Հինգ դատարաններով անցած ճանապարհ, ինչու է Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանը զրկվել քաղաքացիությունից

 Հայկական սփյուռքի ակտիվիստը շարունակում է իրավական պայքարը 1921 թ. պայմանագրերի դեմ՝ չնայած խոչընդոտներին և քաղաքացիությունից զրկմանը. Պատմական արդարության ճանապարհը. Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի ուղին՝  դատարաններից մինչև միջազգային ատյաններ.

Հեղինակ՝ «Նիդերլանդական օրագիր» (ըստ մամուլի հրապարակումների), Մարտի 12, 2026

Պատմական արդարության որոնումները հաճախ դառնում են անձնական դրամաների և քաղաքական ինտրիգների խառնուրդ: Այդպիսի մեկը Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի՝ Ռուսաստանի Կեմերովոյի (Կուզբասի) հայերի միության նախկին նախագահի պատմությունն է: Նա, մի խումբ հայրենասերների հետ միասին, 2021 թվականից սկսած վիճարկում է 1921 թ. Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի օրինականությունը՝ համարելով, որ դրանք բխում են հայ և ռուս ժողովուրդների շահերից: Այս գործընթացը անցել է Ռուսաստանի դատարանների միջով, հանդիպել է խոչընդոտների, իսկ վերջերս Անտոնով-Միրզախանյանը անհասկանալի պատճառներով զրկվել է Ռուսաստանի քաղաքացիությունից: Սակայն նա չի կանգնել՝ վստահ լինելով, որ ժամանակը դեմ է գնացել արդարությանը: Հայաստանում նա գրանցել է նոր հասարակական կազմակերպություն: Այս հոդվածը բացահայտում է նրա գործունեության վերջին զարգացումները՝ հիմնվելով մամուլի և բաց աղբյուրների վրա:

Դատական մարաթոնը Ռուսաստանում. ճանապարհ արդարադատության միջոցով

Ամեն ինչ սկսվեց 2020 թ. մարտի 15-ին, երբ Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանը որոշեց հանդես գալ իրավական նախաձեռնեցությամբ: 2021թ  Կեմերովոյի հայերի միության նախագահը  դիմեց Ռուսաստանի Դաշնության բարձրագույն ղեկավարությանը՝ պահանջելով վերանայել 1921 թ. Մոսկվայի (մարտի 16) և Կարսի (հոկտեմբերի 13) անօրինական պայմանագրերը, որոնք կնքվել են բոլշևիկյան Ռուսաստանի և քեմալական Թուրքիայի միջև առանց Հայաստանի մասնակցության:

Գործընթացը անցել է Ռուսաստանի հինգ դատարաններով՝ առաջին ատյանից մինչև Գերագույն և Սահմանադրական դատարաններ: Սկզբնապես դատարանները մերժել են հայցը՝ նշելով, որ միջազգային պայմանագրերի վերանայումը դուրս է իրենց իրավասությունից: Սակայն, ինչպես նշում են աղբյուրները, այս մերժումները թույլ են տվել Անտոնով-Միրզախանյանին իրավունք ստանալ գործը տեղափոխելու միջազգային ատյաններ: Ռուսական դատարանները փաստորեն հաստատել են, որ հարցը պետք է քննարկվի միջազգային մակարդակով, - նշվում է niderlandakan.livejournal.com-ի հրապարակումներում:

Այս ճանապարհը, սակայն, լի է եղել խոչընդոտներով: Ռուսաստանի հայերի միության (ՌՀՄ) նախագահ Արա Աբրահամյանը երկու անգամ փորձել է անօրինական ժողովներով զրկել Անտոնով-Միրզախանյանին պաշտոնից: 2022 թ. դեկտեմբերին, օրինակ, ՌՀՄ-ը «արտահերթ ժողով» է կազմակերպել առանց Անտոնով-Միրզախանյանի մասնակցության և նշանակել նոր նախագահ: Անտոնով-Միրզախանյանը օրենքի համաձայն դա համարել է ապօրինի և շարունակել է գործել որպես նախագահ: Մամուլը, այդ թվում՝ nidoragir.com-ը, այս իրադարձություններին անդրադարձել է և գնահատականներ տվել:

Քաղաքացիությունից զրկումը. Տարօրինակ զուգադիպություններ

Վերջին զարգացումը շոկային է եղել: 2025 թ. վերջին Ռուսաստանի միգրացիոն ծառայությունները առանց հստակ պատճառաբանության զրկել են Անտոնով-Միրզախանյանին Ռուսաստանի քաղաքացիությունից: Այս որոշումը վիճարկվում է դատարանում, բայց արդեն առաջացրել է հարցեր: «Ո՞վ է կանգնած դրա հետևում», - հարցնում են աղբյուրները: Տարօրինակ զուգադիպությամբ նմանատիպ որոշում է ընդունվել Իվանովոյի մարզի ադրբեջանցիների միության նախագահի դեմ: Մամուլը կապում է դա Անտոնով-Միրզախանյանի ակտիվության հետ՝ պայմանագրերի վիճարկման շրջանակներում, որը լիովին տեղավորվում է դատական օրինականության մեջ: Այդ նախաձեռնությանը բացահայտ դեմ է եղել Արա Աբրահամյանը՝ պնդելով, որ «ժամանակը չէ» և դա հակասում է հայկական շահերին: Նրա այս դիրքորոշումը քննադատվել է որպես «Ռուսաստանի իշխանություններին հաճոյանալու փորձ»: Հարցը մնում է բաց՝ ում շահերն է պաշտպանում Արա Աբրահամյանը, երբ դեմ է դուրս եկել Անտոնով-Միրզախանյանին և այդքան խոչընդոտներ հարուցել: Հաստատ ոչ Ռուսաստանի, քանի որ պայմանագրերի օրինականության հարցին իրավական և քաղաքակիրթ ճանապարհով Ռուսաստանի քաղաքացուն պատասխանել են հենց ռուսական դատարանները: Արա Աբրահամյանը, լինելով Ռուսաստանում հայերի միության նախագահ, հաստատ չի պաշտպանում նաև Հայաստանի շահերը՝ հաշվի առնելով Հայաստանում նրա կոռուպցիոն գործերի մասին հայտնի մեղադրանքները, սփյուռքից ևս նրա հասցեին քննադատություններ են հնչում: Նկատելի է  լարվածությունը իր իսկ հրապարակային ելույթներում, նա  զգում է, որ կորցրել է նախկին հեղինակությունը` հայերի շրջանում: 

Չնայած խոչընդոտներին, Անտոնով-Միրզախանյանը շարժվում է առաջ, օրենքով շարունակում է իր առաքելությունը: 2025 թ. վերջին նա Հայաստանում գրանցել է «Վիլսոնյան Հայաստան» Հայության միասնության և արդար զարգացման հասարակական կազմակերպությունը: Այս ՀԿ-ն քաղաքական նպատակներ չի հետապնդում, այլ կենտրոնանում է Վուդրո Վիլսոնի 1920 թ. նոյեմբերի 22-ի արբիտրաժային որոշման վրա, որը ճանաչել է հայ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը՝ սահմանելով Միասնական Հայաստանի տարածքը (մոտ 214,000 քառակուսի կմ): «Այս կազմակերպությունը վերածում է պատմական ժառանգությունը գործող գաղափարի», - նշվում է Facebook-ի գրառումներում: Անտոնով-Միրզախանյանը ունի հաստափոր գրքեր և հավաքածուներ այս թեմայով, որոնք տեղ կգտնեն կազմակերպությունում՝ ցույց տալով նրա խորին նվիրվածությունը:

Միջազգային ատյաններ. Դիմումներ և հույսեր

Իրավաբանների խորհրդակցությամբ Անտոնով-Միրզախանյանը դիմել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան և ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտե (Ժնև): Վերջինս՝ Human Rights Committee-ն, ընդունել է նամակը վարույթ՝ որպես քաղաքական-դիվանագիտական մարմին: Այն կարող է տալ գնահատականներ, ընդունել բանաձևեր և իրականացնել պետությունների պարբերական գնահատում (Universal Periodic Review): «Այս քայլը կարևոր է «Վիլսոնյան Հայաստան»-ի գործունեության համար», - նշում է nt.am լրատվական աղբյուրը: ՀԿ-ն հռչակագիր ունի, որտեղ հատուկ նշված է, որ այն ուղղված չէ որևէ երկրի դեմ և կենտրոնանում է միայն հայկական իրավական շահերի վրա: Ինչպես կզարգանան իրադարձությունները` ցույց կտա ժամանակը:

Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի գործունեությունը շարունակում է ոգեշնչել հայկական սփյուռքին և Հայաստանին՝ հիշեցնելով պատմական վերքերի մասին և կոչ անելով միասնության: Նրա պայքարը 1921 թվականի անվավեր պայմանագրերի դեմ և «Վիլսոնյան Հայաստան» ՀԿ-ի ստեղծումը ցույց է տալիս, որ անարդարությունը կարող է վերածվել ազգային վերածննդի խորհրդանիշի: Անկախ խոչընդոտներից, ինչպես քաղաքացիությունից զրկումը կամ ներքին հակամարտությունները, այս նախաձեռնությունները բացում են նոր հորիզոններ միջազգային ատյաններում: «Վիլսոնյան Հայաստանը» ոչ միայն պահպանում է Վուդրո Վիլսոնի արբիտրաժի ժառանգությունը, այլև կարող է դառնալ հայ ժողովրդի ապագայի միասնական ճանապարհի սկիզբը: Այս ամենը հիշեցնում է, որ պատմական արդարությունը ոչ թե անցյալի հիշողություն է, այլ կենդանի գործընթաց, որը պահանջում է համառություն և միավորում: