2022 թվականի օգոստոսի 25-ին հիմնադրվել է «ՄԻԱՍԻՆ» կրթամշակութային, սոցիալական, հոգևոր-դաստիարակչական համահայկական հասարակական կազմակերպությունը:













2022 թվականի օգոստոսի 25-ին հիմնադրվել է «ՄԻԱՍԻՆ» կրթամշակութային, սոցիալական, հոգևոր-դաստիարակչական համահայկական հասարակական կազմակերպությունը:













ՈՒշագրավ ենք համարում լրագրող, խմբագիր Սագո Արեանի «Սփիւռքի մէջ պէտք է դիմակայել հայ ինքնութեան կորուստի սպառնալիքին» վերնագրով հարցազրույցը` նիդերլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիայի և Աբովյան մշակութային միության նախագահ Մաթո Հախվերդյանի հետ: Այն նախ լույս տեսավ Պոլիսում հրատարակվող «Ժամանակ» օրաթերթի օգոստոսի 26-ի համարում, հետո արտատպվեց «Արեւելք լրատուականի» օգոստոսի 29-ի համարում: Հաշվի առնելով բարձրացված հարցերի արդիականությունն ու հայ իրականության ներկա խրթին վիճակը` մենք նույնպես այն ներկայացնում ենք մեր ընթերցողների ուշադրությանը:
Մատթէոս (Մաթօ) Հախվերտեան Տողերու մէջՄատթէոս (Մաթօ) Հախվերտեան ծնած է Իրանի Նոր Ջուղա քաղաքը, 1945 թուականին: Նախակրթարանի եւ միջնակարգի ուսումը ստացած է Նոր Ջուղայի Ազգային Կեդրոնական վարժարանէն ներս։ Այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Մոսկուա եւ Փարիզ։ Ֆրանսա աշխատած է՝ որպէս մեքենաշինութեան երկրաչափ, իսկ 1972 թուականին հաստատուած է Հոլանտա եւ աշխատած՝ Եւրոպական արտօնագրային գրասենեակին մէջ (European Patent Office) որպէս աւագ փորձագէտ։ Իրանի, Ռուսաստանի, Ֆրանսայի եւ Հոլանտայի մէջ ներգրաւուած է հայ համայնքներու աշխատանքներուն։ 1975 թուականին եղած է Հոլանտահայ միութեան հիմնադիրներէն։ 1978 թուականին քանի մը ընկերներով հրատարակած են «Դէպի Հայրենիք» եռալեզու (հայերէն, հոլանտերէն, թրքերէն) ամսաթերթը, իսկ 1984 թուականին եղած է հոլանտահայ «Աբովեան» մշակութային միութեան հիմնադիրներէն եւ միութեան առաջին նախագահը։ Միութեան ծիրէն ներս քանի մը տարի մասնակցած է «Քնար» ամսաթերթի (հայերէն, հոլանտերէն) խմբագրութեան աշխատանքներուն։ 2004 թուականէն ի վեր կը ղեկավարէ նոյն թուականին հիմնուած Հոլանտայի հայկական կազմակերպութիւններու դաշնակցութիւնը (FAON):
-Վերջին ժամանակներուն արցախցի բարձրաստիճան պատասխանատուներ խոր մտահոգութիւն արտայայտեցին, թէ Արցախի խնդրով եւ յատկապէս այս ճգնաժամային օրերուն սփիւռքահայութիւնը լուռ է։ Ի՞նչ է ձեր արձագանգը նման խօսքերուն։
-Արցախի պաշտօնեաները մէկ կողմէ իրաւացի են, քանի որ երկիրը կը գտնուի ծայրայեղ դժուար վիճակի մէջ, իսկ միւս կողմէ, հայկական սփիւռքը բոլորովին անտարբեր չէ արցախահայութեան ճակատագրի նկատմամբ։ Ուրիշ խօսք, որ սփիւռքի ջանքերը, ինչպէս նաեւ միջազգային բարձր ատեաններու որոշումները չեն տուած տեսանելի արդիւնքներ։ Այդ մէկը պայմանաւորուած է ներկայ միջազգային հակամարտութեան իրավիճակով եւ մեծ երկիրներու շահագրգռուածութեամբ։ Արցախի երկրորդ պատերազմի սկիզբէն մինչեւ հիմա, մեր իսկ ջանքերով Հոլանտայի խորհրդարանէն ներս բազմիցս քննարկուած է Արցախի հարցը, ընդունուած են երկու տասնեակ բանաձեւեր՝ ի նպաստ Արցախի։ Բայց եւ այնպէս, գործադիր իշխանութիւնը յստակ քայլեր չի ձեռնարկեր՝ պատճառաբանելով, որ ԵՄ-ի շրջանակին մէջ չկան բաւարար կողմնակիցներ խնդրին անդրադառնալու եւ գործնական քայլերու ձեռնարկելու համար։ Ճիշդ է, որ տեղի չեն ունեցած բազմահազար տեսանելի բողոքի ցոյցեր, սակայն Հոլանտայի մէջ բազմիցս կազմակերպած ենք միջոցառումներ («լուռ» ցոյց խորհրդարանի շէնքին դիմաց, երկխօսութիւն պատգամաւորներու եւ նախարարութիւններու պաշտօնեաներու հետ, նամակներ, յօդուածներ մամուլով եւ այլն) եւ փորձած ենք զանազան միջոցներով մեր պատգամը եւ պահանջը հասցնել քաղաքական վերնախաւին եւ լայն հասարակութեան։
-Կը նկատենք, որ Եւրոպան հեռու չէ քաղաքակրթային մեծ տագնապէ։ Կը դիտարկենք յատկապէս Ֆրանսայի պարագան, որ կրնայ փոխանցիկ ըլլալ ու հասնիլ այլ երկիրներ։ Ի՞նչ կը մտածէք այս առումով։
-Եւրոպայի զանազան վայրերու մէջ պարբերաբար տեղի կ՚ունենան հասարակական պոռթկումները, որոնք կրնան յանգեցնել այս կամ այն երկրի կառավարութեան հրաժարականի եւ նոր ընտրութիւններու։ Բողոքի ցոյցերը եւ հասարակական անհնազանդութիւնը հիմնականին մէջ ուղղուած են ընկերատնտեսական անարդարութեան եւ խտրականութեան դէմ, սակայն չունին գաղափարական հիմքեր եւ չեն ձգտիր կառավարման համակարգը փոխելու։ Այժմ եւրոպական երկիրները զանգուածային գաղթի պատճառով կանգնած են ժողովրդագրական բարդ խնդիրներու առջեւ։ Վերջերս Հոլանտայի կառավարութիւնը հրաժարական տուաւ կառավարող դաշինքի գաղթականութեան քաղաքականութեան շուրջ տարաձայնութիւններու պատճառով։ Աշխարհաքաղաքական խնդիրները եւ լայնածաւալ հակամարտութիւնները, բնականաբար, իրենց ազդեցութիւնը ունին իւրաքանչիւր երկրի կայունութեան վրայ։
Սագօ Արեան
«Արեվելք» լրարվական հարթակ 29/08/2023
«Ժամանակ»/Պոլիս 26 օգոստոս 2023թ
Լրագրողի հեղինակային հաղորդաշարն ունի «Ես և Սփյուռքը» խորագիրը:
Սիրով ներկայացնում ենք նրա Նիդերլանդներին վերաբերող հաղորդումների շարքը:
«Որպես հայ` արդեն իսկ քայլող PR եմ». Կարինե Քլյան
Hay Azian/nid.oragir/#Venetie
Նիդերլանդական օրագրի շրջող օբեկտիվը հուլիսի 28֊ին եղավ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում: Այն իտալերեն անվանվում է` San Lazzaro degli Armeni, պատկանում է Մխիթարյան կաթոլիկ միաբանությանը, նրա մայրավանքն է։
1717֊ին Վենետիկի իշխող խորհրդի կողմից կղզին տրվել է մի խումբ հայ վարդապետերի։ Մխիթարը և նրա տասնյոթ վարդապետերը կառուցել են վանքը։
Միաբանները կղզու անվանը ձեռք չեն տվել։ Դա այն Ղազար(ոս)ն է, որին Հիսուսը հարություն է տվել, համարվել է կղզի բերված բորոտների պահապան հրեշտակը։
Միաբանները սակայն ընդարձակել են կղզին` 7 հազարից հասցնելով մինչեւ 30 000 քմ:
Գալով մեր օրերը «Նիդերլանդական օրագրի» ընթերցողներին ասենք, որ մեծությամբ մատենադարանից ու Երուսաղեմի Հայոց պարիարքարանի գրապահոցներից հետո Ս Ղազար կղզունը` երրորդն է ։ Այստեղ պահվում է 15 000 անուն գիրք, 4000 ձեռագիր աշխատություն։
Երբ Նապոլիոն Բոնապարտը գրավում է Վենետիկը, նրա հրամանով ավերում ու փակվում են Վենետիկի վանքերը։ Միայն հայկական եկեղեցիներին է իրավունք շնորհվում գործելու: Ավելին, զորավարը գտնում է, որ Սուրբ Ղազարը լոկ հոգևոր կենտրոն չէ, այն գիտական, մշակութային հաստատություն է, որին շնորհում է ակադեմիայի կարգավիճակ:
Ավելին` Նապոլեոնը իր նկարչին կարգադրում է նկարել իրեն ու նկարն ի պահ հանձնել հայերին։ «Նիդերլանդական օրագրին» բացառիկ կարգով թույլատրվել է մի քանի լուսանկարներ անել թանգարանից, որը և ներկայացնում ենք այստեղ։
Բարերարների կողմից տարբեր ժամանակներում թանգարանին են նվիրաբերվել արժեքավոր ցուցանմուշներ։ Օրինակ փղոսկրյա գավազաններ, եկեղեցական հանդերձներ, արծաթյա ու հախճապակյա զարդեր ։
Այստեղ կարող եք գտնել եգիպտական, հնդկական, արաբական արվեստի նմոյշներ, նույնիսկ գերազանց պահպանված եգիպտական մոմիա:
Այստեղ ի պահ է դրված Կոմիտաս վարդապետի մահադիմակը: Ասում են, երբ վախճանվել է Կոմիտասը` Փարիզ եկած Մխիթարյանները այցելել են նրան վերծանելով ու դեմքից ստանալով դիմակը:
Թանգարանում կա մի սենյակ, որտեղ 1816 թ.այցելել է լորդ Բայրոնը։ Նա Այստեղ սովորել և ուսումնասիրել է հայոց լեզուն:
Ցավոք Հեսիոդոսի, Հովհան Ոսկեբերանի, Փիլոն Ալեքսանդրացու գործերի բնօրինակները այլևս չկան։
Այստեղ է պահպանվում Ղևոնդ Ալիշանի նվիրաբերված թուրը, այն 5000 տարվա պատմություն ունի ։
Թանգարանում է գտնվում Հակոբ Մեղապարտի Ուրբաթագրքի օրինակներից, հայերեն չափսերով ամենափոքր ձեռագիր Աստվածաշունչը , բացառիկ այլ աշխատություններ։
Միաբանության ցուցասրահները. եկեղեցին ձևավորված են հայտնի գեղանկարիչներ՝ Ալեսանդրո Լոնգիի, Լուչո Տոնիաչիի, Անտոնիո Էրմոլաո Պաոլետիի եւ այլոց գործերով:
Մենք մեր ընթերցողներին կներկայացնենք նաև թանգարանում պահվող Այվազովսկու գործերից, այն թանգարանին է նվիրաբերել ծովանկարչի եղբայրը` Գաբրիելը, որը լեզվաբան հոգևորական էր։
Եվ վերջում.
Վենետիկում կազմակերպված հայ համայնք չկա։ Միայն կղզում ապրում են 22 հոգևորականները, որոնց սննդի ու մյուս կարիքների բավարարման համար շաբաթական մեկ անգամ նավակով փոխադրություն է կատարվում հարևան կղզուց։ Պիտի ասենք, որ հենց Վենետիկի կենտրոնում է գտնվում Սուրբ Խաչ հայկական եկեղեցին, որը բաց կգտնեք միայն ամսվա վերջին կիրակին, Այստեղ կա Galli dell Armeni Հայաստանի անունով նրբանցքը։
Համառոտ այսքանը...