Ինչո՞ւ դիմակ կրել եւ ինչո՞ւ՝ ոչ. Քո դիմակը պաշտպանում է ինձ， իմ դիմակը պաշտպանում է քեզ. Խորհուրդներ Չեխիայից

Կորոնավիրուսի դեմ պայքարի չեխական փորձով ընթերցողների հետ է կիսվել ՕՐԵՐ եվրոպական ամսագրի գլխավոր խմբագիր Հակոբ Ասատրյանը: Չեխիայում պայքարի  այս  մեթոդը բազմաթիվ ընդհանրություններ ունի հայկականի  հետ, ուստի ՕՐԵՐԻ գլխավոր խմբագիրը չի հասկանում ինչու Չեխիայում մարտի 12-ից հայտարարված արտակարգ դրության ողջ շրջանում դիմակների կրումը եղել է պարտադիր  եւ մարդիկ կրել են առանց տրտնջալու` լիովին աջակցելով  կառավարության որոշումները, իսկ  Հայաստանում հակառակը`չեն կատարում իրենց օգտին արված իշխանությունների հրահանգը, իսկ դիմակ կրելը վերածվել է  հակադիմակային հիստերիայի， խանութներում ու այլուր չի պահպանվում սոցիալական հեռավորությունը: Մինչ Հակոբ Ասատրյանի նյութը ներկայացնելը, ասենք, որ  Նիդերլանդները պայքարի այլ տարբերակ է ընտրել: Նիդերլանդների կառավարությունը հույսը դրել է բնակչության բարձր գիտակցության վրա: Ոստիկանը չէ, որ պետք է քաղաքացուն զգուշացնի 1,5մ հեռավորություն պահպանելը: Դիմակներ բացառապես  կրում են  նրանք, ովքեր կասկած ունեն, որ վիրուսակիր են: Մնացած դեպքերում մեծ գործոն է ախտահանումն ու սոցիալական հեռավորություն պահպանելը: Խմբված մարդկանց անհնար է տեսնել: 1,5 շառավիղով միմյանցից հեռավորությունը պարտադիր է: Բոլոր  հասարակական վայրերում դրված են ախտահանող միջոցներ, մուտքը խանութներ` սահմանափակ է, ըստ նախորոք առանձնացված սայլակների: Եթե դրանք բացակայում են, ուրեմը սպառողը պետք է սպասի դրսում` պահպանելով 1,5 մ հեռավորությունը: Մեր հայրենակիցներին հորդորում ենք, որ  բավարար քայլ չէ դիմակներ կրելը  (շատ դեպքերում ձևական, ինչպես խորհրդային  ժամանակներում վզկապ կրելն էր) , բայց միասին երթևեկելը, կողք կողքի մայթերով քայլելը  ու առևտրի գնալը:
Հավատացեք, որ այդպես  շարունակելու դեպքում մեզ դժվարին օրեր կսպասվեն:
ՆԻԴ.ՕՐԱԳԻՐ

Զարմանալի ուշացումով Հայաստանում վերջապես  որոշեցին դիմակի պարտադիր կրումը։ Չեխիայում մարտի 12-ից հայտարարված արտակարգ դրության ողջ շրջանում դիմակների կրումը եղել է պարտադիր  եւ մարդիկ կրել են առանց տրտնջալու եւ լիովին աջակցել են կառավարության որոշումները։ Արդյունքում գրեթե երեք ամիս անց Չեխիան անցնում է ազատականացման նոր փուլին։

Բայց մինչ այդ ցանկանում եմ անդրադառնալ հայաստանյան մամուլում ու սոցիալական էջերում բարձրացված հակադիմակային հիստերիային， որը մեկ անգամ եւս ցույց է տալիս մեր հասարակության գրագիտության ցածր աստիճանը։

Երբ Չեխիայում հայտարարվեց դիմակների պարտադիր կրումը， այստեղ էլ դեղատներում ու խանութներում ոչ մի դիմակ չկար։ Բայց մարդիկ իրենց տներում եւ կարի արտադրամասերում սկսեցին կարել եւ հարեւաններին ու սոցիալական անապահով խավերին բաժանել դիմակներ։ Հայտնի դեմքերը սկսեցին գովազդային հոլովակներ թողարկել՝ ՚՚Իմ դիմակը պաշտպանում է քեզ， քո դիմակը՝ ինձ՚՚ կարգախոսով։
Ընդ որում տանը կարված դիմակներն ավելի պրակտիկ են եւ նրանք կրելով ավելի հեշտ կարող ես շնչել， քան բժշկական մեկանգամյա դիմակները， որոնք օգտագործելուց հետո պետք է մի կողմ նետես։

Որտե՞ղ է անհրաժեշտ դիմակների կրումը

Նախ հանրային բոլոր վայրերում՝ խանութներ， դեղատներ， տրանսպորտային միջոցներ， այլ փակ տարածքներ։ Փողոցում կամ այգիներում， եթե մարդ չկա， իհարկե， կարող ես դիմակը իջեցնել բերանի մոտ եւ նորմալ շնչել， սակայն երբ տեսնում ես， որ մարդ է գալիս， պետք է բարձրացնես։ Այլապես եթե նա հանկարծ քո կողքով անցնելիս հազաց կամ փռշտաց， ապա կարող է վարակը փոխանցել։ Ռեստորաններում, սրճարաններում,  որոնք այսօրվանից բացվել են, պետք է 1.5 մետր հեռավորության վրա լինեն սեղանները, հաց ուտելիս դիմակ չպետք է դնել, բայց եթե գնաս արտաքնոց, պետք է դնես, որպեսզի կողքի սեղանների մոտով անցնելիս ոչ մեկին հնարավոր վարակը չփոխանցես։
Իհարկե， մարդիկ պահպանում են նաեւ 1.5-2 մետր սոցիալական տարածությունը եւ իրար գլխի չեն հավաքվում։ Հիշում եմ， առաջին օրերին， նույնիսկ մայթն էին փոխում， որ քո կողքով չանցնեն։ Ձեռնոցներ հագնում են միայն մթերային խանութներ մտնելիս, մյուս դեպքերում ախտահանում են ձեռքերը խանութների մոտ դրված հատուկ ախտահանիչներով։ Շենքի դուռը կամ այլ դռներ բացում ենք կամ մեկանգամյա ձեռնոցով կամ թղթե թաշկինակով, որը հետո նետում ենք աղբի մեջ։

Ինչի՞ց է պաշտպանում դիմակը 

Նախ եթե որեւէ մեկը վիրուսակիր է， եւ ինքը չգիտի այդ մասին， կանխարգելում է， որպեսզի այն փոխանցի մյուսին， որը նույնպես ունի դիմակ։ Եթե դիմացինը չունի դիմակ， ապա վարակելու հավանականությունն ավելի մեծ է， քան դիմակ կրելու պարագայում։ Չեխական հեռուստատեսությամբ նույնիսկ ասացին， որ դիմակների կրումը 90 տոկոսով կասեցնում է վարակի տարածումը։  Բացառիկ դեպքերում， եթե վարակակրի հետ նույն սենյակում եք մնում մի քանի ժամ， նման դեպքերում հնարավոր է նաեւ փոխանցվի։
Հաջորդը， երբեք չբարեւել ձեռքով եւ ձեռքերով որեւէ դռան կամ  առարկայի հպվելու դեպքում， լվացվել կամ հատուկ լուծույթով ախտահանել ձեռքերը։ Մինչ այդ երեսին կամ աչքերին ձեռքով չկպչել։
Շատերի համար խնդիր է դիմակի պատրաստումը։
Չեխիայում առաջին իսկ օրերին շատ հետաքրքիր տարբերակներ էին առաջարկում։ Կարող ես դեմքը ծածկել շարֆով， վզկապով， նույնիսկ թաշկինակով։ Օրինակ տղամարդկանց մեծ թաշկինակի երկու ծայրերը կապում ես ռեզինով եւ անցկացնում ականջներին։ Շատ պրակտիկ տարբերակ է։ Կամ խոհանոցային մեծ անձեռոցիկները ծալում են եւ պատրաստում մեկանգամյա օգտագործման դիմակներ։

Հաջորդը՝ ինչպե՞ս խնամել դիմակները

Կտորից դիմակները պետք է օճառով լվանալ եւ չորանալուց հետո արդուկել։ Չեխիայում առաջարկում էին նաեւ, որպեսզի հաճախ չլվանաք կտորից պատրաստված դիմակները, կարող եք ներսի մասից թղթե անձեռոցիկ դնել, եւ տուն վերադառնալուց հետո, այն նետել։ Սակայն կան մարդիկ, որոնց համար դժվար է թղթե անձեռոցիկի պայմաններում շնչելը, ուստի նրանք գերադասում են ամեն օր լվանալ, քան օգտագործել անձեռոցիկներ։

Չեխայում մարդիկ կարեցին ամենատարբեր գույների ու չափերի դիմակներ， նույնիսկ երբեմն դրանք համապատասխանեցնելով իրենց զգեստի կամ կոստյումի գույներին։ Մի աներեւակայելի մրցույթ էր սկսվել， թե ում դիմակն է ավելի գեղեցիկ։

 Ազգաբնակչության արձագանքը

Մարդիկ հասկացան եւ կատարեցին այն， ինչ պահանջում էր կառավարությունը， միեւնույն ժամանակ քննադատելով կառավարության այն քայլերը， որոնք համարել են թերացումներ։ Ի դեպ, ավելացնեմ, որ դեռեւս մարտ ամսին, երբ մտցվեց պարտադիր դիմակ կրելու պահանջը, լրագրողները նկատել էին, որ ճգնաժամային շտաբի պետ, փոխվարչապետ, ներքին գործերի նախարար Համաչեկը մամուլի ասուլիսի ընթացքում  հանել է դիմակը, եւ նա ստիպված եղավ   10 հազար կրոն նախատեսվող տուգանքը, ինչը 500 դոլլար է, վճարել  վարակակիրներին բուժող հիվանդանոցին։
Շատ կարեւոր էին նաեւ երկրի գլխավոր համաճարակաբանի եւ գլխավոր հիգենիկի ելույթները։ Դրանք մեծ ազդեցություն ունեցան բնակչության վրա։
Արդյունքում այսօր Չեխիան արդեն անցել է լայն ազատականցման՝ միայն հանրային փակ վայրերում թողնելով դիմակների կրումը， որն ըստ առողջապահության նախարարի կշարունակվի մինչեւ հունիսի վերջ։
Միայն մեկ օրինակ բերեմ։ Այս 2.5 ամսում Չեխիայում անցկացվեց 403 358 մարդկանց թեստավորում， որից վարակակիր է եղել   8957 –ը， արդեն բուժվել են    6083-ը， եւ մահացել  315-ը։  Սակայն նույն Բելգիայում ， որն ունի 11 միլիոնանոց բնակչություն， ինչպես Չեխիայում， դիմակների կրումը պարտադիր չի եղել， եւ արդյունքում 56 810 հիվանդացել է, որից 9237-ը մահացել են։ Եվրոպական մյուս երկրներն էլ հետեւելով Չեխիայի օրինակին，արդեն իսկ հանրային վայրերում  դիմակներ կրելու որոշում են կայացրել։
Չեխիայում արտակարգ դրության առաջին իսկ օրվանից թե՛ կառավարության անդամներն ու վարչապետը, թե՛ պատգամավորները, թե՛ հեռուստահաղորդավորներն ու մոդերատորները կրել են դիմակներ։ Դա մեծ ազդեցություն է ունեցել, որպեսզի բնակչությունը հետեւի նրանց։ Հայաստանյան հեռուստաընկերությունները թերացան այս հարցում։
Մի հավատացեք այլեւայլ տեսությունների եւ մտացածին ցնդաբանությունների， կրե՛ք դիմակներ， չվտանգելով ձեր հարազատների ու բարեկամների， ձեր հայրենակիցների կյանքը։ Իհարկե， մեքենաների մեջ， որտեղ միայն դուք եք կամ ձեր հարազատները， կարող եք իջեցնել， սակայն մեքենայից իջնելիս պետք է բարձրացնեք։
Հարգեք միմյանց առողջությունը եւ միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի հաղթահարել այս ճգնաժամը։
Առողջություն բոլորին։

Հակոբ Ասատրյան

ՕՐԵՐ եվրոպական ամսագրի գլխավոր խմբագիր
Պրահա

Հ.Գ.

Սա էլ չեխերի կողմից շրջանառության մեջ դրված  ուսուցողական հոլովակն է անգլերեն լեզվով.

ՓՐԿԱՎԱՐՁԸ

Ընթերցողին ներկայացվող` լրագրող, արձակագիր ՎԱՐԴԻՆԵ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆԻ «Փրկավարձը» պատմվածքը, ծնվեց այն օրերին, երբ «Նիդերլանդական օրագրի» ուղիղ եթերում`  կորոնա վիրուսի ողջ աշխարհում  ահագնացող ցուցանիշների օրերին, ելույթ ունեցավ հայազգի բժիշկ  Գոռ Խաչիկյանը և հուզիչ  մի պատմություն պատմեց հոլանդացու մասին (դիտել`տեսաերիզը՝ 26:17 րոպեից): 

 Պացիենտը լսել էր, որ ծանր հիվանդներին վերջին պահին թողնում են միայնակ, որպեսզի չվտանգեն այցելող հարազատների կյանքը: Հիվանդանոց մեկնելուց առաջ պացիենտը հիվանդանոց էր եկել 3000 եվրո գումար ձեռքին: Նա կանչել էր բժշկին ու քույրերին,  խոստացել, որ այս գումարը նրանց է տալու այն բանի  համար, որ եթե  վիճակը  վատ  լինի` իրեն մենակ չթողնեն, քանզի ավելի շատ միայնությունից ու անտարբերությունից է ավելի շատ  վախենում:

«Ահա ինձ ներշնչեց Գոռ Խաչիկյանի պատմածը և ես գրեցի այս պատմվածքը, խնդրում եմ փոխանցեք նաև բժշկին և շնորհակալություն հայտնեք»-Այդպես է մեզ գրել Վարդինե Իսահակյանը:

 (Տեսաերիզը դիտել ՝ 26:17 րոպեից)

ՓՐԿԱՎԱՐՁԸ
(Պատմվածք)

SARS–COV–2–ի սփռած տագնապն ամենուր էր։ Այդպիսի համաճարակ վաղուց էր՝ մարդկությունը չէր տեսել։ Թագն էր նրա դրոշը, իսկ դրոշմը՝ խուճապը, տենդը, շնչարգելությունը, փակ սահմանները… Կոկորդի ցավ, ջերմություն՝ սրանք էին հիվանդության ախտանշանները։ Թոքաբորբն այն նզովքն էր, որը կարող էր գամել հիվանդին անկողնուն և երկար ժամանակ զրկել արևի ջերմությունից։ Վարակը փոխանցվում էր օդակաթիլային ճանապարհով, վարակակիր մակերևույթին հպվելիս։ Վարակ կորոնան մարտահրավեր էր նետել։ Համաճարակի տարածումը կանխելու նպատակով հայտարարված արտակարգ իրավիճակի պարետը նամակներ էր ուղարկում քաղաքացիներին՝ հորդորելով մնալ տանը։ Չնայած այդ ամենին՝ տարիքավոր, բարձրահասակ, ալեխառն մազերով Հենրի Չպուգքյարյանը, վերցնելով լայնեզր գլխարկը, դուրս եկավ երեկոյան զբոսանքի։ Աչքերը խունացած էին, դռնապանը հարցրեց նրա առողջական վիճակի մասին, պարոն Հենրին կարկամած պատասխանեց.
— Շնորհակալություն, լավ եմ, եթե հնարավոր է այս օրերին լավ լինել առհասարակ։
Անձրևը դժգույնով էր ներկել բակ ու տանիք։ Քաղաքի լույսերն արտացոլվում էին ջրափոսերի մեջ և յուրօրինակ գունապնակ ստեղծում։ Վաղեմի սովորություն էր անձրևից հետո հայտնվել դատարկ փողոցներում և մաքուր օդ շնչել։ Հենրին հագնում էր երկար պլաշը, որ տարիներ առաջ արտասահմանյան գործուղման ժամանակ էր ձեռք բերել, դնում իր յոթանասունամյակի առթիվ լուսահոգի կնոջ նվիրած լայնեզր գլխարկը, վերցնում նախշազարդ ձեռնափայտը և տարտամ քայլերով անցնում նեղլիկ փողոցներով։ Համաճարակը փակել էր մարդկանց վախի ու կասկածի ոստայնի մեջ: Շատերը նստել էին տանը և կենդանական անհոգ կյանք էին վարում։ Մինչդեռ բազմոցին գամված անշարժ կենսակերպը հյուծել էր Հենրի Չպուգքյարյանի ծեր մարմինը։ Նա, որ գարնան արևի ջերմություն էր սիրում, արևի կարոտ էր մնացել։ «Բանտարկյալի կյանք է տո»,— փնթփնթում էր՝ ոտնամանները քարշ տալով անցնելով հյուրասենյակից խոհանոց՝ ի վերջո որոշելով երեկոյան զբոսանքներից չզրկել իրեն։ Նա սովոր էր առավոտյան քայլել պուրակում, վարժություններ անել։ Իսկ երբ տնային կենդանիների հետ այգում զբոսնող մարդկանց էր հանդիպում, հաճախ մտածում էր. « Գուցե մի շուն պահեմ, առավոտյան ես էլ զբոսանքի կտանեմ, ավելի շատ կշարժվեմ, մենակությունս փարատող ընկեր կլինի» ։ Բայց նույն պահին, երբ աչքի առջև պատկերանում էին կենդանու խնամքի դժվարությունները, մաքրակենցաղ պարոն Հենրին զգալի երկմտում էր։
Եվ այդպես հայրենադարձ Հենրի Չպուգքյարյանը ապրում էր մի երկրում, որտեղ հայտնվել էր կյանքի վերջին տարիներին։ Սիրելի կնոջ վաղաժամ մահից հետո մնացել էր լիովին միայնակ։ Հայրենիք վերադառնալու հեռանկարը ոգևորում էր նրան, թեպետ այստեղ այնքան էլ շատ հարազատներ չուներ. երկու քույրերն իրենց ընտանիքներով վաղուց էին տեղափոխվել Միացյալ նահանգներ, եղբոր մահից հետո եղբորորդին իր ընտանիքով հեռացել էր հայրենիքից՝ բնակություն հաստատելով Շվեդիայում։ Մի քանի հեռավոր ազգականների հետ Հենրին երբեմն տեսազանգի միջոցով էր խոսում. այցելություններն աստիճանաբար նվազել էին, յուրաքանչյուրն իր կյանքով էր ապրում։
Պարոն Հենրին, որ շրջադարձերով լի կյանքի ընթացքում բարձր պաշտոններ էր զբաղեցրել, կարողացել էր իր համար անհոգ ծերություն ապահովել։ Նա պակասություն չէր ունենում առօրյա ծախսերը հոգալու, մինչդեռ կյանքի ռիթմը միապաղաղ էր, ծեր սրտին վաղուց էր՝ թրթիռ մոտ չէր գալիս։ Վաղանցիկ էին հրապուրանքները. քաղաքի կենտրոնում գտնվող նրա բնակարանին և խնայողություններին տիրանալու մղումն էր առինքնում տեղաբնակ կանանց։ Նրանք սեր և հոգատարություն էին ի ցույց դնում, մինչդեռ խորաթափանց ծերունու փորձառությունն օգնում էր ավելին կռահելու։ Ոչ ոք չէր փորձում հագուրդ տալ ծեր սրտի նվիրական փափագներին, թափանցել հոգու խորքում խնամքով թաքցրած աշխարհ։ Պարոն Հենրին փարթամ կրծքեր էր սիրում, երիտասարդ մարմին, նրան չէին հրապուրում հասուն կանայք, ովքեր ընկղմված էին ընտանեկան խնդիրների մեջ։ Անշահախնդիր մտերմության փնտրտուքով նա տակավին մենակ էր նստում ընթրիքի սեղանի շուրջ։ Երբեմն պահոցից իտալական գինի էր հանում, զգուշորեն բացում և փորձում ընթրիքը վայելել այնպես, ինչպես անցյալում, բայց միևնույնն է՝ ինչ–որ բան խանգարում էր։ Վերջին շրջանում վարակի տարածած խուճապը ճնշում էր սիրտը, մահվան տագնապը գիշերն ի լույս թափառում էր գիտակցության մեջ։ Երբեմն անքնության դեմ պայքարից հոգնած, նստում էր պատշգամբում, փակ աչքերով շնչում վաղորդայնի սառը օդը և նայում բացվող օրվա գույներին։ Երբևէ նա էլ երազել էր հոգատար, սիրելի կնոջ հետ անհոգ ծերության մասին։ «Մարդուս ճակատին ինչ գրած է, էդ էլ կլինի»,—կրկնում էր Հենրին։
Զարկերակային բարձր ճնշումը հաճախ անհանգստացնում էր նրան, դեղամիջոցները կորցրել էին վաղեմի ազդեցությունը։ Նման պահերին մենակության մեջ Հենրին սարսուռ էր զգում և դուրս էր գալիս զբոսնելու՝ փորձելով վանել տխուր մտքերը։
Համաճարակը ծնկի էր բերել քաղաքը. փողոցները կիսադատարկ էին։ Ճամփեզրին գտնվող ծաղկի կրպակի մոտ մի մեքենա արգելակեց։ Դուռը բացվեց, քառասունհինգին մոտ, պատկառելի արտաքինով մի տղամարդ իջավ։ Հենրին ուշադրությամբ նայեց անծանոթին, ով իր երիտասարդությունն էր հիշեցնում։ Րոպեներ անց սպիտակ վարդերի մեծ փունջը հայտնվեց նրան սպասող կնոջ գրկում։ Կանանց սիրահետելու Հենրիի հարուստ փորձը հուշում էր, որ տղամարդը կնոջը նվաճելու հստակ քայլեր է անում, իսկ կինը կարծես սիրահարված էր. նրա այտերը շառագունել էին։
— Սերը համաճարակի օրերին,— ասաց Հենրին և կարոտ զգաց, մտքի խոյանքով տեղափոխվեց տարիներ առաջ, երբ ինքը հաջողակ տղամարդ էր և վայելում էր սերը գեղեցիկ կանանց գրկում՝ նրանց նվիրելով ալ վարդեր։ Տունդարձի ճանապարհին, հին օրերի հիշողություններով համակված, Հենրին քթի տակ արտասանում էր.
— Ձիավոր ամպերը տանում են հուսահատ հայացքը քաղաքի,
Որ կին է։
Օրը՝ ինքնասպանված թռչուն՝ զարկված խոր ձորին։
Մատներիս բացվել է ծաղիկը խոլորձ,
Որ հիշեցնում է սպիտակակուրծք եղնիկի քնքշանքը.
Որտեղ ես թաղված ափսոսանքի թռչուն,
Դու, որ փշրվեցիր անհեկեկանք իրիկնամուտին...
Մութը փռել էր թևերը քաղաքի անհամաչափ տանիքներին։ Հենրին վերադարձավ տուն, ծեր դռնապանին բարի գիշեր մաղթեց և բարձրացավ իր հարկաբաժինը։ Տեղական և արտասահմանյան լրատվամիջոցներն ազդարարում էին նոր վարակի հետևանքով մահվան դեպքերի մասին.
— Վարակակիրներին կյանքի վերջին ժամերին Իտալիայում թողնում են մենակ, մերձավորներին տեսնելն արգելվում է նրանց կյանքը չվտանգելու համար...
«Չի կարող լինել առավել սոսկալի բան, քան մենակության մեջ հոգին ավանդելը...»։
Մեկուսացման քառասուներորդ օրը, երբ դրսում համաճարակն առավել սաստկացել էր, շաբաթվա գնումները կատարելու համար Հենրին դուրս եկավ տնից՝ հարակից այգու նեղլիկ արահետով քայլելով դեպի մոտակա խանութ։ Քաղաքն ասես հոգեվարքի մեջ էր, փողոցները դատարկ էին, երբեմնի աղմկոտ սրճարաններն՝ անկենդան։ Հանկարծ մեկը ձգեց պիջակի թևքից, Հենրին դեպի ձախ նայեց, տեսավ մուրացիկ պատանու աղերսալի հայացքը։
— Հացի փող կտաաաա՞ք։
Ձեռքը տարավ գրպանը և գումար տվեց քաղցած տղային...
Քաղաքում լռություն էր տիրում։ Մտավ խանութ։ Վաճառող կանանց դեմքերը քողարկված էին դիմակներով. աղետն ասես դրոշմվել էր նրանց հայացքներում։
«Ուշ թե շուտ բոլորը կհիվանդանան այս սարսափելի ախտով։ Երիտասարդները կհաղթահարեն, իսկ այ տարեցներն անօգնական կմահանան»,— մտածեց Հենրին և տունդարձի ճանապարհին թուլություն զգաց, որոշեց այսուհետ մթերքը պատվիրել։
Հետևելով օրվա լրահոսին՝ պառկեց քնելու, հոգնություն էր զգում ծնկներում։ Լուսադեմին արթնացավ տենդի մեջ, զգաց, որ ջերմում է։ Մոտեցավ խոհանոցի պահարանին, դեղատուփի մեջ ջերմիջեցնող փնտրեց և փորձեց նորից քնել։ Առավոտյան փսխուք ուներ։ Մտածեց՝ մրսածություն է կամ թունավորվել է սնկով ուտեստից։ Դեղ խմեց, փորձեց մի քիչ պառկել հյուրասենյակի բազմոցին, բայց շնչարգելությունն անհանգստացնում էր։ Վարակակիր լինելու կասկածը կրծում էր ներսից, մենակության մեջ մեռնելու երկյուղը առավել իրական էր թվում...
Կեսօրին մոտ ուժերը հավաքեց և զանգահարեց բանկ, հետաքրքրվեց՝ ինչպես կարող է կանխիկացնել իր խնայողությունները։ Բանկերն աշխատում էին արտակարգ ռեժիմով։ Հենրին դանդաղ քայլերով ուղևորվեց դեպի բանկի մոտակա մասնաճյուղ։ Կեսօրն անց լիքը պայուսակով վերադարձավ, ուժասպառ նստեց բազմոցին։ Ինքնազգացողությունը գնալով վատանում էր։ Անօգնական նայեց կնոջ դիմանկարին, աչքերն արցունքոտվեցին։ «Երանի քեզ, հոգատարությամբ պարուրված հեռացար՝ անտեր թողնելով ինձ»։
Պատին ամրացված ժամացույցի ճոճանակը դանդաղ օրորվելով՝ խուլ, միալար ձայն էր արձակում։ Հենրին դողացող մատներով հավաքում էր շտապ օգնության հեռախոսահամարը։
Բնակարանի բանալին պահ տալով ծեր դռնապանին՝ ճերմակ խալաթով երիտասարդի ուղեկցությամբ Հենրին նստեց շտապ օգնության մեքենան։ Ճանապարհին ափի մեջ ամուր սեղմել էր հնամաշ պայուսակի բռնակները։ Հիվանդանոցն ասես քաոսի էր վերածվել, դիմակավոր մարդկանց անդադար հոսքը գլխապտույտ էր առաջացնում։
Հիվանդասենյակի նեղլիկ պատուհանից արևի մի շող էր ներթափանցել և փորձում էր ջերմացնել մահճակալին պառկած Հենրի Չպուգքյարյանի դողացող մարմինը։ Րոպեներ անց ներս մտավ հերթապահ բժիշկը՝ դիմակավոր բուժքրոջ ուղեկցությամբ, և ասաց.
— Ի՞նչ գանգատներ ունեք, հայրի՛կ ջան։
Հենրին վախից կլորացած աչքերով նայեց նրանց՝ ծանրացած շնչառությամբ հևիհև արտաբերելով.
— Ես լսեցի, որ վարակակիր մարդկանց կյանքի վերջին ժամերին մենակ են թողնում։ Խնդրում եմ, եթե ինձ մոտ վարակը հայտնաբերվի...
Նա վերցրեց կողքին դրված ճամպրուկը և դողացող ձեռքերով մեկնեց բուժքրոջը.
— Ահա՛, բանկ եմ գնացել, հանել իմ խնայողությունները... Խնդրում եմ վերցրեք այս գումարը, միայն թե կողքիս նստեք, չթողնեք, որ ես մենակության մեջ մահանամ...

Նրա աչքերում արտացոլված վախն ավելին էր, քան մարմնի մեջ բույն դրած միաշղթա ժահրը...

-------------------------------------

ՎԱՐԴԻՆԵ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆՆ ինքն  իր  մասին

-Իմ արմատները սկիզբ են առնում հեռավոր մի բնակավայրից՝ բարձրադիր լեռների մեջ ծվարած Արցախ աշխարհից /Գանձասար/։ Ստեղծագործել սիրել եմ վաղ հասակից։ Եվ հենց դա էլ խթան հանդիսացավ ուսանելու Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում։ Տարիների ընթացքում իմ գրած հոդվածները, ակնարկները և գեղարվեստական պատմվածքներն ամփոփված են իմ անդրանիկ ժողովածուի մեջ՝ «Ցնորքից մինչև իրականություն» վերնագրով: Գիրքը բաղկացած է ուշագրավ խորագրերից. «Ճակատագրեր» խորագրի ներքո ներկայացված ակնարկները նոր ժամանակների մարդու հոգեկան խռովքն են արտահայտում, պարզ կարոտը, սերը՝ որպես էություն, գոյության բացառիկ իմաստ, օտարումը ընտանիքից՝ որպես ցանկամոլության իրական քաոսի սկզբնավորում, մղձավանջային ցնորք: «Չբացված արշալույսներ» խորագրի ներքո ներկայացված են Արցախյան գոյապայքարին իրենց կյանքը նվիրաբերած հայորդիների հերոսապատումները, պատերազմն ապրածների հիշողությունները, հայոց եզերքի անառիկ պաշտպանությունն իրենց իրական կոչումը համարող դիրքապահ սպայի ու զինվորի առօրյայի մասին պատմող հրապարակումները։ Հեղինակն եմ հայոց ցեղասպանությունը վերապրած և հազարավոր հայ որբերի փրկությունն իր առաքելությունը համարած հերոսուհուն՝ Արշալույս (Ավրորա) Մարդիգանյանին և 1992 թվականին Մարաղա հայկական բնակավայրում ադրբեջանցիների կողմից իրագործված ցեղասպանության զոհերի հիշատակին ձոնված հոդվածների, ինչպես նաև Կիպրոսի պատմական «Մելգոնեան» վարժարանի մասին «Լույսի տաճարը» վերնագրով հոդվածի, որը պատմում է Կարապետ և Գրիգոր Մելգոնեան եղբայրների նվիրատվությամբ հիմնված Մելգոնեան կրթահամալիրի շուրջ ութ տասնամյա գործունեության, Սփյուռքում հայեցի կրթության ապահովման և վերջին տարիների խնդիրների մասին։ Վերջին շրջանում ծնված «Մեր սերունդը սիրել չհասցրեց» էսսեն հրապարակվել է Հայաստանի գրողների միության պաշտոնաթերթի՝ «Գրական թերթի» կայքէջում, իսկ «Փրկավարձը» պատմվածքը Զանգակ հրատարակչության կողմից հայտարարված մրցույթի շրջանակներում հրապարակվել է հրատարակչության կայքէջում։

Ադրբեջանը զինադադարը խախտում է նույնիսկ համավարակի պայմաններում. մամլո ասուլիս` Նիդերլանդներում հավատարմագրված Հայաստանի, Իտալիայի, ԱՄՆ-ի և Չինաստանի դեսպանների մասնակցությամբ

Տ.Բալայան. «Չնայած COVID-19 համաճարակին ու հայտարարված գլոբալ զինադադարին, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի, Հռոմի պապի կոչերին, Ադրբեջանը շարունակաբար  խախտում է միջազգային պարտավորությունները, ոտնահարում է հրադադարի ռեժիմը: Այժմ Լեռնային Ղարաբաղի հետ շփման գծի անմիջական հարևանությամբ սկսել է լայնածավալ զորավարժություններ՝ ներգրավելով 10.000-անոց անձնակազմ»:

Նիդերլանդական «Diplomat Magazine»-ի նախաձեռնությամբ՝ Հայաստանի, Իտալիայի, ԱՄՆ-ի և Չինաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանները, Հաագայում մասնակցեցին կորոնավիրուսի ճգնաժամի ու դրա հետևանքների վերացմանը նվիրված մամլո հեռավար ասուլիսին՝ «Համավարակ COVID-19. անցյալը, ներկան և ապագան» խորագրի ներքո։ Ասուլիսին մասնակցում էին միջազգային մամուլի ներկայացուցիչ-լրագրողներ։ Հրավիրվածների թվում էր նաև «Նիդերլանդական Օրագրի» թղթակից Մարիամ Շիկանյանը (Marisha Shik-anyan) ։ 

Նիդերլանդներում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Տիգրան Բալայանը ներկայացրեց Հայաստանում նոր կորոնավիրուսի հետ կապված իրավիճակը։ Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ ընդհանուր հաստատվել է 5,271 դեպք, որոնցից 2,419 վերականգնված և 67 մահվան ելքով: ներկայումս COVID-19- ով 2,758 հիվանդ ստանում է բուժօգնություն: Արված թեստերի թիվը 44,071 է, որից 11%-ը՝ դրական: Վարակի տարածումը կանխարգելելու, հիվանդների շփման շրջանակը պարզելու նպատակով իրականացվում է քաղաքացիների տեղաշարժումը հեշտությամբ պարզելու ծրագիր՝ բջջային հեռախոսների գեոլոկացիոն հնարավորությունների կիրառմամբ։ Մինչև մայիսի կեսը ցանկացած ԿՈՎԻԴ-19 հաստատված քաղաքացի հոսպիտալացվել է, նույնիսկ նրանք, ովքեր չեն ունեցել ախտանիշներ, բայց թեստավորման պատասխանները եղել են դրական։ Դեսպան Բալայանի հավաստմամբ՝ վաղ հայտնաբերման, մեկուսացման, լաբորատոր հաստատման, կոնտակտային հետագծման և ֆիզիկական հեռավորության հետ մեկտեղ կարանտինային ռազմավարությունները ցույց են տվել, որ վարակի տարածումը կանխելու կամ դադարեցնելու կարևորագույն մասն են կազմում: Պրն. Բալայանի տեղեկացմամբ՝ դեսպանությունը վերջին ամիսներին խիստ զբազված է եղել ՀՀ քաղաքացիների՝ հայրենիք տեղափոխումը կազմակերպելու և դրանից բխող այլ կազմակերպչական հարցերով. բանակցել է տարբեր ավիաընկերությունների և օդանավակայանների հետ՝ մեր հայրենակիցներին Ամստերդամի «Սքիփհոլ» օդանավակայան տարբեր երկրներից տեղափոխելու և այստեղից նրանց չվերթները դեպի Հայաստան կազմակերպելու նպատակով։ Նիդերլանդներում ՀՀ դեսպանությունը իրականացրել է նաև դեղորայքի և սարքավորումների գնումներ և տեղափոխել Հայաստան:

Տ.Բալայանն իր ելույթը եզրափակեց, լուրջ մտահոգություն հայտնելով, որ՝ չնայած COVID-19 համաճարակային և գլոբալ զինադադարի, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի, Հռոմի պապի կոչերին, Ադրբեջանը միջազգային պարտավորությունների կատարման կոպիտ խախտումներ է անում, շարունակում է հրադադարի ռեժիմի պարբերական խախտումները: Հիմա էլ Լեռնային Ղարաբաղի հետ շփման գծի անմիջական հարևանությամբ սկսել է լայնածավալ զորավարժություններ՝ ներգրավելով 10.000-անոց անձնակազմ:

Դեսպան Տիգրան Բալայանի ելույթից

Ասուլիսին ելույթ ունեցած դեսպանները ևս կիսվեցին իրենց երկրների փորձով, կոչ արեցին բոլորին լինել միասնական, քանի որ միայն համագործակցության արդյունքում կարելի է շոշափելի արդյունքի հասնել։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության դեսպան Խու Հոնգը կարծում է, որ վարակի կանխարգելումը կարճ ժամկետներում անհնար է իրականացնել։ Նա հավաստիացրեց, որ եթե նույնիսկ աշխարհում ընդամենը մեկ երկրում դեռ առկա լինի վարակը, այն շատ արագ կրկին կվերադառնա Չինաստան։ Ուստի համերաշխ մարդասիրական միջազգային պայքարը բխում է բոլոր երկրների շահերից։ Նրա տեղեկացմամբ՝ Չինաստանը հասցրել է բժշկական աջակցություն ցուցաբերել 12 պետությունների, միայն այս տարի արտահանել է 5 միլիարդ դիմակ և 200 միլիոն թեստ։ Նա նաև նշեց, որ այսօր Չինաստանի շատ նահանգներում այլևս դիմակներ կրելը պարտադիր չէ։

Չնայած եվրոպական մի շարք երկրներում կարանտինային պայմանների կտրուկ թեթևացմանը՝ Իտալիայի դեսպան Անդրեա Բերուգինին տեղեկացրեց, որ Իտալիայում մարդկանց դեռ արգելված է նույնիսկ մի նահանգից մյուսը տեղաշարժվել։ Չնայած այսօր 100-ից ավել միջազգային ընկերություններ ակտիվ աշխատում են պատվաստանյութի ուղղությամբ՝ Բերուգինին կարծում է, որ աշնան և ձմռան ամիսները համաճարակային տեսանկյունից կլինեն չափազանց տագնապալի։

Իտալիայի, Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Չինաստանի դեսպանների պատասխանը մեր թղթակցի հարցին

Հասարակակության առողջության այս արտակարգ իրավիճակը, ամենայն հավանականությամբ, կհանգեցնի համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի, ինչի արդյունքում աշխարհի ցանկացած երկրում ամենադժվարին իրավիճակում առաջինը կհայտնվի սոցիալական և առողջական խնդիրներ ունեցող քաղաքացիների խոցելի խումբը, ինչպես նաև՝ փոքր ու միջին բիզնեսը։

 «Նիդերլանդական Օրագրի» թղթակից Մ.Շիկանյանը փորձեց պարզել դեսպաններից` թե ի՞նչ սոցիալական գործողություններ, պետական ծրագրեր են ձեռնարկվել և իրականացվել իրենց երկրներում՝ ցուցաբերելով հստակ աջակցություն վերոնշյալ խոցելի խմբերին։

Իտալիայի դեսպան  Ա.Բերուգինին ասաց, որ ԿՈՎԻԴ-ի դեմ պայքարի համար առանձնացված բյուջեն առաջին էտապում կազմել է 540 միլիոն եվրո։ Այնուհետև հատկացվել է ևս 100 միլիարդ եվրո՝ միայն գործազրկության դեմ պայքարի համար։ Մայիսի 29-ին Եվրամիության մասշտաբով քննարկումներ են տեղի ունենալու, որի նպատակը մնում է անփոփոխ ՝ գտնել և կիրառել խելամիտ և արդյունավետ «գործիքներ» այս համաշխարհային պանդեմիկ իրավիճակում՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հասարակության և տնտեսության խոցելի խմբերը։

Հայաստանի դեսպան Տ.Բալայանը տեղեկացրեց, որ Հայաստանում ունենք 17 հաստատված ծրագրեր, որոնք ներառում են վարկային արձակուրդներից մինչև սոցիալական և տնտեսական թիրախավորված խմբերի անհատական օգնություն։ Այդ 17 ծրագրերի գրեթե կեսը ուղղված է հենց փոքր և միջին բիզնեսին ակտիվ աջակցություն ցուցաբերելուն։ Կարճ ժամկետներում ստեղծվել է հատուկ կայք, որը հասանելի է երեք լեզուներով և որտեղ ՀՀ շարքային քաղաքացին, կամ գործարարը հեշտությամբ կարող է գտնել անհրաժեշտ ինֆորմացիա և պարզել՝ արդյո՞ք նա համապատասխանում է այս կամ այն ծրագրի պայմաններին ։ Պրն.Բալայանի հավաստմամբ՝ վերոնշյալ ֆինանսական օգնությունը հայաստանյան պայմաններում բավական լուրջ մասշտաբների է հասնում։

ԱՄՆ դեսպան Փիթեր Հոեքստրան ասաց, որ 40 հազար եվրոյից քիչ տարեկան եկամուտ ունեցող քաղաքացիները գտնվում են պետության ուշադրության կենտրոնում։ Առաջնահերթությունը տրվում է խոցելի խմբի և մնացած քաղաքացիների առողջությանը։ Նրանք, ովքեր չունեն բժշկական ապահովագրություն, հանգիստ կարող են դիմել բուժհաստատություններ, և բժիշկների կողմից կստանան համապատասխան օգնություն (ֆինանսական մասը կհոգա պետությունը)։ Առաջնահերթություն է տրվում խոցելի խմբում գտնվող կորոնավիրուսով հիվանդներին, և բուժհաստատությունը ստանում է հատուկ լայնածավալ փոխհատուցում։ ԱՄՆ դեսպան Փ.Հոեքստրանի տեղեկացմամբ՝ հիմնվելով 2018-2019թթ. ներկայացված ֆինանսական հաշվետվությունների արդյունքների վրա, այն քաղաքացիները, ովքեր ունեն հասատված որոշակի չափանիշներից ցածր եկամուտ, ապա կարող են ստանալ ֆինանսական միանվագ աջակցություն՝ 1200 դոլարի չափով։ Այսօր գործազուրկ քաղաքացիների թիվը ԱՄՆ-ում հասնում է 36 միլիոնի։ Նրանք, ովքեր վերջին 7-8 շաբաթների ընթացքում են կորցրել իրենց աշխատանքը, ստանում են նպաստ և գործազրկության ապահովագրություն։ Նրանց ցուցաբերվում է ֆինանսական աջակցություն՝ իրենց նախկին աշխատավարձի 40% չափով։ Բացի այդ, պետությունը նրանց հատկացնում է 600 դոլար կազմող շաբաթական նպաստ։ ԱՄՆ դեսպանի հավաստմամբ, նրանք ստեղծել են նաև փոքր ու միջին բիզնեսին աջակցության ծրագրեր, որտեղ առաջնայի կարևորություն է տրվում համավարակի հետևանքով ֆինանսական ճգնաժամի մեջ հայտնված գործարարներին։ Փ.Հոեքստրան իր խոսքում առանձնակի շեշտեց այն մասին, որ ԱՄՆ ակտիվ հետաքննություն է իրականցնում՝ պարզելու պանդեմիայի արհեստականորեն ստեղծման և տարածման մեղավորներին։

Չինաստանի դեսպան Խու Հոնգը նշեց, որ՝ չնայած իրենց տնտեսության ծավալներին, մարդկանց առողջությունն ի սկզբանե եղել է առաջին տեղում, և շատ գործարաններ դադարեցրել էին իրենց գործունեությունը։ Այսօր գործարանների մոտ 90 տոկոսը վերսկսել է արտադրությունը (չնայած Չինաստանում գրանցված նոր դեպքերի սակավությանը՝ դեսպանը կարծում է, որ գործարանների և ուսումնական հաստատությունների վերաբացումն, այնուամենայնիվ, դեռ ռիսկային է): Կորոնավիրուսը փոքր և միջին բիզնեսը կանգնեցրել է ֆինանսական խնդիրների առջև, և Չինաստանի պետությունը անհրաժեշտ ֆինանսական օգնություն է ցուցաբերել այդ խմբին, տվել հարկային դաշտում հատուկ պայմաններով գործելու հնարավորություններ։ Օրինակ մարդկանց բաժանել են վաուչերներ, որ առևտուր անեն և խթանեն տեղական շուկան։ Չինաստանի դեսպանը խոսեց նաև այն մասին, որ համաճարակի բռնկումից հետո Չինաստանում ունեցել են արտահանման միջազգային մասշտաբի հսկայական խնդիրներ։ Այժմ պետությունը խրախուսում է գործարարներին իրականացնել ակտիվ միջագային համագործակցություն՝ ձերբազատվելով արտահանման խնդրից և զարգացնելով տնտեսությունը՝ ԿՈՎԻԴ-19-ի պայմաններում։

Առցանց մամուլի ասուլիսին դեսպանները պատասխանեցին այլ լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների հարցերին: Ուշագրվար էր, որ Չինաստանի դեսպանը անդրադարձ կատարեց իր և ԱՄՆ դեսպանի հարաբերություններին՝ ասելով, որ վերջինիս հետ երբեք անձնապես չի հանդիպել, բայց բանավիճել է օնլայն հարթակում և ԶԼՄ-ների տիրույթում։ Խ.Հոնգն ասաց, որ ոչ մի անձնական խնդիրներ չունի ԱՄՆ դեսպան Փ.Հոեքստրանի հետ։ «Մեզանից յուրաքանչյուրն, ուղղակի, ծառայում է իր պետությանն ու ազգային շահերին. մենք պետք է դադարենք մատնանշել միմյանց»,- եզրափակեց նա։ 
«Նիդերլանդական օրագիր»
21.05.2020


Dr. Mayelin De Lara, Diplomat Magazine Publisher

Սովորում ենք անպարտ լինել, հաղթել թշնամուն

 ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ՌԵՊՈՐՏԱԺ
Երեկ` մայիսի 19-ին, բազմաթիվ լրագրողների հետ Վ.Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարան է այցելել նաև մեր թղթակից Նաիրա Գասպարյանը և գրառել, ի մի է բերել իր ստացած տպավորություները` հանրապետության միակ ռազմական բարձրագույն հաստատությունից:

ՀՀ ՊՆ Վ.Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանը պատրաստում է բարձրակարգ սպաներ՝ հրետանավորներ և մոտոհրաձիգներ։ Այս տարի ևս ինչպես նախորդ տարիներին հայտարարվել է ընդունելություն:
Ռազմական ինստիտուտ  դիմում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող այն շրջանավարտները, ովքեր տարածքային, մարզային զորակոչային հանձնաժողովների կողմից զինվորական ծառայության համար ճանաչվել են պիտանի, ինչպես նաեւ մինչեւ 23 տարեկան պահեստազորում գտնվող զինապարտները:  Յուրաքանչյուր հայի համար մեծ պատիվ է հայրենիքի զինվոր լինելը։ Համալսարանի  առօրյան, այնտեղ ուսուցանվող հետաքրքիր առարկաները հայ երիտասարդներին դաստիարակում են իբրև ազգի լեգենդար հերոսների գործը շարունակողներ։ Այս առօրյայի ամենագեղեցիկ մաս են կազմում հայրենասիրական երգն ու միջոցառումները, ցուցադրական վարժանքները։ Հանրությանը համալսարանական կյանքին ծանոթացնելու նպատակով ցուցադրական վարժանքներին ներկա գտնվելու էին հրավիրվել լրագրողներ։ Համալսարանի կուրսանտները ցուցադրում են իրենց ստացած հմտություններն ու ռազմարվեստից ունեցած գիտելիքները, որոնք անպայման կկիրառեն կյանքում՝ հայրենիքի և հարազատ ժողովրդի նկատմամբ պարտքը կատարելիս։ Երիտասարդների շողացող ժպիտները, սպային արժանավայել վարքն ու գիտելիքները վստահություն են ներշնչում։ Նրանք են հայրենիքի ապագա տերերը։ Հայրենիքի ապագան կառուցողներըն են նրանք ու քաջատեղյակ են, որ Հայոց բանակը, հայ մարտարվեստները, հայոց պատմության անկյունաքար կազմող մեր արժանավոր հայորդիների վարած ճակատամարտերը, հայ ինքնության անքակտելի մաս են։ Մեր գենետիկ կոդը վկայում է այն մասին, որ անգամ հայոց օրորոցայինները եղել են մարտի երգեր, իսկ արցախյան ազատամարտին մասնակցած անչափահասները փորձել են իրենց ավանդն ունենալ հայրենիքի ազատագրման գործին։ Հնօրյա և մերօրյա հայոց ազատագրական պայքարն է, որ միավորում է մեր սպաներին, որոնք ազգի լավագույններն են։ Ասում են սովորելիս ու մարզվելիս դժվարությունները օգնում են մարտի դաշտում կոչմանը հավատարիմ լինել։ Այսօրվա շրջանավարտներն ու կուրսանտները, ովքեր հայրենիքի  վաղվա պաշտպաններն են, սովորել են սիրել այն իրենց ծնողներից ու համալսարանում տքնաջան աշխատող դասախոսներից։ Վաղը նրանք փոխարինելու են լեգենդար ավագ սպայական անձնակազմին։ Իհարկե, այս հարցում հսկայական դեր ունեն թե՛ դասավանդող անձնակազմը, թե՛ հայկական բանակի վերադասը ու թե ողջ հայության հարգանքն ու սերը վայելող ՊՆ նախարար Դավիթ Տոնոյանը։ Այսօր, շնորհիվ Արծրուն Հովհաննիսյանի, համալսարանը փորձում է քայլել օրվա հրամայականին համահունչ։ Հայրենասիրության դաստիարակման հարցում իր յուրահատուկ դերն ունի նաև Վազգեն Սարգսյան համալսարանի բակից այս հրաշալի տեսարանը, որն ամեն օր վայելում են մեր սպաներն ու կուրսանտները։ Գեղեցիկի հետ ամենօրյա շփումը արթնացնում է գեղեցիկ հույզեր։ Արարատի այս վեհաշուք տեսարանը անմար է պահում  կոլեկտիվ հիշողությունը ․․․

Տղաները մարզվում են՝ հայրենիքի զինվորը խաղաղ երկինք է սիրում, դրա համար պետք է ուժեղ լինել։ Ուժեղներն են խաղաղություն պարտադրում։

Այստեղ չկա սեռային տարբերակում․ աղջիկները նույնպես մարզվում են, նրանք բոլորը՝ իբրև հայրենիքի պաշտպան հավասար են։

Ահա եկավ այն պահը, երբ պիտի բացեմ փակագծերը և ներկայացնեմ խոստացածս անակնկալը, որի համար երախտապարտ եմ այսօրվա Վ․ Սարգսյան համալսարանի միջոցառումը ձեռնարկողներին, ինչպես նաև «Նիդեռլանդական օրագիր» կայքին՝ ինձ համալսարան գործուղելու համար։ Քանի որ նյութս և տպավորություններս շատ են կփորձեմ ներկայացնել սեղմ, որպեսզի չչարաշահեմ ձեր համբերությունը։ Հատուկ շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել մեր սիրելի հայուհուն՝ իր գործի նվիրյալ  ՊՆ մամուլի քարտուղարին` մայոր Շուշան Ստեփանյանին, ում հայրը՝ Շահեն Ստեփանյանը արցախյան ազատամարտի հերոսներից է։ Թվում էր` թե ամենասովորական միջոցառում է, ո՛չ սիրելի ընկերներ, այդպիսի բարձր մակարդակով կազմակերպված, այն էլ կորոնավիրուսի սահմանափակումների օրերին․․. Բնականաբար, Շուշանի հետ կազմակերպչական հարցերի շուրջ չխոսեցինք, ամեն  բան պարզ էր, տեսանելի: Դիմակներով մի քանի բառ փոխանակելով` հասկացա, թե ինչպիսի հսկայական աշխատանք է նա կատարում: Սիրելի Շուշան, կարող էի ընդամենը կռահել` հիմա համոզված եմ ասում, հերոսները միայն պատերազմի դաշտում չեն լինում, հերոս են  նրանք, ովքեր ձեր պես անկոտրում կամք և նվիրում են ցուցաբերում` համեստորեն կատարելով  հայրենիքի  հանդեպ իրենց անմնացորդ աշխատանքը։ Արժանի հայուհի, հատուկ շնորհակալություն եմ հայտնում քեզ հայ կանանց ու մայրերի անունից։

Ուզում եմ նաև նշել պարոն Արծրուն Հովհաննիսյանին, ով թաքնված հպարտությամբ էր դիտում, թե ինչպիսի հիացմունքով էին լրատվության ներկայացուցիչները հետևում իրենց սաների կողմից մակարդակով ու հստակ կատարվող վարժություններին։ Ի դեպ, սկսեմ նրանից, որ մուտքի մոտ ջերմ ընդունելություն ցուցաբերվեց մեզ։ Մեզ դիմավորող սպան հատուկ սարքի միջոցով, կորոնավիրուսից պաշտպանվելու նպատակով, բոլորիս մեկ առ մեկ ստուգեց ջերմում ենք թե՝ ոչ։ Ես հպարտության զգացում ապրեցի, որովհետև կատարվող միջոցառումները վկայում են այն մասին, որ հայոց բանակի սպան, ապագա սպան և զինվորը պետության և հասարակության համար արժեք են ներկայացնում և նրանց մասին ամենաբարձր մակարդակով են հոգ տանում։ Ասեմ, որ հարցի վերաբերյալ ունեմ իմ մասնավոր կարծիքը՝ անկախ նրանից, որ բանակային դեպքերի հետ կապված փորձում են նսեմացնել բանակի իրական վիճակը, ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿԸ ԿԱՅԱՑԱԾ Է, ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿՈՒՄ ԾԱՌԱՅԵԼԸ, ԱՌԱՎԵԼ ԵՎՍ ՈՐՊԵՍ ՍՊԱ, ՄԵԾ ՊԱՏԻՎ Է։ Այսօր արդեն կարող ենք խոսել ԱԶԳ-ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ-ԲԱՆԱԿ եռամիասնության մասին։ Ի դեպ, համալսարանում հոգ են տանում, որ յուրաքանչյուր կուրսանտ հասկանա, որ հայոց մարտարվեստը, հայոց բանակը, հայկական մարտական երգն ու պարը հայ ինքնության անքակտելի մաս են։ ՏԵՂԵԿԱՑՆԵՄ ՁԵԶ, ՈՐ Վ․ ՍԱՐԳՍՅԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆՈՒՄ ԱՅՍ ԱՄԵՆԸ ԱՐԺԱՆԱՆՈՒՄ Է ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՏՈՒԿ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅԱՆԸ։ Հայոց բանակը, որն իրականում մեր հայրերը, ամուսինները, եղբայրներն ու քույրերը և մեր զավակներն են, ովքեր քաջ գիտակցում են իրենց պարտականությունները և կատարում են դրանք ամենայն արժանապատվությամբ և հպարտությամբ։ Հայոց բանակում ելակետային է հայեցի դաստիարակությունը, այդ մասին պարզում ենք` զրուցելով երիտասարդ կուրսանտների և սպաների հետ։

  Համալսարանի պատվոգրերն ու գավաթներն այնքան շատ էին, որ նույնիսկ ամենը նկարել չհաջողվեց։ Սակայն կար մի բան, որին չանդրադառնալ չեմ կարող, և որը հայ մարդ, հայրենիքի նվիրյալ և բարձր ազգային ինքնագիտակցություն և սպայի արժանապատիվ կեցվածք ունենալու համար պարտադիր է՝ դաստիարակությունը նժդեհյան հայրենասիրական և հումանիստական ոգով ու գաղափարներով։

 2002թվականից գործում է կրթօջախի թանգարանը: Հայորդիների փառապանծ մարտական ուղու մասին տեղեկատվություն կարելի է ստանալ թանգարանի աշխատակիցներից, տպավորիչ էր
զինվորների և կուրսանտների  ձեռքով` մարտական տեխնիկայի մետաղի ջարդոնների, կրակած պարկուճներից պատրաստած նրբագեղ ձեռքի աշխատանքները: Յուրաքանչյուր նմուշ այստեղ պահում են մեծ խնամքով։

  Առավոտ վաղ նախքան միջոցառման սկսվելը հետաքրքիր զրույց ունեցանք Վ․ Սարգսյան ռազմական համալսարանի պետ գնդապետ Խ.Խաչատրյանի հետ։ Ծնունդով լինելով Ջավախքից, նա ինձ վրա թողեց հրաշալի տպավորություն։  Մեծ ծրագրերի, հրաշալի նախաձեռնությունների կազմակերպիչ և ջատագով է գնդապետը։ Ինքը հայրենասեր լինելով՝ իր սաներին էլ է այդպես դաստիարակում, յուրահատուկ մոտեցում ունի զինվորական ծառայության և զինվորական կարգապահության հանդեպ։ Հիացմունքով էր խոսում իր սաների ուսումնատենչության մասին։ Նա համոզված է, որ զինվորականը պիտի լինի կրթված, գիտակից, կարգապահ ու լայնախոհ, ռազմական գործում՝ գրագետ , չէ ո՞ր նրան է վստահված երկրի ներկան և ապագան․ սրտանց ուրախանում էր, որ նախորդ տարի Մոնթե Մելքոնյանից ունեցել է 23 հաջողությամբ ընդունված դիմորդ։ Գնդապետ Խաչատրյանը ինձ իր աշխատակիցներին ներկայացրեց որպես սպայի մայր։

Սա սոսկ փաստ չէ, այն վկայում է, որ սպան արժեք ունի, իսկ ինձ համար դա մեծ հպարտություն է։ Հպարտություն է, երբ որդիդ ծառայում է հայրենիքին, ցանկություն ունի կադրային զինվորական դառնալու և ղեկավարությունը գնահատում է նրա աշխատանքը՝ բանավոր խրախուսանքով, պատվոգրերով , նաև դրամական խրախուսանքով։ Մոր համար սա հպարտություն է։ Իմ որդին նույնպես ռազմական պատրաստությունը անցել է Վ.Սարգսյանում և այստեղ ստացել լեյտենանտի կոչումը։ Խ.Խաչատրյանն ասաց, որ մի քանի օրից պատրաստվում են խաչքար տեղադրել եկեղեցիներից մեկի բակում, լինելու է հայ երգ ու պար, հրավիրյալ կատարողներ, որից հետո հատուկ
պայմաններում դեպի Արցախ կճանապարհեն իրենց սաներին։

Անկեղծ ասած, լսում էի նրան ու մտածում, թե ինչպիսի ակտիվ, նվիրյալ, սպաներ ունենք, մարդիկ ովքեր հսկայական հոգս են վերցրել և պատվով կատարում են իրենց աշխատանքը։ Բայց չէ որ այս բազմազբաղ մարդիկ ամեն բան անում են իրենց առողջության և ընտանիքի հաշվին։ Հերոս են մեր սպաների կանայք, ովքեր անտրտունջ կանգնած են ամուսինների թիկունքում։ Խոնարհումս ձեզ հայոց տիկնայք և մայրեր։

Շնորհակալություն հոգածության համար համալսարանի պետին` գնդապետ Խաչատրյանին, ով նաև, ինչպես պարզվեց, ոչ միայն շատ հաճելի, պատրաստված զրուցակից է, այլև վայելում է կուրսանտների ու սպաների անսահման հարգանքն ու սերը։

Վ․ Սարգսյան համալսարանը հայկական կրթօջախ է և նրա սաները զինված են նաև հոգևոր գիտելիքներով: Իզուր չէ, որ անգամ հարյուր տարի առաջ օտարներն էլ են նկատել, որ հայ հոգևորականությունը  չմասնակցելով Քաղքեդոնի ժողովին` առանձնակի ընդգծեց իր ինքնուրույնությունը: Անգլիացի հրեա Բաքսթընները 1914թ. խնդրին անդրադառնալով  այս եզրակացությանն է եկել: Ի դեպ նրանցից մեկը հոգևորական, Բալկանյան ֆոնդերի տնօրենը հետևյալ կարծիքին է հանգել, որ  հայ եկեղեցին էապես տարբերվում է գիտության և կրթության դեմ կատաղի պայքար մղող մյուս եկեղեցիներից։ ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԻՆՔՆ Է ՄԻՇՏ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ, ՕԳՆԵԼ ԿԱՏԱՐԵԼ ԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳՎԱԾ ԱՇԽԱՏԱՆՔ։ Հետաքրքրական է նաև, որ հայ եկեղեցին շատ դեպքերում, տեսնելով, որ ավանդույթի ուժը շատ մեծ է Հայաստանում, եկեղեցական համակարգ է մտցրել  որոշ հեթանոսական սովորություններ (մատաղի և այլն)։ Բաքսթընները զարմացել են տեսնելով հայի այս հատկանիշը՝ հաց չունենալով ուտելու, թուրքից մազապուրծ հայը երգում է իր ազգային և հոգևոր երգերը, մատաղ է անում և բաժանում դրկիցներին․․․ Կուրսանտները մեծ ոգևորությամբ նշեցին հոգևոր հայրերի հայրենանվեր աշխատանքը իրենց հետ․ շփվելով նրանց հետ՝ կուրսանտներն իրենց ավելի ուժեղ են զգում, նրանք պարբերաբար հաճախում են եկեղեցի, մասնակից դառնում հայ հոգևոր արժեքների պահպանության գործին։ Չէ որ հայ հոգևորականը նաև մարտի է առաջնորդել, օգնել է, որ հայը հասկանա իր ինքնությունն ու ով լինելը` այս հողի վրա, իր յուրահատուկ առաքելությունը։

 Պայծառ ու կյանքով լի  աղջիկները Վ․ Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանում սովորում են նույնքան ջանասիրաբար, որքան տղաները։ Զրուցում ես նրանց հետ ու քեզ համար բացահայտում , որ այս համազգեստը բոլորովին չի սահմանափակում նրանց կանացիությունը, ավելին, այն ընդգծում է հայ աղջկա անսահման նվիրումն իր հայրենիքին, իր ամուսնուն․․․ Կարինեի հետ զրույցը շատ հետաքրքիր էր , աղջիկը համոզված է, որ կինը հայ տղամարդու մարտական ընկերն է։ Նա հատուկ ընդգծեց եկեղեցու և հայոց մարտարվեստի դերը հայեցի դաստիարակության հարցում։ Այո, հայ կինը օրորոցից զինվոր է դաստիարակում, հայ կինը չի կարող անտարբեր լինել ազգի ճակատագրի հանդեպ։ Հպարտ ես, երբ տեսնում ես, որ այս սերունդը յուրացրել է նախորդների փորձը և աչքի են ընկնում իրենց եզակի ասելիքով, գուցե շուտ են հասունացել, գուցեև համաշխահայնացման գործընթացներն են ազդել, ՍԱԿԱՅՆ ՄԻ ԲԱՆ ՊԱՐԶ Է՝ ՆՐԱՆՔ ԳԻՏԵՆ ԹԵ ԻՆՉ ԵՆ ՈՒԶՈՒՄ, ԳԻՏԵՆ ԹԵ ԻՆՉ Է ԻՐԵՆՑ ՊԵՏՔ` ԵՐՋԱՆԻԿ ԼԻՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ և ՀՐԱՇԱԼԻ ԳԻՏԵՆ ԻՐԵՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ։  Կուրսանտներն իրենց ազատ ժամանակը անցկացնում են մեծ և հագեցած գրադարանում։ Իսկ դասասենյակները կահավորված են սարքավորումներով, որոնք թույլ են տալիս կատարել ժամանակակից հետազոտություններ՝ հագեցնլով գիտության նկատմամբ կուրսանտի ծարավը։ Հայը միշտ հակում է ունեցել գիտության և արվեստների նկատմամբ, հայն հայտնի է աշխարհում իբրև ռազմամարտի լավագույն գիտակ։ Ի զուր չէ, որ թուրքական կառավարություն, հային պետության թշնամի հայտարարելով, այնուամենայնիվ հենց հային էր վստահել թուրքական հրետանին  Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ․․․Երբ բրիտանացի միսիներներ Բաքսթընները 1914թ․ գրում էին իրենց հաշվետվությունը բրիտանական պառլամենտին, նրանք այնտեղ հատուկ նշում կատարեցին հայ ռազմիկների մասին․ հայը քաջ է և այդ մասին է վկայում պատմությունը, հայը դառնում է բռունցք՝ մոռանալով տարաձայնությունները, երբ ազգին վտանգ է սպառնում․ հայը մեռնում է հանուն ընտանիքի, կրոնի, հայրենիքի, որով տարբերվում է անգլիացուց։ Ասենք, որ նախագենոցիդյան շրջանի հայից այսօրվա հայը տարբերվում է նրանով, որ  կարողանում է պայքարել, ԿՌՎԵԼ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ ՀԱՄԱՐ և ՈՉ Է ՄԵՌՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ․  ռոզմական համալսարանը կրթում է հաղթանակի համար պայքարող սերունդ․․․
ԲԱՐԻ ԵՐԹ և ԱՆԱՄՊ ԵՐԿԻՆՔ սիրելի կուրսանտներ, և հայոց բանակ։

ՆԱԻՐԱ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ
(մեր թղթ.)
Վ.Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարան
19 մայիսի,2020թ. ԵՐԵՎԱՆ

On the 24th of April, the world commemorated the 105th anniversary of the Armenian Genocide

On the 24th of April, the world commemorated the 105th anniversary of the Armenian Genocide.
This year the conventional forms of commemoration had to be cancelled because of the global health situation caused by the Covid-19 pandemic. Nevertheless, the Armenian communities across the globe organized various forms of virtual commemoration and reminded of their demands which have not changed. These demands are the international recognition and condemnation of the Armenian Genocide, just reparations for the damage caused and criminalization of the denial of the Armenian Genocide.

On this occasion the executive director of the European Armenian Federation for Justice and Democracy (EAFJD) Heghine Evinyan stated: “The Turkish society needs the recognition of the Armenian Genocide at least as much as the Armenians need it.” She added that the reparations are essential for global justice and can function as a deep transformative process. The entire statement here

EAFJD president Kaspar Karampetian called on the international community to urge Turkey to recognize the Armenian Genocide and provide just reparations. He also highlighted the essential role played thus far by the Armenian diaspora in the international recognition of the Genocide . Watch his statement here.  (in Armenian).

European leaders commemorate the Armenian Genocide

This year the Armenian Genocide was widely commemorated in Europe, including by head of EU Member States and a large number of European political figures. On April 24, the French President Emmanuel Macron commemorated the Genocide and expressed his support to those who are struggling for justice. See his tweet here (in French) The Prime Minister of Greece Kyriakos Mitsotakis here and the President of Cyprus Nicos Anastasiades here also officially paid tribute to the victims of the Armenian Genocide and called for an international recognition.

Belgian friendship groups with Artsakh send congratulatory  letters to Artsakh President-elect

The Belgian French-speaking friendship circle with Artsakh and the Artsakh friendship group of Dutch-speaking Belgian parliamentarians congratulated the newly elected members of the National Assembly of Artsakh and Arayik Harutyunyan, the President-elect of the Republic of Artsakh. Both Friendship groups praised the commitment to democracy of the people of Artsakh and emphasized the crucial necessity of the participation of the elected Artsakh representatives in the negotiations for a peaceful resolution of the conflict. They also stressed their willingness to maintain the same level of cooperation with the newly elected representatives of the Republic of Artsakh. Read the statement of the French-speaking friendship circle here ( in French), and the Dutch-speaking Belgian Parliamentarians statement here. The people of Artsakh elected their new President On 31 March and 14 April 2020, the people of Artsakh (Nagorno Karabakh) reaffirmed their commitment to building a democratic society, by exercising their right to vote during the presidential and parliamentary elections. Five different political parties gained seats in the National Assembly, and Arayik Harutyunyan, the former Prime Minister, was elected the next President of the Artsakh Republic. The EAFJD President Kaspar Karampetian has extended his congratulations to Arayik Harutyunyan on his election and reaffirmed the Federation’s unconditional support for the people of Artsakh. “I am confident that the established high level of successful and fruitful cooperation of the EAFJD, its chapters across Europe with the authorities of Artsakh will continue also with the newly elected government”, said Karampetian. Read more here The statement of the EEAS discourages a democratic way of organizing a society  On March 31 the Spokesperson of the EEAS (European External Action Service) had published an unfavorable statement about holding elections in Artsakh. In an open letter sent to Commissioner Josep Borrell, High Representative of the EU and Vice-President of the European Commission, the EAFJD expressed its disappointment and deep discontentment with this statement which sends a signal that the political status of a country is a prerequisite for enjoying universal human rights. In fact, international law does not recognize any limitation over human rights of individuals or groups based on the status of the country of their residence. Read EAFJD President Kaspar Karampetian’s open letter to the EEAS  here  . The Armenian Genocide in the spotlight of European newspapers During the month of April some of the most prominent European media outlets published articles on the Armenian Genocide. Euronews made a report about the official commemoration of the Armenian Genocide in Yerevan despite the general lockdown and the state of emergency. Watch the report here  (In French). In Belgium, the French-speaking LaLibre.be published an article with the title "Le génocide arménien et le tabou turc en 7 questions” read it here (in French),  and the Flemish newspaper Doorbraak published an article both on the Armenian Genocide and Nagorno Karabakh conflict entitled “Geesten van de Armeense genocide: Het bevroren conflict in Nagorno-Karabach”, read it here  (In Dutch). In the Czech Republic, a detailed report was published by the public tv CT24 with the title "Vyvražďování Arménů začalo před 105 lety, během první moderní genocidy zemřelo přes 1,5 milionu lidí", read it here  (In Czech). In France, the President of the French EAFJD chapter (CDCA) wrote an article in Journal De Dimanche entitled "Commémorations du Génocide arménien annulées: 24 avril, la douleur du confinement" read it here (in French) , while the Co-presidents of the Armenian community representative body (CCAF) published an article in Le Figaro: "105 ans après le génocide arménien, la Turquie d’Erdogan continue de représenter une menace" read it here (in French). In Germany, Taz.ge published an article entitled: “Vor 105 Jahren begann der angeordnete Massenmord an Armenierinnen im Osmanischen Reich”. Read it here  (in German). The National Geographic prepared an article about the Capital of Medieval Armenia the city of Ani with the title   “This abandoned site was once the 'City of 1,001 Churches” read it here. In Poland, the VOD TV channel and Wiez media produced a documentary film on the topic of the Armenian Genocide with the title “Ludobojstwo Ormian”. Watch it here (in Polish) The European Armenians show exceptional solidarity during the Covid-19 pandemic.    During the current health and economic crisis caused by the Covid-19 pandemic, the Armenian communities of Europe have been actively showing solidarity and providing help. In Belgium for instance hundreds of bags filled with essential supplies and food were donated to families in need, In Greece 160 blood bags were collected and donated to Greek hospitals. In France thousands of Cheureks (Armenian cake) were provided to the health professionals who are working non-stop to save lives. The  European Armenian Federation for Justice and Democracy (EAFJD) is an umbrella organization with chapters in 14 European countries and represents a significant part of the Armenian diaspora in Europe.​