուցահանդեսում ցուցադրված են քահանայի պատմուճանը,  թագը և գավաթը, որն օգտագործվել է Ամստերդամի  «Սուրբ Հոգի» եկեղեցում` 1990-ականներից մինչև 2014 թվականը։ Հիշյալ առարկաները մեր եկեղեցու կողմից երկու տարի է, ինչ փոխառությամբ տրվել են թանգարանին։ Ցուցահանդեսն ուղեկցվում է Նիդերլանդների հայ համայնքի պատմության և Հայ առաքելական եկեղեցում մատուցված Սուրբ Պատարագի ընթացքի մասին պատմող կարճ ամփոփ ֆիլմով։

Թանգարանային ցուցադրության ծրագիրն իրականացվել է Rijksmuseum-ի, «Սուրբ Հոգի» եկեղեցու և Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի հիմնադրամի համագործակցության արդյունքում։

Հիշյալ թանգարանի այցելուների տարեկան քանակը  անցնում է 150.000-ից։ Սա նիդերլանդացիների և այլ ազգերի  համար եզակի հնարավորություն է  այցելելու և ծանոթանալու  այս երկրի հնագույն համայնքներից մեկի` հայկականի հետ:

Հայ հրուշակագործների հավաք

25.06.2023/Հակոբ Մուրադյան/Նիդ. օրագիր

Երևան: Հունիսի 23-ին «Հրուշակագործների համահայկական միավորում» հասարակական կազմակերպությունը կազմակերպել էր միավորման գործունեության սկիզբը ազդարարող միջոցառում։ Միջոցառման ընթացքում հայկական ավանդական գաթաներով պատրաստվեց Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի քարտեզի մակետը։ 

Քարտեզի վրա առաջինը տեղադրվեց Սյունիքի մարզի գաթան՝ որպես երկրի ամուր դարպասներ։ «Առաջարկում եմ, որ Երևանի գաթան տեղադրելուց առաջ, տեղադրենք Արցախինը, որովհետև առանց Արցախ չի կարող լինել Երևան»,-ասաց հրուշակագործության արվեստի ակադեմիայի տնօրեն, «Հրուշակագործների համահայկական միավորում» հասարակական կազմակերպության նախագահ Արփինե Խաչատրյանը:

Միջացառմանը ներկայացվեցին  Հայաստանի մարզերի ավանդական գաթաները։

 Միջոցառմանը հյուր էր երգչուհի Ալլա Լևոնյանը, ներկա էին հրուշակագործներ Հայաստանի բոլոր մարզերից, Սփյուռքից և Արցախից։

«ԽԻԶԱԽՈՒՄ» («COURAGE»)

«Խիզախում». այս վերնագիրն ունի «Ինտերկապ» բարեգործական կենտրոնի նկարահանած 25 րոպեանոց փաստագրական ֆիլմը, որը վերաբերվում է անցյալ տարի«Ինտերկապի» մի նախաձեռնությանը, որն իրագործվեց 60 օրում՝ Վրաստանի, Ռուսաստանի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Հոլանդիայի հայաշատ քաղաքներում: Այս նախաձեռնությունն առանց պետական աջակցությամբ ու դրամաշնորհների իրականացրեցին՝ մտահաղացման հեղինակ, «Ինտերկապ» բարեգործական կենտրոնի հիմնադիր-նախագահ, Վանաձորի պատվավոր քաղաքացի Նորայր Զուլոյանը, գրող, գրականագետ, հրապարակախոս, պատմագետ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Կարո Վարդանյանը,

թատրոնի եւ կինոյի սիրված դերասան, ասմունքի ժողովրդական վարպետ Ջիվան Սարգսյանը, որոնք կտրեցին անցան ավելի քան 11 000 կմ ցամաքային եւ 7 000 կմ օդային ճանապարհ ու հանգրվանեցին այնտեղ, որտեղ կար հայոց պատմության լուսավոր էջերը, հայոց պոեզիայի անգին գանձերը լսելու կարիքը... Ֆիլմի տեքստի հեղինակն է՝ Գագիկ Անտոնյանը, ռեժիսորը՝ Սերգեյ Մելիքյանը, ձևավորումն ու մոնտաժը՝ Նորայր Այունցի: Տեքստը կարդում է Ռոբերտ Բալայանը:

Նուբար Ասլանյան-80

Այսօր՝ հունիսի 18-ին, լրանում է հայ կոմպոզիտոր, 1982թ.ից ԽՍՀՄ, ապա Հայաստանի և Իսրայելի կոմպոզիտորների միության անդամ՝ Նուբար Աբրահամի Ասլանյանի 80-ամյակը:

Նուբար Ասլանյանը ծնվել է Հունաստանի Աթենք քաղաքում: 1946 թվականին տեղափոխվել են Հայաստան։  Դյուրին չի եղել դեպի երաժշտություն Նուբար Ասլանյանի ուղին: Մանկության երաժշտության գաղտնիքները բացող միակ գործիքը՝ տանը հորից հիշատակ մնացած մանդոլինան է եղել: Հայրը կյանքին հրաժեշտ է տվել վաղ տարիքում: Հունաստանում  նվագել է երաժշտական ​​խմբում՝ կիթառ, մանդոլինա, ակորդեոն, ջութակ։ Վաղամեռիկ Հայրը երաժշտություն շատ է սիրել ու ապրել է նրանով: ​​Հավանաբար Նուբարը նրանից էլ  ժառանգել է երաժշտական ունակությունները։ Բայց դե՝ յոթ տարեկանում չի հաջողվել ընդունվել երաժշտական դպրոց: Այնուամենայնիվ իսկական երաժշտության հետ ծանոթությունը Նուբարի համար պատահական դիպվածով է տեղի ունեցել: Սովորում էր էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումում, երբ ընկերը  համոզում է միասին գնալ Պիոներների պալատ՝ որտեղ երաժշտական խումբ ընդունվելու համար պետք է ստուգեր  երաժշտական ​​ունակությունները: Նուբարը միջանցքում նստած հետևում էր թե ինչպես  ընկերը չի կարողանում ճիշտ կողմնորոշվել՝ չափով ծափ տար, նոտաներն արտաբերեր: Հետո ուսուցչուհին իրեն է խնդրել ստուգվել: Սկզբում Նուբարը մերժել է, հետո ոգևորվել հաջողություններից: Նեղ ֆինանսական վիճակում գտնվող ընտանիքին հաջողվում է ակորդիոն գնել, հետո մանկուց երազած շրթհարմոնը: Այսքանից հետո էլ Նուբար Ասլանյանը կարող էր ճանաչված կոմպոզիտոր չդառնար...

« … Ես 19 տարեկան եմ,-հիշում է Նուբար Ասլանյանը: Այլևս չեմ սովորում, այլ աշխատում եմ Երևանի էլեկտրական սարքավորումների համամիութենական գիտահետազոտական ​​ինստիտուտում։  Ինչ-որ տարօրինակ, միստիկ պատճառով ոտքերս ինձ տանում են այն երաժշտական ​​դպրոցը, որտեղ ինձ չընդունեցին յոթ տարեկանում։ Գնացի դպրոցի տնօրենի մոտ ու ներկայացա. Նա ինձ լավ չհիշեց,  հնարավորություն տվեք, ասում եմ, որ ձեր դպրոցի սաների հետ երաժշտության տեսության դասերին հաճախեմ։ Նա համաձայնեց և ես նստեցի ավագ դասարանի, արդեն ինձնից  փոքր աշակերտների հետ: Ինչ արած…

Սոլֆեջիոյի դասատուս զարմանալի համբերատար ու բարի կին էր՝ Լիլիա Լվովնան։  Նա խմբի ընդունակ աղջիկներից մեկին  հանձնարարեց ինձ օգնել։ Մի երկու ամիս անց գիտելիքներով հասա և անցա  այս աղջկան: Մի ստուգողական աշխատանքից  հետո դասատուս հանդիսավոր դասարանին հայտնեց, որ ամենափայլուն սովորողն եմ։ Այդ ժամանակ իրոք  տարված էի գիտելիքի տենչով»: 

Նուբար Ասլանյանը Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը (ղեկ.` Գրիգոր Հախինյան) ուսանելուց հետո ընդունվում, ապա 1973 թվականին ավարտում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան (Գրիգոր Եղիազարյանի արվեստանոցը): 

Դրանից հետո արդեն սկսվում է Նուբար Ասլանյան երաժիշտ-կոմպոզիտորի մեծ ուղին: 

Նուբար Ասլանյանը Խորհրդային երկրի փլուզումից, ապա Հայաստանում անկայուն վիճակ ստեղծվելուց հետո 1994 թվականից  բնակություն է հաստատել Իսրայելում՝ ոչ մի րոպե չխզելով ամուր կապը մայր Հայրենիքի հետ : Նա այսօր էլ շատ բան է անում իր արվեստով, հրապարակային խոսքով ու անձնական կապերով Հայաստանի հեղինակաության բարձրացման համար: Հենց Իսրայելում մաեստրոն ավելի շատ հայաշունչ գործեր է գրել ու կատարել այնտեղ ու ամենուր:

Կոմպոզիտորն  ամեն բան արել է տարածելու հայ մշակույթն աշխարհով մեկ: Նրա ստեղծագործությունները հնչել ու հնչում են աշխարհի բազմաթիվ երկրներում: Նուբար Ասլանյանը մեծ ժառանգություն է ստեղծել ոչ միայն Խորհրդային երկրում ու դրանից հետո անկախ Հայաստանում, այլ նաև Իսրայելում: Արժե առանձնացնել նրա կազմած Կոնցերտներ և կոնցերտին մենակատարի և նվագախմբի համար, Վոկալ սիմֆոնիկ, Քայլերգեր և վալս կոնցերտ փողային նվագախմբի համար, Երեք պիես փողային նվագախմբի համար, 10 հայ կոմպոզիտորների 20 մանկական երգերի գործիքավորում և մշակումներ,Երգչախումբ a cappella (առանց նվագակցության), Վոկալ (անսամբլային, կամերային), Վոկալ (երգեր և դաշնամուր),Մանկական երգեր և խմբերգեր դաշնամուրի նվագակցությամբ, Ժող գործիքների նվագախումբ և վոկալ, Կամերային երաժշտություն, Հինգ լարային քառյակներ, անսամբլներ, սոնատներ, Պիեսներ մենանվագ գործիքների համար, Սիմֆոնիկ պիեսներ և այլ գործերը:

«Նիդերլանդական օրագիրը»  ջերմորեն շնորհավորում է մայեստրո Նուբար Ասլանյանին ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ, ցանկանում` ամուր առողջություն և ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ:

ՀԱԶԱՐԱՎՈՐ ՀԱՅ ՄԱՅՐԵՐ ՍԳՈՒՄ ԵՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԿՈՂՄԻՑ ՍՊԱՆՎԱԾ ԻՐԵՆՑ ԶԱՎԱԿՆԵՐԻ ՄԱՀԸ

Այս հոդվածը հրապարակվել է «Պրովիդենս» (providence)անունը կրող Քրիստոնեության և ամերիկյան արտաքին քաղաքականության ամսագիրը Հունիսի 16-ին (Հրատարակիչ՝ Կրոնի և ժողովրդավարության ինստիտուտ ): Հեղինակն է Իսրայելում բնակվող թուրք լրագրող Ուզայ Բուլութը: «Նիդերլանդական օրագրի» համար թարգմանել է Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԸ

Վերջին 3 տարիներին Հարավային Կովկասում Արցախի Հանրապետության (Լեռնային Ղարաբաղի) բնիկ հայերը ագրեսիվ պատերազմի են ենթարկվել Ադրբեջանի և նրա դաշնակից Թուրքիայի կողմից։ Ադրբեջանի պետական ​​պաշտոնյաների հայտարարությունների համաձայն՝ այս պատերազմի նպատակը Արցախում հայկական ներկայության վերացումն է։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, օրինակ, բազմիցս հայտարարել է, որ Արցախում հայերը «երկու տարբերակ ունեն՝ կամ կապրեն ադրբեջանական իշխանության տակ, կամ պետք է հեռանան»։Պատերազմը սկսվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Թուրքիայի աջակցությամբ և տևել 44 օր։ Այն ներառում էր քաղաքների և գյուղերի համատարած ռմբակոծում, խաղաղ բնակչության թիրախավորում, Սիրիայից օտարերկրյա ահաբեկիչների հավաքագրում, ինչպես նաև ռազմական հանցագործությունների և մարդու իրավունքների խախտումների համակարգված իրականացում: Ադրբեջանը պատերազմի ժամանակ օգտագործել է միջազգայնորեն արգելված զենքեր, ռմբակոծել հիվանդանոցները, մանկապարտեզներն ու տները։Այս ագրեսիան հանգեցրել է հազարավոր հայերի մահվան, Արցախի տարածքի զգալի հատվածների բռնի գրավման, տասնյակ հազարավոր խաղաղ բնակիչների բռնի տեղահանման, ինչպես նաև անորոշ թվով հայ ռազմագերիների շարունակվող կալանավորման ու խոշտանգման:

Ադրբեջանում հայ ռազմագերիների ներկայիս պաշտոնական մոտավոր թիվը 35-ն է, սակայն այդ թիվը շարունակում է աճել։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում Հայաստանը ներկայացնող փաստաբան Սիրանուշ Սահակյանը մայիսի 12-ին մամուլի ասուլիսում ասաց, որ ներկայումս 80 գերի կա Ադրբեջանի ձեռքում։

Թեև 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին ստորագրված եռակողմ համաձայնագիրը նախատեսում էր կասեցնել պատերազմը, Ադրբեջանը երբեք չի դադարեցրել իր ագրեսիան։ Ադրբեջանական զինված ուժերը շարունակել են անհիմն հարձակումները Հայաստանի տարածքի վրա, այդ թվում՝ կրակ բացելով Տեղ համայնքում ինժեներական աշխատանքներ իրականացնող հայ զինվորների վրա 2023 թվականի ապրիլի 11-ին, թշնամական գործողություն, որի հետևանքով զոհվել է չորս հայ զինվոր, վեցը՝ վիրավորվել։ Նմանապես, 2023 թվականի մարտի 5-ին ադրբեջանական զինուժը հարձակվել է Արցախի ոստիկանական մեքենայի վրա՝ սպանելով երեք ոստիկանի։

Նշենք հատկապես, որ 2023 թվականի մայիսի 29-ին ադրբեջանական զինուժի կողմից անդրսահմանային ներխուժման արդյունքում գերի են ընկել երկու հայ զինվոր։ Զինվորներին՝ Հարություն Հովակիմյանին և Կարեն Ղազարյանին դարանակալել և առևանգել են այն բանից հետո, երբ նրանք ջուր և սնունդ են հասցրել Ադրբեջանի հետ սահմանը պահպանող հայկական բանակի ստորաբաժանումներին։

Ոչ պաշտոնական տվյալներով՝ 2020 թվականի պատերազմից սկզբից առ այսօր Ադրբեջանի կողմից սպանվել է շուրջ 5000 հայ զինվոր և հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ։ Ադրբեջանական ագրեսիայի պատճառով իրենց երեխաներին կորցրած հայ մայրերի վիշտն ու պայքարը դիտելու համար Արգենտինայում բնակվող իրավապաշտպան Մարիա Լուսիանա Մինասյանն այս տարի երկու անգամ՝ մարտին և մայիսին, այցելեց Հայաստանի մայրաքաղաք Երևան:

Այդ շրջագայությունների ընթացքում նա եղել է ԲՈւՀ-երում, պետական ​​կառույցներում, ինչպես նաև Եռաբլուր զինվորական գերեզմանատանը, որտեղ ամփոփված են հայրենիքի պաշտպանության համար զոհված հայ զինծառայողները։ Մինասյանն այցելել է նաև Հաքարի կամրջի վրա գտնվող Լաչինի անցակետը, որը վերջերս գործարկվել է Ադրբեջանի կողմից, ինչպես նաև հայկական մարտական ​​դիրքեր։

«Դա փաստահավաք առաքելություն էր, որն ինձ հնարավորություն տվեց ծանոթանալու Ադրբեջանի կողմից իրականացված տարածքային փոփոխություններին»,-հոդվածի հեղինակին տված հարցազրույցում ասել է Մինասյանը։

«Ես շատ էի անհանգստանում, որ մեր զինվորները գտնվում են ադրբեջանական մարտական ​​դիրքերից ընդամենը 400 մետր հեռավորության վրա։ 2020 թվականի Արցախյան պատերազմից ի վեր իմ՝ որպես իրավաբանի աշխատանքի շնորհիվ ես գիտեմ, թե ինչ վտանգներ են սպառնում այդ զինվորներին։ Ես չափազանց տխուր էի բարբարոս թշնամուն նրանց այդքան մոտ թողնելու համար: Ես գիտեմ, որ մեր ցանկացած զինվոր, ով գերևարվում է ադրբեջանական ուժերի կողմից, ենթարկվում է անմարդկային վերաբերմունքի և խոշտանգումների։ Ես հրաժեշտ տվեցի նրանց ու մինչ մեքենա կնստեի, արդեն արցունքների մեջ էի, սրտիս մեջ խոր ցավ կար»։

Լուսիանան ասում է, որ Ադրբեջանի կողմից սպանված հայ զինվորների թիվը հստակ չէ:

«Հայաստանի կառավարության պաշտոնական հաղորդագրություններում արցախյան պատերազմի ժամանակ զոհված զինվորների թիվը գերազանցում է 2900-ը. բայց մենք սովորաբար խոսում ենք 5000 զոհի մասին»։

Ցավոք, պատերազմի ավարտից հետո այս թիվն ավելացել է։ 2022 թվականի սեպտեմբերին, օրինակ, Ադրբեջանը հերթական չհիմնավորված հարձակումն իրականացրեց ինքնիշխան Հայաստանի տարածքի վրա՝ օգտագործելով մարտական ​​անօդաչու թռչող սարքեր, հրետանի և խոշոր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներ, ինչի հետևանքով զոհվեցին տասնյակ զինվորներ:

«Մենք պետք է նկատի ունենանք նաև 2022 թվականի սեպտեմբերյան Հայաստանի Հանրապետության դեմ ադրբեջանական ագրեսիայի շուրջ 95 զոհերին։ Պետք է հաշվի առնենք նաև նույնականացման ընթացակարգերը, որոնք դեռևս մշակվում են ԴՆԹ-ի հիման վրա: Շատ դեպքերում մենք միայն ոսկոր ունենք՝ որպես հայ մարտիկի մնացորդ, և պետք է հետաքննություն կատարվի զոհին հայտնաբերելու և նույնականացնելու համար։

«Եռաբլուր գերեզմանատանը շատ մայրերի հետ եմ խոսել։ Նրանք շատ բարի էին և նաև չափազանց թևաթափ: Գերեզմանատունը բոլորի տունն է, ով պատերազմում որդի է կորցրել։ Զրուցեցի նաև մահացած մարտիկի եղբոր հետ։ Նա ամեն օր և ամեն գիշեր այցելում է եղբոր գերեզմանին։ Նա տաքսու վարորդ է, մեքենան վարելիս, երբ սիրտը նրան ուղղորդում է դեպի եղբոր մոտ, կանգ է առնում և օրվա մնացած մասն անցկացնում Եռաբլուրում։ Ես նրան հրավիրեցի ճաշի, քանի որ նա այնքան բարի էր, որ առաջարկեց ինձ հետ բերել քաղաք։ Նա անչափ տխուր էր ճաշի ժամանակ, բայց նաև զարմացել էր, որ իրենց հետ պատահածը իմ ուշադրությանն էր արժանացել։

«Երբ Եռաբլուրում էի, հասկացա, որ ուր որ է զինվորական թաղման արարողություն է լինելու։ Հուղարկավորության արարողությունը էր լինելու մի զինվորի, ում ճանաչել են միայն ոսկորի կտորով։ Այսպիսով, զինվորի մոր համար դա վիճելի դեպք էր, և տեղեկություն ստանալու համար որոշ ժամանակ էր պահանջվել:

«Ինչ-որ իմաստով այն ընտանիքների ցավն ու ողբը, որոնք պատերազմի ժամանակ իրենց սիրելիին կորցրին, նոր է սկսվել. ծնողներին պետք է լսել. նրանք իրենց ամենաթանկ գանձը՝ իրենց որդիներին են նվիրել հայոց հայրենիքին։ Իսկ այժմ նրանք միայնակ, մեկուսացած կյանքով են ապրում. նրանցից շատերը չեն աշխատում (նրանք դրա հնարավորությունը չունեն): Եռաբլուրում ականատես եղա նաև զոհված որդիների ծննդյան տոնակատարությունների։ Տեսա մարդկանց՝ զոհված զինվորի նկարով շապիկներով, գերեզմանի մոտ, փուչիկներով և գեղեցիկ տորթով։ Այս տեսարանը իսկապես տխուր է, քաղցր հիշողությամբ ու սիրով լի: Դա ձեզ ստիպում է զգալ նրանց սերը, և նաև տխրությունը:

«Մայրերը միայն մի բան են ուզում. նրանք ուզում են, որ ճանաչվի թե ինչ զոհաբերության են գնացել իրենց որդիները, քանի որ նրանց կյանքը դադարել է այն տարածքներում, որտեղ հնարավոր է թույլ չտրվի այցելել որոշ ժամանակ, կամ գուցե ողջ կյանքի ընթացքում: Այս զինվորների կյանքն ու նրանց քաջարի ջանքերը հարգելու համար նրանց մայրերը միայն խնդրում են մեզ չհանձնվել: Նրանք ցանկանում են, որ մենք շարունակենք ազատության պայքարը 120.000 էթնիկ հայերի համար, ովքեր շարունակում են մնալ ադրբեջանական շրջափակման մեջ և չեն կարող ազատորեն օգտվել իրենց պապենական հողերում ապրելու իրենց իրավունքից։ Ես կավելացնեմ, որ նրանք նաև պահանջում են այն, ինչ Արգենտինայում անվանում են «ճշմարտությունն իմանալու իրավունք»: Այսինքն՝ նրանք իրավունք ունեն տեղեկանալու զոհվելու պահին իրենց սիրելիների գտնվելու վայրի և հանգամանքների մասին։

«Երբ մտածում եմ ադրբեջանական շարունակվող ագրեսիայի մասին, մտածում եմ նաև բոլոր այն մայրերի մասին, ովքեր այս պահին իրենց որդիներն ունեն առաջնագծում, սահմաններում։ Նրանք տեղյակ են ադրբեջանական ուժերի կողմից առևանգված հայերի նկատմամբ անմարդկային, վայրագությունների մասին»:

Ադրբեջանի կողմից բռնության թիրախը միայն հայ տղամարդիկ չեն: Հայ կին զինվորները նույնպես դարձել են ադրբեջանական ռազմական հանցագործությունների թիրախ։ Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի իրականացրած ամենասարսափելի վայրագություններից մեկը վերաբերում է հայկական ուժերում ծառայած կնոջ բռնաբարությանը, գազանաբարո անդամահատմանը և սպանությանը։ Զինծառայողի ինքնությունը հաստատված է՝ 36-ամյա կինը (անունը չենք նշում)՝ երեք երեխաների մայր։ Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը հաստատել է, որ կինը զոհվել է 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-14-ը հայ-ադրբեջանական սահմանին՝ ադրբեջանական հարձակումների ժամանակ։

Լրագրող Ռայմոնդ Իբրահիմը հայտնել է կնոջ դաժան սպանության և խոշտանգումների մասին.

«Այդ վայրագությունների տեսագրությունը, որը, ըստ երևույթին, արվել է հենց ադրբեջանցի զինվորների կողմից, որը ուղարկվել է ինձ էլեկտրոնային փոստով, ցույց է տալիս անդամահատված և գլխատված հայ զինվորների կույտեր, այդ թվում՝ տվյալ կինը: Նա հայտնվում է մերկ՝ երկու ձեռքերն ու ոտքերը կտրված։ Նրա մի աչքն ակնհայտորեն դուրս է հանվել։ Կտրված մատը կարծես դուրս է գալիս նրա բերանից, իսկ մյուսը կարծես դուրս է գալիս նրա ինտիմ մասերից»։

Մինասյանն ասում է.

«Պետք է հիշենք նաև Հայաստանին ծառայած և հայության հայրենիքի համար իրենց կյանքը տված կանանց, նրանցից ոմանք ևս թաղված են Եռաբլուրում, այդ թվում՝ 2022 թվականի սեպտեմբերին Հայաստանի հանրապետության ինքնիշխան տարածքի վրա հարձակումների ժամանակ զոհվածներին: Երբ ես այնտեղ էի, հարգանքի տուրք մատուցեցի նրանց։ Ես կարողացա խոսել նաև սպանված հայ կին զինվորի դուստրերից մեկի հետ, և նա ասաց, որ հաջորդ անգամ Հայաստան այցելելիս ինձ կհյուրընկալի իր տանը։ Ինձ համար մեծ պատիվ կլինի հանդիպել խիզախ կին մարտիկի հարազատի հետ։ Այս հերոսները հավերժ կմնան մեր սրտերում»։

Չնայած իրավիճակի խաղաղ կարգավորման միջազգային բոլոր կոչերին՝ Ադրբեջանը շարունակում է կոպտորեն ոտնահարել Հայաստանի ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը, միջազգային իրավունքը, արցախահայության քաղաքական կամքն ու ինքնիշխանության իրավունքը, ինչպես նաև 2020 թվականի նոյեմբերին Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի կողմից ստորագրված եռակողմ հայտարարությունը 2020 թվականի Արցախյան պատերազմը ավարտելու մասին: Թվում է, որ Ադրբեջանի կողմից հայերի սպանություններն ու խոշտանգումները կասեցնելու միակ ճանապարհը քաղաքակիրթ աշխարհի կողմից Արցախի ինքնորոշման իրավունքի ճանաչումն է։

Մարդու իրավունքների իրավապաշտպան միջազգային իրավունքի փորձագետ Կարո Ղազարյանը հարցազրույցում հոդվածի հեղինակին ասել է.

«Ժողովրդի համար իրենց ինքնորոշման իրավունքն իրացնելու չափանիշն այն է, երբ նրանք կամ (ա) ստեղծել են ինքնիշխան և անկախ պետություն, կամ (բ) նրանք ազատորեն կապվել են մեկ այլ պետության հետ, կամ (գ) նրանք ինտեգրվել են մեկ այլ պետության՝ իրենց կամքն ազատորեն արտահայտելուց հետո։

«Թեև այս գործողություններից մեկը բավարար է ինքնորոշման իրավունքը խթանելու համար, Արցախի բնիկ հայ բնակչությունը երեքն էլ իրականացրել է։

«Ուստի, եթե իսկապես կա միջազգային հանրություն, ապա այն չպետք է աչք փակի արցախահայության կողմից վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում ձեռնարկված և կիրառված այս հիմնարար քայլերի իրականացման վրա։

«Եվ, պարզ ասենք, բոլոր ազգերին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները պետք է առաջնորդեն այս հարցում:

«Ի վերջո, հենց ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնն էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ առաջ մղում ինքնորոշման հայեցակարգը, ըստ որի՝ ազգը, որը բաղկացած է համանման քաղաքական հավակնություններ ունեցող մարդկանց խմբից, կարող է իսկապես ձգտել ստեղծել իր անկախ կառավարությունն և պետությունը:

«Արդյոք կարո՞ղ է որևէ մեկը լրջորեն կասկածի տակ առնել մարդու իրավունքներից զրկելու արդարացում չունեցող իրողությունը, արցախահայության այսօրվա ծանր վիճակը: Կարծում եմ՝ ոչ.

Վաղուց ժամանակն է, որ Ազատ աշխարհի առաջնորդ Միացյալ Նահանգները կոնկրետ քայլեր ձեռնարկեն հայերի դեմ շարունակվող այս ցեղասպանությունը կասեցնելու համար։ ԱՄՆ-ի բոլոր արտաքին և ռազմական օգնությունը Ադրբեջանին պետք է անհապաղ դադարեցվի, և Ադրբեջանի կառավարությունը պետք է պատժամիջոցների ենթարկվի, քանի դեռ չի դադարեցրել իր հարձակումները Հայաստանի և Արցախի վրա։ Իսկ Հարավային Կովկասում կայուն խաղաղության համար ԱՄՆ կառավարությունը պետք է ճանաչի Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը։

Բնագիր հոդվածն այստեղ.

https://providencemag.com/2023/06/thousands-of-armenian-mothers-mourn-children-killed-by-azerbaijan/

Նիդերլանդական «Ծիրանի ծառ» երգչախումբը աշնանը ևս համերգներ կունենա

Նիդերլանդացիները նվագում են հայկական ժողովրդական գործիքներով և կատարում են հայկական երգեր: Կարող եք հիանալ: Հենց դա էլ տեղի ունեցավ: 2023 թվականի հունիսի 11-ին, երբ հայկական նախագծի շրջանակներում Ամստերդամի Oranjekerk-ում ելույթ ունեցավ «Ծիրանի ծառ» երգչախումբը: 

«Այս ֆանտաստիկ համերգն իրոք վայելեցի,-գրում է Աբովյան մշակութային միության անդամ Ինգա Դրոստը: Առաջարկվեց հարուստ գործիքային և ոկալ հայկական երաժշտություն`  բազմաժանր երգացանկով: Երբ հնարավորություն լինի անպայման բաց մի թղեք, այցելեք ու նայեք»։

Տիկին Inge Drost-ը մեզ երկու տեսանյութ ու մի քանի նկարներ էլ է տրամադրել, որը կարող եք դիտել` այցելելով մեր կայքերը: 

Նա հատուկ շնորհակալություն է հայտնել  «մեր» Ruzanna Hakobjan-ին  (քանոն), եւ երաժշտական ղեկավար Ivo Boswijk-ին!

🟢Armeens projectkoor Tsirani tsar

📣Ի դեպ. դեռ հնարավորություն ունեք դիտել այս հրաշալի խմբի համերգը: Ամրագրեք տոմսերն հենց հիմա`  հոկտեմբերի 7-ին.

 📌Ուտրեխտում կայանալիք համերգի համար.

https://www.ticketkantoor.nl/shop/071023Utrecht

Կամ`  

📌Նայմեխենում, նոյեմբերի 12-ին:

https://www.ticketkantoor.nl/shop/12112023Nijmegen

Նիդերլանդների Հայ Եկեղեցու արմատները

 

Հայ-հոլանդական հարաբերությունների արմատները հասնում են մինչև 4-րդ դար, երբ Նիդերլանդներ է գալիս ծագումով հայ հոգևորական Սերվատիոսը (Սրբատիոս-Սերովբե)։ Երուսաղեմից հասնելով Տոնխերեն (քաղաք ներկայիս Բելգիայում), նա ձեռնադրվել է եպիսկոպոս (381-382 թթ.) և քրիստոնեություն քարոզել: Հոների հարձակումներից խուսափելով` Սբ․ Սերվատիոսը եպիսկոպոսական աթոռը Տոնխերենից տեղափոխել է Մաստրիխտ, որտեղ և մահացել է 384 թ․։ Նրա մասունքները զետեղված են իր անունը կրող Մաստրիխտի գլխավոր կաթոլիկ եկեղեցում։

Հոլանդացիների և հայերի կապերը նոր զարգացում են ստանում խաչակրած արշավանքների ժամանակ, իսկ Կիլիկիայի թագավորության անկումից հետո աճում է հայերի հոսքը նաև դեպի Նիդերլանդներ։ Ամստերդամի հայ վաճառականների մասին տեղեկություններ են գրանցվել դեռևս 1560-1565 թթ։ 17-րդ դարի առաջին կեսին, Շահ Աբբասի բռնագաղթերից հետո, այստեղ են գաղթում փոքր թվով ջուղայեցիներ՝ հիմնականում թանկարժեք քարերի և մետաքսի վաճառականներ։

1660-ին Ամստերդամում Մատթեոս վարդապետ Ծարեցու ջանքերով հիմնվել է հայկական տպարան, որը 1664 թ․ ղեկավարել է Ոսկան վարդապետ Երևանցին: 1666 թ․ այստեղ իրականացվել է Աստվածաշնչի հայերեն առաջին տպագրությունը: 1685 թ․ Ոս-կան Երևանցու աշակերտներից Մատթեոս վարդապետ Վանանդեցին Ամստերդամում սկզբնավորել է հայկական 2-րդ տպարանը, որը գործել է 32 տարի: 1695 թ․ այս տպարա-նում առաջին անգամ տպագրվել է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը»:

1714 թ․ 40 հայ վաճառականների ջանքերով Ամստերդամի կենտրոնական հատվածում կառուցվել է «Սուրբ Հոգի» հայ առաքելական եկեղեցին: Այն կառուցված է ոչ ավանդական ճարտարապետությամբ: Եկեղեցին գտնվում է եռահարկ շենքի առաջին հարկում: Մինչ այդ հայերն իրենց հոգևոր արարողություններն անց են կացվել «Սուրբ Հոգի» եկեղեցուց ոչ հեռու գտնվող «Սուրբ Կարապետ» մատուռում, որտեղ պատարագներ է մատուցել նաև Ոսկան վարդապետ Երևանցին։ «Սուրբ Կարապետ» մատուռը չի պահպանվել:

«Սուրբ Հոգի» եկեղեցու պատմությունը առանձնահատուկ է․ այն երկու անգամ է օծվել։ Բան այն է, որ 18-րդ դարի վերջից Ամստերդամում բնակվող հայերի թիվը սկսել է նվազել. եկեղեցում վերջին արարողությունը կատարվել է 1806 թվականին, իսկ 1874-ից

կառույցը ծառայել է իբրև կաթոլիկ դպրոց։

Համայնքը վերստին կյանքի է կոչվել նոր ժամանակներում, երբ 1950–80-ական թվականներին այդտեղ հաստատվել են Թուրքիայից, Իրանից, Ինդոնեզիայից, Հունաստանից տեղափոխված հայեր: Հայկական երկրորդ՝ նոր ձևավորված համայնքը 1986 թ․ վերագնել է «Սուրբ Հոգի» եկեղեցու շենքը, որը հարկավոր վերանորոգումից հետո՝ 1989 թ․ նոյեմբերի 29-ին վերաօծվել է որպես հայ առաքելական եկեղեցի։

Մինչ դեռ Ալմելոյի հայ համայնքը 1991-ին գնել է նախկին դպրոցի մի շենք, որը 1993 թ․ նույնպես օծվել է որպես Սբ․ Գրիքոր Լուսավորիչ հայ առաքելական եկեղեցի։

Ներկայումս Նիդերլանդների Թագավորությունում բնակվում է շուրջ 25000 հայ, որոնք հիմնականում կենտրոնացված են Ամստերդամում, Ալմելոյում և Ամերսֆորտում։ Ավելի քիչ թվով ընտանիքներ են բնակվում երկրի այլ քաղաքներում՝ Հաագայում, Դորդրեխտում, Լյդենում, Ռոտերդամում, Մաստրիխտում, Ասենում և այլուր։ Եկեղեցական համայնքներ կան Հիրհուխովարդ, Դորդրեխտ, Էյնդհոֆեն, Ասեն, Արնեհեմ, Հերթոգենբոշ քաղաքներում: 2013 թվականից Մաստրիխտում գործում է «Սուրբ Կարապետ» հայ առաքելական եկեղեցին:

Ամստերդամի «Սուրբ Հոգի» եկեղեցուն կից գործում են նաև «AJO» երիտասարդական միությունը, տիկնանց միությունը, «Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի» կիրակնօրյա դպրոցը։

2017 թվականից ցայսօր հրատարակվում է երիտասարդների կողմից կազամակերպված «ԽՈՐՀՈՒՐԴ» կրոնական ամսաթերթը՝ հոլանդերեն լեզվով:

Ալմելո քաղաքի Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին ունի երիտասարդական միություն, տիկնանց միություն, «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» կիրակնօրյա դպրոց, սարկավագաց և դպրաց դասեր, ինչպես նաև «Զարթոնք» պարային համույթ:

***

Կրոնական համայնքներից զատ ակտիվ են մշակութային, քաղաքական, հասարակական կազմակերպությունները։ Առանձնացնենք մշակութային մի քանի կազմակերպությունների։ Դրանցից հնագույներից է Հաագայի Աբովյան մշակութային միությունը իր գեղարվեստական խմբերով։ Բավական ակտիվ են Նայմեխենի «Միացյալ հայերը Հոլանդիայում» միությունը, Ամստերդամի Գրիգոր Նարեկացի հիմնադրամը, Մաստրիխտի «Անի» հայ համայնքի կառույցները, որոնց կից գործում են կիրակնօրյա հայկական դպրոցներ։

Նիդերլանդներում 15 տարուց ավելի գործում է հայ ուսանողների «Գլաձոր» ուսանողական միությունը։ Բոլոր այս կառույցների ու նիդերլանդահայ այլ կազմակերպությունների գործունեության մասին ակտիվորեն լուսաբանում է «Նիդերլանդական օրագիր» էլեկտրոնային թերթը, որն ստեղծվել է 2012 թվականից։

Նիդերլանդացի ազգությամբ հնդիկ ամենաիսկական հայը

Ազգությամբ հնդիկ երաժիշտ Ռոշանը հայտնի է SERAIAH բեմական անվամբ: Նիդերլանդներում բնակվող արտիստը ապրիլի 24-ին իր յութուբյան ալիքով ներկայացրել է «Մեծ Եղեռն» ստեղծագործությունը և ուշադրության արժանացել: Երգը նվիրված էր Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին:

Նա մանկուց սիրել է Հայաստանն ու հայերին: Դեռ դպրոցում, երբ իմացել է Հայոց Ցեղասպանության մասին շատ է տխրել, իրեն տանջել է հարցը՝ ախըր ինչո՞ւ, ինչի՞ համար:

Թուրք համադասարանցիները մոտենում էին ինձ՝ գիտե՞ս այդ ցեղասպանությունը, որի մասին խոսում են, իրականում չի եղել: Ես սկսեցի ինքս ինձ մտածել՝ ինչպե՞ս են նրանք այսքան վստահ դա պնդում, այդպիսով սկսեցի ինքս փնտրտունքներ անել ու իմանալ այն ինչ տեղի է ունեցել՝ սարսափելի ոճրագործություն, միլիոնից ավելի զոհեր:

Երբ Առաջին անգամ եղել է Հայաստանում ինքնաբերաբար քայլել է հուշհամալիր, հուզվել է, արցունքներն հոսել են աչքերից, ծնկի է եկել անմար կրակի առջև, պատկերացրել այն սարսափները, որ ապրել է հայ ժողովուրդը:

Ռոշանի մասին

https://www.facebook.com/seraiahofficial/videos/805353917477867

Վերիմաստաւորելով սփիւռքը

 

Թէեւ լայն հասարակութիւնը վերջին երկու տասնամեակներուն ընթացքին ենթարկուած է արմատական փոփոխութիւններու, հայկական սփիւռքի համայնքները չեն ընդունած բարեշրջման հետեւեալ երեսակները.

Համացանցը յեղափոխած է հասարակութեան յարացոյցը՝ առիթ տալով անհատներուն արտայայտուելու եւ ազդեցութիւն գործելու, այսպիսով իշխանութիւնը ընտրուած մարմիններէն տեղափոխելով զանգուածային խումբերու: Այս երեւոյթին պատկերաւոր օրինակը տեղի ունեցաւ 2022 թուականի դեկտեմբերին, երբ ֆէյսպուքեան խումբ մը կազմակերպեց շոգեկառքերու գործադուլներ, որոնք փաստացի խափանեցին ֆրանսական «TGV» եւ միջքաղաքային շոգեկառքերուն 60 տոկոսը՝ անխօս թողելով նոյնիսկ ամէնէն ազդեցիկ արհեստակցական միութիւնները:
Քաղաքացիական հասարակութեան կառոյցներու աճի միտում կայ, ինչպէս օրինակ՝ երբ Ֆրանսայի նախագահի թեկնածու Մելանշոնը աշխուժօրէն ներգրաւեց կուսակցութեան անդամները՝ որոշումներ կայացնելու գործընթացներուն մէջ: Եւ որպէս արդիւնք, հակառակ անոր որ տնտեսագէտները անհնարին համարած էին իր ծրագիրը, ան 2022 թուականի նախագահական ընտրութիւններուն հաւաքեց ձայներուն 21.75 տոկոսը, մինչդեռ պատմական ընկերվարական կուսակցութիւնը յաջողեցաւ ապահովել միայն 1.75 տոկոս աջակցութիւն:

Արեւմուտքի երիտասարդութեան շրջանէն ներս քաղաքական հետաքրքրութեան նուազման մտահոգիչ միտում մը կայ։ 2022 թուականի Ֆրանսայի նախագահական ընտրութիւններուն առաջին փուլին՝ զարմանալիօրէն, 18-էն 24 տարեկան երիտասարդներուն 41 տոկոսը որոշեց ձեռնպահ մնալ՝ ի համեմատումն մնացեալ բնակչութեան 22 տոկոսի ձեռնպահութեան։ Այս միտումը կարծես թէ կ’ազդէ նաեւ սփիւռքի հայ երիտասարդներուն վրայ, որոնք զգալի անտարբերութիւն մը կը դրսեւորեն հայաստանեան քաղաքականութեան նկատմամբ: Անոնք անտարբեր են Հայաստանի մէջ ընտրութիւններու եւ վարչակարգի փոփոխութեան կարեւորութեան նկատմամբ:

Մէկ դարուան ընթացքին՝ սփիւռքի համայնքները զգալի վերափոխումներու ենթարկուեցան՝ յարմարուելով զիրենք հիւրընկալած երկրներուն, ինչպէս նաեւ մշակութապէս շեղելով ե՛ւ իրարմէ, ե՛ւ հայրենիքէն: Քիչ հաւանականութիւն կայ, որ սփիւռքեան մարմին մը կրնայ ձեւաւորուիլ կամ սփիւռքը կրնայ կառավարուիլ «մէկ կեդրոնէ»։

Փարիզի, Մոնթրէալի, Պոստոնի եւ Լոս Անճելոսի հայկական համայնքները իրարանման դրուածք մը ունին: Անոնք կը բնութագրուին կառոյցներով, որոնք բաղկացած են բեւեռացուած կազմակերպութիւններէ, եւ որոնք տասնամեակներ շարունակ գրեթէ անփոփոխ մնացած են: Այնուամենայնիւ, մեզի համար կարեւոր է յարմարիլ հասարակութեան բարեշրջման՝ հաշուի առնելով հետեւեալ գործօնները.

Թէեւ արեւմտեան հասարակութիւնները կրնան գործել առանց իրենց եկեղեցիներուն, քաղաքական կուսակցութիւններուն ու հաստատութիւններուն, հայկական սփիւռքը, սակայն, մեծապէս յենուած է այս կենսական կազմակերպութեանց վրայ: Մեր դպրոցները, մեր մշակութային, հասարակական եւ մարզական կազմակերպութիւնները, ինչպէս նաեւ մեր մամուլը՝ իրենց գոյութեան համար պարտական են մեր համայնքային կառոյցներուն: Մեզի համար կարեւոր է զարգանալ իմաստութեամբ՝ խթանելով փոխադարձ յարգանքը աւանդական կառոյցներուն եւ նոր ձեւաւորուող քաղաքացիական հասարակութեան միջեւ:

Հայաստանի եւ սփիւռքի յարաբերութիւնները պէտք է վերաճեն ներկայիս «կեդրոն-ծայրամաս» ներկայացուցչութենէն դէպի աւելի ներառական եւ բազմակեդրոն հայկական ինքնութիւն, որ կը խթանէ դաշնային մօտեցումը, ինչ որ կ’ամրապնդէ կապն ու գործակցութիւնը անոնց միջեւ:

Մեր երիտասարդներուն պարզապէս քաղաքականութեամբ զբաղելու կոչ ուղղելու փոխարէն, կարեւոր է հզօրացնել զիրենք եւ ապահովել իրենց անհատականութիւնը՝ ատորմով իսկ ապահովելով ապագայ մը, ուր անոնք կրնան դառնալ հասարակութեան յաջողակ եւ ազդեցիկ անդամներ: 

Սփիւռքի իւրաքանչիւր կեդրոնի մէջ, գոյութիւն ունեցող աւանդական կառոյցներուն կողքին մենք պէտք է նպաստենք համայնքի կրթական, ընկերային, մշակութային եւ տնտեսական զարգացման խնդիրներուն անդրադարձող՝ ժողովուրդը միաւորող մարմիններու աճին:Նոր մարմինները պէտք է նպատակ ունենան ըլլալու զօրեղ, միաւորող եւ կայուն՝ ոգեշնչուելով յաջողութեան հասած այլ փոքրամասնութիւններէ:

Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ իրարայաջորդ կառավարութիւններուն ուղերձը նոյնն էր. «Արի տուն», վերադարձիր տուն, տուր՝ չունենալով կենսունակ, ծաղկող սփիւռք մը պահպանելու տեսլական: Սփիւռքի համայնքները պէտք է աճին ինքնուրոյն եւ անկախ:

Ես կը հրաւիրեմ տեսլականի շուրջ մտածողները եւ համայնքներուն մէջ ներգրաւուած անհատները՝ իրենց գործուն մասնակցութիւնը բերելու մեր համայնքային կառոյցներուն համար նախագիծ մշակելու գործընթացին, գործելով տեղական գետնի վրայ, ունենալով, սակայն, համաշխարհային տեսլական՝ նպատակ հետապնդելով միաւորելու մեր ազգին հաւաքական ուժերը:

Կը հրաւիրեմ անոնք, որոնք կը ցանկան ընդունիլ արձագանգելու մարտահրաւէրը:

Յովէլ Շնորհօքեան

hovel@diasporarm.org