Այսօր քանդակագործ Էդուարդ Բրոն Հարությունյանի ծննդյան օրն է
Կան արվեստագետներ, որոնք մշտապես հանրության ուշադրության կենտրոնում են՝ հարցազրույցներ են տալիս, պատմում իրենց կյանքի մասին, բացատրում յուրաքանչյուր ստեղծագործության գաղափարը։ Իսկ կան մարդիկ, որոնք նախընտրում են լռել ու խոսել միայն իրենց գործերով։ Այդ մարդկանցից է քանդակագործ Eduard Bron Harutunyan-ը, մեր լավ ընկերն ու բարեկամը։
Նիդերլանդների խաղաղ քաղաքներում, որտեղ քամիները պատմում են ծովի ու հողմաղացների հնագույն երգը մի կաթիլ միախառնվել են Հարությունյանի կերտած գործերին։ Էդուարդ Բրոն Հարությունյանը՝ արվեստագետ, որը հայ ավանդական խորհրդանիշները տեղափոխել է արևմտաեվրոպական միջավայր՝ տալով նոր կենսունակություն ու աուրա, Հայ մշակույթի արմատները սերմանել եվրոպական հողին:
Էդուարդ Հարությունյանը ծնվել և կրթվել է Հայաստանում՝ ձեռք բերելով դասական քանդակագործի հմտություններ։ Արվեստի հանդեպ հետաքրքրությունը վաղ տարիքից է ձևավորվել․ նրա աշխատանքներում զգացվում է ոչ միայն նյութի՝ քարի և բրոնզի լեզվի հանդեպ խոր հարգանքը, այլև հայկական հոգևոր ավանդույթների շարունակությունը։
Նիդերլանդներ տեղափոխվելուց հետո նա շարունակել է ստեղծագործել՝ իր արվեստով կամրջելով երկու մշակույթներ։
Նիդերլանդներում բնակվող հայ քանդակագործը տարիներ շարունակ ստեղծագործում է քարի ու բրոնզի լեզվով՝ հեռու աղմկոտ հանրայնությունից։ Նրա մասին շատերը գիտեն ոչ թե կենսագրական պատմություններից, այլ այն աշխատանքներից, որոնք արդեն դարձել են հիշողության, հավատքի և հայկական ներկայության խորհրդանիշներ եվրոպական քաղաքներում։ Նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը տեղադրված են Նիդերլանդների տարբեր հատվածներում, այդ թվում՝ Կապելլե քաղաքում, որտեղ նրա արվեստը հանդիպում է հոլանդական լանդշաֆտին։
Էդուարդ Բրոն Հարությունյանը պատկանում է այն արվեստագետների շարքին, որոնց համար քարը պարզապես նյութ չէ։ Նրա աշխատանքներում քարն ունի հիշողություն, իսկ բրոնզը՝ ժամանակի ձայն։ Հաճախ նրա ստեղծագործություններում կարելի է տեսնել հայկական մշակութային խորհրդանիշների ու եվրոպական ժամանակակից ձևերի համադրություն։ Այդ միաձուլումը նրա արվեստին տալիս է յուրահատուկ ինքնություն։
Նրա քանդակները հաճախ համատեղում են հայկական խաչքարի բարդ հորինվածքները և եվրոպական մինիմալիստական ձևերը։
Այս մոտեցումը նրան առանձնացնում է ժամանակակից հայ քանդակագործների աշխատանքներից։
Նիդերլանդահայ համայնքում նրա անունը հաճախ կապվում է խաչքարերի ու հոգևոր նշանակություն ունեցող քանդակների հետ։ Ամստերդամում տեղադրված հայկական խաչքարը, որի ստեղծման մեջ նա մասնակցություն է ունեցել, դարձավ ոչ միայն հիշատակի վայր, այլ նաև մշակութային ներկայության նշան։
Էդուարդ Բրոն Հարությունյանը ոչ միայն արվեստագետ է, այլև մշակութային դեսպան։ Նրա աշխատանքները մշտապես ներկայացվել են համայնքային նախաձեռնությունների, եկեղեցական միջոցառումների ու բարեգործական ցուցադրությունների շրջանակում։ Հայ համայնքի համար նա դարձել է կենդանի օրինակ այն բանի, թե ինչպես կարելի է պահպանել արմատները՝ միաժամանակ ինտեգրվելով նոր միջավայրին։
Նրա մասին շատ են գրել ու խոսել նիդերլանդական լրատվականները:
Սակայն, որքան էլ խոսեն նրա գործերը, ինքը՝ արվեստագետը, մնում է համեստ ու զուսպ մարդ։ Նրան ճանաչողները հաճախ ասում են՝ նա չի սիրում խոսել իր մասին։ Երևի հենց այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունները երբեմն ավելի շատ են պատմում, քան ցանկացած հարցազրույց։
Քանդակագործի արվեստում առանձնահատուկ տեղ ունեն լռությունն ու ներքին խաղաղությունը։ Նրա գործերին նայելիս թվում է՝ դրանք ոչ թե պարզապես քանդակներ են, այլ ամբողջական մտքեր, երբեմն՝ աղոթքներ։ «Արվեստը աղոթք է: Քարը խոսում է, եթե նրան լսես», - այս արտահայտությունը, որ հաճախ է հնչում Հարությունյանի խոսքերում, կարծես արտացոլում է նրա ստեղծագործական փիլիսոփայությունը։ Նրա յուրաքանչյուր գործ փոքրիկ աղոթք է՝ փորագրված նյութի մեջ` ուղղված մարդկանց։
Էդուարդ Բրոն Հարությունյանի արվեստը հիշեցնում է, որ հայ մշակույթը չի սահմանափակվում աշխարհագրությամբ։ Այն ապրում է այնտեղ, որտեղ կա հիշողություն, հավատ։
Այսօր, նրա ծննդյան օրը, կարելի է պարզապես շնորհակալություն հայտնել մի արվեստագետի, որը հայկական մշակույթի մի մասն իր հետ բերեց Եվրոպա և այն վերածեց քարե ու բրոնզե ներկայության։
Ծնունդդ շնորհավոր, Վարպետ։
No comments:
Post a Comment