Հզոր Հայաստան, հզոր Սփյուռք․ իսկ ի՞նչ է նշանակում «հզոր Սփյուռք»

 07.09.2026/Garo Hakopian/Նիդ.օրագիր

Armenia - Diaspora (Հայաստան - Սփյուռք)

Երկրորդ մաս.

Մեր տեսլականը պարզ է․ հզոր և ինքնիշխան Հայաստան՝ իր կողքին որակապես հզոր Սփյուռքով։

Հայկական Սփյուռքի Ժամանակակից Կազմակերպչական Մոդելի Վերափոխման Ռազմավարական Տեսլական

I. Ներածություն

Հայկական սփյուռքը հանդիսանում է համաշխարհային հայկական ինքնության, մշակույթի, գիտության և քաղաքական ազդեցության առանցքային կրող։ Սակայն ներկայիս կառույցները չեն բավարարում 21-րդ դարի պահանջներին։

Այս փաստաթուղթը ներկայացնում է նոր, ժողովրդավարական, մասնակցային և ցանցային մոդելի առաջարկություն, որը նպատակ ունի բարձրացնել սփյուռքի կազմակերպվածությունը, ազդեցությունը և արդյունավետությունը՝ միաժամանակ ամրապնդելով Սփյուռք–Հայաստան կապը։

II. Հիմնարար սկզբունքներ

II.1. Ժողովրդավարական լեգիտիմություն

•   Տարբեր երկրներում ձևավորել ընտրովի համայնքային խորհուրդներ։

•   Ընտրական գործընթացները կազմակերպել թափանցիկ, մասնակցային և թվային մեխանիզմներով։

•   Խորհուրդները պետք է ունենան հստակ մանդատ և հաշվետվողականություն։

II.2. Թափանցիկություն և հաշվետվողականություն

•   Համայնքային կառույցները պարտավոր են հրապարակել տարեկան հաշվետվություններ, ֆինանսական հաշվեկշիռներ և ծրագրային արդյունքներ։

•   Ստեղծել անկախ վերահսկողության մեխանիզմներ՝ վստահության բարձրացման նպատակով։

II.3. Ցանցային համագործակցություն

•   Ընտրված խորհուրդները միավորել Համահայկական Համայնքային Ցանցում, որը կծառայի որպես համակարգող հարթակ՝ առանց վերադաս կառույցի։

•   Ցանցը կկատարի ռազմավարական, խորհրդատվական և ներկայացուցչական գործառույթներ։

III. Համայնքային ընտրական համակարգ

III.1. Ընտրական մոդելի ներդրում

1.   Մշակել միասնական ընտրական կանոնակարգ՝ հարմարեցված յուրաքանչյուր երկրի իրավական միջավայրին։

2.   Ստեղծել ընտրողների միասնական ռեգիստր՝ տվյալների պաշտպանության միջազգային չափանիշներով։

3.   Թվային քվեարկության ներդրում՝ երիտասարդության ներգրավմամբ։

4.   Խորհուրդների երկակի մանդատ՝

•   ներքին՝ համայնքային կյանք, կրթություն, մշակույթ, երիտասարդություն,

•   արտաքին՝ ներկայացուցչություն տվյալ երկրի պետական մարմինների, մեդիայի և միջազգային կառույցների հետ։

IV. Համահայկական համակարգող մարմին

IV.1. Համահայկական Սփյուռքի Խորհրդատվական Ժողով

•   Կազմված կլինի տարբեր երկրների ընտրված խորհուրդների ներկայացուցիչներից։

•   Կունենա ռազմավարական, ոչ գործադիր դերակատարություն։

•   Կաշխատի ըստ թեմայի՝

•   կրթություն և լեզու,

•   մշակույթ և ինքնություն,

•   երիտասարդություն և առաջնորդություն,

•   լոբբինգ և միջազգային ներկայացուցչություն,

•   գիտություն, տեխնոլոգիաներ և նորարարություն։

V. Թվային Սփյուռքի Հարթակ

V.1. Հիմնական բաղադրիչներ

•   Համահայկական թվային քարտեզ՝ մասնագետների, կազմակերպությունների և նախաձեռնությունների տվյալներով։

•   Թվային մասնակցության գործիքներ՝ հանրային քննարկումներ, քվեարկություններ, ռազմավարական խորհրդակցություններ։

•   Կրթական և մշակութային թվային բովանդակություն՝ արևմտահայերենի և արևելահայերենի պահպանման համար։

•   Համայնքային կառույցների թվային հաշվետվությունների միասնական հարթակ։

VI. Սփյուռքի հանձնակատարի գրասենյակի դերակատարություն

VI.1. Առաջարկվող գործառույթներ

•   Համայնքների քարտեզագրում և տվյալների հավաքագրում։

•   Համայնքային ընտրական մոդելների մշակման աջակցություն։

•   Համահայկական ցանցերի ստեղծման համակարգում։

•   Սփյուռքի ներուժի ներգրավում Հայաստանի ռազմավարական ոլորտներում։

•   Երիտասարդության ծրագրերի ընդլայնում և նորարարական ձևաչափերի ներդրում։

•   Սփյուռք–Հայաստան երկխոսության ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ։

VII. Ֆինանսավորման ռազմավարություն

Շարունակելի

#Հայաստան #Սփյուռք #Armenia

Hamagumar Aae

Հզոր Հայաստան, հզոր Սփյուռք․ իսկ ի՞նչ է նշանակում «հզոր Սփյուռք»

30.08.2026/Garo Hakopian/նիդ.օրագիր

Վերջերս շատ է խոսվում Հայաստան–Սփյուռք հարաբերությունների մասին։

Բայց մենք մի կարևոր հարց հաճախ շրջանցում ենք․

Ի՞նչ է նշանակում հզոր Սփյուռք։

Արդյո՞ք՝ շատ հայեր Սփյուռքում։

Ո՛չ։ Քանակը դեռ ուժ չէ։

Հայաստանից արտագաղթը չի հզորացնում Սփյուռքը։ Այն առաջին հերթին թուլացնում է Հայաստանը։

Մյուս կողմից՝ ավանդական կառույցների, հատկապես Դաշնակցության և եկեղեցական թեմերի կողմից հաճախ հնչող «Սփյուռքը մենք ենք, եթե մենք հզորանանք՝ Սփյուռքը կհզորանա» մոտեցումն էլ իրական լուծում չէ։

Այստեղ Սփյուռքի ուժը հաճախ նույնացվում է իրենց կառույցների գոյության և ազդեցության հետ։

Բայց հզոր Սփյուռքը չի կարող կառուցվել որևէ կուսակցության, եկեղեցական կառույցի կամ առանձին կազմակերպության շուրջ։

Իրական հզորությունը համակարգի մեջ է։

Համակարգված, թափանցիկ և ժողովրդավարական ընտրական մեխանիզմ։

Ներկայացուցչական մարմիններ։

Հաշվետվողականություն:

Եվ ամենակարևորը՝ Սփյուռքի միլիոնավոր հայերի հավաքական կամքը ձևավորելու և արտահայտելու հնարավորություն։

Այսօր նման համընդհանուր համակարգ մենք չունենք։

Տասնամյակներ շարունակ խոսում ենք «կազմակերպված Սփյուռքի» մասին, բայց շատ քիչ ենք խոսում կոնկրետ մեխանիզմների մասին՝ ինչպես ընտրել, ինչպես ներկայացնել, ինչպես վերահսկել և ինչպես հաշվետու դարձնել այդ համակարգը։

Մի փոքր սուր հումորով ասեմ․

Հրեաները չունեն Դաշնակցություն, բայց ունեն հզոր Սփյուռք։ Մենք ունենք Դաշնակցություն, բայց չունենք համընդհանուր, թափանցիկ և ժողովրդավարական Սփյուռքի ներկայացուցչական համակարգ։

Հետևությունը թողնում եմ ձեզ։

Եվ այստեղ գալիս է ամենակարևոր միտքը․

Հզոր Հայաստան և հզոր Սփյուռք իրար հակասող հասկացություններ չեն։

Ընդհակառակը՝ դրանք կարող են և պետք է փոխադարձաբար ուժեղացնեն միմյանց։

Դրա համար պետք չէ, որ Հայաստանը դատարկվի, որպեսզի Սփյուռքը մեծանա։

Հնարավոր է միլիոնների ներգաղթ դեպի Հայաստան և միաժամանակ ունենալ միլիոնավոր հայերից բաղկացած, կազմակերպված ու ազդեցիկ Սփյուռք։

Ուրեմն հարցը ոչ թե միայն՝

«Քանի՞ հայ կա Սփյուռքում»։

Այլ՝

«Ինչպիսի՞ Սփյուռք ենք մենք կառուցում»։

Հաջորդ գրություններում՝ կոնկրետ մոդել․

 ինչպե՞ս ստեղծել ուժեղ, ժողովրդավարական, ներկայացուցչական և կազմակերպված Սփյուռք։

Armenia - Diaspora (Հայաստան - Սփյուռք)

Երրորդ մաս.

VII. Ֆինանսավորման ռազմավարություն

VII.1. Ներածություն

Սփյուռքի կառավարման նոր մոդելի հաջողությունը կախված է կայուն, բազմաղբյուր և հաշվետու ֆինանսավորման համակարգից։ Առանց ֆինանսական կանխատեսելիության՝ անհնար է ապահովել երկարաժամկետ ծրագրերի իրականացում, թվային ենթակառուցվածքների զարգացում, համայնքային ընտրական համակարգերի ներդրում և համահայկական համագործակցության ինստիտուցիոնալացում։

VII.2. Ֆինանսավորման հիմնարար սկզբունքներ

VII.2.1. Բազմաղբյուր ֆինանսավորում

Ֆինանսավորումը պետք է ներառի՝

• համայնքային անդամավճարներ,

• պետական համաֆինանսավորում Հայաստանի կողմից,

• հիմնադրամների ներդրումներ,

• մասնավոր սեկտորի գործընկերություն,

• միջազգային դրամաշնորհներ,

• մանր նվիրատվություններ (micro-donations),

• կամավորական աշխատանքի գնահատված ներդրում։

VII.2.2. Թափանցիկություն և հաշվետվողականություն

• Տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններ,

• անկախ աուդիտ,

• բաց տվյալների քաղաքականություն։

VII.2.3. Կայունություն և կանխատեսելիություն

• 3–5 տարվա ֆինանսական պլանավորում,

• երկարաժամկետ ծրագրերի ապահովում։

VII.3. Ֆինանսավորման կառուցվածքային մոդելներ

VII.3.1. Համայնքային անդամավճարների համակարգ

• Սիմվոլիկ տարեկան անդամավճարներ,

• կամավոր բարձր մակարդակի անդամավճարներ,

• բյուջեի վերահսկում ընտրված խորհուրդների կողմից։

VII.3.2. Համահայկական Զարգացման Հիմնադրամ

Ֆինանսավորում է՝

• կրթական ծրագրեր,

• լեզվի պահպանում,

• մշակութային նախագծեր,

• երիտասարդական նախաձեռնություններ,

• թվային ենթակառուցվածքներ,

• համայնքային ընտրական համակարգեր։

VII.3.3. Պետական համաֆինանսավորում

• Կրթական, մշակութային, թվային և երիտասարդական ծրագրերի համաֆինանսավորում։

• Գործընկերային, ոչ վերահսկողական մոտեցում։

VII.3.4. Մասնավոր սեկտորի ներգրավում

• Հովանավորություն,

• CSR ծրագրեր, («Corporate Social Responsibility»)

«Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն»։

• տեխնոլոգիական աջակցություն։

VII.3.5. Միջազգային դրամաշնորհներ

• UNESCO, Creative Europe, Horizon Europe և այլ միջազգային ծրագրեր։

VII.4. Բյուջետավորման մեխանիզմներ

VII.4.1. Ծրագրային բյուջե

Բյուջեն բաժանվում է ըստ ոլորտների՝

• կրթություն,

• մշակույթ,

• երիտասարդություն,

• թվային ենթակառուցվածքներ,

• կառավարման բարեփոխումներ,

• միջազգային ներկայացուցչություն։

VII.4.2. Արդյունքահեն ֆինանսավորում

Ֆինանսավորումը կապվում է չափելի արդյունքների հետ։

VII.5. Ֆինանսավորման ռազմավարության ազդեցությունը

• Կայունություն,

• Անկախություն,

• Մասնակցություն,

• Համահայկական համագործակցություն։

VIII. Սփյուռքի սպասելիքները Հայաստանից

• Հստակ, երկարաժամկետ ռազմավարություն։

• Թափանցիկություն և վստահություն։

• Գործընկերային, ոչ հիերարխիկ մոտեցում։

• Երիտասարդության ներգրավման նորարարական ծրագրեր։

IX. Եզրակացություն

(ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԳՈՐԾՈՒՄԸ ԱՌԱՆՑ ՀՀ ՀՈՎԱՆԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՀՆԱՐԱՎՈՐ ՉԻ ԼԻՆԻ)

Առաջարկվող մոդելը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ժամանակակից, ժողովրդավարական, մասնակցային և արդյունավետ սփյուռք, որը կծառայի և՛ իր զարգացմանը, և՛ Հայաստանի հզորացմանը։

Այս փաստաթուղթը միավորում է համայնքային ինքնավարությունը, համահայկական համագործակցությունը, թվային նորարարությունը և ֆինանսական կայունությունը՝ ձևավորելով 21-րդ դարի համաշխարհային հայկական ուժի հիմքը։

Ամփոփումը հաջորդիվ: