The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր

The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր
The Netherlands Diary

Monday, 20 October 2025

Հոկտեմբերյան անցուդարձ

 Նիդերլանդներում կարող է ընտրվել առաջին հայ պատգամավորը

15.10.2025

Հոկտեմբերի 29-ին Նիդերլանդներում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում մեծ հավանականությամբ առաջին անգամ կարող է ընտրվել հայ պատգամավոր։

GroenLinks/PvdA դաշինքի ցուցակի 15-րդ՝ անցողիկ տեղում է խորհրդարանական թեկնածու Անի Զալինյանը, որն այժմ Հեմսկերքի քաղաքային իշխանության անդամ է և պատասխանատու է “Բնակարանային հարցերի” ոլորտում։

Հոկտեմբերի 12-ին Զալինյանը հանդիպեց Հաագայի «Աբովյան» մշակութային միության անդամների հետ։ Հանդիպման ընթացքում նա պատմեց իր կյանքի ճանապարհի, կրթության, քաղաքականություն ընտրելու որոշման և համայնքային աշխատանքի մասին։ Զալինյանը շեշտեց, որ իր համար խորհրդարանում հայի ներկայությունը ոչ միայն անձնական հաջողություն է, այլև՝ հպարտության ու պատասխանատվության պահ հայ համայնքի համար։

«Գրավիչ քննարկում էր՝ լի ներշնչանքով ու անկեղծությամբ։ Ձեր քվեն կարևոր է՝ անկախ նրանից, թե ում եք ընտրում», – նշված է «Աբովյան» մշակութային միության կայքում։

Ավելի վաղ «Նիդերլանդական օրագիրը» ներկայացրել էր առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում հայ թեկնածուներին՝ GroenLinks/PvdA դաշինքի ցուցակի 15-րդ համարի թեկնածու Անի Զալինյանին և JA21 պահպանողական-լիբերալ կուսակցության ցուցակի 43-րդ համարի թեկնածու Արտակ Ավդալյանին։

Ontmoeting met Ani Zalinyan kandidaat Groenlinks/PvdA voor de Tweede Kamer
Meeting with Ani Zalinyan, candidate for GroenLinks/PvdA for the House of Representatives
 GroenLinks/PvdA դաշինքի թեկնածու Անի Զալինյանի հետ

Հայ համայնքը Նիդերլանդներում կոչ է անում ակտիվ մասնակցել ընտրություններին և հոկտեմբերի 29-ին լինել քվեատուփերի մոտ։

**************************

10 հոկտեմբեր

Հայաստանում Նիդերլանդների դեսպանությունը հետևյալն է հայտնում.
Ուրախ ենք հյուրընկալել մեր նոր պրակտիկանտ Խյուս Ռոտինկին, ով 6 ամիս է անցկացնելու Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանատանը:
«Ես անհամբեր սպասում եմ այս նոր մարտահրավերին` նպաստելու նիդերլանդա-հայկական հարաբերություններին և անձամբ ականատես լինելու հայկական հայտնի հյուրընկալությանը»,- ասում է Խյուսը:

Բարի գալու՜ստ դեսպանատան մեր ընտանիք, Խյուս:

We are happy to host Guus Rotink as he starts his 6 month internship at the Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Armenia!
“I look forward to this new challenge, contribute to Dutch - Armenian relations and experience the famous Armenian hospitality first hand,” Guus says.
Welcome to the board, Guus!


12.հոկտեմբեր 2025
Լեգենդար Նիկիտա Սիմոնյանը պարգևատրվել է Ռուսաստանի աշխատանքի հերոսի կոչմամբ
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ստորագրել է հրամանագիր, որով անվանի ֆուտբոլիստ և մարզիչ Նիկիտա Սիմոնյանը պարգևատրվել է Ռուսաստանի աշխատանքի հերոսի բարձրագույն կոչմամբ։
Համաձայն հրամանագրի՝ Սիմոնյանը արժանացել է այս պատվին՝
«պետության նկատմամբ ունեցած առանձնահատուկ ծառայությունների, ինչպես նաև ֆուտբոլի զարգացման և հանրահռչակման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար»։
Նիկիտա Սիմոնյանը ծնվել է 1926 թվականին Աբխազիայի Սուխումի քաղաքում։ Նա երկար տարիներ հանդես է եկել Մոսկվայի «Սպարտակ» ակումբում՝ դառնալով թիմի պատմության լավագույն ռմբարկուն՝ 160 գոլով։ Ավարտելով խաղային կարիերան՝ Սիմոնյանը դարձել է մարզիչ, ղեկավարել է մի շարք ակումբներ, այդ թվում՝ Երևանի լեգենդար «Արարատը», որի հետ հասել է զգալի հաջողությունների։
Ներկայումս նա հանդիսանում է Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության առաջին փոխնախագահը։
Սիմոնյանը 98 տարեկան է։

Այո՛, հրաշալի նորություն է հայկական սպորտի համար 🇦🇲💪
Վարազդատ Լալայանը դարձյալ ապացուցեց, որ աշխարհի լավագույններից մեկն է գերծանր քաշային կարգում։
Ահա ամփոփ տեղեկությունները․
🏆 Մրցում – Ծանրամարտի աշխարհի առաջնություն
📍 Վայր – Ֆյորդե, Նորվեգիա
🏋️‍♂️ Քաշային կարգ – Գերծանր (109+ կգ)
Պոկում – 211 կգ
Հրում – 250 կգ
Երկամարտի ընդհանուր արդյունք – 461 կգ
🥇 Արդյունք – Աշխարհի կրկնակի չեմպիոն
Սա Վարազդատ Լալայանի երկրորդ անընդմեջ ոսկե մեդալն է աշխարհի առաջնությունում՝ ինչը մեծ հաջողություն է ինչպես նրա, այնպես էլ Հայաստանի ծանրամարտի համար։



Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի եվրոպական այցելությունները՝ Հայաստան–ԵՄ գործընկերության խորացման նոր քայլ

 
🇳🇱🇦🇲 Շնորհավորանք դեսպան Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերին

🥳🎈 Ջերմորեն շնորհավորում ենք Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության արտակարգ և լիազոր դեսպան՝ տիկին Մարիկե Մոնրոյ-Վինթերին, ծննդյան տարեդարձի առթիվ։ Մաղթում ենք առողջություն, անձնական և մասնագիտական հաջողություններ, ինչպես նաև՝ նիդերլանդա-հայկական հարաբերությունների հետագա սերտացում և հզորացում նրա դիվանագիտական գործունեության ընթացքում։
🇳🇱🇦🇲 We warmly congratulate Her Excellency Marieke Monroy-Winter, Ambassador of the Kingdom of the Netherlands to Armenia, on her birthday! We wish her good health, success, and continued strengthening and deepening of Dutch-Armenian relations throughout her diplomatic mission.

Գեղեցիկ հիշատակում  🌿

Թարգմանչաց տոնը հայ ժողովրդի համար միայն եկեղեցական տոն չէ, այլ մեր ինքնության, լեզվի և մշակույթի ծննդյան օրն է։
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցն ու Սուրբ Սահակ Պարթևը ոչ միայն Աստծո խոսքը հայերեն դարձրին, այլ նաև հայերին տիրապետելու հնարավորություն տվեցին սեփական լեզվով հավատալու, սովորելու և մտածելու։ Այդ պատճառով էլ ժողովրդականորեն ասում են՝
«Երբ Աստված խոսեց հայերեն»,
քանի որ Սուրբ Գիրքն առաջին անգամ հնչեց մեր հայրենի լեզվով՝ մեր ժողովրդի սրտում։
Սբ. Մեսրոպ և Սբ. Սահակ,
բարեխոսեցեք առ Տեր
հայ ժողովրդի, լեզվի և հավատքի ամրապնդման համար։

ԵՐԵՎԱՆԻ ՏՈՆԸ
Արգիշտի I արքայի արձանագրությունը Էրեբունի քաղաքի հիմնադրման մասին

«Խալդի աստծու մեծությամբ Արգիշտին` Մենուայի որդին, այս ամրոցը հոյակապ կառուցեց և անվանեց Էրեբունի ի բարօրություն Բիայնիլի երկրի և ի սարսափ թշնամիների: Արգիշտին ասում է` հողը այստեղ ամայի էր, այնտեղ ես մեծ գործեր կատարեցի: Խալդյան մեծությամբ Արգիշտին` Մենուայի որդին արքա է հզոր, արքա Բիայնիլի երկրի, տերը Տուշպա քաղաքի»:


Here is the English translation of King Argishti I’s inscription about the founding of the city of Erebuni:
 "By the greatness of the god Haldi, Argishti, son of Menua, built this mighty fortress and named it Erebuni for the glory of the land of Biainili and to instill fear among its enemies. Argishti says: The land was a wilderness before; by my great works, I made it prosperous. By the greatness of Haldi, Argishti, son of Menua, is a mighty king, king of the land of Biainili, lord of the city of Tushpa."

Բարեգործական համերգով Մոնակոյում կնշվի Հայաստանի Անկախության տոնը։

Մուտքը բաց է բոլոր հայերի և բարեկամների համար, ովքեր կցանկանան կիսել տոնական օրը միասին և աջակցել Հայաստանի ու Սփյուռքի կապերի ամրապնդմանը։
Միջոցառումը կմեկնարկի Հոկտեմբերի 21-ին Մոնակոյում`  նվիրված Հայաստանի Անկախության տոնին։ Բարեգործական համերգը  կազմակերպված է Վրույր Փենեսյանի նախաձեռնությամբ և Ֆրանսիայում Հայաստանի դեսպանատան բարձր հովանու ներքո։ Միջոցառումը նպատակ ունի ոչ միայն արժևորել անկախությունը, այլև խթանել Հայաստանի և Մոնակոյի միջև մշակութային ու հասարակական կապերի ամրապնդումը։
Համերգին կմասնակցեն աշխարհահռչակ հայ երաժիշտներ՝ Անգլիայից, Իտալիայից, Ավստրիայից և Ֆրանսիայից։ Մուտքը բաց է բոլորի համար՝ հայերի և Հայաստանի բարեկամների, ովքեր կցանկանան միասին նշել տոնական օրը և աջակցել հայրենասիրական նախաձեռնություններին։
Միջոցառման ընթացքում կներկայացվի նաև Amanoo բնակելի համալիրը, որը նախատեսված է հայրենադարձվող ընտանիքների և ներդրողների համար։ Նախաձեռնության նպատակը հայրենակիցներին ծանոթացնելն է Հայաստանում բնակության, ներդրումների և նոր կյանքի հնարավորություններին։ Վրույր Փենեսյանի խոսքով՝ «նման հանդիպումները ոչ միայն ոգեշնչում են, այլև խթանում հայրենադարձությանը՝ ցույց տալով, թե որքան հնարավորություններ կան Հայաստանում ապրելու և ստեղծագործելու համար»։
Բացի այդ, համերգին կմասնակցի Wilco ընկերությունը՝ ներդրումային և ֆինանսական կառավարման ոլորտում միջազգային փորձ ունեցող կազմակերպություն, որն ի նպաստ Հայաստանի հետ տնտեսական կապերի խորացման կներկայացնի իր ծառայությունները։
Փենեսյանը շեշտել է, որ Մոնակոյի հայկական համայնքը, թեև փոքր է, սակայն ունի ազդեցիկ դիրք և մեծ ներուժ․ «Այս միջոցառումը ևս մեկ առիթ է արժևորելու մեր անկախ պետությունը և միավորելու ջանքերը՝ հանուն հայրենիքի ու համայնքի զարգացման»։
Համերգը կկայանա Մոնակոյի մայր տաճարում՝ դառնալով տարվա ամենակարևոր մշակութային իրադարձություններից մեկը տեղի հայկական համայնքի համար


👑 Թագուհի Մաթիլդան Հայաստանում. աշխատանքային այց կրթության և բնապահպանության ուղղությամբ

14.10.2025/Ն.Գասպարյան, H.Azian  /Նիդ.օրագիր
Բելգիայի թագուհի Մաթիլդան (52) հոկտեմբերի 13-ին ժամանել է Հայաստան՝ աշխատանքային այցով՝ որպես ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման նպատակների (SDG) հատուկ դեսպան։ Նրա այցը կենտրոնացած է կրթության, ստեղծարարության և շրջակա միջավայրի թեմաների վրա։
Առաջին օրը Թագուհին մասնակցեց ճեպազրույցի ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակում, այնուհետև այցելեց «Mission Armenia» կենտրոն՝ ծանոթանալով փախստականների և սոցիալական աջակցության ծրագրերին։ Օրվա երկրորդ կեսին նա հանդիպեց Երևանի պետական համալսարանի ուսանողների հետ և այցելեց TUMO ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոն։

Այցի երկրորդ մասը նվիրված է բնապահպանական նախաձեռնություններին։ Մաթիլդան կայցելի Գեղարքունիքի մարզ՝ ծանոթանալու անտառվերականգնման ծրագրերին, որոնք միտված են անապատացման դեմ պայքարին և կլիմայի փոփոխության հետևանքների մեղմացմանը։
Հայաստանը պատրաստվում է հյուրընկալել COP17 կենսաբազմազանության համաժողովը 2026 թվականին։ Այս համատեքստում Թագուհու այցը կարևոր դեր ունի միջազգային համագործակցության ամրապնդման և բնապահպանական քաղաքականությունների առաջմղման գործում։
Աշխատանքային այցի ընթացքում նախատեսված են հանդիպումներ պետական պաշտոնյաների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ՝ կրթության, թվային նորարարության և բնապահպանության ոլորտներում համատեղ ծրագրեր քննարկելու համար։
***********************
St. GRIGOR NAREKATSI ZONDAGSSCHOOL KONDIGT TOELATING AAN VOOR ARMEENSE TAALCURSUSSEN‼️
De cursussen zijn bedoeld voor Armeenstalige personen van 16 jaar en ouder die geen Armeens kunnen lezen en schrijven. De cursussen worden in Oost-Armeens gehouden.
Locatie: De Boomsspijker Dock Buurthuis, Recht Boomssloot 52, Amsterdam
of
Armeens Apostolische Kerk Amsterdam, Krom Boomssloot 22, Amsterdam
Tijd en duur: drie zondagen per maand, van 13:15 tot 14:15 uur.
Eerste les: 2 november.
Kosten: 15 euro per maand.
Voor inschrijving kunt u bellen naar: 0624255169 (Alisa Movsesyan)
Schoolbestuur

ԱՄՍՏԵՐԴԱՄԻ ՍՈՒՐԲ ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑՈՒ ԱՆՎԱՆ ԿԻՐԱԿՆՕՐՅԱ ԴՊՐՈՑԸ
                              հայտարարում է ընդունելություն
16 և բարձր տարիք ունեցող հայախոս անձանց համար, ովքեր չեն կարողանում կարդալ և գրել հայերեն։ 
Դասընթացը նախատեսված է արևելահայերենի ուսուցման համար։                                                                                                                                                             
Վայրը՝ De Boomsspijker Dock Buurthuis, Recht Boomssloot 52, Amsterdam
կամ
Armeens Apostolische Kerk Amsterdam, Krom Boomssloot 22, Amsterdam
Ժամը և տևողությունը՝ երեք կիրակի, 13:15-ից մինչև 14:15-ը։
Առաջին դասը՝  նոյեմբերի 2-ին:
Վճարը՝ ամսական 15 եվրո։
Գրանցման համար զանգահարել՝ 0624255169 (Ալիսա Մովսեսյան)


Կոմիտասի երանգները հնչեցին Առնհեմում

14.10.2025/Նիդ.օրագիր
Մեծ հաջողությամբ կայացավ Կոմիտասին նվիրված համերգը, որը տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 11-ին՝ Առնհեմի Հայ Առաքելական Եկեղեցու դահլիճում։ Երեկոն լեցուն էր ջերմությամբ, խորը զգացմունքներով և Կոմիտասյան երաժշտության անմոռանալի հնչյուններով։
Համերգին մասնակցեցին Նիդերլանդների Հայ Առաքելական Եկեղեցիների երգչախմբերը, ինչպես նաև տարբեր երկրներից ժամանած երգիչներ ու երգչուհիներ։ Հատուկ շնորհակալություն Ամստերդամի «Սուրբ Հոգի» եկեղեցու երգչախմբին և խմբավար Մերի Այգեցիին՝ իրենց անմիջական մասնակցության և բարձրարվեստ կատարումների համար։
Այս միջոցառումը ոչ միայն Կոմիտասի հիշատակի երեկո էր, այլև հայ երաժշտության, հոգևոր կապի և մշակութային ժառանգության տոն։ Կոմիտասի ոգին շարունակում է ապրել յուրաքանչյուր երգի և հնչյունի մեջ՝ ոգեշնչելով նոր սերունդներին։

Հայաստան-Նիդերլանդներ Ռազմավարական գործընկերության մասին հռչակագրի կետերի իրականացմանն ուղղված այց Նիդերլանդներ

Հոկտեմբերի 13-ից 14-ը, Հայաստան-Նիդերլանդներ Ռազմավարական գործընկերության մասին հռչակագրի տնտեսական համագործակցությանը և ենթակառուցվածքներին վերաբերող կետերի իրականացումն ապահովելու նպատակով, կայացել է ՀՀ արտաքին գործերի, էկոնոմիկայի, շրջակա միջավայրի, տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարների տեղակալների համատեղ այցը Նիդերլանդների Թագավորություն:


ՀՀ շահագրգիռ գերատեսչություններից կազմված պատվիրակությունը Նիդերլանդներ կատարած աշխատանքային այցի շրջանակում մի շարք հանդիպումներ է ունեցել Նիդերլանդների ԱԳ նախարարության արտաքին տնտեսական հարաբերությունների գլխավոր տնօրինության, Նիդերլանդների ներդրումների միջազգային կազմակերպության, գյուղատնտեսության, ձկնորսության, պարենային անվտանգության և բնապահպանության նախարարության, ջրային գործընկերության, CBI - զարգացող (գործընկեր) երկրներից ներմուծումների խթանման կենտրոնի, Միջազգային ներդրումների գործակալության ներկայացուցիչների և այլ գործընկերների հետ:
Այցի ընթացքում կողմերն արդյունավետ քննարկումներ են ունեցել ռազմավարական գործընկերության խորացմանն ուղղված համատեղ աշխատանքների շուրջ՝ նախանշելով գործուն քայլեր։
Անդրադարձ է կատարվել երկկողմ տնտեսական համագործակցությանը, զբոսաշրջության, տրանսպորտի, կիբերանվտանգության, առևտրի և ներդրումների ոլորտներին առնչվող հարցերի լայն շրջանակի, ժամանակակից տեխնոլոգիական լուծումների միջոցով գյուղատնտեսական համագործակցությանը, հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարին, ջրային ռեսուրսների կառավարմանը:

Ռուբեն Խաչատրյանը ընտրվել է IUCN-ի տարածաշրջանային խորհրդական՝ ներկայացնելով Արևելյան Եվրոպան, Հյուսիսային և Կենտրոնական Ասիան

15.10.2025/Նիդ.օրագիր
Երևան․ 2025թ. հոկտեմբեր - Հայաստանի բնապահպանական համայնքի համար ուրախալի նորություն․ Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի (FPWC) հիմնադիր և տնօրեն Ռուբեն Խաչատրյանը ընտրվել է Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) տարածաշրջանային խորհրդական՝ ներկայացնելով Արևելյան Եվրոպան, Հյուսիսային և Կենտրոնական Ասիան։
Այս նշանակալի հաջողությունը ոչ միայն ճանաչում է Խաչատրյանի ավելի քան երկու տասնամյա աշխատանքի արդյունքը, այլև կարևոր քայլ է Հայաստանի և ամբողջ տարածաշրջանի բնապահպանական ձայնը միջազգային հարթակներում բարձրացնելու ուղղությամբ։
Երկու տասնամյակ՝ բնության ծառայության մեջ
Ռուբեն Խաչատրյանը շուրջ 20 տարի առաջնորդում է Հայաստանի ամենաազդեցիկ բնապահպանական կազմակերպություններից մեկը՝ FPWC-ը, որը հայտնի է իր բազմաշերտ գործունեությամբ՝ սկսած վայրի կենդանիների փրկությունից մինչև համայնքների կայուն զարգացման ծրագրեր։
Նրա ղեկավարությամբ FPWC-ն ստեղծել է Կովկասյան Վայրի Բնության Պահպանավայր (Caucasus Wildlife Refuge)՝ ավելի քան 35,000 հեկտար տարածքով, որը ներկայումս ծառայում է որպես կենսաբազմազանության կարևոր օղակ՝ կապելով պետական արգելոցները և ապահովելով անցման ուղիներ endangered կենդատեսակների՝ ինչպես պարսկական ընձառյուծի և bezoar այծի համար։
Խաչատրյանի նախաձեռնած ծրագրերից առանձնանում է նաև SunChild միջազգային բնապահպանական փառատոնը, որն արդեն 13 տարի շարունակ կրթում ու ներգրավում է երիտասարդությանը՝ ֆիլմի, արվեստի և համայնքային նախագծերի միջոցով։
Մարդկային մոտեցում՝ բնության պահպանության կենտրոնում
Խաչատրյանի գործունեության առանցքում մշտապես եղել է այն համոզմունքը, որ «իրական պահպանությունը սկսվում է մարդկանցից»։ FPWC-ի ծրագրերը հաճախ միավորում են տեղական համայնքները, պետական կառույցներն ու միջազգային գործընկերներին՝ ստեղծելով համատեղ գործողության մոդելներ։
Վերջին տարիներին հիմնադրամը մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդու և վայրի կենդանիների համակեցության խնդիրներին՝ իրականացնելով ծրագրեր մեղվաբուծության, արևային էներգիայի կիրառման և գյուղական բնակավայրերի անվտանգ զարգացման ուղղությամբ։
Այս մոտեցումը միջազգային հանրության կողմից գնահատվել է որպես մոդելային օրինակ համայնքահեն պահպանության, որը կարող է կրկնօրինակվել նաև տարածաշրջանի այլ երկրներում։
Միջազգային ճանաչում և նոր պատասխանատվություն
Խաչատրյանի ներդրումները վաղուց են հատուցվել միջազգային հարթակներում։ 2014-ին նա արժանացել է Հայաստանի Բնապահպանության նախարարության ոսկե մեդալին, իսկ 2018-ին՝ Գերմանիայում շնորհվող Ֆրանկֆուրտի Պահպանության մրցանակին։
Նրա նախաձեռնությամբ FPWC-ի Wildlife Rescue Center-ը փրկել է տասնյակ անօրինական կերպով պահվող արջերի և այլ կենդանիների, որոնց պատմությունները լուսաբանվել են միջազգային մեդիաներում, ներառյալ Al Jazeera-ն։
Այսօր, երբ նա ստանձնում է IUCN-ի տարածաշրջանային խորհրդականի պաշտոնը, Խաչատրյանը նպատակ ունի խորացնել տարածաշրջանային համագործակցությունը, ամրապնդել բնապահպանական կառավարման ինստիտուտները և առաջ մղել «կենսաբազմազանության և համայնքների հարմոնիկ համակեցության» գաղափարը։
«Այս ընտրությունը ոչ թե մեկ անհատի հաղթանակ է, այլ ողջ տարածաշրջանի ձայնի ուժեղացում։ Մեր նպատակն է ստեղծել մի միջավայր, որտեղ մարդն ու բնությունը ապրում են փոխադարձ հարգանքի ու պատասխանատվության մեջ», — նշել է Ռուբեն Խաչատրյանը իր շնորհավորական ուղերձում։
Հայաստանի ձայնը՝ գլոբալ բնապահպանական քաղաքականության մեջ
Ռուբեն Խաչատրյանի ընտրությունը նշանավորում է նաև Հայաստանի աճող դերակատարությունը գլոբալ բնապահպանական քաղաքականության ձևավորման մեջ։
FPWC-ի վերջին ծրագրերը՝ անտառների վերականգնման, ջերմային տեսախցիկների տեղադրման, արևային էներգիայի զարգացման և կլիմայական դիմադրողականության բարձրացման ուղղությամբ, վկայում են Հայաստանի աճող ներուժի մասին բնության պահպանության և կայուն զարգացման ոլորտներում։
Այս ընտրությունը ոչ միայն անձնական ձեռքբերում է, այլև վստահության քվե ողջ Հայաստանի բնապահպանական համայնքի նկատմամբ։
Խաչատրյանի առաջնորդությամբ Հայաստանը պատրաստ է ավելի լայն մասնակցություն ունենալ բնապահպանական գլոբալ օրակարգին՝ իր փորձով, գիտելիքով և ամենակարևորը՝ բնության հանդեպ սիրով։



ՊԱՐԶԱԲԱՆՈւՄ

Ոչ թե Նիդերլանդցի, այլ կանադացի․ ով է Ռոբերտ Ամստերդամը՝ Սամվել Կարապետյանի փաստաբանը

16.10.2025/ Նիդ.օրագիր/Hay Azian
Հայկական որոշ լրատվամիջոցներ և մեկնաբաներ սխալմամբ օտարազգի փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամին վերագրում են, որ նա Նիդերլանդցի է և եկել է Նիդերլանդներից։ Ձեռքի հետ էլ Նիդերլանդներին վերաբերվող  կատակներ անում։ Մինչդեռ դա այդպես չէ։
Հանրային աղբյուրների համաձայն՝ Ռոբերտ Ամստերդամը ծնվել է ԱՄՆ-ում՝ Նյու Յորքի նահանգի Ուայթ Փլեյնս քաղաքում։ Նրա ընտանիքը հետագայում հաստատվել է Կանադայում, որտեղ Ամստերդամը ստացել է իրավաբանական կրթություն և սկսել իր մասնագիտական գործունեությունը։ Նա իրավաբանական որակավորում ունի ինչպես Կանադայում, այնպես էլ Միացյալ Թագավորությունում՝ որպես solicitor (փաստաբան)։
Ամստերդամը ղեկավարում է միջազգային իրավաբանական ընկերություն՝ Amsterdam & Partners LLP, որի գրասենյակները գտնվում են Լոնդոնում և Վաշինգտոնում։ Նրա ընկերությունն մասնագիտացած է քաղաքականապես զգայուն գործերով, հաճախ ներկայացնելով գործարարների, ընդդիմադիր գործիչների կամ պետական մակարդակի վեճերի մեջ ներգրավված անձանց շահերը։

Ռոբերտ Ամստերդամը և Սամվել Կարապետյանի գործը

Վերջին օրերին Ռոբերտ Ամստերդամը Երևանում հանդես է գալիս որպես ռուսաստանաբնակ գործարար Սամվել Կարապետյանի իրավական ներկայացուցիչ։ Կարապետյանը Հայաստանի նախկին բարձր մակարդակի գործարարներից է՝ «Տաշիր» խմբի հիմնադիրն ու ղեկավարն։
Ամստերդամը իր հրապարակային հայտարարություններում խիստ քննադատել է Հայաստանի իշխանություններին, այդ թվում՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին և նրա տիկնոջը՝ Աննա Հակոբյանին։ Իր ելույթներում և մամուլի ասուլիսներում նա Հայաստանի կառավարության գործողությունները որակել է որպես «քաղաքական հետապնդում» և «իրավական կամայականություն»։
Այս հայտարարությունները Հայաստանում լայն արձագանք են գտել՝ առաջացնելով քննարկումներ ոչ միայն Կարապետյանի գործի իրավական, այլև քաղաքական ենթատեքստի շուրջ։ Միևնույն ժամանակ, որոշ լրատվամիջոցներ և մեկնաբաններ սխալմամբ ներկայացրել են Ամստերդամին որպես Նիդերլանդցի իրավաբան՝ թերևս նրա ազգանվան կամ «Amsterdam & Partners» ընկերության անվան պատճառով։
Հակառակ տարածված կարծիքին, Ռոբերտ Ամստերդամը ոչ մի կապ չունի Նիդերլանդների հետ, բացի իր ընտանիքի անունից, որն ունի հոլանդական արմատներ։ Նա երբևէ չի ներկայացվել կամ գրանցվել որպես Նիդերլանդների քաղաքացի կամ փաստաբան։
Իր պաշտոնական կայքէջում և վավերացված աղբյուրներում (օր.՝ Wikipedia, ամերիկյան և բրիտանական իրավաբանական ռեգիստրներ) հստակ նշվում է, որ Ամստերդամը Կանադայի քաղաքացի է և գործում է միջազգային իրավական դաշտում՝ կենտրոնանալով մարդու իրավունքների, բիզնես վեճերի և քաղաքական հետապնդումների գործերի վրա։
Այսպիսով, փաստացի տեղեկությունները վկայում են, որ Ռոբերտ Ամստերդամը Նիդերլանդներից չէ․ նա ամերիկա-կանադական ծագում ունեցող միջազգային փաստաբան է, որը ներկայումս պաշտպանում է Սամվել Կարապետյանի շահերը և հանդես է գալիս կտրուկ քննադատությամբ Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների հասցեին։
Այն, որ նրա ազգանունը համընկնում է հոլանդական քաղաքի անվան հետ, պարզապես լեզվաբանական զուգադիպություն է, որը չպետք է շփոթության տեղիք տա՝ հատկապես քաղաքականապես զգայուն գործերի լուսաբանման ժամանակ։


Կոռումպացված պաշտոնյաներ

🇺🇳 2025 թ. փետրվարի 17-ին ՄԱԿ-ի Անձանց կամայական կալանավորման հարցերով աշխատանքային խումբը (UNWGAD) հրապարակեց թիվ 46/2024 եզրակացությունը՝ Ռուբեն Վարդանյանի կալանավորման վերաբերյալ։
Խմբի կարծիքով՝ Վարդանյանի կալանավորումը Ադրբեջանի կողմից կամայական չի եղել։
🔎 Սակայն Միջազգային քրեական դատարանի առաջին դատախազ Լուիս Մորենո Օկամպոն իր փորձագիտական կարծիքում բացահայտել է շահերի բախման լուրջ դեպք, որը կասկածի տակ է դնում ՄԱԿ-ի հանձնախմբի անաչառությունը։
💰 Պարզվել է, որ հանձնախմբի նախագահողը՝ Գաննա Յուդկիվսկան, հանդիսանում է Equity Law Firm ընկերության գործընկեր, որը Ուկրաինայում ներկայացնում է Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերությունը՝ SOCAR-ը։
Սա նշանակում է ուղղակի ֆինանսական կապ Ադրբեջանի հետ՝ այն երկրի, որը Վարդանյանի գործով հակառակ կողմն է։

ՄԱԿ-ի կանոններով, նման իրավիճակում պարտադիր է ինքնաբացարկը, սակայն Յուդկիվսկան՝
❌ Չի հայտնել SOCAR-ի հետ կապի մասին,
❌ Չի ներկայացրել ինքնաբացարկ,
❌ Եվ մասնակցել է թիվ 46/2024 եզրակացության պատրաստմանը։
🇦🇿 Ավելին, Յուդկիվսկայի ամուսինը՝ ադրբեջանական արմատներով ուկրաինացի քաղաքական գործիչ է, ով
– մեղադրվում է կոռուպցիայի մեջ,
– ունի սերտ կապեր Ադրբեջանի հետ,
– և հրապարակայնորեն աջակցել է Ալիևի դիրքորոշմանը Լեռնային Ղարաբաղի հարցում։
⚠️ Այս ամենը նշանակում է, որ Յուդկիվսկայի մասնակցությունը խախտում է՝
❌ ՄԱԿ-ի վարքագծի կանոնագիրը,
❌ WGAD-ի աշխատանքային մեթոդները,
❌ Եվ ՄԱԿ-ի աշխատակազմի շահերի բախման կանոնակարգը։
Այդ պատճառով թիվ 46/2024 եզրակացությունը պետք է դիտարկել որպես կասկածելի և կողմնակալ։
⚖️ ՄԱԿ-ը պարտավոր է անհապաղ վերանայել Ռուբեն Վարդանյանի գործը։
Անաչառությունը չի կարող լինել ընտրովի՝ այն արդարադատության հիմքն է։



Վատիկանում տեղի ունեցաւ Սուրբ Իգնատիոս Արքեպիսկոպոս Մալոյեանի և այլ Երանելիների Սրբադասման հանդիսաւոր արարողութիւնը

Վատիկան, 19 Հոկտեմբեր 2025 թ.
Այսօր Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի հրապարակում, Նորին Սրբութիւն Լեւոն ԺԴ. Պապին նախագահութեամբ, տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան նահատակ Երանելի Իգնատիոս Արքեպիսկոպոս Մալոյեանի եւ ևս վեց Երանելիների Սրբադասման հանդիսաւոր արարողութիւնը։
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցին եւ համայն հայ ժողովուրդը խորը հուզմունքով եւ հպարտութեամբ նշեցին այս պատմական օրը՝ ի նշան հաւատքի, նահատակութեան եւ սիրոյ վկայութեան։
Արարողությանը ներկա էր Հայաստանի Հանրապետության Վարչապետը, ով ժամանել էր Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի հրապարակ՝ մասնակցելու Սուրբ Պատարագին եւ իր հարգանքը մատուցելու սուրբ հռչակուած հայ արքեպիսկոպոսին ու մյուս երանելիներին։
«Ժամանեցի Սուրբ Պետրոսի հրապարակ՝ ներկա գտնվելու Արքեպիսկոպոս Իգնատիոս Մալոյանի և ևս վեց Երանելիների սրբադասման արարողությանը», – գրել է Վարչապետը իր պաշտոնական հաղորդագրության մեջ։
📖 Կարճ կենսագրական
Իգնատիոս  Մալոյեանը ծնած է 1869 թուականին Մարտին քաղաքում, ներկայիս Թուրքիոյ տարածքին։ Մանկութենէն ի վեր ցուցաբերած է խորը աղօթասիրութիւն և հաւատքի նուիրում։
1883-ին ընդունուած է Լիբանանի Զմմառի վանք՝ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքական Կղերական Միաբանութիւն։
1896-ին ձեռնադրուելով քահանա՝ ստացած է Իգնատիոս անունը եւ իր հովուական ծառայութիւնը շարունակած է Աղեքսանդրիա, Գահիրէ եւ Կ.Պոլիս քաղաքներուն մէջ։
1911-ին ընտրուած է Մարտինի Արքեպիսկոպոս։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքին ձերբակալուած է իր քահանաներուն եւ հաւատացեալներուն հետ՝ մերժելով ուրանալ իր հաւատքը։
1915 թուականի Յունիսի 11-ին նահատակուած է՝ դառնալով հաւատքի վկայ եւ նահատակ։


***********

Այո, ցավոք, Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ևս մեկ պարտություն կրեց արտագնա խաղում։ Մեր թիմը Դուբլինում 0-1 հաշվով զիջեց Իռլանդիայի ընտրանուն, և չնայած մեր հավաքականի որոշակի պահերին ու պայքարին՝ հաշիվը փոխել չհաջողվեց։ Մինչ այդ մեր հավաքականը 2֊0 զիջել էր Հունգարիային։ Առաջիկա երկու հանդիպումներին` Հունգարիայի (տանը) և Պորտուգալիայի (դրսում) հետ դժվար թե հաջողվի մեր թիմին  հաղթահարել այս փուլն ու անցնել  աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլ։

**************

15.10.2025/Նիդ.օրագիր/Anna Martirosyan

Հետաքրքիր փաստեր Նիդերլանդների Corpus մարդու մարմնի թանգարանի մասին.

1 Գտնվում է Նիդերլանդների Լեյդեն քաղաքի մոտ՝ Օեգստգեեստում։
2 Բացվել է 2008 թվականին։
3 Թանգարանի կարգախոսն է “Journey through the human body”։
4 Շենքը կառուցված է 35 մետր բարձրությամբ նստած մարդու ֆիգուրի ձևով։
5 Մուտքը սկսվում է ծնկից, այցելուները քայլում են մարմնի ներսով մինի վերելակով՝ մինչև ուղեղ։
6 Ցուցադրությունները ինտերակտիվ են՝ համակցված ձայնով, լուսային և մեդիա-էֆեկտներով։
7 Յուրաքանչյուր հատված ներկայացնում է մարդու օրգանային համակարգերից մեկը՝ մարսողական, շնչառական, արյունատար և այլն։
8 Ցուցադրվում են իրական չափի և շարժվող մոդելներ՝ օրինակ՝ beating heart կամ working muscles։
9 Թանգարանը համատեղում է կրթությունը և զվարճանքը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել առողջ ապրելակերպի մասին տեղեկացվածությունը։
10 Ցուցադրությունը հարմար է ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների համար, բայց մարդկանց հատուկ քանակով։
11 Յուրաքանչյուր այց տևում է մոտ 1 ժամ։
12 Թանգարանի վերջում գործում է առողջ սննդի և ֆիզիկական ակտիվության վերաբերյալ ինտերակտիվ գոտի։
13  Corpus-ը առաջին թանգարանն է աշխարհում, որը ամբողջությամբ նվիրված է մարդու մարմնի ուսումնասիրությանը այս ձևաչափով։
Հավաքեց` Anna Martirosyan-ը



Մեր հայրենակից Անահիտ Աղաբեկյանը (Anahit Aghabekyan ) Նիդերլանդական օրագրի հավատարիմ օգտատերերից է և տարածում է մեր նյութերը, որի համար շնորհակալ ենք: Սակայն Այլ  բանի մասին ենք ուզում հայտնել: Անահիտը նաև հետաքրքիր տեսանյութեր է պատրաստում նիդերլանդական կյանքից: Այժմ ներկայացնում ենք դրանցից մեկը` 
Ավտոտնակ ջրի տակ

Լուվրի թանգարանում տեղի ունեցած խոշոր գողությունը․ ինչ է հայտնի այս պահին
Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզի Լուվրի թանգարանում տեղի ունեցած խոշոր գողությունը դարձել է համաշխարհային լրահոսի գլխավոր թեման։ Գողերն աչքի են ընկել բացառիկ կազմակերպվածությամբ և արագությամբ․ ընդամենը յոթ րոպեում նրանք կարողացել են դուրս բերել թանգարանի պատմական արժեք ունեցող զարդեր։
----------------------------------------------------------------------------
Գյումրիի քաղաքապետը և ևս 7 անձ ձերբակալվել են կաշառք ստանալու և կաշառք տալու մեղադրանքներով, հայտնում է Հակակոռուպցիոն կողմիտեն:

Saturday, 18 October 2025

Եզակի ուխտագնացություն Մեսրոպ Մաշտոցի հիշատակն հավերժացնող Օշական գյուղից՝ դեպի նրա ծննդավայրը՝ Հացեկաց գյուղ

Օշականցիների բացառիկ նախաձեռնությունը՝  նոր ժամանակների առաջին ուխտը ուսուցչապետ Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդավայրի հետքերով

Հայ մշակույթի և հոգևոր կյանքի ամենասրբազան սյուներից մեկը՝ Մեսրոպ Մաշտոցը, նորից միավորեց ժամանակը և տարածությունը։ Օշականից՝ այն գյուղից, որտեղ նա հանգչում է, մեկնարկեց բացառիկ ուխտագնացություն դեպի նրա ծննդավայրը՝ Արևմտյան Հայաստանի Հացեկաց գյուղ։ Այս ուխտը, որ կրում է խորհրդանշական անունը՝ «Ուխտն ի Մաշտոց», առաջինն է իր տեսակի մեջ և խոստանում է դառնալ ոչ միայն հոգևոր, այլև մշակութային երևույթ։ Ուխտը վերածվելու է վավերագրական ֆիլմի՝ հայաստանյան ճանաչված ռեժիսոր Արտակ Ավդալյանի ձեռագրով։


Նախաձեռնությունն առաջ է եկել Օշական գյուղի ամենահին տան՝ «Բունիկ» մշակութային թիմից՝  հեռուստալրագրող Արփի Սուքիասյանի և մշակութաբան Վարդուհի Գրիգորյանի գաղափարով։ «Բունիկը» տարիներ շարունակ աշխատում է ներկայացնել Օշականի պատմամշակութային շերտերը՝  կազմակերպելով ճանաչողական տուրեր, վարպետաց դասեր ու համայնքային նախաձեռնություններ։ «Բունիկը»  վերականգնում է Օշականի հին ավանդույթները, նախաձեռնել է մի ուղի, որն անցնում է ոչ միայն հողի, այլև հիշողության արահետով՝ վերակենդանացնելով Մաշտոցի հայրենիքի ոգին։ Այս անգամ նրանց նախաձեռնությունը դուրս եկավ գյուղի սահմաններից՝ վերածվելով ազգային մասշտաբի մշակութային առաքելության։


«Մեր նպատակն է՝ Օշականը կապել իր արմատներին։ Եթե այստեղ՝ Օշականում, հանգչում է ուսուցչապետը, ապա Հացեկացը նրա հոգու ծննդավայրն է։ Մեր ուխտը ճանապարհ է այդ երկու վայրերի միջև՝ դա հողի, հիշողության ու հավատի միացում է»,- ասում է Արփի Սուքիասյանը։

Ինչպես ասում են «ասածն արված է»: Կարճ ժամանակամիջոցում ձևավորվում է խումբը: Ուխտավորների  կազմում են «Բունիկցիներ» Արփի Սուքիասյանը, Վարդուհի Գրիգորյանը, վավերագրող ռեժիսոր՝ Արտակ Ավդալյանը, մասնակիցներ՝  Նորայր Գրիգորյանը, Գևորգ Խաչատրյանը, օպերատոր Բորիս Վարդանյանը և իհարկե Օշականի ակտիվ մշակութային զույգը՝  Տիգրան Խաչատրյանն ու Արմինե Հովհաննիսյանը, որոնք տարիներ շարունակ մասնակցում են նմանատիպ համայնքային և ճանաչողական նախաձեռնություններին։  Նրանց բոլորին միավորում է մեկ բան՝ հավատը գործի հանդեպ։ Ինչպես ասում են նախաձեռնության կազմակերպիչները՝ «Սրանք այն դեմքերն են, որ փող չեն հարցրել։ Ասել են՝ լավ բան եք մտածել, սիրով կմիանանք»։

ՈՒխտավորները ճանապարհորդությունից առաջ  Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցում` հոգևոր հովիվ Տեր Վազգեն Հովհաննիսյանից ստացան  օրհնություն։ Նա  հանձնարարեց Օշականից վերցնել մի բուռ հող, տանելու Մաշտոցի ծննդավայր՝ Հացեկաց, և բերել այնտեղից հող, ջուր ու ցորեն՝ Օշականում աճեցնելու համար։

Տեր Վազգենի խոսքով՝ դա ոչ թե պարզապես խորհրդանշական ժեստ է, այլ կենդանի հավատքի գործողություն․ «Հացեկացյան հողը, ջուրը, ցորենը բերելու եք, որ Օշականում տեղ գտնեն։ Այդ ցորենը պիտի աճեցնենք սիրով ու հոգատարությամբ՝ ինչպես Մեսրոպն էր սերմանում գիտությունն ու հավատը։ Թող Մաշտոցի ծննդավայրի ցորենը աճի այնտեղ, որտեղ հանգչում է հայ գրի հիմնադիրը»։

Առաջին կանգառը՝ Հացեկաց․ վերադարձ արմատներին

Հացեկացը՝ երբեմնի հայաբնակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, համարվում է Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդավայրն ու հայ գրի արարման խորհրդանիշներից մեկը։ Օշականցիները այստեղ կատարեցին հողի ուխտը՝ Օշականից բերած հողը խառնելով Հացեկացի հողին՝ միավորելով Մաշտոցի կյանքի սկիզբն ու հանգրվանը։


Նրանք Հացեկացից հավաքեցին մի պարկ ցորեն՝ Օշականում աճեցնելու և դրանից ստացված ալյուրով Բունիկում լավաշ թխելու համար։ Նախատեսվում է, որ այդ ցորենը դառնա նաև խորհրդանշական «թանգարանային սերմ»՝ ցուցադրվի Մաշտոցի հիշատակը կրող տարածքում։

Ավանդույթը շարունակվելու է․ Բունիկի նախաձեռնությամբ Թարգմանչաց տոնի օրը Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցուն նվիրաբերվելու է Հացեկացյան ցորենից թխված 36 լավաշ՝ որպես հարգանքի խորհրդանշական ընծա։

Այս ամենը ոչ միայն հողային, այլև հոգևոր վերադարձ է․ դեպի արմատները, դեպի այն վայրերը, ուր ձևավորվել է Մաշտոցի տեսիլքը՝ հայ ժողովրդի լուսավորության համար։

Մաշտոցյան լեռը․ ճգնության քարանձավի լույսը. Բալու

Հացեկացից հետո ուխտավորների ճանապարհն ուղղվեց դեպի Բալու, ուր գտնվում է Սուրբ Մեսրոպ լեռը։ Ըստ պատմիչ Վարդանի՝ հենց այս լեռան քարանձավներից մեկում է Մաշտոցը յոթ շաբաթ ճգնել՝ Աստծուց խնդրելով հայոց լեզվի արժանի գրային համակարգ։ Ավանդությունը պատմում է, որ այդ քարանձավում նա տեսել է Հայոց այբուբենի տեսիլքը։



Ուխտավորների խոսքով՝ մութ ու երկար քարանձավի լռության մեջ նրանք զգացել են խորհրդավոր ներկայություն․

«Այնտեղ ամեն ինչ լուռ է, բայց այդ լռության մեջ ինչ-որ լույս կա՝ կարծես Մաշտոցի լույսը առաջնորդի։ Այս ուղին մեզ համար ոչ թե պարզապես ճամփորդություն էր, այլ ներսի լեռ բարձրանալ»։

Լեռան կատարին կանգնած է նաև Մենուա արքայի կառուցած ամրոցը, իսկ նրա փեշերին հոսում է Արածանին՝ մի հուշ՝ անցյալի ու ներկայի խաչմերուկում։

Եդեսիա․ հայ գրի գաղտնիքների քաղաքը

Ուխտի երրորդ կանգառն էր Եդեսիան՝ այն քաղաքը, որտեղ Մեսրոպ Մաշտոցը, ըստ Կորյունի «Վարք Մեսրոպ Մաշտոցի» աշխատության, ուսումնասիրել է արդեն գոյություն ունեցող գրային համակարգերն ու թարգմանական փորձը։

Չորրորդ դարի Եդեսիան քրիստոնեական կրթության, գիտության և մատենագրության կարևորագույն կենտրոններից էր։ Այստեղ Մաշտոցը ծանոթացել էր ասորական և հունական տառերի կառուցման սկզբունքներին, սակայն երբեք չէր կրկնօրինակել դրանք․ նա ստեղծել էր մի ամբողջությամբ նոր՝ հայ հոգեկերտվածքին հարիր գրային համակարգ։

Ուխտավորների համար Եդեսիան ոչ միայն պատմական կանգառ էր, այլ նաև խորհրդանշական վերապրում՝  լինել այն վայրում, որտեղ սկիզբ էր առել հայ ինքնության ամենակարևոր տարրը՝ գիրը։

Այստեղ ծնվեց նաև մի նոր միտք․ Մաշտոցյան այբուբենով շարֆը, որը խմբի անդամները տարան իրենց հետ՝ որպես դրոշ։

«Այբուբենն ինքնին մեր դրոշն է։ Ժամանակն է, որ մենք ունենանք այբուբեն-դրոշ, որը միավորում է ոչ թե տարածքներ, այլ լեզու և հավատ», - նշում է Վարդուհի Գրիգորյանը։

Սամոսատ․ գիտության քաղաքը, որ մնաց ջրի տակ

Ուխտի հաջորդ կանգառը եղավ Սամոսատը, հին Ասորիք աշխարհի գիտական հզոր կենտրոններից մեկը։

Սակայն այսօր հնագույն Սամոսատը գրեթե գոյություն չունի․ այն ջրի տակ է մնացել՝ թուրքական իշխանությունների կողմից 1990-ականներին կառուցված ջրամբարի հետևանքով։

Այսօր միայն մի փոքրիկ հողակտոր է հիշեցնում այն քաղաքը, որտեղ Մաշտոցը ուսումնասիրել է գրերի գաղտնիքները։

«Դա ցավոտ տեսարան էր։ Քաղաքակրթության բնօրրանը՝  ջրի տակ։ Բայց մենք կանգնած էինք այնտեղ՝ ի հիշատակ այն բանի, որ ոչ մի ջուր չի կարող խեղդել Մաշտոցի լույսը»,- ասում են ուխտավորները։

Վերադարձ դեպի Օշական․ նոր սկիզբ

Ուխտավորները Օշական են վերադառնում՝ իրենց հետ բերելով Հացեկացյան հող, ջուր ու ցորեն։ Այս սուրբ խորհրդանիշներն արդեն պատրաստվում են տեղ գտնել Օշականում՝ Մաշտոցի անվան թանգարանում և Բունիկի մշակութային տարածքում։ Հացեկացյան ցորենը ոչ միայն կցանվի Օշականի դաշտերում, այլև կդառնա բունիկյան հացերի և լավաշների հիմքը։
Այս նախաձեռնությամբ Բունիկը նպատակ ունի վերակենդանացնել ոչ միայն ավանդույթը, այլև հավատքը․


«Երբ Մաշտոցի ծննդավայրի ցորենը աճի Օշականում, դա կլինի մեր նոր Մաշտոցյան արածարանն ու մեր ազգային լույսի վերածնունդը, դա կլինի ոչ թե պարզապես բերք, այլ հայոց գրի և հիշողության վերածննդի նոր հոգևոր հունձք»,-ասում է Արփի Սուքիասյանը։
Նախաձեռնության կազմակերպիչները վստահ են՝ «Ուխտն ի Մաշտոց»-ը շարունակություն կունենա։ Առաջիկայում նախատեսվում է բաց ձևաչափի ուխտագնացություն, որին կարող են միանալ Հայաստանից և Սփյուռքից բոլոր նրանք, ովքեր ուզում են անձամբ քայլել Մաշտոցի հետքերով։ Դա կլինի Հայաստանն ու Սփյուռքը միավորող մշակութային առաքելություն:
Այս բացառիկ ուխտը հիշեցնում է, որ Մաշտոցը միայն անցյալի մեծություն չէ, այլ հայ ինքնության և լեզվի պահապան` յուրաքանչյուրիս ներկայիս կենդանի ուղեկիցը:
Վավերագրական ֆիլմը, որը պատրաստվում է ռեժիսոր Արտակ Ավդալյանի կողմից, նպատակ ունի ներկայացնելու ոչ միայն ուխտի ուղին, այլև դրա խորհրդանշական խորքը՝ որպես սերնդեսերունդ փոխանցվող հավատքի պատմություն ու շատ լավ է, որ նախաձեռնության մասնակիցների թվում են նաև գրող, արմատներով հացեկացի Նորայր Գրիգորյանը և պատմական Արևմտյան Հայաստանի գիտակ Գևորգ Խաչատրյանը, որոնք իրենց գիտելիքով ու պատմական հիշողությամբ հարստացրել են այս ճանապարհորդությունը։
Օշականցիների «Ուխտն ի Մաշտոց» նախաձեռնությունը առաջին անգամ իրագործեց այն գաղափարը, որը դարեր շարունակ անիրագործելի էր թվում՝ միավորեց Մաշտոցի հանգչավայրն ու ծննդավայրը։ Մեսրոպյան գրերը սոսկ տառեր չեն, նաև աղոթք են, իսկ մեր լեզուն՝ ոչ միայն խոսք, այլ հավատ է։ Երբ Օշականում բուսնի Հացեկացյան ցորենը, երբ Բունիկում այդ ցորենից թխվի առաջին լավաշը, դա կլինի վկայություն, որ Մաշտոցը ոչ թե անցյալն է, այլ ներկան՝ մեզ բոլորիս միավորող խորհրդանիշը։
Եվ երբ հայությունը՝ թե՛ Հայաստանում, թե՛ Սփյուռքում, մի օր կրկնի այս ճանապարհը՝ Օշականից դեպի Հացեկաց, դա կդառնա ոչ թե ճանապարհորդություն, այլ վերադարձ տուն՝ դեպի այն տունը, որտեղ ծնվեց Հայոց գիրը, և որտեղ ապրում է Մեսրոպ Մաշտոցի լույսը։

ՈՒխտագնացությանը Օշականից Հացեկաց, հետևեց, գրի առավ` Վահան ԱՄԱՏՈՒՆԻՆ


📍 «Ուխտն ի Մաշտոց» նախաձեռնության առաջին նախաձեռնողներն են.

Հիմնադիրներ՝ Արփի Սուքիասյան, Վարդուհի Գրիգորյան
Ռեժիսոր՝ Արտակ Ավդալյան
Մասնակիցներ՝ Տիգրան Խաչատրյան, Արմինե Հովհաննիսյան, Նորայր Գրիգորյան, Գևորգ Խաչատրյան, օպերատոր Բորիս
Վարդանյան

Կազմակերպիչ հարթակ՝ Բունիկ / Bounik, Օշական

Լուսանկարները` Բորիս Վարդանյանի և ուխտագնացության մյուս մասնակիցների




Հուշ-ցերեկույթ՝ Գագիկ Աթաբեկյան-69, «Մաշտոց» ՀԿ-30

Վաստակաշատ մանկավարժ, հասարակական անվանի գործիչ, հրատարակիչ, «Մաշտոց» ՀԿ-ի նախագահ, «Մաշտոց» հանդեսի նվիրյալ խմբագրապետ, Երջանկահիշատակ Գագիկ Աթաբեկյանին (ԳԱԳԱԹ) նվիրված Հուշ-ցերեկույթը Հայաստանի գրողների և ժուռնալիստների միության Լոռու մարզային բաժանմունքների, «Մաշտոց» ՀԿ-ի խորհրդի անդամների նախաձեռնությամբ կայացավ Լոռու մարզայինb գրադարանի հյուրընկել հարկի ներքո:

Ցերակույթը վարեց Հայաստանի գրողների և ժուռնալիստների միության Լոռու մարզային բաժանմունքների նախագահ, բանաստեղծ Մանվել Միկոյանը: Համառոտ ներկայացնելով և արժանվույնս գնահատելով կրթության, գրահրատարակման, լրագրողական և այլ բնագավառներում Գ. Աթաբեկյանի ազգաշահ գործունեությունը, նա խոսք ասելու իրավունք վերապահեց տողերիս հեղինակին:

Նախ հիշեցրի, որ Գագիկ Աթաբեկյանը ծնվել է հայոց մեծագույն տոներից մեկի՝ Թարգմանչաց տոնի օրը, որը, թերևս, նրա ամենասիրելի տոներից ամենանախընտրելին էր: Գիտակցելով, որ գրերի գյուտից հետո լայն թափով ծավալվող ու մեծ զարգացում ապրող թարգմանչական արվեստը հայ ազգին բերեց այն բացառիկ հնարավորությունը, որով գիր ու գրականությամբ, պատմագրությամբ, փիլիսոփայական երկերով հռչակված ազգերի մեջ Հայն էլ ունեցավ իր ուրույն ու արժանապատիվ տեղը: Ահա ինչու նա տոնին նախապատրաստվում էր հանգամանորեն, որևէ արժանահիշատակ գործով, միջոցառմամբ էլ նշանավորում այն: «Մաշտոցը» վերելքի ճանապարհին Այսպես վերնագրեցի ասելիքս, այն հաստատ համոզմամբ, որ նրա ստեղծած ՀԿ-ն, սիրելի դարձած ամսագիրը չեն դադարեցնելու իրենց գործունեությունը, շարունակելու են լեգենդար սկզբնավորում ունեցողվերելքի ճանապարհը: 30 տարի առաջ ստեղծվեց «Մաշտոց ՀԿ-ն, որին հետևեց լույս տեսնել «Մաշտոց» Լոռվա մշակույթ» կրթամշակութային հանդեսի առաջին համարը: Մի հոբելյանի առթիվ շնորհավորական առաջին ուղերձը «Հայկական հանրագիտարան» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյանից էր:

-Գրավոր խոսքն արժեքավոր երևույթ է և իր հետքն է թողնում մշակույթի պատմության մեջ: Հանդեսի առաքելությունն այդ առումով առանձնահատուկ է , որովհետև ծնունդ առավ ծանր ժամանակահատվածում, երբ թերթեր ու ամսագրեր էին փակվում, և գրավոր խոսքի յուրահատուկ վակուում էր առաջացել:Պարբերականում ներկայացվում են հայտնի ու նորահայտ ստեղծագործող արվեստագետներ, հայագետներ, ուսուցիչներ և այլ ոլորտի մասնագետներ: Ուրախությամբ կարող ենք արձանագրել , որ «Մաշտոցը» վերելքի ճանապարհին է և իր նոր ու հետաքրքիր հրապարակումներով դեռ ավելի մեծ լսարաններ պիտի հավաքի իր շուրջը,-ոգևորիչ այս խոսքերով հարգարժան խմբագիրն արժևորեց շնորհավորանքը:

 Անկեղծ, ջերմ ու հուզիչ է երիտասարդ երաժիշտ, քանոնահար , միջազգային փառատոների դափնեկիր Մարիաննա Գրիգորյանի շնորհավորական խոսքը.

-Բացում եմ հանդեսի թիվ 58 համարը և, այ քեզ հրաշք... ես ներկայացված եմ քանոն նվագարանով հանդեսի շապիկին և «Հայուհին իր քանոնի պես հնչեղ» վերտառությամբ հոդվածով: Նման պատվի ես դեռ չէի արժանացել:

Կորցրել էի խոսելու ընդունակությունս , արցունքները հոսում էին այտերիցս, հուզմունքս անասելի էր...Շատ պարտավորեցնող է, մեծ պատիվ է, մտածում եմ՝ ես հիմա ինչ պետք է անեմ, որ արժանի զավակը լինեմ իմ երկրի ու հայ մշակույթի»:

Երախտագետ քանոնահարուհին հիշատակում է նաև թիվ 80-ում «Քանոնի ոսկեմատիկ քրմուհին» հոդվածը՝ դարձյալ իր մասին, և հպարտությամբ տեղեկացնում, որ երկու հոդվածներն էլ մեծ արձագանք են գտել սփյուռքի հայության շրջանում, այն իրենց էջերում վերատպել են Հունաստանի «Ազատ օր», Լիբանանի «Արարատ» ու «Ազդակ», Իրանի «Ալիք», Մոնրեալի «Ապագա» և «Հորիզոն», Թուրքիայի «Մարմարա», Կահիրեի «Յուսաբեր» և այլ պարբերականներ:

«Մեծածավալ ու շռայլ շտեմարան՝ մտքի, խոսքի, գրի, ապրած կյանքի, վաստակի, սերունդներ կրթած ու ճանապարհ տված՝ ահա այսպիսին են «Մաշտոցն» ու նրա խմբագրապետը». այս դիպուկ գնահատանքով է քանոնահարուհին ավարտում իր երախտագիտության խոսքը, խոսք, որի տակ իրենց ստորագրությունը սիրով կդնեն բազմաթիվ թե երիտասարդ, թե մեծահասակ արվեստագետներ, մշակույթի գործիչներ, ուսուցիչներ, վաստակաշատ այլ այրեր ու տիկնայք:

«Մաշտոց» հանդեսի ծնունդն աշխարհ եկող մանկան ծնունդի նման դժվարին, բայց և սպասելի-ուրախալի էր: Այն մտահղացավ, հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրը դարձավ վաստակաշատ ուսուցիչ, մշակույթի նվիրյալ, հրատարակիչ Գագիկ Աթաբեկյանը: Այդ մասին, թե ինչպես «հանկարծակի ձեռնամուխ եղավ գործունեություն ծավալել իր համար անսովոր, իր մասնագիտությանից հեռու մի նոր բնագավառում» (սա իր խոսքերն են), Նա գեղարվեստորեն անպաճույճ լեզվով հրաշալի է ներկայացրել «Երեկ լավ էր, քան վուր էգուց» նովելային վերջաբան ունեցող պատմվածքում: Այն տպագրված է «Մաշտոցի» -ում: Գագիկ Աթաբեկյանը ֆիզիկայի ուսուցիչ է, ով դեռևս ուսանողության տարիներին ինստիտուտի ղեկավարության, ժողկրթբաժնի խնդրանքով կամավորության հիմունքով աշխատել է Սպիտակի թիվ 4 դպրոցում:

Ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում, զորացրվել կոմկուսի անդամատոմսը գրպանում և անմիջապես աշխատանքի անցել Կիրովականի պոլիմերային սոսինձների գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ որպես ինժեներ:

Պատահաբար եմ տեղեկացել, որ նաուշագրավ հաջողություններ է ունեցել գիտահետազոտական աշխատանքների բնագավառում: Պոլիմերային սոսինձների գործարանի կարևոր բաժիններից մեկի այն ժամանակ նրա ղեկավար, այժմ Վանաձորի համալսարանի պրոֆեսոր Հրաչիկ Ղազարյանը մի առիթով ինձ տեղեկացրեց, որ Գագիկ Աթաբեկյանը արտոնագրված երկու գյուտի հեղինակ է, նրա գյուտերը տեխնիկական, կամ որ նույնն է, ֆիզիկայի բնագավառին վերաբերող գյուտեր են, որոնք նպաստել են պոլիմերային սոսինձների արտադրության և իրացման խնդիրների իրագործմանը: Ցերեկույթին այն օրերի համատեղ աշխատանքի մասին հետաքրքիր հուշերով էլ հանդես եկավ հարգարծան պրոֆեսորը:

Արգասաբեր է եղել նրա 15-ամյա գործունեությունը ՀՀ ԿԳ նախարարության թիվ 45 պրոֆտեխուսունարանում : Այդ մասին էլ ուշագրավ մանրամասներ հաղորդեց, գնահատանքի խոսք ասաց նրա ընկեր, բանաստեղծ Գագիկ Խաչատրյանը, ով այդ տարիներին ևս աշխատել է նույն ուսհաստատությունում, որի ընթացքում է հաստատվել նրանց անդավաճան ընկերությունը:

1995թ.-ին Գ. Աթաբեկյանը ստանձում է Վանաձորի ամենահեղինակավոր՝ թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի, տնօրենի պարտականությունը: Երիտասարդ էր, եռանդով ու նոր մտքերով լեցուն: Նա դպրոցի հեղինակությունը նոր բարձունքի հասցրեց: Բավական է միայն մի փաստ հիշատակել. Նրա կամքով թիվ 1 դպրոցը իր թևերի մեջ էր առնում այսպես կոչված «դժվար դաստիարակվող» այն երեխաներին, որոնք տարբեր առիթներով ազատվել-վտարվել էին այլ դպրոցներից: Ու դպրոցի հանրույթը ջանք չէր խնայում նման սովորողներին վերադաստիարակելու, վերակրթելու և կյանքի ճիշտ ուղու վրա կանգնեցնելու ընթացքում: Պատահական չէ, որ դեռ հեռավոր 1996թ. Լոռու մարզում նա ստեղծեց առաջին կրթահամալիրը: Այդ օրերի մասին էլ անկեղծ ու ջերմ հուշեր պատմեց նույն դպրոցի ուսուցչուհի Մարիետա Սարգսյանը: 2001թ. նա ընտրվեց «Սանահին» կառավարման ինստիտուտի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, լինելով կառավարման հոգեբանության և վարչական իրավունքի ամբիոնի դասախոս, պատվավոր պրոֆեսոր:

2006թ. ծառայության անցավ ՀՀ ԿԳն «Կրթական ծրագրերի կենտրոն» ԾԻԳ-ում, ապա տնօրեն նշանակվեց Ձորագյուղի, Չկալովի դպրոցներում: 2013թ.- ից Վանաձորի «Մաշտոց» հրատարակչության տնօրենն էր:

Տարբեր բնագավառում նրա եռանդուն, նվիրվածությամբ լեցուն, ժողովրդաշահ գործունեության մասին խոսում են հենց թեկուզ տարբեր գերատեսչությունների և կառավարական տարբեր օղակների կողմից նրա ստացած պարգևները, պատվոգրերը, շնորհակալագրերը, մեդալները, կոչումները, որոնք ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ՝ վաստակի արժանի գնահատանք:

Պատմում է ինքը՝ Գագիկ Աթաբեկյանը. «1995թ. ՆՍՕՏՏ Գարեգին Առաջին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն իրn հովվական առաջին այցը կատարեց Վանաձոր: Վեհափառն օրհնեց իր նախորդի՝ երջանկահիշատակ Վազգեն Առաջինի անունը կրող դպրոցը և հավաստիացրեց. «Դպրոցը հոգևոր երևույթ է , որը կայանում է աշակերտների հոգիներում և սրտերում»: Նա խոստացավ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի օժանդակությունը բերել դպրոցի երկրաշարժից տուժած մասնաշենքի ամրացման և վերակառուցման գործին: Նրա այցից հետո դպրոցում ծնունդ առավ կրթասիրաց նպատակ, որն իրագործելու համար 1995թ. ՀՀ արդարադատության նախարարությունում գրանցվեց «Մաշտոց» հիմնադրամը, որի առաքելությունն աղետի գոտու կրթադաստիարակչական հաստատությունների, շենքերի ու շինությունների ամրացման, վերակառուցման ու նորոգման գործին և կրթության ու մշակույթիզարգացմանը նպաստելն էր: Այդ խնդիրները վեր հանելու և հանրայնացնելու նպատակով «Մաշտոց» հիմնադրամը նախաձեռնեց և 1997թ.-ից սկսեց հրատարակել «Մաշտոց» հանդեսը: «Ես ակամա դարձա խմբագրապետ, հետագայում հիշում է նա»:

Այդ աշխատանքը դարձավ ոչ միայն պատվի խնդիր, այլև սիրելի ու նվիրական գործ: Խմբագրակազմում ընդգրկվեցին ոչ միայն Լոռու մարզի, այլև հանրապետության ճանաչված մտավորականներ, գրողներ, լրագրողներ, նկարիչներ, կրթության և գիտության բնագավառներիերևելիներ: «Մաշտոցը» դարձավ մի հանդես, որն այսօր կարևոր դերակատարություն ունի հայագիտության զարգացման, կրթության համակարգի բարեփոխումների լուսաբանման, ժամանակակից արվեստի ևգրականության մտքի տարածման, համամարդկային արժեքների պահպանության, հասարակայնությանը պետական կրթամշակութային քաղաքականությանն իրազեկելու, Հայաստանում քաղաքացիական հասարակայնության ձևավորմանը նպաստելու գործում»: Այսօր մենք ունենք հանդեսի գրեթե 100-ի հասնող համար: Դա հաստատապես մեծ, տիտանական աշխատանքի արդյունք է, եթե հաշվի առնենք տպագիր լրատվամիջոցների առջև ծառացած դժվարությունները, իսկ եթե գումարենք և այն, որ թավշյա անվանված հեղափոխությունից հետոլիովին դադարեցվեց «Մաշտոցին» ևս տրամադրվող պետական աջակցության խղճուկ միջոցները, պատկերն առավել պարզ կդառնա: Հրատարակված համարները ժողովելով «Մաշտոց» հրատարակչությունը լույս է ընծայել ստվարածավալ 9 հատոր, որոնց օրինակներն իրենց պատվավոր տեղն են գրավել Մեսրոպ Մաշտոցի անվան և Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի մատենադարաններում, ՀՀ նախագահի և ազգային գրադարաններում, մի շարք թանգարաններում և հայագիտական կենտրոններում: «Մաշտոց» հկ-ն հիմնադրել է նաև «Մեսրոպ Մաշտոց» հեռուստառադիոխմբագրությունը, համանուն նախասիրական դպրոցը, հրատարակչությունը, «Մաշտոց» հանդեսի հավելված «Կանաչ Լոռի» բնապահպանական ամսագիրը:

Ակնածանքով պիտի խոսենք նաև «Մաշտոց» ՀԿ-ի «Հայ դպրության և առաջին ազգային հերոս Վազգեն Առաջին Վեհափառ Հայրապետի թանգարան» հիմնարկի, գրադարանի և գեղարվեստական ֆոնդի մասին, ֆոնդ, որն ունի շուրջ 150գեղանկար՝ հանրապետության և Լոռու ճանաչված գեղանկարիչների գործեր, որոնք ցուցադրվում են, իսկ վերատպությունները զարդարում են «Մաշտոցի» շապիկները: 1998թ. սահմանվեց «Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջին» մեդալ՝ ի երախտագիտություն Վազգեն Առաջին Վեհափառ Հայրապետի: Մեդալի առաջին օրինակն ընծայվեց ՆՍՕՏՏ Գարեգին Առաջին Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին, ում օրհնությամբ ծնունդ էր առել կրթահամալիրը և բարեսեր ներդրումով կառուցվել կրթահամալիրի «Մաշտոց» նախասիրական դպրոցի մասնաշենքը: «Մաշտոց» հրատարակչությունը լույս է ընծայել 30հեղինակի ստեղծագործությունների ժողովածուներ: Գագիկ Աթաբեկյանի Մեծ աշխատանքը գնահատվել է: Կրթամշակութային գործիչը, ՀՀ մշակույթի, կրթության, գիտության նախարարությունների Ոսկե, Սփյուռքի նախարարության «Մայրենիի դեսպան», Պաշտպանության նախարարության «Վազգեն Սարգսյան» մեեդալների ասպետը արժանացել է նաև ՀՀ ԱԺ պատվոգրի և պետական ու հասարակական կազմակերպությունների, ստեղծագործական միությունների մեդալների, պատվոգրերի ու շնարհակալագրերի:

Գագիկ Աթաբեկյանի անդուլ գործունեությունը, նրա ստեղծած «Մաշտոց» ՀԿ-ն, համանուն հանդեսը իրենց լուսավոր հետքն ունեն հայ մշակույթի ու դպրության պատմության մեջ, այդ անունները արդեն իսկ ոսկե տառերով են գրված հայոց պատմության անմոռաց էջերում:

Ելույթի վերջում ներկաների համար ընթերցեցի ՀՀ վաստակավոր լրագրող Ֆահրադ Ափուջանյանի և Էկոլոգիայի պրոֆեսոր, Բանաստեղծ Սահակ Կավես-Զարիշի շնորհավորական ուղերձները: Համատեղ աշխատանքի, համագործակցության ընթացքում իրենց ստացած տպավորությունների մասին խոսեցին, հետաքրքիր հուշեր պատմեցին ու Գագիկ Աթաբեկյանի վաստակն արժանիորեն գնահատեցին նաև ընկերները, գործընկերներն ու համախոհները՝ Վանաձորի պետհամալսարանի դասախոս, բանասիրական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր Թերեզա Շահվերդյանը /(Գագիկ Աթաբեկյանն իր սովորույթի համաձայն հատուկ անվանումով նրան «կնքել է» որպես Թերեզա Գանդի), «Արվեստագետ» ՀԿ-ի նախագահ, համանուն ամսագրի խմբագիր Իվան Անտոնյանը հուզիչ խոսքից հետո տեղեկացրեց ՀԿ-ի խորհրդի որոշման մասին, ըստ որի՝ Գագիկ Աթաբեկյանը հետմահու արժանացել է սահմանված «Պատվավոր Հայ» տիտղոսին, լրագրող Սամվել Դուրինյանը,     լուսանկարիչ Էմիլ Յավրյանը:Իրենց սիրելիի վաստակի գնահատությունն էր, միջոցառման կազմակերպիչների մասին շնորհակալական խոսքեր էին կնոջ՝ ԱնահիտՂազարյանի, դստեր՝ Մարիամ Աթաբեկյանի եզրափակիչ ելույթները:

Գագիկ ԱՆՏՈՆՅԱՆ




Friday, 17 October 2025

Կանայք քաղաքականության մեջ. խնդիրներն ու խոչընդոտները

 Կանայք քաղաքականության մեջ. խնդիրներն ու խոչընդոտները

 Հայաստանում քաղաքականությունը հաճախ ընկալվում է՝ որպես տղամարդկանց դաշտ, իսկ կնոջ ներկայությունը՝ իբրև բացառություն։ Թեև օրենսդրական փոփոխությունները հնարավորություն են ստեղծել կանանց ավելի լայն մասնակցության համար, իրականության մեջ նրանք շարունակում են բախվել կարծրատիպերի, համակարգային խոչընդոտների և կուսակցական փակ կառուցվածքների։


Քաղաքականությունը՝ man's world


 Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Աննա Գրիգորյանի խոսքով՝ կին քաղաքական գործիչը հաճախ պետք է 2 անգամ ավելի համառ և աշխատասեր լինի, որ մարդիկ սկսեն ընդունել նրան՝ որպես առաջնորդ։ Նա նշում է, որ կնոջ առաջնորդության ընկալումները չնայած փոխվել են, սակայն քաղաքական դաշտը դեռ բարդ է, և կանայք հաճախ բախվում են բազմաթիվ խոչընդոտների։

«Շատերը, երբ փորձում են գովաբանել ինձ, ասում են՝ տղամարդ է այս աղջիկը կամ Ազգային ժողովի տղամարդ աղջիկ։ Նրանք կարծում են, որ լավ բան են ասում, քանի որ եթե այս դաշտում կնոջը վստահում ես, առնվազն նրան տալիս ես ինչ-որ տղամարդկային հատկություններ»,- ասում է Գրիգորյանը։



Սոցիալ-հոգեբանական ընկալումներներից ընտանեկան ճնշումներ


 Գրիգորյանն առանձնացնում է մի քանի հիմնական խոչընդոտ, որոնց կինը բախվում է քաղաքականության մեջ։ Առաջինը հասարակության սոցիալ-հոգեբանական ընկալումներն են։ Երկրորդը՝ ֆեյքերի ահռելի բացասական հոսքը, որոնք թիրախավորում են կանանց։ «Սոցիալական ցանցերում բացվում են կեղծ էջեր, որտեղ տարածվում են սուտ տեղեկություններ իմ անձնական կյանքի մասին։ Սա համակարգային խնդիր է։ Որքան պինդ ես կանգնում, այնքան հարձակումներն ուժեղանում են», - նշում է նա։

 Բացի այդ՝ խնդիր կա նաև ընտանիքի կողմից ընկալման հարցում։ «Շատ կանայք ստիպված են լինում հաղթահարել նաև հարազատների ճնշումը։ Եթե ընտանիքը կողքիդ չէ, շատ դժվար է դիմանալ այդ մթնոլորտին»։ 





Կանայք որոշումների կայացման մեջ․ ներկայություն՝ առանց ազդեցության


 Օրենսդրությամբ սահմանված է, որ յուրաքանչյուր երեք թեկնածուից առնվազն մեկը պետք է լինի կին՝ խթանելու կանանց ներգրավվածությունը քաղաքական դաշտում։ Պատգամավորի խոսքով՝ քվոտավորումը դեռ անհրաժեշտ է, քանի որ առանց դրա կանանց ներկայությունը զգալիորեն կնվազի. «Այսօր կանայք կազմում են ԱԺ-ի 30%-ից ավելին, բայց եթե քվոտավորումը հանվի, ցուցանիշը կընկնի»,- նշում է նա՝ օրինակ բերելով Վրաստանը, որտեղ համակարգի վերացումից հետո կանանց մասնակցությունը նվազել է։

 Ըստ Գրիգորյանի՝ թեև թվերը աճել են, կանանց ազդեցությունը կարևոր որոշումների վրա դեռ սահմանափակ է։ «Կառավարության կազմում կանայք շատ են, բայց նրանց ազդեցությունը փոքր է»,- ասում է նա։ Այնուամենայնիվ, լավատես է. «Այսօր կանայք ավելի ակտիվ են, և մեր առաջընթացը պիտի հարթի ճանապարհ հաջորդ սերնդի կանանց համար, ինչպես մեզնից առաջ եղածներն են հարթել մեզ համար»։



Քաղաքականությունը՝ գայլային կանոններով


Նախկին պատգամավոր, ԲՀԿ նախկին նախագահ Նաիրա Զոհրաբյանը նշում է՝ քաղաքականություն մտնելը ճիշտ էր, քանի որ կինը զգայուն է, իսկ քաղաքականությունը կարող է լինել փափուկ, ճկուն ու արդյունավետ՝ ի տարբերություն բիրտ տղամարդկային մոտեցումների։ Նա ընդգծում է, որ հիմնական խոչընդոտը տղամարդկանց գործողություններն են և կանանց համերաշխության բացակայությունը. «Կանանց համերաշխությունը հանրային քաղաքական դաշտում միֆ է՝ չկա Հայաստանում»։ Զոհրաբյանը նաև մատնանշում է կուսակցության ներսում «գայլային օրենքները», երբ համախմբումը միայն շահի կամ արհեստական դեկորացիայի վրա է, արդյունք չկա։

 Նախին պատգամավորի խոսքով՝ Հայաստանում ընտրողների 52%-ը կանայք են, բայց նրանց մեծ մասը դեռ չի ցանկանում կին նախագահ կամ վարչապետ տեսնել։ «Մենք դեռ շատ անելիքներ ունենք՝ կոտրելու այն մենթալիտետը, որ կինը շատ բան կարող է բերել քաղաքականություն»,- ընդգծում է նա, նշելով նաև, որ միջազգային փորձերը ցույց են տալիս՝ կանանց մասնակցությամբ խաղաղության պայմանագրերը ավելի երկար կյանք ունեն։



Քվոտան և կրթությունը՝ հիմնախնդիրներ


 Թեև Զոհրաբյանը կողմ է կանանց քաղաքական մասնակցությանը, այնուամենայնիվ, քննադատում է ընթացիկ քվոտավորման համակարգը. «Մի՛ արեք արհեստական, մի՛ բերեք որպես քվոտա։ Շատ քվոտաները միայն ցուցակային են, իրական մասնակցություն չեն ապահովում,- պնդում է նա և հավելում,- Այսօր մեր Ազգային ժողովում կանայք կան, որոնց  ո՛չ տեսել ենք և ո՛չ էլ անուններն ենք լսել, բայց իրենք քվոտա են։ Մենք հիմա 107 պատգամավոր ունենք, որոնցից, երևի, 30-ին ենք ճանաչում, մնացածը քվոտա են»։



Կնոջ տեղը չէ քաղաքականությունը


 Կանանց իրավունքների պաշտպան Կարինե Դավթյանի խոսքով՝ հասարակությունում դեռ ընդունված չէ քաղաքականության մեջ կնոջ դերի բարձրացումը։ «Որոշակի նարատիվներ դեռ շրջանառվում են, թե կնոջ տեղը հիմնականում կրթության ոլորտում է»,- նշում է նա՝ հավելելով, որ գյուղական համայնքներում կարծրատիպերն ավելի խորն են։

 Դավթյանն առանձնացնում է երեք հիմնական խոչընդոտ՝ հասարակության կարծրատիպերը, ընտանիքի կողմից ստեղծված արհեստական սահմանափակումները և կնոջ ինքնավստահության պակասը։ Նա ընդգծում է նաև, որ քաղաքականության մեջ մարդիկ հաճախ քննարկում են ոչ թե կնոջ կատարած աշխատանքը, այլ արտաքին տեսքը կամ հագուստը։


Հաջողության պատմություններ և հավասար մասնակցություն


 2017 թվականից ի վեր Շիրակի մարզում կանանց ու աղջիկների համար կազմակերպվել են քաղաքական ճամբարներ, ուսուցողական այցեր Ազգային ժողով և նախարարություններ, ինչպես նաև 25-ից ավելի ծրագրեր համայնքային զարգացման համար։ Կարինե Դավթյանը նշում է, որ այդ նախաձեռնությունները նպաստել են կանանց տեսանելիության բարձրացմանը, ներգրավվածության մեծացմանը և որոշումների կայացման գործընթացում մասնակցությանը։ Շատ կանայք ինքնառաջադրվել են, ստացել առաջարկներ կուսակցություններից կամ բացել հասարակական կազմակերպություններ. «Հաջողության պատմություններ շատ ավելի շատ են»,- ընդգծում է նա։

 Դավթյանը խորհուրդ է տալիս ոչ խտրականության մոտեցում ցուցաբերել ցանկացած անձի նկատմամբ, հատկապես՝ կանանց, և կարևորում է իրավական հիմքերի ապահովումը՝ 50/50 մասնակցության համար։ Նա նաև շեշտում է, որ Հայաստանը պետք է ակտիվորեն վավերացնի միջազգային փաստաթղթեր, որոնց միջոցով նաև կխթանվի կանանց քաղաքական մասնակցությունը։


Կանայք չեն առաջադրվում, որովհետև դա հավելյալ ծանր բեռ է


 Քաղաքական գործիչ Ավետիք Չալաբյանի խոսքով՝ Հայաքվեի խորհրդում անդամների 20%-ը կանայք են, սակայն վարչությունում՝ օպերատիվ կառավարման մարմնում, կանայք չկան։ «Խորհրդում ներկայացված կանանցից ոչ մեկը չէր ցանկացել զբաղվել ամենօրյա քաղաքական աշխատանքներով. դա լրացուցիչ, ծանր բեռ է»,- նշում է նա։ Չնայած կանանց խրախուսելու փորձերին, շատերը հրաժարվում են առաջադրվել, քանի որ դա պահանջում է շատ ժամանակ, էներգիա և հոգեբանական պատրաստվածություն։



Համակարգային հիշողությունն ամենադժվար փոխվողն է


 Չալաբյանը բացատրում է՝ հասարակության արժեքներն ու պատկերացումները փոխվում են շատ դանդաղ՝ մեծ իներցիայով։ Հայաստանի դեպքում, եթե վերցնենք հասուն բնակչությանը՝ 2 միլիոն մարդ այդ արժեքների կրողն են։ Նոր արժեքներ ներարկելը շատ երկար գործընթաց է, և ցանկացած նոր արժեքի ներարկում դիմադրության է հանդիպում։ 

 Նա հիշեցնում է, որ 50 տարի առաջ՝ կոմունիստական տարիներին, Հայաստանում քաղաքականության մեջ պրակտիկորեն չկային կանայք։ Ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար փոխվում է, բայց այդ առաջընթացը միևնույն է բավական դանդաղ է, քանի որ բախվում է համակարգային հիշողության հետ։



 Հայաստանում կանանց քաղաքական մասնակցությունը շարունակում է բախվել կարծրատիպերի, ինստիտուցիոնալ փակուղիների և «գայլային կանոնների»։ Քվոտաները փոխում են միայն համամասնությունը, իսկ իրական ազդեցությունը սահմանափակ է։ Ուղղակի հավասար մասնակցությունը բավարար չէ. անհրաժեշտ է մշակութային ու արժեքային խորքային վերափոխում, որը թույլ կտա կանանց իրական մասնակցություն ունենալ որոշումների ընդունմանը՝ առանց շարունակական «ապացուցման» պարտադրանքի։



Հոդվածը ստեղծվել է Participate and Promote Democracy Եվրամիության ծրագրի շրջանակում՝ Bright Future նիդեռլանդական կազմակերպության և Promising Youth Հայաստանյան կազմակերպության անդամների կողմից։



Մարիամ Ասոյան, Հարություն Սարգսյան, Նունե Գրիգորյան




Ալիկ Ասատրյան. «գրպանումս միշտ սերմեր ունեմ»: Ինչպես անօրինական այգին դարձավ օրինական

Քաղաքային աղմուկի ու փոշու մեջ, երբ երկինքը հաճախ փակում են բետոնե շենքերը, կան մարդիկ, որոնք կարողանում են հողի հետ  «լեզու գտնել»` վերադարձնել նրա շունչը։ Նրանցից մեկն է նկարիչ-արվեստաբան Ալիկ Ասատրյանը, որ առանձին սեր ունի բնության, կենդանիների բուսականության նկատմամբ: ՈՒր էլ լինի տանը թե դրսում նա բարի սերմնացան է: Մարդ, որի գեղարվեստական աշխարհայացքը չի սահմանափակվում կտավով։ Նա նկարում է նաև հողի վրա՝ ծաղիկներով, խոտով, բույսերով։ Նրա համար այգեգործությունը պարզապես հոբբի չէ, այլ՝ արվեստի շարունակություն։ 

Նրա սիրո ամենաբնական շարունակությունը դարձավ մի փոքրիկ այգի՝ քաղաքային տարածքի մոռացված մի անկյունում։ Ասենք այդպիսի  «անօրինական» այգի նա մի քանիսն ուներ, որը նրա ձեռքերով այն վերածվել էր մի վայրի, որտեղ ամեն ինչ առկա էր՝ թռչուններից մինչև անցորդների ժպիտները։  Այստեղ ամեն ինչ ուներ իր պատմությունը. ռեհանը՝ ամառվա բույրից, ուրցը՝ լեռների հնչյուններից, նանան՝ մանկության հիշողությունից։ Մարդիկ կանգ էին առնում՝ հիանալու այդ կանաչ անկյունով, որտեղ կյանքն իր իսկական պարզությամբ շնչում էր։ ՈՒ դա գիտեք ինչու, որովհետև Ալիկը հավատում է, որ բույսը նույնքան կենդանի է, որքան նկարը, և որ հողը նույնպես ունի գունային համադրություն, լույս ու ստվեր։ Այս համոզմամբ էլ նա չորս տարի առաջ ստեղծեց իր փոքրիկ Այգին, որն «անօրինական» էր՝ չգրանցված, չթույլատրված, բայց անչափ ազնիվ և խնամքով մշակված։

Չորս տարի այգին շնչում էր քաղաքի սրտում ու պատկերացրեք մի օր գալիս են  քաղաքապետարանից թե պետք է քանդենք, սա էլ որոշումը...

Պատճառը՝ ճարտարապետական վերակազմավորում։


Շատերի համար դա կլիներ վերջը, բայց Ալիկի համար հանդիսացավ՝ նոր սկիզբ։ Նա իր ֆեյսբուքյան էջում ընկերներին գրեց. 

«Չարանալու ձևը չգիտեմ։ Ինձ ոչ ոք թույլ չէր տվել այդտեղ այգի գցել։ Այգին անօրինական էր։ Միայն բույսերն էին մեղքս գալիս։ Բայց դե՝ այդքան էր նրանց կյանքը...»

Նա հավաքեց խակ պոմիդորները՝ տուն տարավ, թթու դնելու։  Գիտեր՝ սերմը չի մեռնում, պարզապես սպասում է նոր հողի։


Մի քանի օր անց զանգեցին քաղաքապետարանից։ Նրան հրավիրեցին հանդիպման՝ առանց մանրամասների։ Ալիկը կատակեց. «Կարո՞ղ է ինձ այդ թաղամասի այգեպան են նշանակում։ Դե տեսնում են՝ ինչպես եմ խնամում բույսերին»։

Եվ հենց այդպես էլ եղավ։ Քաղաքապետարանի աշխատակիցը՝ ժպտերես հոլանդացի երիտասարդ, սեղանին դրեց մի ծրար։ Ալիկը մտածեց՝ «Սերմեր են, երևի, բայց ինչու՞ այդքան տափակ»։
Սակայն ծրարում պայմանագիրն էր։
«Մենք նկատել ենք, թե ինչ սիրով ես խնամել քո այգին։ Քաղաքապետարանը որոշել է քեզ նշանակել այդ տարածքի այգեպանը՝ կամավոր հիմունքներով։ Այստեղ պայմանագիրն է։ Եթե համաձայն ես՝ ստորագրիր»,– ասաց նա։
Ալիկը հուզվեց։ «Ուզում էի տեղիցս վեր թռնել ու այդ մարդու ճակատը պաչել ուրախությունից, բայց ինձ զսպեցի»,– հիշում է նա ժպիտով։

Նա ստորագրեց։ Այսպիսով՝ քանդված այգին նոր ձև ստացած վերածվեց օրինական հողակտորի, որի այգեպանը լինելու էր Ալիկ Ասատրյանը։  Հեռու չէ օրը, որ  նորից սերմանվեն ռեհանը, ուրցն ու նանան, թարխունն ու այլ բանջարատեսակներ ու նորից կբուրի շրջապատը: Հողը, կարծես, ինքն էլ էր սպասում դրան։

Այս պատմությունը պարզապես մի այգու պատմություն չէ։ Սա արվեստի և բնության միաձուլման, համբերության ու հավատքի դաս է։ Ալիկը չի դադարել հավատալ, որ մարդը կարող է գեղեցկություն ստեղծել այնտեղ, որտեղ թվում է՝ ոչինչ չի աճի։  «Գրպաններումս միշտ սերմեր ունեմ։ Որտեղ անտեր հող եմ տեսնում՝ տնկում եմ»,– ասում է նա։  Այսօր նրա նոր այգին օրինական է, ու հավատում ենք, որ այն դառնալու է մի վայր, որտեղ անցորդները կանգ են կառնեն՝ հոտոտելու ռեհանի բույրը, տեսնելու մեղուների պարը և հասկանալու՝ ինչ է նշանակում սիրել բնությունը։

Ալիկը մեջբերել է լոռեցու կարծես թևավոր խոսքը` «Ա տեհաք, ինչ եղավվ...» Մենք էլ մեր հերթին երկու խոսք ունենք նրա մասին ավելացնելու․ «Ալիկ Ասատրյան. այգեպան նկարիչ, ով իր սիրով վերածեց հողը արվեստի»։  Նա մեզ հիշեցնում է, որ իսկական ստեղծագործողին հնարավոր չէ կանգնեցնել։ Եթե հողը վերցնես, այն կծլարձակի իր հոգում։ Եթե այգին քանդես, նա այն կստեղծի՝ ուրիշ անկյունում։

Նա այն մարդն է, ով հողին տալիս է գույն, բույսին՝ շունչ, իսկ քաղաքին՝ սեր։Իսկ գուցե հենց դա է ամենաբարձր կոչումը, որ կարող է ունենալ արվեստագետը՝  մարդ, ով գեղեցկություն է ցանում ամեն տեղ, որտեղ ոտք է դնում։ Այս պատմությունը ոչ միայն բնության, այլև հոգու այգեգործության մասին է։ Այն՝ հավատքի, համբերության և մարդկային պարզ բարիության մասին  է։ Ալիկ Ասատրյանը սովորեցնում է մեզ, որ բնությունը պատկանում է նրանց, ովքեր այն սիրում են։ Իսկ սերը երբեք անօրինական չէ։

Ալիկ Ասատրյանը դարձել է «բնության դեսպան»՝ առանց պաշտոնական կոչումների։ Եվ մնում է հարց տալ․ Ինչպե՞ս նրան չշնորհել «Այգեպան նկարիչ» պատվավոր կոչում։ Նա իսկապես գեղարվեստի այգեպան է՝ ով հողի վրա ստեղծում է բնության պատկերներ, իսկ կտավի վրա՝ հոգու այգիներ։

Նրա համար այգեգործությունը պարզապես հոբբի չէ, այլ՝ արվեստի շարունակություն։

 Ալիկ Ասատրյանի մասին

Ալիկ Ասատրյանը Նիդերլանդներում բնակվող նկարիչ-արվեստաբան է, ում ստեղծագործական գործունեությունը միահյուսված է բնությանը։ Նրա աշխատանքները համատեղում են գեղարվեստական և բնապահպանական մտածողությունը։ Բույսերի և հողի հանդեպ ունեցած սերը դարձել է նրա կյանքի փիլիսոփայությունը։ Ալիկը հաճախ ասում է․ «Բույսը ամենաթանկ նվերն է, որը մարդն կարող է ստանալ բնությունից։ Ես պարզապես խնամում եմ այդ նվերը»։



Wednesday, 15 October 2025

Իշխանությունները՝ «մենք եկեղեցուն չենք դեմ, այլ քաղաքականացած և ուխտը խախտած հոգևորականներին», իսկ հոգևորականներն էլ պնդում են, որ իշխանություններն են միջամտում եկեղեցու գործերին։

 

15.10.2025/Nid.oragir/Hay Azian

Արագածոտնի թեմի խուզարկությունը դարձավ հերթական հիշեցումը, որ Հայաստանում պետություն–եկեղեցի հարաբերությունները դեռևս չեն գտել իրենց հավասարակշռությունը։

Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, որ իրենց քայլերը որևէ կերպ ուղղված չեն եկեղեցու՝ որպես հոգևոր ինստիտուտի դեմ։ Պաշտոնյաները հայտարարում են, որ հարգում են եկեղեցու դարավոր պատմությունը, նրա դերը ազգային ինքնության ձևավորման և հասարակական համերաշխության պահպանման գործում։ Սակայն, ինչպես նշում են կառավարական ներկայացուցիչները, խնդիրն առաջանում է այն ժամանակ, երբ առանձին հոգևորականներ խախտում են իրենց ուխտը՝ ներգրավվելով քաղաքական պայքարի մեջ կամ օգտագործելով իրենց հոգևոր դիրքը քաղաքական նպատակներով։ Ըստ իշխանությունների՝ նման վարքագիծը հակասում է հոգևոր կոչման էությանը և խաթարում է եկեղեցու հեղինակությունը հասարակության աչքում։

Նրանք ընդգծում են, որ պետությունը որևէ խնդիր չունի հավատքի կամ եկեղեցու գործունեության հետ․ բոլոր գործողությունները իրականացվում են բացառապես իրավական դաշտում՝ օրենքի պահպանման նպատակով։ Խուզարկությունները, ձերբակալությունները կամ դատավարությունները, ըստ պաշտոնական մեկնաբանությունների, ուղղված են ոչ թե եկեղեցուն, այլ այն հոգևորականներին, ովքեր խախտում են երկրի օրենքները կամ իրենց հոգևոր ուխտը։ Պետական դիրքորոշումն այն է, որ եկեղեցին պետք է մնա հոգևոր տարածք, ոչ թե քաղաքական հարթակ։

Սակայն եկեղեցու բարձրաստիճան ներկայացուցիչներն ու մի շարք հոգևորականներ այս պնդումները կտրականապես չեն ընդունում։ Նրանց համոզմամբ՝ իշխանությունները իրականում փորձում են սահմանափակել եկեղեցու ազդեցությունը՝ միջամտելով նրա ներքին գործերին և ճնշելով այն հոգևորականներին, ովքեր համարձակվում են քննադատել կառավարության որոշումները։ Եկեղեցականները պնդում են, որ իշխանությունները նպատակային կերպով խաթարում են եկեղեցու ինքնավարությունը՝ փորձելով այն ենթարկել պետական վերահսկողության։

Հոգևորականների խոսքով՝ նրանց հայտարարությունները քաղաքական չեն, այլ վերաբերում են ազգային և բարոյական խնդիրներին, որոնց անտեսումը նրանց խիղճը չի կարող թույլ տալ։ Նրանք ընդգծում են, որ եկեղեցու առաքելությունը ներառում է նաև հասարակության բարոյական ուղղորդումը, և երբ պետական որոշումները կամ քաղաքական ուղիները վտանգում են ազգային արժեքները, եկեղեցին պարտավոր է խոսել։ «Քարոզելը ոչ թե քաղաքականություն է, այլ խիղճ։ Երբ հայրենիքը ցավում է, եկեղեցին չի կարող լռել», — ասում են հոգևորականները։

Այս փոխադարձ մեղադրանքների արդյունքում պետություն–եկեղեցի հարաբերությունները Հայաստանում հայտնվել են վտանգավոր բարդության մեջ։ Իշխանությունները հայտարարում են, որ պաշտպանում են օրենքը և սահմանների հստակեցումը, իսկ եկեղեցին՝ որ պաշտպանում է հավատքի և խոսքի ազատությունը։ Հասարակության մեջ այս հակադրությունը առաջացրել է երկակի վերաբերմունք․ ոմանք համոզված են, որ եկեղեցին չպետք է ներգրավվի քաղաքական պայքարում, մյուսներն էլ կարծում են, որ իշխանությունը փորձում է լռեցնել ազգի բարոյական ձայնը։

Այս իրավիճակը ցույց է տալիս, որ պետություն–եկեղեցի սահմանների հստակեցումը Հայաստանում դեռևս ամբողջությամբ չի կայացել։ Երկուստեք անհրաժեշտ է վերանայել իրենց դերը և փոխադարձ պատասխանատվությունը՝ հասկանալու համար, թե որտեղ ավարտվում է հավատքը և որտեղ է սկսվում քաղաքականությունը։ Միայն փոխադարձ հարգանքի, իրավական կարգապահության և հստակ սահմանների ձևավորման միջոցով հնարավոր կլինի խուսափել այս պարբերաբար կրկնվող բախումներից, որոնք վտանգում են ոչ միայն պետության և եկեղեցու հարաբերությունները, այլև հասարակության միասնականությունը։


Sunday, 12 October 2025

Հայաստանի Հանրապետության Անկախության 34-րդ տարեդարձը Նիդերլանդներում

 

Նիդերլանդներում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանության կայքում տեղեկացվում է, որ հոկտեմբերի 6-ին Հաագայում կայացել է Հայաստանի անկախության 34-րդ տարեդարձին նվիրված ընդունելություն։

Դեսպանության կայքի նախնական տարբերակում միջոցառման մասնակիցների վերաբերյալ տեղեկություն չկար, սակայն այժմ հավելվել է, որ երեկոյին ներկա են գտնվել Նիդերլանդների պետական մարմինների ներկայացուցիչներ, խորհրդարանի պատգամավորներ, Հաագայում նստավայր ունեցող միջազգային կազմակերպությունների բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, Նիդերլանդներում հավատարմագրված բազմաթիվ դեսպաններ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ և այլ հյուրեր։

Միաժամանակ, Նիդերլանդահայ մի շարք կազմակերպություններից տեղեկանում ենք, որ այս տարի չեն ստացել հրավեր՝ չնայած այն հանգամանքին, որ անցյալում ավանդաբար մասնակցել են դեսպանության կողմից կազմակերպվող տոնական ընդունելություններին։ Նրանց թվում է նաև մեր լրատվամիջոցը, որը դեռ մեկ տարի առաջ դիմել էր հարգարժան դեսպանին հարցազրույցի խնդրանքով, սակայն այն չնայած մեր մի քանի հիշեցումներին մինչ օրս մնացել է անպատասխան։

Մինչդեռ ողջ համայնքի հայ բնակչությանը հետաքրքրում է` Նիդերլանդներ-Հայաստան հարաբերությունների ու հայրենիքում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին լսել հենց դեսպանից  գոնե կլոր տարին մեկ անգամ :  Երբ ասենք երկրի ղեկավարը այցելում  է սփյուռքի գաղթօջախ նա ներկայացնում է Հայաստանում տիրող իրավիճակը: Իսկ մեր դեսպանը, ով Հայաստանն է ներկայացնում գաղթօջախում երկու տարի է լուռ է:

Անցյալում ձևավորված ավանդույթ էր, որ Անկախության տոնը նշվում էր համայնքի ակտիվ անդամների և դեսպանության համատեղ ջանքերով, իսկ «Նիդերլանդական Օրագիր» պարբերականը պարբերաբար լուսաբանում էր դեսպանության գործունեությունը։ Մենք վստահ ենք, որ նման համագործակցությունը միշտ նպաստել է փոխադարձ վստահության, հաղորդակցության և հայրենանպաստ գործերի իրականացմանը։

Եթե մեծարգո դեսպանը գտնում է, որ ներկայիս ձևաչափն առավել նպատակահարմար է, ապա ընդունում ենք այդ ընտրությունը՝ հարգանքով։ Այնուամենայնիվ, համոզված ենք, որ բաց երկխոսությունն ու համագործակցությունը մնում են ամենաարդյունավետ ուղիները՝ մեր համատեղ նպատակներին հասնելու համար։

 Այնուամենայնիվ, մենք կփորձենք պահպանել և զարգացնել համագործակցության հնարավոր ուղիները, քանի որ մեզ բոլորիս համար թանկ է մեր հայրենիքը։ Միայն բաց երկխոսությամբ և միասնականությամբ կարող ենք հասնել հաջողությունների։

Այս տեսակետից օրինակ է ծառայում  Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանությունը ( Embassy of the Netherlands in Armenia ), որը ակտիվորեն ներգրավված է հայաստանյան հանրային ու մշակութային նախաձեռնություններում։ Դրա գործունեությունը բազմիցս անդրադարձվել է մեր հրապարակումներում։

Կեցցե Հայաստանի Հանրապետությունը։

Շնորհավորում ենք բոլորին ևս մեկ անգամ Անկախության 34-րդ տարեդարձի առթիվ։

Միջոցառման վերաբերյալ հղումները՝ ստորև։

https://www.facebook.com/share/r/1CfWGrYEM4/

https://www.facebook.com/share/r/17PLW9nseF/

Առավոտ

Մեր դեսպանը, որը Հայաստանն է ներկայացնում գաղթօջախում, երկու տարի է՝ լուռ է․ «Նիդերլանդական Օրագիր»

Saturday, 11 October 2025

ինչու արժե կարդալ «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայնը» այսօր

Իմ ձեռքի տակ է գրող-հրապարակախոս, մշակույթի վաստակավոր գործիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածուԿարո Վարդանյանի «Տիգրան Մեծ» հրատարակչության կողմից լույս տեսած «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն» գիրքը: Թեև «Սփիւռք» պարբերաթերթը տարբեր կազմերով 5-րդ անգամն է հրատարակում և գիրքը հասանելի է նաև համացանցում, սակայն գրքի մասին որևէ գրախոսականի չեմ հանդիպել, թեև գիրքը շարունակում է լայն պահանջարկ ունենալ հասարակության շրջանում` ավելորդ չեմ համարում այն ներկայացնել մեր ընթերցողի դատին:

Գիրքը պատկանում է այն հազվադեպ ստեղծագործություններին, որոնք փորձում են բացահայտել Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակի՝ ASALA-ի իրական պատմությունը ներսից, ոչ թե արտաքին դիտողի տեսանկյունից։Այն ոչ միայն փաստագրական վկայությունների ժողովածու է, այլև գաղափարական վերլուծություն՝ այն մասին, թե ինչու և ինչպես է ծնվել նման շարժում։  Այս գիրքը կարելի է համարել կարևոր պատմագիտական աղբյուր, որովհետև այն ներկայացնում է հայ զինյալ պայքարի քիչ ուսումնասիրված կողմերը, որոնք խորհրդային տարիներին մնում էին արգելված թեմա։ Գրական առումով գիրքը չի ձգտում գեղարվեստական կատարելության, այլ՝ ազդեցության։  Նրա ուժը բովանդակության մեջ է, ոչ թե ոճի մեջ: Գիրքը հետաքրքրություն է առաջացրել հատկապես քաղաքականությամբ և պատմությամբ հետաքրքրվողների շրջանում, հատկապես երիտասարդների մոտ, ովքեր ուզում են հասկանալ ASALA-ի դերը, սփյուռքի ընթերցողների մոտ, ովքեր տեսնում են իրենց պատմական ցավի արտացոլումը։  Ընդհանուր գնահատմամբ՝ ASALA-ի թեմայով  սա համարվում է Հայաստանի անկախությունից հետո գրված ամենահետաքրքիր և հավասարակշռված գրքերից մեկը :

 Կարո Վարդանյանի «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն» գիրքը բացառիկ փորձ է՝ հայ ազգային-ազատագրական շարժման ամենախորհրդավոր և երբեմն չհասկացված էջերից մեկը ներկայացնելու նոր դիտանկյունից։ Հեղինակը համադրում է փաստավավերագրությունը և գեղարվեստական արձակը՝ ստեղծելով մի տեքստ, որն ընթերցողին տեղափոխում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների միջավայր, այլև դեպի այն մարդկանց ներաշխարհը, որոնք գործել են այդ իրադարձությունների կիզակետում։ Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակի՝ ASALA-ի, չբացահայտված անդամներից մեկի պատմությունները՝ հիմնված իրական վկայությունների վրա։ Այդ պատմությունները, որոնք հաճախ հնչում են որպես խոստովանություններ, բացահայտում են ոչ թե միայն գործողությունների մեխանիզմը, այլև դրանց հոգեբանական և գաղափարական շարժառիթները։ Հեղինակը, օգտագործելով իր երկարամյա հետազոտական աշխատանքը, վերածում է այդ նյութը իրապատում վեպի՝ առանց փաստական շեշտադրումները կորցնելու։ Ստացվում է մի գրական կառուցվածք, որտեղ վավերականությունը և գեղարվեստականությունը ներդաշնակորեն համակցված են։

Կարո Վարդանյանը չի ներկայանում որպես քարոզիչ կամ դատավոր։ Նա չի արդարացնում զինված պայքարը, սակայն նաև չի դատապարտում այն։ Փոխարենը՝  նա ընթերցողին հրավիրում է հասկանալու, թե ինչու են մարդիկ երբեմն ընտրում ծայրահեղությունը, երբ տեսնում ու համոզվում են, որ աշխարհը չի լսում իրենց ցավը։ Սա գրքի ամենամեծ արժանիքներից մեկն է. այն չի պարտադրում դիրքորոշում, այլ բացում է դուռը՝ դեպի վերլուծություն, գիտակցում և պատմական խորություն։ Գիրքը հիշեցնում է, որ ահաբեկչությունը միշտ ունի իր կոնտեքստը, և եթե այն դիտարկվի առանց այդ միջավայրի ըմբռնման, դառնում է դատարկ պիտակ։ Հեղինակը փորձում է վերականգնել այն պատմական շղթան, որը կապում է ցեղասպանությունից փրկված սերունդների ցավը հետագա պատմական գործողությունների հետ։ Այս իմաստով «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն»-ը վերածվում է ոչ միայն փաստագրական վեպի, այլև՝ ազգային ինքնության որոնման գրքի։

Գրական տեսանկյունից Վարդանյանի լեզուն պարզ է, միաժամանակ կտրուկ և ազդեցիկ։ Ներքին մենախոսությունները, բացահայտումների դրվագները, գործողությունների դինամիկան ստեղծում են թրիլերային լարվածություն, որը ստիպում է ընթերցողին մնալ պատմության ներսում։ Սակայն այստեղ չկա մակերեսային հերոսացում։ Հեղինակը խուսափում է պաթոսից՝ փոխարենը ընտրելով հուզական և մտավոր հավասարակշռություն։ Այդտեղ է գրքի արժեքավորությունը․ այն չի փորձում զարմացնել, այլ՝  ստիպում է մտածել։  Այն ոչ միայն ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ամենախիստ գործողություններն ունեն քաղաքական, գաղափարական և հոգեբանական շարժառիթներ։

Այն ընթերցելիս հասկանում ես՝  ինչ ուժ ունի գաղափարը, երբ այն դառնում է ազգային առաքելություն։ Այս տեսանկյունից գիրքը ոչ միայն պատմություն է, այլ նաև դաս քաղաքական գիտակցության ու պատմական հասունության համար։

Ի վերջո` ինչու արժե կարդալ «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայնը» այսօր: Այս գիրքը միայն անցյալի մասին չէ։ Այն նաև հետադարձ հայացք է դեպի մեր ներկան և հետաքրքիր ուղեցույց՝  հասկանալու մեր ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և արդարության զգացման հիմքերը։ 

 Ահա մի քանի պատճառ, թե ինչու է այս գիրքը կարևոր այսօր․Գիրքը հիշեցնում է մի ժամանակաշրջան, երբ հայ ժողովուրդը՝ չունենալով պետականություն, փորձել է պայքարել իր ձայնն ամեն կերպ լսելի դարձնելու համար։

Այս պատմությունները ցույց են տալիս, որ պատմական արդարությունը երբեմն չի գալիս դիվանագիտական ճանապարհով, այլ՝ անձնական և համաժողովրդական զոհողության միջոցով։

Հեղինակը չի արդարացնում բռնությունը, բայց հրավիրում է ընթերցողին՝ հասկանալու պատճառները, որոնք մարդկանց մղել են դեպի զինված պայքար։ Այս մոտեցումը արժեքավոր է, քանի որ մեր հասարակությունում հաճախ պակասում է նման բարդ թեմաների հանդեպ հուզական հավասարակշռությունը։  Գիրքը թույլ է տալիս հասկանալ՝  որ պատմությունը միշտ սև ու սպիտակ չէ, և երբեմն ազգային ցավը վերածվում է գործողության՝ անկախ նրանից, ընդունելի՞ է դա, թե՞ ոչ։

Գիրքը Հիշեցում է միջազգային արդարության դժվարության մասին, նաև ակնարկում է, որ միջազգային քաղաքականությունը հաճախ անտեսում է փոքր ժողովուրդների իրավունքները։  ASALA-ի պատմությունը դրա վառ օրինակն է․ այն ծնվեց ոչ թե ատելությունից, այլ արդարության բացակայությունից։  Այսօր, երբ աշխարհում կրկին քննարկվում են պատերազմներ, օկուպացիաներ ու ցեղասպանություններ, գիրքը հիշեցնում է՝  որ պատմությունը կրկնվում է, երբ մոռանում ենք անցյալի դասերը։

Գիրքը մղում է ընթերցողին խորհել՝ Ազգային ինքնության և պատասխանատվության գիտակցության մասին, ինչ է նշանակում լինել հայ, ինչ է նշանակում հիշել, և ինչ ձևով կարելի է հասնել վերջնական արդարության՝  զինվա՞ծ, թե՞ մտավոր ։  Այս հարցերը կարևոր են հատկապես երիտասարդների համար, ովքեր ձևավորում են իրենց հայրենասիրության ու արժեհամակարգի պատկերացումները։

«Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն»-ը ժամանակակից հայ ընթերցողի համար կարևոր փաստավավերագրական, միևնույն ժամանակ գրական-գեղարվեստական արժեքավոր գործ է, քանի որ փաստագրական առումով այն հուշում է, թե որքան դժվար է եղել պայքարել արդարության համար մի աշխարհում, որտեղ հայի ցավը հաճախ մնացել է անլսելի։ Այս գիրքը ոչ միայն պատմական վերհուշ է, այլև հարցադրում՝ ուղղված մեզ՝ արդյո՞ք մենք հասկացել ենք մեր անցյալի դասերը, և ի՞նչ ձևով ենք պատրաստ հիշել  առանց ատելության, պայքարել առանց կուրության։ Վարդանյանի ստեղծագործությունը դառնում է մի կամուրջ՝ պատմական փաստերի և ազգային ինքնագիտակցության միջև։ Այն ընթերցվում է որպես ցավոտ, բայց ազնիվ խոստովանություն՝ թե՛ որպես անհատի, և թե՛  մեր ժողովրդի ունեցած դառը ճակատագրի մակարդակով։

Գրքի արժեքը նրանում է, որ այն խոսում է ոչ թե պայթյունների, այլ՝ նրանց հետևում կանգնած լռության մասին։ Այդ լռությունն է, որ հեղինակը փորձում է կոտրել՝ պատմելով այն, ինչ երկար տարիներ մնում էր ստվերում։ «Պայթյուններ Թուրքիայում և ոչ միայն»-ը արժանի է դիտարկվելու որպես ոչ միայն վավերագրական արձակի արժեքավոր նմուշ, այլև որպես մտավոր և բարոյական վերլուծության հարուստ նյութ՝  հիշելու, հասկանալու դրդապատճառները, թե ինչից սկսվեց այդ ամենը...

Կարո Վարդանյանի այս գիրքը արժե կարդալ ոչ միայն ASALA-ի մասին իմանալու, այն նաև հայ ժողովրդի արդարության որոնման պատմություն է,  պատմություն, որ պետք է ոչ թե մոռացվի կամ թաքցվի, այլ հասկացվի, ուսումնասիրվի և փոխանցվի նոր սերունդներին։

Վահան ԱՄԱՏՈՒՆԻ
«Նիդ.օրագիր»


Գրքի նոր` 2025թ. նոր հրատարակությունը: