Իլհամի Ջաֆարսոյի Facebook-ի օգտահաշիվն անհետացել է տեսանելի հայկական արձանագրությունները թուրքական ներկայացնելուց հետո

 

«Նիդերլանդական օրագիրը» շարունակում է ուսումնասիրել հայկական պատմամշակութային ժառանգության շուրջ ծավալվող ադրբեջանական մեկնաբանությունները։

Հոկտեմբերի 8-ին մեր պարբերականը հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով հրապարակեց «Երբ ադրբեջանցի գիտնականն աչքի տեսածն է ստում» (When an Azerbaijani Scholar Lies About What He Sees With His Own Eyes) հոդվածը՝ անդրադառնալով ադրբեջանցի լեզվաբան Իլհամի Ջաֆարսոյի՝ Facebook-ի իր էջում հրապարակած տեսանյութին։

Տեսանյութում ներկայացված տապանաքարերի վրա անզեն աչքով տեսանելի են հայկական այբուբենի տառերն ու բառերը։ Դրանք քարերի վրա պահպանված գրային հետքեր են, որոնց ուսումնասիրությունը պահանջում է արձանագրագիտական մասնագիտական մոտեցում։ Սակայն Ջաֆարսոյի մեկնաբանության մեջ այդ հանգամանքը պատշաճ ուշադրության չի արժանանում, իսկ պատկերված տարրերը ներկայացվում են որպես թուրքական խորհրդանիշներ՝ անտեսելով տեսանելի հայկական գրային վկայությունները։

Ո՞վ է Իլհամի Ջաֆարսոն և ինչո՞վ է հայտնի
 (ֆեյսբուքում`Ilhami Cafarsoy, կայքում` Jafarov Ilhami Yusif oglu)

Իլհամի Յուսիֆ օղլու Ջաֆարսոյ՝

• Ծնվել է 1950 թվականի հուլիսի 24-ին։

• Բանասիրական գիտությունների դոկտոր է։

• Աշխատել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Նասիմիի անվան լեզվաբանության ինստիտուտում։

• Հրապարակել է աշխատություններ, որոնցում թուրքական ծագում կամ լեզվական կապեր է վերագրում նաև Հին Արևելքի լեզուներին ու մշակույթներին։

Նրա որոշ հրապարակումների վերնագրերն ու բովանդակությունը վկայում են, որ նա առաջ է քաշում հայկական պատմության և լեզվի վերաբերյալ վիճահարույց վարկածներ։ Դրանց թվում են «Հայերի և արմենների ծագումը» և «Մեսրոպ Մաշտոցը այբուբեն չի ստեղծել» վերնագրերով աշխատությունները։

Հայկական արձանագրությունների և պատմական հուշարձանների վերաբերյալ նրա պնդումները պետք է գնահատվեն սկզբնաղբյուրների, արձանագրությունների ընթերցման և մասնագիտական ուսումնասիրությունների հիման վրա։ Իսկ երբ արձանագրությունների վրա տեսանելի են հայկական տառեր ու բառեր, դրանք անտեսելը չի կարող փոխարինել  նրա  «գիտական հիմնավորմանը»։

Հրապարակումից հետո՝ նոր հանգամանք

Մեր հոդվածի հրապարակումից հետո արձանագրեցինք ևս մեկ հանգամանք․ նախկինում մեզ հասանելի Ջաֆարսոյի Facebook-ի օգտահաշիվն այլևս չենք կարողանում գտնել։ Կատարված որոնումները արդյունք չեն տալիս։

Մինչ այդ մենք ոչ միայն պահպանել էինք նրա հրապարակած տեսանյութի պատճենը, այլև արխիվացրել էինք համապատասխան հրապարակման նյութերը։

Մենք չենք պնդում, թե գիտենք հաշվի անհասանելիության պատճառը և չենք հաստատում դրա ու մեր հոդվածի միջև պատճառահետևանքային կապը։ Սակայն արձանագրում ենք փաստերի հաջորդականությունը և շարունակելու ենք հետևել զարգացումներին։

Պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության մեջ մեկնաբանությունը չի կարող փոխարինել արձանագրության ընթերցմանը։ Եթե տապանաքարի վրա տեսանելի են հայկական տառեր ու բառեր, ապա դրանց լեզվական և պատմական վերլուծությունը պետք է լինի քննարկման ելակետը։

Պատմական ժառանգության շուրջ բանավեճը պետք է հիմնվի տեսանելի փաստերի, սկզբնաղբյուրների և գիտական ապացույցների վրա։

Եվ վերջում՝ մի բան, որը դժվար է անտեսել․ երբ քարերի վրա պահպանված արձանագրություններն ավելի խոսուն են, քան դրանք այլ կերպ ներկայացնելու փորձերը, մնում է հուսալ, որ գիտական բանավեճում դեռ տեղ կա նաև ճշմարտության և ամոթի զգացման համար։

«Նիդերլանդական օրագիր»
11.10.2026

Նախորդ հոդվածը՝

https://www.nidoragir.com/2026/10/when-azerbaijani-scholar-lies-about.html

ֆեյսբուքում`Ilhami Cafarsoy, կայքում` Jafarov Ilhami Yusif oglu))