The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր

The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր
The Netherlands Diary

Wednesday, 6 August 2025

Հայկական ձեռարվեստի շունչը Ամստերդամում՝ Նարինե Բարսեղյանի «Ninas» բրենդի պատմությունը

 

ՎԱՐԿԱՆԻՇ ամսագիրը վերջին համարներից մեկում ներկայացրել է մի տպավորիչ ու ոգեշնչող պատմություն այն մասին, թե ինչպես կարող է հայկական մշակույթը ու ձեռքի աշխատանքը ներթափանցել եվրոպական քաղաքակրթության ամենանրբաճաշակ անկյունները։ Խոսքը Նիդերլանդներում բնակվող Նարինե Բարսեղյանի մասին է՝ հայուհու, ով սեփական ձեռքերով ու գաղափարներով Ամստերդամի սրտում ստեղծել է հայկական ինքնության բացառիկ անկյուն՝ «Ninas» Handwork Boutique-ը։

Նարինեն ծնվել ու մեծացել է Հայաստանում։ Նրա առաջին ուսուցիչներն են եղել մայրը և տատը, որոնք իրենց վարպետությամբ երեխայի սրտում սերմանել են ձեռագործ աշխատանքի սերը։ Այդ սերը տարիների ընթացքում վերածվել է ինքնաարտահայտման ձևի, իսկ հետագայում՝ նաև առաքելության։ 1990-ականների դժվարին տարիներին Նարինեն սկսեց պատվերներ ընդունել՝ ստեղծելով տարազային նախշերով վարագույրներ ու եկեղեցական սպասք՝ համագործակցելով ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի հայ համայնքների հետ։ Սակայն ամենակարևորը՝ նա այդ տարիներին հասկացավ, որ ձեռագործը պարզապես եկամտի միջոց չէ։ Դա արժեք է։ Հայ կնոջ ձեռքի շնորհը կրում է պատմություն, հիշողություն, ավանդույթ ու հավատ։

Ամստերդամ տեղափոխվելուց հետո Նարինեն շարունակեց իր ստեղծագործ ուղին՝ նոր միջավայրին համարժեք մոտեցմամբ։ Հետաքրքրվելով եվրոպական շուկայի պահանջներով՝ նա նկատեց մի կարեւոր բացթողում․ չկար վայր, որտեղ կարելի էր գտնել բացառապես ձեռքով պատրաստված հագուստ, կոշիկ, քաղցրավենիք, հուշանվերներ՝ մեկ տանիքի տակ։ Այդ բացը վերածվեց գաղափարի, գաղափարն էլ՝ իրականություն՝ «Ninas» Handwork Boutique։ Այս խանութում ամեն ինչ խոսում է հայ լինելու մասին․ ազգային զարդանախշեր, Արարատի պատկերներ, հայկական բնապատկերների ցուցադրություն և, ամենակարևորը, որակյալ աշխատանք՝ պատրաստված Հայաստանի վարպետների ձեռքով։

Նարինեի համար կարևոր է ոչ միայն արտադրանքի գեղեցկությունն ու յուրահատկությունը, այլ՝ որակը։ Հումքն ամբողջությամբ ուղարկվում է Հայաստան՝ եվրոպական ստանդարտներին համապատասխան կտորներ, կաշի, մետաքս, թելեր ու միտք, իսկ պատրաստի արտադրանքը վերադառնում է Ամստերդամ՝ ներկայացնելու Հայաստանը համաշխարհային շուկայում։ Նարինը ստեղծել է հնարավորություն, որով մի քանի տասնյակ հայ վարպետներ իրենց աշխատանքները ներկայացնում են Եվրոպայում՝ բարձր պահելով հայկական արհեստի անունը։

Նա խոստովանում է, որ իր նպատակը միայն բիզնես վարելը չէ։ Նրա ցանկությունն է՝ Հայաստանը ճանաչելի դարձնել որպես որակ և մշակույթ։ Այսօր, երբ հաճախորդների մեջ կան նաև տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ՝ ներառյալ թուրքեր ու ադրբեջանցիներ, որոնք հիանում են հայկական արտադրանքով, Նարինեն հպարտությամբ է նշում՝ նա ներկայացնում է իր հայրենիքը՝ առանց վախենալու, առանց թաքցնելու, առանց զիջելու։

«Ninas»-ի առանձնահատկություններից է նաև բրենդի անունը, որն ընտրվել է հատուկ սրտի թելադրանքով։ Դա ոչ միայն նրա դստեր անունն է, այլ նաև ընտանեկան հիշողությունների և սերնդային շարունակականության խորհրդանիշը։ Այսօր «Ninas»-ը ոչ միայն խանութ է, այլ մի մշակութային հարթակ, որտեղ հայկականն արժևորվում է եվրոպական ճաշակի բարձր գնահատականի ներքո։

Նարինե Բարսեղյանի ստեղծած բրենդը արդեն ներկայացված է Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Իսպանիայում, և առաջիկայում «Ninas» անունը կհնչի Փարիզի ու Նյու Յորքի նորաձեւության ցուցահանդեսներում։ Սա ոչ միայն Նարինեի, այլ ամբողջ հայկական ձեռարվեստի հաղթանակն է՝ համաշխարհային բեմում։

Նարինեն չունի մասնագիտական դիպլոմներ դիզայնի կամ բիզնեսի ոլորտում։ Բայց նա ունի մտահղացում, տեսլական ու նպատակների հետևելու կամք։ Նա վախենում է միայն չփորձելուց, բայց երբ գաղափար կա՝ անում է ամեն ինչ այն կյանքի կոչելու համար։

ՎԱՐԿԱՆԻՇ հանդեսը պատահական չի անդրադարձել այս պատմությանը։ Այն օրինակ է՝ թե ինչպես է հնարավոր հայկական ստեղծագործ միտքը, սրտի ջերմությունը և ժառանգության ուժը համադրելով՝ կառուցել մի աշխարհ, որում Հայաստանը փայլում է իր իսկ արժանի տեղում՝ վստահ, ստեղծարար և ներկայանալի։

Hay Azian

«Նիդերլանդական օրագիր»

Լուսանկարները` «Վարկանիշ» հանդեսից և Նարինե Բարսեղյանի ֆեյսբուքյան էջից


The Spirit of Armenian Handcraft in Amsterdam: The Story of Narine Barseghyan’s “Ninas” Brand

ENG/In one of its recent issues, VARKANISH magazine presented an impressive and inspiring story about how Armenian culture and craftsmanship can find their way into the most refined corners of European civilization. The story is about Narine Barseghyan, an Armenian woman living in the Netherlands, who, with her own hands and ideas, has created a unique corner of Armenian identity in the heart of Amsterdam — “Ninas” Handwork Boutique.

Narine was born and raised in Armenia. Her first teachers were her mother and grandmother, whose mastery planted in the young girl’s heart a deep love for handcrafts. Over the years, that love became a form of self-expression, and later — a mission. In the difficult years of the 1990s, Narine began accepting custom orders, creating curtains with traditional Armenian patterns and ecclesiastical items, collaborating with Armenian communities in the USA and France. But most importantly, during those years she realized that handcrafting was not merely a source of income — it was a value in itself. The skill of an Armenian woman’s hands carries history, memory, tradition, and faith.

After moving to Amsterdam, Narine continued her creative path, adapting her approach to her new environment. Studying the demands of the European market, she noticed an important gap: there was no single place where one could find exclusively handmade clothing, shoes, sweets, and souvenirs — all under one roof. That gap became an idea, and the idea became a reality — “Ninas” Handwork Boutique.

Everything in this shop speaks of being Armenian: traditional ornaments, depictions of Mount Ararat, displays of Armenian landscapes, and, most importantly, high-quality work crafted by the hands of Armenian artisans.

For Narine, the importance lies not only in the beauty and uniqueness of the products, but also in their quality. All raw materials are sent to Armenia — European-standard fabrics, leather, silk, threads, and design concepts — and the finished products return to Amsterdam to present Armenia on the global stage. Narine has created an opportunity through which several dozen Armenian artisans showcase their work in Europe, proudly upholding the name of Armenian craftsmanship.

She admits that her goal is not merely to run a business. Her wish is to make Armenia recognized as a mark of quality and culture. Today, when her customers also include people of various nationalities — including Turks and Azerbaijanis — who admire Armenian products, Narine proudly states that she represents her homeland without fear, without hiding, and without compromise.

One of the brand’s unique features is its name, chosen with heartfelt intention. “Ninas” is not only the name of her daughter but also a symbol of family memories and generational continuity. Today, “Ninas” is not merely a store, but a cultural platform where Armenian heritage is valued and appreciated through the lens of refined European taste.

Narine Barseghyan’s brand is already represented in Germany, Switzerland, and Spain, and soon the name “Ninas” will be heard at fashion exhibitions in Paris and New York. This is not only Narine’s victory, but a triumph for all Armenian craftsmanship on the world stage.

Narine has no formal diplomas in design or business. But she has an idea, a vision, and the will to pursue her goals. Her only fear is not trying — and when there is an idea, she does everything to bring it to life.

VARKANISH magazine did not randomly choose to feature this story. It is an example of how Armenian creative thought, heartfelt warmth, and the power of heritage can be combined to build a world where Armenia shines in its rightful place — confident, creative, and well-presented.

Hay Azian
"Netherlands Diary"
Photos from VARKANISH magazine and Narine Barseghyan’s Facebook page



De Geest van Armeens Handwerk in Amsterdam: Het Verhaal van het Merk “Ninas” van Narine Barseghyan

NL/In een van haar recente edities publiceerde VARKANISH een indrukwekkend en inspirerend verhaal over hoe de Armeense cultuur en het ambacht hun weg kunnen vinden naar de meest verfijnde hoeken van de Europese beschaving. Het gaat over Narine Barseghyan, een Armeense vrouw die in Nederland woont en die met haar eigen handen en ideeën in het hart van Amsterdam een unieke hoek van Armeense identiteit heeft gecreëerd: “Ninas” Handwork Boutique.

Narine werd geboren en groeide op in Armenië. Haar eerste leermeesters waren haar moeder en grootmoeder, die met hun vakmanschap in het hart van het kind een diepe liefde voor handwerk plantten. In de loop der jaren groeide die liefde uit tot een vorm van zelfexpressie, en later — een missie. In de moeilijke jaren van de jaren negentig begon Narine bestellingen aan te nemen, waarbij zij gordijnen met traditionele Armeense patronen en kerkelijk textiel maakte, in samenwerking met Armeense gemeenschappen in de Verenigde Staten en Frankrijk. Het belangrijkste inzicht uit die tijd was voor haar dat handwerk niet slechts een bron van inkomsten is, maar een waarde op zich. De vaardigheid van Armeense vrouwenhanden draagt geschiedenis, herinnering, traditie en geloof.

Na haar verhuizing naar Amsterdam zette Narine haar creatieve weg voort, aangepast aan haar nieuwe omgeving. Toen zij de behoeften van de Europese markt bestudeerde, viel haar een belangrijk gemis op: er bestond geen plek waar men uitsluitend handgemaakte kleding, schoenen, zoetwaren en souvenirs — allemaal onder één dak — kon vinden. Dat gemis werd een idee, en het idee werd werkelijkheid: “Ninas” Handwork Boutique.

Alles in deze winkel ademt het Armeense: nationale ornamenten, afbeeldingen van de berg Ararat, tentoonstellingen van Armeense landschappen en, bovenal, hoogwaardig vakmanschap, vervaardigd door Armeense ambachtslieden.

Voor Narine gaat het niet alleen om schoonheid en uniciteit, maar ook om kwaliteit. Alle grondstoffen — stoffen, leer, zijde, garens en ontwerpideeën die voldoen aan Europese normen — worden naar Armenië gestuurd, waar de productie plaatsvindt. De afgewerkte producten keren terug naar Amsterdam om Armenië te presenteren op het wereldtoneel. Zo heeft Narine de mogelijkheid gecreëerd voor tientallen Armeense ambachtslieden om hun werk in Europa te tonen en de naam van het Armeense ambacht hoog te houden.

Zij benadrukt dat haar doel niet louter het runnen van een bedrijf is. Haar wens is om Armenië bekend te maken als een symbool van kwaliteit en cultuur. Vandaag de dag behoren ook mensen van verschillende nationaliteiten — waaronder Turken en Azerbeidzjanen — tot haar klanten, die het Armeense product bewonderen. Narine zegt met trots dat zij haar vaderland vertegenwoordigt zonder angst, zonder verbergen en zonder concessies.

Een bijzonder kenmerk van het merk is de naam, gekozen met een speciale gevoelswaarde. “Ninas” is niet alleen de naam van haar dochter, maar ook een symbool van familieherinneringen en generaties die elkaar opvolgen. Vandaag de dag is “Ninas” niet alleen een winkel, maar ook een cultureel platform waar het Armeense wordt gewaardeerd en erkend binnen de hoge maatstaven van de Europese smaak.

Het merk van Narine Barseghyan is inmiddels vertegenwoordigd in Duitsland, Zwitserland en Spanje, en binnenkort zal de naam “Ninas” te horen zijn op modetentoonstellingen in Parijs en New York. Dit is niet alleen een overwinning voor Narine, maar voor het hele Armeense ambacht op het wereldtoneel.

Narine heeft geen formele diploma’s in design of bedrijfsvoering. Wat zij wel heeft, is een idee, een visie en de wil om haar doelen na te streven. Haar enige angst is om het niet te proberen — en wanneer er een idee is, doet zij er alles aan om het werkelijkheid te maken.

VARKANISH koos niet toevallig voor dit verhaal. Het is een voorbeeld van hoe het mogelijk is om Armeense creatieve geest, hartelijke warmte en de kracht van erfgoed te combineren om een wereld te bouwen waarin Armenië schittert op zijn rechtmatige plaats — zelfverzekerd, creatief en representatief.

Hay Azian
"Dagboek uit Nederland"
Foto’s: VARKANISH en Facebookpagina van Narine Barseghyan




Tuesday, 5 August 2025

ԻՆՏԵՐԿԱՊ-ի «Համեստ» Գործերը. 35 տարվա պատմություն բարեգործության, մշակույթի և մարդասիրության ուղով

2025 թվականի օգոստոսին կլրանա Հայաստանի ամենավաստակաշատ հասարակական կազմակերպություններից մեկի՝ «ԻՆՏԵՐԿԱՊ» Բարեգործական Կենտրոնի հիմնադրման 35-ամյակը:

Կազմավորման սկիզբն ու նպատակները

«ԻՆՏԵՐԿԱՊ»-ը հիմնադրվել է 1990 թվականին Վանաձորում՝ որպես առաջին հայաստանյան ՀԿ-ն, որն առանց պետական միջոցների կամ միջազգային դրամաշնորհների ստեղծեց բարեգործության լայն ցանց Եվրոպայի և աշխարհի շուրջ 30 երկրներում: Կազմակերպության հիմնադիր-նախագահն է Նորայր Զուլոյանը, ով իր թիմի և համախոհների հետ քայլ առ քայլ վերածեց գաղափարը կայուն և բազմակողմանի գործուն կառույցի:

Մարդասիրական օգնություն՝ Հայաստանի, Արցախի և հարևան երկրների համար

1990-ականներից ԻՆՏԵՐԿԱՊ-ը սեփական միջոցներով և բեռնատարներով մարդասիրական օգնություն է տեղափոխել Գերմանիայից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից, Հոլանդիայից, և անհատույց բաշխել Վանաձորում, Գյումրիում, Սպիտակում, Երևանում, Դիլիջանում, Ստեփանավանում, Արցախում (Մարտունի, Ստեփանակերտ, Հորադիզ), ինչպես նաև Վրաստանում, Ռուսաստանում և Ուկրաինայում:

Օգնության շրջանակը ներառել է`

  • դեղորայք և բժշկական սարքավորումներ
  • հաշմանդամի սայլակներ
  • հիվանդանոցային հագեցում
  • սնունդ, հագուստ, դպրոցական ու մարզական պարագաներ
  • համակարգիչներ և գրասենյակային տեխնիկա

Ուսումնական, մշակութային և հոգևոր նախաձեռնություններ

1991-ին Իտալիայի Մխիթարյան Միաբանության հետ կնքված պայմանագրով 10 պատանի (9-ը Վանաձորից, 1-ը Սպիտակից) անվճար ուսանել են Վենետիկում, որոնցից չորսը հետագայում ստացել են եվրոպական բուհական կրթություն:

Խաչքարերի ծրագիրը՝ Հայաստանից Եվրոպա

ԻՆՏԵՐԿԱՊ-ը (խաչքարագործ վարպետների՝ Սերգեյ Դանիելյան, Հայկ Զալյան, Գրիգոր Կիրակոսյան աշխատանքներով) կազմակերպել է 11 խաչքար-հուշարձանի տեղափոխում Վանաձորից Գերմանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Հոլանդիա, Ռումինիա՝ բարեկամության, երախտագիտության և Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին:

Մեդիա և մշակութային հարթակներ

ԻՆՏԵՐԿԱՊ-ի նախաձեռնությամբ ստեղծվել են.

  • «ԻՆՏԵՐԿԱՊ» անկախ հեռուստաստուդիան (1991)
  • «Լոռի-Ինտերկապ» հեռուստաընկերությունը

ՀԿ-ն աջակցել է «Հորովել», «Տաթև», «Կոմիտասի անվան լարային քառյակ» համույթների հյուրախաղերին Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Հունաստանում և Ստամբուլում (1990-2008), ինչպես նաև նկարիչներ Ֆերդինանդ Գյումրեցու և Նիկոլ Աղաբաբյանի բենեֆիս ցուցահանդեսներին Եվրոպայում:

Սպորտային համաժողովրդական դեսպանություն

«ԼՈՌԻ», «ՍՊԻՏԱԿ», «ՇԻՐԱԿ», «ԱՐԱՐԱՏ» ակումբները և Վանաձորի պատանեկան թիմերը մասնակցել են միջազգային մրցաշարերի Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Իրանում, Տանզանիայում, Ուգանդայում, Թունիսում և Հունաստանում (1990-2017):

«Լոռվա ասպետ» և հայրենասիրական նախաձեռնություններ

1999-ին ստեղծվեց «ԼՈՌՎԱ ԱՍՊԵՏ» պատվավոր կոչումը, որով պարգևատրվում են մարզի լավագույն մշակութային, սպորտային և հասարակական գործիչները՝ արծաթե շքանշանով:

ԻՆՏԵՐԿԱՊ-ի նախաձեռնությամբ Վանաձորում կառուցվեց Մեծն Զորավար Անդրանիկ Օզանյանի առաջին բրոնզաձույլ հուշարձանը (2017-2019):

Գիտական-գեղարվեստական միջոցառումներ

Կազմակերպվել են «Հայոց պատմություն և պոեզիա» խորագրով հանդիպումներ Եվրոպայի և Ռուսաստանի 22 համայնքներում՝ պատմաբան Կարո Վարդանյանի և դերասան Ջիվան Սարգսյանի մասնակցությամբ:

Շնորհակալություն նվիրումի, աջակցության և հավատքի համար

Նորայր Զուլոյանը երախտագիտություն է հայտնում ԻՆՏԵՐԿԱՊ-ի կամավորներին, վարորդներին, գործընկերներին ու բարերարներին, ում անմնացորդ աջակցությամբ հնարավոր դարձավ այս ճանապարհը:

«ԻՆՏԵՐԿԱՊ»-ի 35 տարիները վկայում են. բարի գործը երբեք չի մարում, այլ շարունակվում է սերունդներով՝ երկրի սահմաններից դուրս ամրապնդելով ազգի ինքնությունն ու համամարդկային արժեքները»:



Ինտերկապի սիրելի թիմին՝ 35-ամյակի առթիվ


Հարգելի՛ «Ինտերկապ» բարեգործական կենտրոնի նախագահ Նորայր Զուլոյան, անդամներ և համախոհներ,

Ընդունեք մեր անկեղծ շնորհավորանքները Ձեր կազմակերպության հիմնադրման 35-ամյակի կապակցությամբ։ Արդեն երեք տասնամյակից ավելի Դուք եղած և չեղած պայմաններում անձնվիրաբար ծառայել եք մեր ժողովրդի սոցիալական խնդիրների լուծմանը, երիտասարդության կրթությանն ու դաստիարակությանը, հայրենաճանաչությանը, մշակույթի տարածմանը, սպորտի զարգացմանը և համահայկական կապերի ամրապնդմանը։

Սրտանց շնորհավորում ենք ԻՆՏԵՐԿԱՊ ՀԿ-ի մեծ ընտանիքին՝ ստեղծման 35-ամյակի կապակցությամբ։ Դուք տարիներ շարունակ սերմանել եք բարություն, պատասխանատվություն և անկեղծ մարդասիրություն՝ Ձեր գործերով միշտ ապացուցելով, որ համեստ և լուռ աշխատանքը ամենահզոր գործիքն է մարդկանց կյանքը փոխելու համար։

Հպարտ ենք, որ Վանաձորում ստեղծված մի փոքր կազմակերպություն աճեց և դարձավ տեսանելի գործերի հեղինակ` հարյուրավոր դպրոցականների, հազարավոր ընտանիքների, հարյուր հազարավոր կիլոգրամ հումանիտար բեռների, տասնյակ խաչքարերի և համերգների կյանքի անբաժան պատմությամբ՝ Հայաստանը կապելով աշխարհի ավելի քան 30 երկրների հետ։
Մեծ գնահատանքի են արժան Ձեր նախաձեռնած և սեփական միջոցներով կյանքի կոչած մարդասիրական ծրագրերը, կրթական ու մշակութային համագործակցությունները՝ հանուն Հայաստանի,  ինչպես նաև Սփյուռքի տարբեր համայնքների միջև ամուր կապերի ստեղծումը։
Մաղթում ենք, որ շարունակեք այս լույսի ճանապարհը՝ ձեր փորձով, հավատով և համարձակությամբ ոգեշնչելով երիտասարդներին, տարբեր համայնքային կառույցներին և բոլորիս։

Շնորհակալություն, Ինտերկապին նրան առընչվող մարդկանց, որ պարզապես ապրելով՝ փոխում են աշխարհը։ Մաղթում ենք  Ձեր կազմակերպությանը հայրենանվեր գործունեություն ու նոր ծրագրեր՝ ամուր պահելով այն սկզբունքները, որոնք 35 տարի շարունակ եղել են Ձեր անխախտ հավատամքը՝ բարություն, անկեղծություն և հայանպաստ նպատակներ։
Կրկին ու կրկին սրտանց շնորհավորում ենք բոլորին և մաղթում խաղաղություն, ուժ, կամք ու հաջողություններ Ձեր մարդասիրական առաքելության մեջ։

Սրտագին շնորհավորանքներով՝ միշտ ձեզ հետ`
«Նիդերլանդական օրագիր»


Մոսկվայի(1921 թ.) և Ղարսի(1921 թ.)միջազգային պայմանագրերը չեղարկելու հայցի իրավական պրոցեսը Ռուսաստանի դատական ատյաններում ավարտված է

 


Ռուսաստանի սահմանադրական դատարանը ուժի մեջ է թողել  1921թ Մոսկվայի մարտի 16-ի և Ղարսի հոկտեմբերի 13-ի պայմանագրերի Կուզբասի հայերի միութան (Նախագահ Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյան) հայցի վերաբերյալ ՌԴ Գերագույն դատարանի որոշումը` նշելով, որ դա ՌԴ դատական համակարգի վերջնական որոշումն է:

Կուզբասի հայերի միությունը  առանձին իրավաբանական միավոր է և որևէ կապ  չունի «Ռուսաստանի հայերի միություն» կազմակերպության հետ:

Երեք տարուց ավելի շարունակվող դատական պրոցեսի արդյունքում Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրական դատարանը Կուզբասի հայերի նախաձեռնած ՝ Մոսկվայի (1921 թ.) և Ղարսի (1921 թ.)միջազգային պայմանագրերը չեղարկելու հայցը  համարել է վավեր և թողել  գերագույն դատարանի կայացրած նախորդ որոշումը ուժի մեջ` փաստացի ամրագրելով, որ այդ միջազգային պայմանագրերի չեղարկման հարցը  Ռուսաստանի ներպետական դատական համակարգում քննարկման առարկա չի  կարող լինել։

Այս վճիռը բացահայտում է Ռուսաստանի իրավական դիրքորոշումը՝ համաձայն որի՝ վերոհիշյալ միջազգային պայմանագրերը  ենթակա են քննարկման և վերանայման միայն ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների դատարանում ։ 

 Ինչպես նշում է Կուզբասի հայերի միությունը , իրավական պրոցեսը Ռուսաստանի դատական ատյաններում ավարտված է: Այժմ ուսումնասիրվում է ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը և նրա  դատարան հայցով դիմիլու կանոնակարգը գործը միջազգային հարթակ՝ մասնավորապես ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտե դիմելու համար։ 

Ներկայումս այս գործընթացը գտնվում է լայն հանրային և փորձագիտական քննարկման փուլում։ Տարբեր մեդիա միջոցներ հետևում են դատական զարգացումներին և ապագա հնարավորություններին։ Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի այս նախաձեռնությունն իր մեջ պարունակում է ինչպես պատմական արդարության վերականգնման ձգտում, այնպես էլ նախադեպային նշանակություն ունեցող իրավական պրոցես։ 

 Այս դատական  գործընթացի բոլոր ծախսերը Կուզբասի հայերի միության  նախաձեռնող խումբը կատարել է սեփական անձնական միջոցների հաշվին:  Նախատեսվում է հետագայում նույնպես սեփական միջոցների հաշվին ՄԱԿ ում դատական գործընթաց սկսել Մոսկվայի և Ղարսի պայմանագրերի անվավեր ճանաչելու և Վիլսոնի իրավարար վճիռը գործողության մեջ դնելու նպատակով: Հիշեցնենք, որ Վիլսոնի իրավարար վճիռն ունի բարձրագույն միջազգային իրավական  ուժ, անբեկանելի է և ենթակա է  գործողության մեջ  դնելու: 

Նիդերլանդներում հրատարակվող մեր օրագիրը առաջիկայում կփորձի բացառիկ հարցազրույցով անդրադառնալ այս թեմային՝ անձամբ Գեորգի Անտոնով-Միրզախանյանի մեկնաբանություններով։

Սպասեք մեր հրապարակմանը։


The legal process of the lawsuit to annul the Moscow (1921) and Kars (1921) international treaties has been completed in the Russian courts
The Constitutional Court of Russia has upheld the decision of the Supreme Court of the Russian Federation on the lawsuit of the Union of Armenians of Kuzbass (Chairman Georgy Antonov-Mirzakhanyan) against the Moscow (1921march) and Kars (1921october 13) international treaties , noting that it is the final decision of the Russian judicial system.
The Union of Armenians of Kuzbass is a separate legal entity and has no connection with the "Union of Armenians of Russia" organization.
As a result of the legal process that has been going on for more than three years, the Constitutional Court of the Russian Federation has considered the lawsuit initiated by the Armenians of Kuzbass to annul the Moscow (1921) and Kars (1921) international treaties valid and left the previous decision of the Supreme Court in force, de facto stipulating that the issue of the annulment of these international treaties cannot be a subject of discussion in the domestic judicial system of Russia.
This ruling reveals the legal position of Russia, according to which the above-mentioned international treaties are subject to discussion and review only in the UN Court of Human Rights.
As the Union of Armenians of Kuzbass notes, the legal process in the Russian courts has been completed. The UN Charter and the procedure for filing a lawsuit with its court are currently being studied in order to apply to the international platform, in particular to the UN Human Rights Committee.
Currently, this process is in the stage of wide public and expert discussion. Various media outlets are following the judicial developments and future possibilities. This initiative of Georgy Antonov-Mirzakhanyan contains both the desire to restore historical justice and a legal process of precedential significance.

All the expenses of this legal process were covered by the initiative group of the Union of Armenians of Kuzbass at the expense of its own personal funds. It is planned to start legal proceedings at the UN at the expense of its own funds in the future to declare the Moscow and Kars treaties invalid and to put Wilson's arbitration award into effect. Let us remind you that Wilson's arbitration award has the highest international legal force, is irrevocable and subject to being put into effect.
Our diary, published in the Netherlands, will soon try to address this topic with an exclusive interview, with comments from Georgy Antonov-Mirzakhanyan himself.
Wait for our publication.



Saturday, 2 August 2025

ՄՈՍԿՎԱՅԻ «ԴԻԱԼՈԳ» -Ի ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԻՋՈՑԱՌՒՄՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԱՄԱՌԸ ԹԵԺ ԵՆ ԴԱՐՁՆՈՒՄ

Նիդերլանդական Օրագրի համար
Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանից
Նաիրա Գասպարյան, բ․գ․թ․, դոցենտ, Ե ՊՀ

Ինչպես արդեն նշել ենք մեր նախորդ հրապարակումներում Նիդերլանդական Օրագրի էջերում   Մոսկվայի «ԴԻԱԼՈԳ» կազմակերպության, աջակցությամբ տարիներ շարունակ հայաստանյան և արցախյան տարբեր մշակութային խմբեր են իրականացրել իրենց լիաժեք գործունեությունը։ Աշխատանքների ցանկը շատ ընդարձակ է։ «ԴԻԱԼՈԳ» կազմակերպության և նրա նախագահ, հասարակական գործիչ Յուրի Նավոյանի հովանավորությամբ հրատարակվում են արժեքավոր գրքեր, աշխատություններ, որոնք պարունակում են վերլուծություններ ինչպես Հայաստանի պատմության հետաքրքիր դրվագների, այնպես էլ հայ եկեղեցու ու եկեղեցական կյանքի, Արցախի պատմության, մշակութային և հոգևոր ժառանգության վերաբերյալ։ Աջակցությունը դրսևորվում է նաև դրամաշնորհների տեսքով, որը մեծ խրախուսանք է Արցախի կորուստը ապրող երիտասարդ արվեստագետների, դերասանների, երաժիշտ կատարողների համար։ Հատկապես պետք է նշել կանոնավոր տպագրվող  «Литературная Армения» ամսագիրը, որը մեծ մասսայականություն է վայելում, նաև Ստեփանակերտի ռուսական դրամատիկական թատրոնը, որն հասցրել է ձեռք բերել բազմաթիվ երկրպագուներ։

«Արցախից» ծրագրին մասնակցող 5 երիտասարդ տաղանդավոր երաժիշտներ կազմակերպության կրթաթոշակառուներ են։ «ԴԻԱԼՈԳ»-ի ջանքերով Մոսկվայում հրատարակվել են արցախցի գրողների աշխատություններ և ռուս գիտնականների հետազոտություններ՝ նվիրված Արցախի պատմամշակութային ժառանգությանը և դրա կորստին։ Արցախի պատմամշակութային ժառանգության  առումով նշենք, որ Երևանում մայիսի 5-ին Անի հյուրանոցում մեծ շուքով  տեղեի ունեցավ հայտնի ռուս ճարտարապետ Նիկիտա Շանգինի «Кто и на чьей земле создал архитектурные шедевры Нагорного Карабаха» КТО И НА ЧЬЕЙ ЗЕМЛЕ СОЗДАЛ АРХИТЕКТУРНЫЕ ШЕДЕВРЫ АРЦАХА* (НАГОРНОГО КАРАБАХА)? (Часть 1) | Никита Шангин, «Ո՞վ և ո՞ւմ հողի վրա են ստեղծել Լեռնային Ղարաբաղի ճարտարապետական գլուխգործոցները», որտեղ հեղինակը մինչև քննարկումներին անցնելը հստակ ասում է իր՝  հայկական արմատներ չունենալու մասին, ավելին, որ իր մեջ կա մի փոքր դաղստանյան արյուն։ Նիկիտա Շանգինը Ռուսաստանի Դաշնության պատվավոր ճարտարապետ է, Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի (IAAM) Մոսկվայի մասնաճյուղի պրոֆեսոր, Դոնբասի քաղաքացիական ճարտարագիտության և ճարտարապետության ազգային ակադեմիայի (DONNASA) ճարտարապետության ամբիոնի և Հողաշինարարության պետական համալսարանի (GUZ) ճարտարապետության ֆակուլտետի ավագ դասախոս, Ռուսաստանի Դաշնության «Ոսկե բաժին» մրցանակի և Ռուսաստանի Դաշնության «Բյուրեղապակյա մասնահատված» ազգային ճարտարապետական մրցանակի դափնեկիր։ Նա նշում է, որ գրքում բերված Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության վերացման և ցեղասպանության փաստերին Ադրբեջանի կողմից «մոտենում է բացառապես Աստվածային ճշմարտության տեսանկյունից»։ Մի քանի մասից բաղկացած իր աշխատության մեջ, նա հանգամանալից ներկայացնում է հայոց պատմության կարևորագույն դրվագները, որոնք ավելի հասկանալի են դառնում ցեղասպանության լույսի ներքո, ապա անդրադարձ է կատարում ճարտարապետական հուշարձանների մանրակրկիտ վերլուծությանը  մասնագիտական առումով, կեղծ ալբանական թեզին՝ ներկայացնելով արցախյան ժառանգության իրական տերերին։ Ի դեպ,  նա Հայաստանը  ներկայացնում է Անդրկովկաս եզրույթով։ Արցախի ճարտարապետական բոլոր հուշարձանների հայկականության փաստին անդրադառնում է՝ նշելով հայոց  ճարտարապետական հուշարձանների առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով ադրբեջանական զեղծարարության ցավալի փաստերը։ Իր ելույթի մեջ Շանգինը հատուկ շեշտադրում է այժմեան Թուրքիայի տարածքում առկա հուշարձանների նկատմամբ հատուկ մոտեցումը, Անիի ճարտարապետությանն ու Արցախյան Դադիվանքի թեմաներին անդրադառնալիս նա քննարկում է նաև 8000 ուդիների գոյությունը ՍՍՀՄ-ում, փաստերով ցույց տալով, որ Ադրբեջանում նրանց իրական  քանակը միշտ փոքրացվել է։ Հայաստանում ուդիները կրել են հայկական անուն-ազգանուններ և երբեք  չեն առանձնացրել իրենց հայերից, ինչպես, օրինակ, հայտնի գեներալ մայոր Մովսես Սիլիկյանը, որը 1918 թվին մեծ հաղթանակ է տարել երևանյան կայազորի շարժը ղեկավարելով  թուրքական կորպուսների դեմ և տանելով նրանց նկատմամբ փայլուն հաղթանակ։ Խոսելով Արցախի պարտության մասին՝ Շանգինը ցավով նշում է, որ Արցախին դավաճանել են բոլորը։ Մեջբերում է Օ․ Մանդելշտամի խոսքերը ցավով՝

«Փաթաթեցիր բերանդ խոնավ լաթով՝ ինչպես վարդ,
Ձեռքերումդ պահած ութանկյուն մեղրամոմեր,
Աշխարհից խռոված մի ամբողջ առավոտ
Խեղդվելով արցունքներից՝ կանգնեցիր թևաթափ։
Եվ ամոթով ու վշտով դեմքդ շրջեցիր
Արևելքի մորուքավոր քաղաքներից,
Հուսահատ մեկնված՝ պանդոկի մահճակալին,
Եվ հիմա հանում են քո դիմակը մահվան.... »
(Օ. Մանդելշտամ «Հայաստան» ցիկլից)

«Ահա այսպես ընկավ հերոսական Արցախը։ Ընկավ ոչ թե մարտում, այլ դավաճանված իր բոլոր եղբայրների և ընկերների կողմից։ Եվ ոչ միայն դավաճանված, այլև չարաչար կապված և հանձնված իր դահիճներին՝ վրեժխնդրության համար։ Ցավ, ցավ, ամոթ և զայրույթ։» -ասում է Նիկիտա Շանգինը սրտի ցավով ու ափսոսանքով։ 12-13րդ դարերի Քարվաճառում  հայկական պատմական հուշարձանների ոչնչացման առիթով 1980-ականներին  նա իր վրդովմունքն է հայտնել շրջկոմի առաջին քարտուղարին՝ նշելով որ դրանք գտնվում են պետության պահպանության ներքո, սակայն նրան տարակուսանքով պատասխանել են, թե իրենց ինչո՞վ է առնչվում այդ հայկական վանքը։ Շանգինը նաև չի պատկերացնում, թե ինչպե՞ս կարող են վիճելի լինել Հայաստանի պետականորեն գոյություն ունեցող սահմանները շատ պետությունների համար։ Յուրի Նավոյանի կարծիքով պատմական արժեքների պաշտպանության թեման այսօր հայության և համաշխարհային մշակույթի համար ամենակարևորներից է։ Այս առումով ռուս գիտնականի ներկայացրած գիտական-հրապարակախոսական աշխատությունը լուրջ ներդրում է պատմության և ճարտարապետության ուսումնասիրության մեջ, և մեր օրերում շատ կարևոր ու արդիական է պատմական փաստերը կեղծելու բոլոր փորձերին գիտական պատասխանը։

 «Գրքային դիվանագիտության» շարքից հայաստանյան և մոսկովյան միջոցառումները շատ են։ Դրանց մասնակցել են հեղինակներ, արվեստագետներ, գիտնականներ ոչ միայն Ռուսաստանից, Հայաստանից, Արցախից, այլև այլ երկրներից, այդ թվում՝ Բելոռուսից, Ղրղստանից, Իսրայելից։

 Բազմաթիվ միջոցառումների կողքին «ԴԻԱԼՈԳ»-ը մեծ հաջողությամբ իրականացնում է հատկապես երաժշտական-մշակութային դիվանագիտական համագործակցություն Արցախի տարբեր մշակութային կազմակերպությունների հետ։

Մայիսի 9-ին, «ԴԻԱԼՈԳ»-ի աջակցությամբ «Արամ Խաչատրյան» համերգասրահում Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը կատարեց Դմիտրի Շոստակովիչի 7-րդ սիմֆոնիան։ Նույնիսկ Արցախի անկումից հետո Յուրի Նավոյանի աջակցությամբ Հայաստան-Արցախ-Սփյուռք հզոր եռամիասնությունն իր գործունեությամբ փորձում է միավորել աշխարհի հայերին՝ հանուն Հայաստանի ապագայի։ Կազմակերպությունն համոզված է, որ պետք է օգնել մեր արցախցի եղբայրներին ու քույրերին, որպեսզի նրանք իսկապես կարողանան ներդնել իրենց կարողությունները, գիտելիքն ու եզակի փորձը հանուն հայրենիքի ներկայի և ապագայի։ 

«ԴԻԱԼՈԳ» -ի աջակցությամբ վերջերս «Արամ Խաչատրյան» համերգասրահում տեղի ունեցավ «Երևան» երիտասարդական նվագախմբի համերգը՝ շեփորահար Սերգեյ Նակարյակովի և դիրիժոր Սերգեյ Սմբատյանի մասնակցությամբ։ Տպավորությունն անջնջելի էր։ Նշենք, որ մասնակիցների շարքում էին արցախցի երաժիշտներ, ովքեր «ԴԻԱԼՈԳ» -ի դրամաշնորհների շահառուներից են։

Արցախի ջազային նվագախմբի վերածնունդն ու կայուն գործունեությունը նույնպես իրականացվում է կազմակերպության հովանավորությամբ, որը գործնական նշանակություն ունի Արցախում ստեղծված լավագույն ազգային ավանդույթների պահպանման և տարածման առումով։ Այս համագործակցության շնորհիվ ջազային նվագախմբի գործունեությունը վերականգնվեց Լեռնային Ղարաբաղի ողջ բնակչության՝ դեպի Հայաստան բռնի տեղահանությունից հետո։ Նախորդ տարի «ԴԻԱԼՈԳ» կազմակերպության նախագահ Յուրի Նավոյանը և Արցախի ջազ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար Տիգրան Լալայանը ստորագրել են մշակութային համագործակցության պայմանագիր, որով Արցախի ստեղծագործական ժառանգությունը ստանում է «ԴԻԱԼՈԳ» կազմակերպության  ակտիվ աջակցությունը։ Եվրոմեդիա 24-ի  ստուդիայում Լալայանը պատմել է, թե ինչ ընթացք է ունեցել իր ստեղծած երկարամյա պատմություն ունեցող «Արցախ» ջազային խումբը մինչև Արցախից բռնի տեղահանությունը և հետո, ինչպես է   «ԴԻԱԼՈԳ»-ի օգնությամբ վերականգնվել խնբի գործունեությունը՝ արժանանալով հանդիսատեսի բուռն հավանությանը։ Ընկճախտն ու խնդիրները հաղթահարվել են Յուրի Նավոյանի սրտացավ միջամտությամբ։ Այսօր արցախյան ջազը ամենասիրելիներից մեկն է հանրապետությունում, այն յուրահատուկ առաքելություն ունի՝ տարածել հայկական և արցախյան ավանդույթները՝ անընդհատ կատարելագործվելով և տեղեկացնելով համաշխարհային հանրությանը իր նվաճումների մասին։

Նշենք, որ «ԴԻԱԼՈԳ» կազմակերպությունը փորձում է հանրային դիվանագիտության միջոցով նպաստել ռուս-հայաստանյան հարաբերություններում երկխոսության ընդլայնմանը, միջմշակութային և գիտակրթական փոխանակման խորացմանը։ «Դիալոգ» կազմակերպությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում ոչ միայն Արցախի մշակութային ժառանգության պահպանմանը, այլև խթանում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արցախի թեմի գրասենյակի գործունեությունը։ Երևանում մշտապես գործող Թեմի գրասենյակը զբաղվում է հոգևոր, տեղեկատվական և գիտամշակութային գործունեությամբ։ Ստեփանակերտի ռուսական դրամատիկական թատրոնը, որը գործում է Երևանում, նույնպես աջակցություն է ստանում «Դիալոգ» կազմակերպությունից։

CULTURAL EVENTS OF MOSCOW'S "DIALOGUE" MAKE ARMENIAN SUMMER HOT

For the Diary of the Netherlands/ NidOragir
From Yerevan, the capital of Armenia
Naira Gasparyan, PhD, Associate Professor, YSU

As we have already mentioned in our previous publications on the pages of the Netherlands Diary, various Armenian and Artsakh cultural groups have been carrying out their full-fledged activities for years with the support of the Moscow "DIALOGUE" organization, The list of their activities is very extensive. Under the auspices of the "DIALOGUE" organization and its president, public figure Yuri Navoyan, valuable books and scientific works have been published, which contain analyses of interesting episodes of Armenian history, as well as the Armenian church and church life, the history of Artsakh, and its cultural and spiritual heritage. Support is also expressed in the form of grants, which is a great encouragement for young artists, actors, musicians and performers who are experiencing the loss of Artsakh. It is especially worth noting the regularly published magazine “Literary Armenia”, which enjoys great popularity, as well as the Russian Drama Theater of Stepanakert, which has managed to gain many fans. 5 young talented musicians participating in the “From Artsakh” program are scholarship holders of the organization. Through the efforts of “DIALOGUE”, works by Artsakh writers and research by Russian scientists dedicated to the historical and cultural heritage of Artsakh and its loss have been published in Moscow. In terms of the historical and cultural heritage of Artsakh, we should note that on May 5, the Ani Hotel in Yerevan hosted a grand opening of the famous Russian architect Nikita Shangin's book "Who and on whose land created the architectural masterpieces of Nagorno-Karabakh" КТО И НА ЧЬЕЙ ЗЕМЛЕ СОЗДАЛ АРХИТЕКТУРНЫЕ ШЕДЕВРЫ АРЦАХА* (НАГОРНОГО КАРАБАХА)? (Часть 1) | Никита Шангин, "Who and on whose land created the architectural masterpieces of Nagorno-Karabakh?", where the author, before proceeding to the discussions, clearly states that he does not have Armenian roots, moreover, that he has a little Dagestan blood in him. Nikita Shangin is an Honored Architect of the Russian Federation, Professor of the Moscow Branch of the International Academy of Architecture (IAAM), Senior Lecturer at the Department of Architecture of the Donbass National Academy of Civil Engineering and Architecture (DONNASA) and the Faculty of Architecture of the State University of Land Management (GUZ), Laureate of the “Golden Section” Prize of the Russian Federation and the “Crystal Fragment” National Architectural Prize of the Russian Federation. He notes that the facts of the destruction of the Armenian cultural heritage of Artsakh and the genocide by Azerbaijan presented in the book “approach exclusively from the perspective of Divine truth.” In his work, consisting of several parts, he presents in detail the most important episodes of Armenian history, which become more understandable in the light of the genocide, then he refers to a detailed analysis of architectural monuments from a professional perspective, gives clarification to the the pseudo-Albanian thesis presenting the real owners of the Artsakh heritage. By the way, he represents Armenia under the term Transcaucasia. He touches upon the fact of the Armenianness of all the architectural monuments of Artsakh, noting the peculiarities of Armenian architectural monuments, revealing the painful facts of Azerbaijani falsification. In his speech, Shangin emphasized the special approach to the monuments currently existing in Turkey, while touching upon the topics of Ani’s architecture and the Artsakh Dadivank, he also discussed the existence of 8,000 Udis in the USSR, showing with facts that their real number in Azerbaijan has always been underestimated. In Armenia, Udis bore Armenian names and surnames and never distinguished themselves from Armenians, such as, for example, the famous Major General Movses Silikyan, who in 1918 won a great victory by leading the movement of the Yerevan garrison against the Turkish corps and leading a brilliant victory over them. Speaking about the defeat of Artsakh, Shangin notes with regret that everyone betrayed Artsakh. He quotes O. Mandelstam's words with pain 

"You wrapped your mouth in a damp rag, like a rose,
Holding octagonal beeswax candles in your hands,
A whole morning disturbed by the world
Drowning in tears, you stood with your arms folded.
And with shame and sorrow you turned your face
From the bearded cities of the East,
Desperately stretched out on the inn bed,

And now they are taking off your mask of death.... " (O. Mandelstam from the "Armenia" cycle) "This is how heroic Artsakh fell. It fell not in battle, but betrayed by all its brothers and friends. And not only betrayed, but also cruelly bound and handed over to its executioners for revenge. Pain, pain, shame and anger," says Nikita Shangin with heartache and regret. In the 1980s, he expressed his indignation to the first secretary of the regional committee regarding the destruction of Armenian historical monuments of the 12th-13th centuries in Karvachar, noting that they were under state protection, but he was asked with bewilderment what the Armenian monastery had to do with them?! Shangin does not imagine at all how the recognized state borders of Armenia could be controversial for many states. According to Yuri Navoyan, the topic of protecting historical values is one of the most important for Armenians and world culture today. In this regard, the scientific and publicist work presented by the Russian scientist is a serious contribution to the study of history and architecture, and in our days the scientific response to all who attempt to falsify history, is very important and relevant.

There are many events in Armenia and Moscow from the series of “book diplomacy”. Authors, artists, scientists not only from Russia, Armenia, Artsakh, but also from other countries, including Belarus, Kyrgyzstan, Israel, participated in them.

Along with numerous events, “DIALOGUE” is very successfully implementing especially musical and cultural diplomatic cooperation with various cultural organizations of Artsakh.

On May 9, with the support of “DIALOGUE”, the Armenian State Symphony Orchestra performed Dmitri Shostakovich’s 7th Symphony at the “Aram Khachaturian” Concert Hall. Even after the fall of Artsakh, with the support of Yuri Navoyan, the powerful trinity of Armenia-Artsakh-Diaspora is trying to unite Armenians around the world with its activities for the sake of the future of Armenia. The organization is convinced that they must help our Artsakh brothers and sisters so that they can truly contribute their abilities, knowledge and unique experience for the sake of the present and future of the homeland.

With the support of “DIALOGUE”, a concert of the “Yerevan” Youth Orchestra was recently held at the “Aram Khachaturian” Concert Hall, with the participation of trumpeter Sergey Nakaryakov and conductor Sergey Smbatyan. The impression was indelible. It should be noted that among the participants were musicians from Artsakh, who are beneficiaries of “DIALOGUE” grants.

The revival and sustainable activities of the Artsakh Jazz Orchestra are also carried out under the auspices of the organization, which is of practical importance in terms of preserving and spreading the best national traditions created in Artsakh. Thanks to this cooperation, the activities of the jazz orchestra were restored after the forced deportation of the entire population of Nagorno-Karabakh to Armenia. Last year, Yuri Navoyan, President of the “DIALOGUE” organization, and Tigran Lalayan, Artistic Director of the Artsakh Jazz Orchestra, signed a cultural cooperation agreement, according to which the creative heritage of Artsakh receives the active support of the “DIALOGUE” organization. In the Euromedia 24 studio, Lalayan told about the long-standing history of the “Artsakh” jazz group he created before the forced deportation from Artsakh and how, with the help of “DIALOGUE”, the group’s activities were restored, earning the enthusiastic approval of the audience. The depression and problems were overcome with the compassionate support of Yuri Navoyan. Today, Artsakh jazz is one of the most beloved in the republic, it has a unique mission: to spread Armenian and Artsakh traditions, constantly improving and informing the world community about their achievements. It should be noted that the organization “DIALOGUE” is trying to contribute to the expansion of dialogue in Russian-Armenian relations, deepening intercultural and scientific-educational exchange through public diplomacy. The organization “DIALOGUE” pays great attention not only to the preservation of the cultural heritage of Artsakh, but also promotes the activities of the Artsakh Diocese Office of the Armenian Apostolic Church. The Diocese Office, permanently operating in Yerevan, is engaged in spiritual, informational, and scientific-cultural activities. The Stepanakert Russian Drama Theater, which operates in Yerevan, also receives support from the organization “DIALOGUE”.














Friday, 1 August 2025

«Վանդալիզմ՝ պետական մակարդակով․ Հովհաննես Այվազովսկու արձանի ոչնչացումը որպես քաղաքակրթական մարտահրավեր»

Խմբագրական հոդված

2025 թվականի հուլիսի 29-ին, երբ աշխարհը պետք է նշեր համաշխարհային նկարչության գագաթներից մեկի՝ Հովհաննես Այվազովսկու ծննդյան օրը, Ստեփանակերտում արձանագրվեց ոչ թե հիշատակի, այլ վանդալիզմի օր, հիշողության սանձարձակ ջնջում։ Այդ օրը, ադրբեջանական իշխանությունների հրահանգով, քանդվեց Այվազովսկու արձանը՝ տեղադրված 2021 թվականին, ռուս խաղաղապահների ներկայությամբ։

Քանդվեց մի արձան, որը մարմնավորում էր համամարդկային մշակույթի հանդեպ հարգանքը, ո՛չ թե քաղաքական նկրտումները։ Քանդվեց մի արձան, որը ծովանկարիչի՝ հայ-ռուսական ինքնության մարմնավորումն էր, բայց աշխարհին էր պատկանում։ Քանդվեց մի արձան, քանի որ նրա մշակութային արժեքը հակասում էր պատմության պաշտոնական՝ վերընթերցված ադրբեջանական տարբերակին։ Ասենք, որ սա զարմանալի էլ չէր ողջ Ադրբեջանի տարածքում հայկական մշակույթի բոլոր տարրերի ոչնչացման ֆոնին։

Ադրբեջանը, իր պաշտոնական հայտարարություններով, ընդգծեց, որ արձանի տեղադրումը «օկուպացիայի ժամանակաշրջանի արդյունքում » էր։ Այս ձևակերպումը փորձ է՝ արդարացնելու ոչ թե ճարտարապետական փոփոխությունը, այլ պարզապես համակարգված մշակութային մաքրագրում էր։ Դրա նպատակն է՝ վերջնականապես ջնջել Արցախի հայկական ինքնության հետքերը՝ անգամ եթե այդ հիշողությունը առնչվում է համաշխարհային մշակույթի էջերին։

Ռուսաստանի Դաշնության արձագանքը միանշանակ էր։ Մշակույթի բարձրաստիճան ներկայացուցիչները՝ Միխայիլ Շվիդկոյից մինչև արձանի հեղինակ Սալավատ Շչերբակով, արձագանքեցին՝ բնութագրելով դեպքը որպես ոչ բարեկամական քայլ ու պետական մակարդակով վանդալիզմ։ Պետդումայի պատգամավոր Կոնստանտին Զատուլինը շեշտեց՝ սա ուղղված էր ոչ միայն Ռուսաստանի, այլև քաղաքակրթության դեմ։

Հատկանշական է միջազգային լրատվամիջոցների արձագանքը՝ զուսպ, երբեմն՝ լռակյաց։ Բայց այս լռությունը չի չեղարկում այն փաստը, որ տեղի ունեցածը համամարդկային մշակութային հիշողության դեմ ուղղված քայլ էր։ Մենք գործ ունենք ոչ թե միայն հուշարձանի ավերման, այլ մշակութային ինքնության ջնջման փորձին։ Եվ երբ մշակույթը դառնում է քաղաքական հաշվեհարդարի թիրախ, աշխարհն իրավունք չունի մնալ դիտորդի դիրքում։

Հովհաննես Այվազովսկու արվեստը ծովի պես խորն է՝ նա պատկանում է բոլորին։ Նրա հիշատակի հանդեպ այս ակնհայտ անհարգալից վերաբերմունքը քաղաքականության անունով ոչնչացնում է այն, ինչին քաղաքակրթությունները սովորաբար վերագրում են համընդհանուր արժեք։

Միջազգային հանրությունը, այս անգամ նույնպես, հիմնականում լռեց։ Սակայն տեղի ունեցածը չի կարելի դիտարկել որպես պարզապես ներքին գործ կամ տարածքային վեճ։ Այստեղ խախտվում է համաշխարհային մշակութային ժառանգության պահպանման հիմնարար սկզբունքը։ Պետություն, որն իր մասին փորձում է ներկայացնել որպես բազմամշակութային և հանդուրժող, բայց միաժամանակ դառնում է մշակութային համակարգված ավերածության խթանիչ, իրականում հեռանում է ժամանակակից քաղաքակրթական արժեքներից։

Ստեփանակերտի արձանի քանդումը նախադեպ է։ Եթե արձաններն այլևս չպաշտպանվեն, եթե ժառանգությունը դառնա սահմանազատման գործիք, իսկ արվեստը՝ հղկման առարկա, ապագան կկերտվի ոչ թե հիշողության, այլ՝ մոռացության վրա։ Իսկ մոռացությունը երբեք չի լինում կառուցողական։

Այսօրվա լռությունը կարող է դառնալ վաղվա զղջման պատճառ։ Այդպիսով՝ Հովհաննես Այվազովսկու հուշարձանի ոչնչացումը ոչ միայն արձագանք է անցյալին, այլև ազդակ է ապագայի համար։ Այն հուշում է, որ եթե միջազգային հանրությունն այժմ չարձագանքի, ապա մշակութային ժառանգության վերածումը քաղաքական գործիքի կարող է դառնալ նոր նորմ։ Եվ այդ նորմը վտանգավոր է ոչ միայն հայ ժողովրդի, ռուսական մշակույթի կամ մեկ այլ ազգի հիշողության համար, այլ ամբողջ մարդկության մշակութային ինքնության։ Ադրբեջանը վերածվել է մի տարածքի որտեղ մշակութային վկաները ոչնչացվում են բուլդոզերներով, խաչքարերը՝ ծածկվում բետոնի հաստ շերտով, իսկ հիշողությունը՝ ջնջվում և մերժվում է ապատեղեկատվությամբ։

Hay Azian/Նիդ.օրագիր/01.08.2025

-----------------

Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն Հովիկ Ավանեսով

Արդեն ավելի քան տասն օր է, ինչ ժամանակավորապես օկուպացված Արցախի տարածքում բռնկված հրդեհները չեն մարվում։ Ճակատագրական կերպով դրանք օրեցօր տարածվում են՝ վերածվելով լայնամասշտաբ էկոլոգիական ու հումանիտար աղետի։ Արցախի մշակույթի նախարարությունը ևս ահազանգել է այն սպառնալիքի մասին, որը ծառացած է ինչպես բնակավայրերի, այնպես էլ կենսաբազմազանությամբ հարուստ անտառների և ավելի քան 100 պատմամշակութային հուշարձանների վրա։ Շատ դեպքերում վնասը անդառնալի է՝ վտանգելով Արցախի հազարամյա քաղաքակրթական շերտերի գոյությունը։

Հրդեհները չեն կարող ընկալվել որպես տարերային կամ պատահական երևույթ։ Ակնհայտ է՝ դրանք նպատակաուղղված կերպով հրահրվում են «Ադրբեջանի» օկուպացիոն վարչակարգի կողմից՝ նույն մեթոդաբանությամբ, որը կիրառվեց 2020 թ․ թուրք-ադրբեջանական ահաբեկչական տանդեմի կողմից Արցախի դեմ սանձազերծված լայնածավալ պատերազմի ժամանակ։ Այդ ընթացքում «Ադրբեջանը» բազմիցս օգտագործեց միջազգային իրավունքով արգելված ֆոսֆորային զինատեսակներ՝ միտումնավոր հրկիզելով Արցախի անտառները։

Այս քաղաքականությունն ունի խորքային նպատակ՝ ոչնչացնել Արցախի բնությունն ու մշակութային ինքնությունը։ «Ադրբեջանը» հետևողականորեն վարում է մշակութային ցեղասպանության ռազմավարություն՝ ուղղված հայ ժողովրդի քաղաքակրթական կոդերի ջնջմանը և պատմական հիշողության վերացմանը։

Վառ օրինակ է վերջին օրերին ժամանակավորապես օկուպացված Ստեփանակերտում տեղի ունեցած մշակութային վանդալիզմը, երբ Ադրբեջանի պետական կառույցների ուղղակի մասնակցությամբ ոչնչացվեց համաշխարհային ճանաչում ունեցող հայ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու կիսանդրին` հենց հանճարեղ նկարչի ծննդյան օրը։ Այս մասին հրապարակային հայտարարությամբ հանդես է եկել «Արցախի մշակույթի և զբոսաշրջության զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ն։ Այվազովսկին՝ լինելով ոչ միայն հայկական, այլև համամարդկային մշակույթի անբաժան մաս, դարձավ «Ադրբեջանի» մշակութային ցեղասպանության հաջորդ զոհը՝ պարզապես այն պատճառով, որ մարմնավորում է այն արժեքները, որոնց դեմ գործում է ադրբեջանական պետական մեքենան։

Մենք հստակ արձանագրում ենք՝ միջազգային հանրության անգործությունը, միայն արարողակարգային և «անատամ»  հայտարարությունները, ինչպես նաև Ադրբեջանի հանդեպ ցուցաբերվող քաղաքական և տնտեսական հովանավորչությունը ստեղծում են անպատժելիության մթնոլորտ։ Այդ մթնոլորտը վերածվում է պարարտ հողի նոր` առավել ընդգրկուն հանցագործությունների համար։ Լռությունը՝ տվյալ դեպքում, հանցակցության ձև է։

Այս պահին Արցախի ամբողջ մշակութային ժառանգությունը գտնվում է ամբողջական ոչնչացման շեմին։

Մշակութային ցեղասպանության այս մասշտաբի դրսևորումը հասցրել է անգամ գերազանցել այն ողբերգական իրողությանը, երբ Հայոց ցեղասպանության տարիներին ու դրանից հետո թուրքերն իրականացնում էին Արևմտյան Հայաստանի տարածքում։

«Ադրբեջանը» ներկայանում է որպես պարազիտային քաղաքակրթության վառ ներկայացուցիչ՝ կառուցված ուրիշի արժեքները յուրացնելու և ոչնչացնելու հաշվին։ Այդ մոդելը հակասում է բոլոր այն սկզբունքներին, որոնց վրա հիմնված է քաղաքակիրթ մարդկության գոյությունը։

Մենք վերահաստատում ենք մեր կոչը՝ միջազգային կառույցներին, իրավապաշտպան և մշակութային կազմակերպություններին։ Ժամանակը սպառվում է։ Անհապաղ անհրաժեշտ են հստակ, գործուն և թիրախային քայլեր՝ կանխելու շարունակվող մշակութային ցեղասպանությունը։ Հակառակ  պարագայում մոլորակը  կզրկվի  բացառիկ պատմամշակութային արժեքներից:

---------

State-Sanctioned Vandalism: The Destruction of Ivan Aivazovsky’s Monument as a Civilizational Challenge

On July 29, 2025—a day that should have celebrated one of the giants of global painting, Ivan Aivazovsky—the world instead witnessed a blatant act of vandalism in Stepanakert: the erasure of memory itself. On that day, under orders from Azerbaijani authorities, a monument to Aivazovsky, erected in 2021 in the presence of Russian peacekeepers, was demolished.

What was destroyed was not a political symbol but a tribute to universal cultural heritage. It was a monument that embodied respect for art and humanity, not political ambitions. It was a sculpture that reflected the artist’s Armenian-Russian identity, but above all, belonged to the world. It was razed precisely because its cultural significance contradicted the officially rewritten version of history now promoted by Azerbaijan. Sadly, this act is consistent with the broader pattern of cultural erasure targeting Armenian heritage throughout Azerbaijani-controlled territory.

Azerbaijan officially claimed that the monument had been installed during a "period of occupation." This phrasing is not merely an attempt to rationalize an architectural change—it is part of a systematic cultural cleansing campaign. The goal: to eliminate all traces of Armenian identity in Artsakh, even those that form part of the global cultural canon.

The response from the Russian Federation was swift and unambiguous. Leading cultural figures, including Presidential Envoy Mikhail Shvydkoy and the monument’s sculptor, Salavat Shcherbakov, condemned the act as unfriendly and state-level vandalism. State Duma deputy Konstantin Zatulin declared that the demolition was not only an attack against Russia but against civilization itself.

Equally telling was the reaction—or lack thereof—by international media: measured at best, often silent. Yet this silence does not erase the truth: what occurred was an assault on the collective memory of humankind. This was not merely the destruction of a statue; it was an attempt to erase a cultural identity. When culture becomes the target of political retribution, the world cannot afford to remain a passive observer.

Ivan Aivazovsky’s art, like the sea he so often painted, is deep and boundless—he belongs to all. The contempt shown toward his memory, under the guise of political sovereignty, destroys something that civilization typically holds sacred: shared cultural values.

The international community, yet again, largely remained silent. But this cannot be framed as a domestic affair or a mere territorial dispute. What is at stake is the fundamental principle of safeguarding global cultural heritage. A state that claims to be multicultural and tolerant, yet engages in—or facilitates—the systematic destruction of culture, distances itself from the very values that define modern civilization.

The destruction of the Stepanakert monument sets a precedent. If statues are no longer protected, if heritage becomes a tool of territorial redefinition, and if art is reduced to a malleable narrative, then the future will be built not upon memory—but upon oblivion. And oblivion is never constructive.

Today’s silence may become tomorrow’s regret. The demolition of Ivan Aivazovsky’s monument is not merely a reaction to the past; it is a warning to the future. Unless the international community speaks out now, the weaponization of cultural heritage could become the new normal—a norm dangerous not just for the Armenian people, or Russian culture, or any single national memory, but for humanity as a whole.

Azerbaijan has become a space where cultural witnesses are bulldozed, khachkars are buried under thick layers of concrete, and memory is erased through disinformation.

If such acts go unanswered, the erosion of cultural identity may soon no longer be the exception, but the rule.

References:

UNESCO  – United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

https://www.unesco.org/

International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) ICOMOS – International Council on Monuments and Sites

https://www.icomos.org/

Europa Nostra an Voice of Civil Society Committed to Cultural Heritage

https://www.europanostra.org/

Blue Shield International – The Cultural Equivalent of the Red Cross

https://theblueshield.org/