The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր

The Netherlands Diary/Նիդ.օրագիր
The Netherlands Diary

Thursday, 14 August 2025

Օշականի դպրատուն-թանգարանին Նիդ. օրագիրը կնվիրի այն հիմնադրած Ամատունիների լուսանկարներից

«Նիդերլանդական օրագիրը»  Ամատունիների իշխանական տոհմի մասին Օշականում նկարահանման ժամանակ դպրատան աշխատակից Կարինե Սարգսյանին խոստացավ նվիրել այս դպրատան` Օշականի հին դպրոցի հիմնադիրների լուսանկարները։ Այդ լուսանկարներն արդեն պատրաստ են և կտրամադրվեն դպրատուն-թանգարանին: 

Լուսանկարներում`(Ձախից աջ` վերևից ներքև)Օշականի դպրոցի կառուցմանը հիմնական ներդրում ունեցող, ցարական Ռուսաստանի իսկական պետական խորհրդական Նիկոդիմոս Ամատունին (1859-1946): Նիկոդիմոս Ամատունու հայրը՝ Օշականի եկեղեցու ավագ քահանա Տեր Եսայի  Ամատունուն (1829-1913): Ամատունիների նախարարական տոհմի նշանակը՝ զինանշանը հաստատված՝ Վրաց Հերակլ Բ թագավորի կողմից՝ 1784 թ-ին հունվար 1-ի հրովարտակով:

Գարեգին Ամատունին`(Ներքևի շարք` ձախից) Եսայի քահանայի ավագ որդին, Օշականի տանուտեր, դպրոցի հոգաբարձու-նախագահ: Սահակ վարդապետ Ամատունին` հայ գիտնական, բանասեր, հոգևորական, ձայնագրագետ, շարականագետ, մանկավարժ և բառարանագիր, Եսայու եղբայրներից մեկի` Գևորգի որդին: Գարիկ Ամատունին` Տեր Եսայի քահանայի թոռան թոռը, կամ Նիկոդիմոս Ամատունու եղբոր` Գարեգինի ծոռը, նախնիների լուսանկարների իր հավաքածոյի հետ:

Նիկոդիմոս Ամատունին և նրա ընտանիքի անդամները հսկայական ավանդ ունեն Օշականի եկեղեցու և դպրոցի վերակառուցմանը և շինարարության օժանդակությանը: Դա տարիներ տևած քրտնաջան աշխատանքի արդյունք էր: Եթե սկզբնական շրջանում՝ եկեղեցու (1879) և զանգակատան (1884) կառուցման հսկայածավալ աշխատանքի գրեթե ողջ հոգսը բաժին էր ընկել Նիկոդիմոս Ամատունու հորը՝ Օշականի եկեղեցու ավագ քահանա Տեր Եսայի  Ամատունուն (1829-1913), ապա դրանց հիմնավոր վերանորոգումից հետո և մեծն իշխան  հայոց Վահան Ամատունու գերեզմանին 1880թ. հուշաքար տեղադրելուց  հետո, Մեսրոպ Մաշտոցի անունը կրող դպրոցի կառուցման թույլտվության ու նյութական աջակցությանը անգնահատելի ծառայություն մատուցեց  նրա որդին՝  Ցարական Ռուսաստանի իսկական պետական խորհրդական Նիկոդիմոս Եսայի Ամատունին: Գևորգ Դ կաթողիկոսի 1872թ գրված կոնդակից հետո` 1875թ. սկսվում է Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու կառուցմանը նախատեսվելիք դրամահավաքի ու միաժամանակյա վերանորոգման աշխատանքները: Այդ պահից ի վեր, իր մտահաղացումը կյանքի կոչելու համար, Տեր Եսայի քահանա Ամատունին մինչև կյանքի վերջը ձեռնամուխ եղավ հարազատ եկեղեցու, ապա և դպրոցի վերակառուցման գործին:

Թիֆլիսում լույս տեսնող «Նոր Դար» թերթը 154 համարում(1890 թ.հոկտեմբերի 10),  արդեն վերակառուցված եկեղեցու  մասին  հետևյալն է գրել. «Օշական այցելելով, աւելորդ չենք համարում տեղիս նորակառոյց եկեղեցու պատվին մի քանի խօսք ասելու: Այս եկեղեցին սրբատաշ և մեծադիր մի շինութիւն է, որ մի մեծ քաղաքի էլ պատիւ կարող է բերել:Եկեղեցին նոյնպէս սրբատաշ և մեծադիր մի զանգակատուն ունի: Թէ եկեղեցին և թէ զանգակատունը շինուած է տեղիս Ամատունի աւագ-քահանայի աշխատանքով.գուցէ թիֆլիսեցոց յայտնի լինի, որ 1879 թուին յիշեալ քահանան դրա համար ժողովարարութիւն էր անում այդ քաղաքում...»

 (ամբողջական մասը)

Հ.Գ- Ամատունիների տոհմի հետ կապված հինգ լուսանկար օգոստոսի 16-ին հանձնվեց դպրատուն-թանգարանի աշխատակցուհի Կարինե Սարգսյանին: Պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց Ամատունիներին, եկեղեցուն և դպրոցին վերաբերվող լրացուցիչ այլ լուսանկարներ ևս հանձնել դպրանոց-թանգարանին` Ամատունիներին նվիրված սենյակ, կամ առանձին անկյուն ստեղծելու պայմանով: ՈՒրախություն մեզ և Օշական այցելող հյուրերի ու աշակերտների, խմելու ջրի ցայտաղբյուրն արդեն գործում է:





Sunday, 10 August 2025

Gyumri Today: Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանը

 

The Dzitoghtsyan House-Museum is one of the unique treasures of Gyumri’s cultural and historical heritage, offering visitors the opportunity to travel back in time and relive the life of 19th-century Alexandrapol. Located in the heart of the city, this building is not only a valuable architectural monument but also a living witness to the city’s socio-economic and spiritual culture. The house-museum was built in 1872 by the four Dzitoghtsyan brothers, who had migrated to Alexandrapol from the village of Dzitogh in Western Armenia. At that time, Alexandrapol was becoming an important regional center of trade and craftsmanship, and the construction of such a magnificent mansion symbolized the family’s prosperity and urban taste.

The architectural design masterfully combines the use of traditional Armenian stone with the influences of European styles typical of 19th-century urban residences. Particularly impressive are the massive walls built from black tuff, the finely carved ornamental doors, and the wide windows that emphasize both comfort and representational grandeur. Inside, the attributes of a wealthy Gyumri household have been preserved — high-quality wooden furniture, handmade carpets, antique tableware, and furnishings that were modern for their time. Alongside them are interiors of a craftsman’s home, displaying work tools and everyday items that vividly illustrate the lives of different social classes.

The exhibition covers the history of Alexandrapol’s socio-economic, public, and cultural development from the 1830s to the 1920s, highlighting the city’s autonomy, widespread crafts, and commercial growth. Visitors can explore both the delicate artistry of skilled craftsmen and the opulence of the parlors of affluent families, where European fashion was harmoniously blended with Armenian color schemes and stylistic traditions. This is not only a source of historical knowledge but also a sensory experience that allows one to perceive the cultural identity of the city.

The Dzitoghtsyan House-Museum also plays an important role as a platform for preserving and passing on the cultural environment. It offers visitors the chance not only to see the tangible values of the past but also to feel the spirit of the city’s history and understand the depth of Gyumri’s spiritual heritage. Everything here speaks of the fact that Alexandrapol — now Gyumri — has been and remains a center of art, crafts, and cultural identity. The impressive displays, meticulously restored interiors, and the historical value of each exhibit create a unique atmosphere that turns the visit into not just an informative, but also an emotional journey through time.

Special thanks go to the museum staff for the colorful and vivid presentation of the exhibits, thanks to which every visitor can sense the soul of Gyumri and the breath of history. The Dutch-language online journal «The Netherlands Diary» left warm words in the museum’s guestbook, highlighting not only the high value of the collection but also the heartfelt attitude of the staff and their profound respect for cultural heritage.

Գյումրին այսօր. Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանը

Գյումրին այսօր. Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարան։
Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանը
մշակութային և պատմական ժառանգության եզակի գոհարներից է, որն այցելուներին հնարավորություն է տալիս անցնել ժամանակի միջով և վերապրել 19-րդ դարի Ալեքսանդրապոլի կյանքը։ Գտնվելով քաղաքի սրտում՝ այս շենքը ոչ միայն ճարտարապետական արժեքավոր հուշարձան է, այլև քաղաքի սոցիալ-տնտեսական ու հոգևոր մշակույթի կենդանի վկան։ Տուն-թանգարանը կառուցվել է 1872 թվականին Ձիթողցյան չորս եղբայրների կողմից, ովքեր Ալեքսանդրապոլ էին գաղթել Արևմտյան Հայաստանի Ձիթող գյուղից։ Այդ ժամանակահատվածում Ալեքսանդրապոլը վերածվում էր տարածաշրջանի կարևոր առևտրական և արհեստագործական կենտրոնի, և նման շքեղ առանձնատան կառուցումը խորհրդանշում էր ընտանիքի բարեկեցությունն ու քաղաքային ճաշակը։
Շենքի ճարտարապետական լուծումները հմտորեն համադրում են հայկական ավանդական քարի գործածությունը և XIX դարի քաղաքային բնակելի շինությունների եվրոպական ոճերի ազդեցությունը։ Հատկապես տպավորիչ են սև տուֆից կառուցված հզոր պատերը, նրբաճաշակ քանդակազարդ դռները և լայն պատուհանները, որոնք շեշտում են շենքի հարմարավետությունն ու ներկայացուցչական նշանակությունը։ Ներսում պահպանվել են գյումրեցի ունևոր խավի կյանքի ատրիբուտները՝ բարձրորակ փայտե գույք, ձեռագործ գորգեր, հնաոճ սպասք և ժամանակին արդիական կահավորանք։ Դրանց կողքին ներկայացված են նաև արհեստավորի տան ինտերիերը, որտեղ առկա են աշխատանքային գործիքներ և առօրյա կենցաղի իրեր, որոնք հստակ պատկերացում են տալիս տարբեր սոցիալական շերտերի կյանքի մասին։
Ցուցադրությունը ընդգրկում է Ալեքսանդրապոլի սոցիալ-տնտեսական, հասարակական և մշակութային զարգացման պատմությունը XIX դարի 30-ականներից մինչև XX դարի 20-ականները՝ ընդգծելով քաղաքի ինքնավարության առանձնահատկությունները, տարածված արհեստները և առևտրի զարգացումը։ Այցելուն կարող է տեսնել ինչպես հմուտ արհեստավորի գործի նրբությունները, այնպես էլ ունևոր ընտանիքների հյուրասենյակների ճոխությունը, որտեղ եվրոպական նորաձևությունը ներդաշնակվել է հայկական գունային ու ոճային ավանդույթների հետ։ Այս ամենը ոչ միայն պատմական տեղեկություն է, այլև զգայական փորձառություն, որը թույլ է տալիս ընկալել քաղաքի մշակութային ինքնությունը։
Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանը
կարևոր դեր ունի նաև որպես մշակութային միջավայրի պահպանման և փոխանցման հարթակ։ Այն այցելուներին առաջարկում է ոչ միայն դիտել անցյալի նյութական արժեքները, այլև զգալ քաղաքի պատմության շունչը, ընկալել գյումրեցու հոգևոր ժառանգության խորությունը։ Այստեղ ամեն ինչ խոսում է այն մասին, որ Ալեքսանդրապոլը, իսկ այժմ Գյումրին, եղել և մնում է արվեստի, արհեստների ու մշակութային ինքնության կենտրոն։ Տպավորիչ ցուցադրությունները, մանրամասն վերականգնված ինտերիերները և յուրաքանչյուր ցուցանմուշի պատմական արժեքը ձևավորում են այն բացառիկ մթնոլորտը, որի շնորհիվ այցելությունը դառնում է ոչ միայն ճանաչողական, այլև հուզական ճանապարհորդություն ժամանակի միջով։ Շնորհակալություն թանգարանի աշխատակիցներին ցուցանմուշների կոլորիտային ներկայացման համար, որոնց շնորհիվ յուրաքանչյուր այցելու զգում է Գյումրվա հոգին և հնության շունչը։ «Նիդերլանդական օրագիր» կայքը հյուրերի հուշատետրի գրքում ջերմ խոսքեր գրեց թանգարանում ունեցած տպավորությունների մասին՝ ընդգծելով ոչ միայն ցուցանմուշների բարձրարժեք հավաքածուն, այլև անձնակազմի սրտանց վերաբերմունքը և մշակութային ժառանգության նկատմամբ ունեցած խոր հարգանքը։

10.08.2025/Nid.oragir/ Hay  Azian






















Saturday, 9 August 2025

Կասկադի «գաղտնի» արձանները

09.08.2025/Hay Azian/Նիդ.օրագիր
Երևանի Կասկադի հարևանությամբ զբոսնող ամենատես աչքը դժվար թե վրիպի այդ երկու մեծադիր արձաններից, որոնք տեղադրված են Կասկադի մոտակա մի շենքի ետնամասում։ Շատերի համար դրանք պարզապես մի գեղեցիկ, բայց անծանոթ զարդարանք են, սակայն դրանց պատմությունն իրականում բավական հետաքրքիր է։
Պատմությունը սկսվում է մի պարզ հետաքրքրասիրությունից։ Հեղինակը`Լիլյա Ղուլյանը, ցանկանալով իմանալ, թե ում ձեռքի գործ են այդ հսկայական քանդակները, պատահաբար կամ բախտի բերմամբ հայտնվում է հենց դրանց ստեղծողի՝ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ, քանդակագործ Տիգրան Արզումանյանի դռան առաջ։
Պարոն Արզումանյանը սիրով ընդունում է և բացահայտում, որ արձանները նախատեսված էին տեղադրվելու Հանրապետության հրապարակի Հայաստանի պատմության թանգարանի մուտքի կամարի երկու կողմերում գտնվող պատվանդանների վրա։ Քանդակներից մեկը պատկերում է Գրիգոր Լուսավորիչին, իսկ մյուսը՝ Տրդատ Գ Մեծին։
Այսօր Կասկադի բակում տեսանելի արձանները նախնական, անավարտ տարբերակներն են։ Վերջնական տարբերակները պետք է պատրաստվեին Հունաստանից բերված սպիտակ մարմարից, սակայն ֆինանսական և կազմակերպչական խնդիրների պատճառով նախագիծը մնում է «չեզոք» փուլում։
Մինչ այդ, Կասկադի բակի այս «գաղտնի» հսկաները շարունակում են զարմացնել պատահական անցորդներին՝ անտեսանելի կերպով պահելով Երևանի մշակութային մի փոքրիկ գաղտնիք։




Օգոստոսի 7-ին Վանաձորում նշվեց Հայաստանի Ազատագրության բանակի նահատակների հիշատակի օրը

Ձեր նվիրումը անմահություն էր Ու ձեր վախճանը՝ հարություն հայի:

Կարո Վարդանյան
Գրող, հրապարակախոս, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ

1982թ. օգոստոսի 7 Այս օրը ոսկե տառերով է գրված հայ ազատագրական պայքարի դարավոր պատմության մեջ, որ իսկական մղձավանջ դարձավ հարևան Թուրքիայի կառավարության համար: Ազգի մեջ հույս արթնացնելու, ուժ, կորով, ոգի հաղորդելու աներեր կամք ունեցող մի խումբ հայորդիներ՝ ԱՍԱԼԱ-ի մարտիկներ, պատժիչ աննախադեպ գործողություններ իրականացրեցին մայրաքաղաք Անկարայի սրտում՝ հարձակվելով Էսենպողա միջազգային օդանավակայանի ոստիկանատան վրա: Այն մկրտվեց «Կարին» գործողություն անվամբ, պատասխանատվությունն ստանձնեց ՀԱՀԳԲ-ի «Խրիմյան Հայրիկ անձնասպանական խմբակը» և «Նահատակ Պիեռ Կյուլյումյան անձնասպանական խմբակը»: Անհնար է առանց զարմացական հպարտության հիշել ԱՆՄԱՀՆԵՐԻ սխրագործությունը: Չորսուկես ժամ տևած զինված բախումների ընթացքում անվտանգության ուժերից և ներկաներից սպանվում է 9մարդ, նրանց մեջ նաև մայրաքաղաքի անվտանգության ապահովության ծառայության փոխտնօրեն Համտի Յահյա-օղլուն:

Վիրավորվում է 80 մարդ: Զոհ է գնում նաև հայ մարտիկ Զոհրապ Սարգսյանը, Լևոն Էքմեքջյանը վիրավոր վիճակում ձերբակալվում է և զինվորական ատյանում ձևական դատավարությունից հետո , առանց պաշտպան-փաստաբանի, հոկտեմբերի 7-ին դատապարտվում է մահվան /կախաղան/: Նա եղավ վերջին անձը, ով Թուքիայում կախաղան է բարձրացվել: Զոհրապ Սարգսյանն էլ թուրքական հողերում առաջին հայ նահատակն էր, ուստի ՀԱՀԳԲ-ն օգոստոսի 7-ը հետագայում հայտարարում է Հայ նորագույն զիված ազգային ազատագրական պայքարի ՆԱՀԱՏԱԿՆԵՐԻ ՕՐ: /տվյալները վերցված է այս տարի հրատարակված «Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ (ԱՍԱԼԱ) » գրքից:

Հայաստանի «Ինտերկապ» ԲԿ-ն, ԵԿՄ մարզային եւ Վանաձորի քաղաքային կառույցների համատեղ նախաձեռնությամբ լոռեցիները երախտիքի տուրք մատուցեցին Վանաձորի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու Նահատակաց պուրակում՝ ԱՍԱԼԱ-ի դյուցազն որդիների գործն ու հիշատակը հավերժացնող խաչքար- հուշակոթողի առջեւ։ Մասնակցեցին դպրոցականներ ու ուսանողներ, ազատամարտիկներ, պատերազմի վետերաններ, հկ-ների, ձեռնարկությունների աշխատակիցներ, ԱՍԱԼԱ-ի մարտիկներ, երախտագետ քաղաքացիներ, խաչքար-հուշարձանի առջեւ պահակեցին պատանի կամավորականները: Տերունական աղոթքով հոգեհանգստյան կարգ մատուցեցին և վրիժառու խենթ մարտիկներին օրհնաբանեցին Գուգարաց թեմի մի խումբ հոգևոր հայրեր՝ նույն եկեղեցու հոգեւոր հովիվ, ավագ քահանա տեր Օհան Լուսարարյանի հանդիսապետությամբ: Այն սկսվեց և ավարտվեց «Տերունական» աղոթքով:

Վերստին հնչեց հուշակոթողի կառուցման նախաձեռնության հեղինակների՝ բարերարներ Պողոս Հակոբյանի, Վահե Միկիչյանի և Ռազմիկ Մադարյանի անունները, իսկ հուշակոթողն օծեցին Գուգարաց թեմի առաջնորդ, երջանկահիշատակ Գերաշնորհ Տեր Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանը և գերաշնորհ Տեր Ոսկան արքեպիսկոպոս Գալփակյանը: Իրենց կյանքը հայ ժողովրդի ազատությանն ու արդարությանը նվիրած ԱՍԱԼԱ-ի անվեհեր մարտիկների, անձնուրաց հայորդիների կյանքի ու գործունեության մասին գնահատանքի և երախտիքի ջերմ խոսքեր հնչեցրեց Լոռու ասպետ, բանաստեղծ, ՀԳՄ Լոռու գրողների բաժանմունքի նախագահ Մանվել Միկոյանը:

Նա վերահաստատեց, որ Հայ Գաղտնի Բանակի կազմակերպած և իրականացրած գործողությունները ոչ թե սոսկ «տեռորիստական ակտեր» էին, այլ հայության արժանավոր զավակների կողմից կոչնակ էին՝ արթնացնելու աշխարհի նիրհած և Հայոց ցեղասպանությունը մոռացության տալով ուրացող հզորներին, որ պարտք ու անելիք ունեին պատասխանատվության կանչելու ոճրագործ պետությանը։ Նրանք երեք տասնամյակ շարունակ ցնցեցին եվրոպական մայրաքաղաքների այն հաստատությունները, որոնք պատկանում էին Ցեղասպան պետությանը։ Այդ նրանց պայքարի արդյունքում էր, որ քաղաքակիրթ աշխարհին ստիպեցին քննարկման օրակարգ բերել ցեղասպանության դատապարտման անհրաժեշտությունը: Արդյունքներն իրենց երկար սպասեցնել չտվեցին՝ մեկը մյուսի հետևից աշխարհի հզոր պետությունները «ուշքի եկան» և ճանաչեցին մարդկությանը պատուհասած առաջին մեծ ցեղասպանությունը՝ Հայոց եղեռնը: Եվ այդ ամենը անգամ հայրենիք չտեսած, օտար ափերում ծնված մի սերունդի՝ հայրենապաշտ աղջիկների ու տղաների գիտակցված, անձնազոհ պայքարի շնորհիվ: Այո, նրանք հույսը դարձան իրենց հուսահատ ազգի... Միջոցառման մասնակիցները ծաղիկներ խոնարհեցին Զինյալ պայքարի հերոս նահատակների հուշարձանին։

Եվ մի նորություն. Այս տարի Լիբանանում հրատարակվող «Սփյուռք» պարբերաթերթի գլխավոր խմբագիր, ազնվագույն մտավորական ՍԱԳՈ ՕԳՆԱՅԱՆԻ եռանդուն ջանքերի շնորհիվ լույս ընծայվեց անչափ կարևոր, շքեղաշուք մի ՝ գիրք ««Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ (ԱՍԱԼԱ) » վերնագրով: Այն իրոք երախտիքի ու հիշատակի մի անգնահատելի նվեր է, գեղեցիկ մի հուշամատյան-հուշակոթող ԱՆՄԱՀՆԵՐԻ անանց փառքի: Հուշամատյանը 2015թ. հայերեն լույս է տեսել որպես գիրք, ապա 2022թ.՝ որպես հուշամատյան՝ անգլերեն: Այս գիրքը թարգմանությունն է անգլերեն հուշամատյանի՝ անհրաժեշտ փոփոխություններով: ներկայացված են՝ ՀԱՀԳԲ-ի զինյալ գործողությունների ցանկը, կազմակերպության հրատարակած թերթերի, գրքույկների և ազդագրերի (որմազդների) ցանկը, մարտիկների և անդամների անունները և գործողությունները, որոնք նահատակվել կամ վախճանվել են և որոնցից շատերի տապանաքարերը տեղադրված են Երևանի Եռաբլուրի պանթեոնում և ՀԱՀԳԲ-ի նահատակների հուշահամալիրում:

Գագիկ Անտոնյան



Երևանի ցայտաղբյուրները

07.08.2025/Նիդ.օրագիր/Երևան

Երևանը ոչ միայն պատմական շերտերով հարստացած քաղաք է, այլև ջրի ու քարի համադրությամբ ստեղծված յուրահատուկ մշակութային միջավայր։ Ցայտաղբյուրները՝ որպես քաղաքի ինքնության խորհրդանիշներից մեկը, տարիներ շարունակ եղել են թե՛ գործնական, թե՛ գեղագիտական նշանակության կոթողներ։ Դրանք զարդարում են հրապարակները, այգիները և փողոցները, միաժամանակ հիշեցնելով քաղաքի անցյալն ու գեղարվեստական ճաշակը։

Ազնավուրի հրապարակի  ցայտաղբյուրը

Երևանի սրտում գտնվող Շառլ Ազնավուրի հրապարակը, բացված 2001 թվականին, դարձել է մշակութային հանդիպումների և զբոսանքի սիրելի վայր։ Հրապարակը զարդարում է ժամանակակից ոճով ստեղծված ցայտաղբյուր, որի ջրային շարժը ներդաշնակ է շրջակա միջավայրի հետ։ Հրապարակում տեղադրված ջրային կոմպոզիցիան հատկապես գիշերը՝ լուսավորության ներքո, ստանում է գունային և ջրային դինամիկ էֆեկտ, որն այն դարձնում է զբոսաշրջիկների և քաղաքի բնակիչների համար լուսանկարելու ամենասիրելի կետերից մեկը։

Հանրապետության հրապարակ. դասական ու խորհրդանշական

Հանրապետության հրապարակը՝ Ալեքսանդր Թամանյանի գլխավոր հորինվածքներից մեկը, իր ճարտարապետական ներդաշնակության կողքին հայտնի է նաև խոշոր ջրային համակարգով։ Հրապարակում տեղադրված երաժշտական և գունային ցայտաղբյուրները ոչ միայն գեղագիտական հաճույք են պարգևում, այլև դարձել են Երևանի այցեքարտերից մեկը։ Ամառային երեկոներին այստեղ կազմակերպվող ջրային շոուները, համադրելով հայկական և համաշխարհային երաժշտությունը, գրավում են հազարավոր այցելուների ուշադրությունը։

Երևանի 2750-ամյակին նվիրված ցայտաղբյուրը

1968 թվականին Երևանը տոնեց իր հիմնադրման 2750-ամյակը, որի շրջանակում ստեղծվեցին մի շարք քաղաքային նոր կառույցներ։ Այդ հոբելյանին նվիրված հատուկ ցայտաղբյուրը, տեղադրված քաղաքի կենտրոնում, խորհրդանշում էր Երևանի հնությունը և ժամանակակից շունչը։ Ջրի ճառագայթները, որոնք բարձրանում էին քարե և մետաղական կոնստրուկցիաներից, խորհրդանշում էին Արարատյան դաշտի կենարար ջրերը։

Վարդանյան եղբայրների նվերը՝ Երևանի 2800-ամյակին

2018 թվականին Երևանի 2800-ամյակի առթիվ բացվեց Վարդանյան եղբայրների այգին՝ շքեղ կանաչապատ տարածք, որտեղ տեղադրված են մի քանի յուրօրինակ և տեխնոլոգիապես հագեցած ցայտաղբյուրներ։ Այգու ջրային համակարգերը ստեղծված են այնպես, որ տարվա տարբեր եղանակներին ապահովեն և՛ զով մեղմ մթնոլորտ, և՛ գեղարվեստական ներկայացում։ Երեկոյան ժամերին այստեղ կազմակերպվող լույսի և ջրի համադրությունները համընկնում են երաժշտական ռիթմերին, դարձնելով տարածքը կենդանի արվեստի մի հատված։

Ցայտաղբյուրների մշակութային նշանակությունը

Երևանի ցայտաղբյուրները միայն ճարտարապետական կամ ինժեներական կառույցներ չեն։ Դրանք հիշողության և քաղաքային հպարտության մաս են՝ միավորելով սերունդներին և արտացոլելով քաղաքի մշակութային ուղին։ Ամեն մի հրապարակային ջրային կառույց իր մեջ կրում է ժամանակի շունչը, դառնում է պատմության կենդանի վկան և քաղաքային կոլեկտիվ հիշողության տարր։

Hay  Azian



 

Սպիտակ տանը կայացավ պատմական հանդիպում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջև

 


Օգոստոսի 8-ին Սպիտակ տանը կայացավ պատմական հանդիպում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջև, որի ընթացքում նախաստորագրվեց խաղաղության շրջանակային համաձայնագիր՝ նպատակ ունենալով վերջ դնել տասնամյակներ տևած հակամարտությանը և ստեղծել նոր համագործակցության հարթակ Հարավային Կովկասում։ Փաստաթուղթը, որը նախատեսում է հետագա մանրամասնեցում և վավերացում, հիմնված է տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության և իրավազորության միջազգային սկզբունքների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային հաղորդակցման ուղիների բացմանը, այդ թվում՝ «Trump Route for International Peace and Prosperity» (TRIPP) նախագծին, որը կկապի Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ՝ անցնելով Հայաստանի տարածքով և գտնվելով Հայաստանի լիակատար մաքսային ու սահմանային վերահսկողության ներքո։ ԱՄՆ-ը ստանում է ներդրումային և ենթակառուցվածքային արտոնություններ, ինչը փաստացի նրան դարձնում է նախագծի հիմնական երաշխավորը և ներդրողը։

Բացի այդ, Հայաստանը և ԱՄՆ-ը ստորագրեցին երեք ռազմավարական փոխըմբռնման հուշագրեր՝ «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի կարողությունների զարգացման, արհեստական բանականության և կիսահաղորդիչների ոլորտում նորարարական համագործակցության, ինչպես նաև էներգետիկ անվտանգության ուղղությամբ։ Այս փաստաթղթերը նպատակ ունեն ամրապնդել երկկողմ գործընկերությունը և բարձրացնել Հայաստանի տեխնոլոգիական ու էներգետիկ ինքնաբավությունը։

Քաղաքական տեսանկյունից համաձայնագիրը փոխում է տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությունը՝ նվազեցնելով Ռուսաստանի և Իրանի ազդեցությունը և ամրապնդելով ԱՄՆ ներկայությունը։ Ադրբեջանի համար այն բացում է ուղիղ և ապահով կապ Նախիջևանի ու Թուրքիայի հետ, իսկ Հայաստանի համար՝ հնարավորություն ստանալ տնտեսական և ենթակառուցվածքային զարգացման նոր աղբյուրներ՝ պահպանելով պետական վերահսկողությունը տարանցիկ երթուղիների նկատմամբ։ Միևնույն ժամանակ, կողմերը կանգնած են ներքաղաքական և արտաքին մարտահրավերների առաջ՝ ներառյալ համաձայնության իրագործման վերահսկողությունը, հասարակական ընդունելիության ապահովումը և երրորդ կողմերի հնարավոր դիմադրությունը։

Այս նախաձեռնությունը կարող է դառնալ շրջադարձային հանգրվան տարածաշրջանի խաղաղության և համագործակցության համար, եթե հաջողվի պահպանել փոխադարձ վստահությունը և հավասարակշռել բոլոր կողմերի ռազմավարական շահերը։ 
Հռչակագրի տեքստը՝ ստորեւ.
«Մենք՝ Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահը և Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը, 2025 թվականի օգոստոսի 8–ին հանդիպելով Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաք Վաշինգտոնում, հռչակում ենք հետևյալը․
1․ Մենք և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Ջ․ Թրամփը ականատես եղանք Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև խաղաղության ու միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի համաձայնեցված տեքստի նախաստորագրմանը Կողմերի արտաքին գործերի նախարարների կողմից։ Ըստ այդմ, մենք ընդունեցինք Համաձայնագրի ստորագրմանը և վերջնական վավերացմանը հասնելու ուղղությամբ հետագա գործողությունները շարունակելու անհրաժեշտությունը և ընդգծեցինք մեր երկու երկրների միջև խաղաղության պահպանման ու ամրապնդման կարևորությունը։
2․ Մենք ականատես եղանք նաև Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարների կողմից Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությանն (ԵԱՀԿ) ուղղված՝ ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացի և կից կառուցակարգերի լուծարման վերաբերյալ համատեղ դիմումի ստորագրմանը։ Մենք կոչ ենք անում ԵԱՀԿ բոլոր մասնակից պետություններին ընդունել այս որոշումը։
3․ Մենք վերահաստատեցինք ներպետական, երկկողմ և միջազգային փոխադրումների համար երկու երկրների միջև հաղորդակցությունների բացման կարևորությունը՝ հիմնված պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավազորության հարգման վրա, տարածաշրջանում ու նրա հարևանությամբ խաղաղությունը, կայունությունն ու բարգավաճումը խթանելու նպատակով։ Այս ջանքերը կներառեն Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև Հայաստանի Հանրապետության տարածքով անխոչընդոտ հաղորդակցությունը, Հայաստանի Հանրապետության համար միջազգային ու ներպետական հաղորդակցության փոխադարձ առավելություններով։
4․ Հայաստանի Հանրապետությունն աշխատելու է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և փոխադարձաբար համաձայնեցված երրորդ կողմերի հետ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» («Trump Route for International Peace and Prosperity» (TRIPP)) հաղորդակցության ծրագրի իրականացման շրջանակը սահմանելու նպատակով։ Մենք հաստատում ենք մեր վճռականությունը բարեխղճորեն ձեռնարկելու բոլոր միջոցները՝ սույն նպատակին հնարավորինս արագ կերպով հասնելու համար։
5․ Մենք ընդունում ենք անցյալի հակամարտությամբ չկանխորոշված, Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրությանն ու 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրին համապատասխան պայծառ ապագայի ուղի նախանշելու անհրաժեշտությունը։ Մարդկային անասելի տառապանքներ պատճառած հակամարտությունից հետո մեր ժողովուրդների համար ստեղծվել են վերջապես բարիդրացիական հարաբերություններ սկսելու պայմաններ՝ հիմնված միջազգային սահմանների անքակտելիության և տարածքներ ձեռք բերելու նպատակով ուժի կիրառման անթույլատրելիության սկզբունքների վրա։ Այս իրողությունը, որը ենթակա չէ և երբեք չպետք է ենթակա լինի վերանայման, ճանապարհ է հարթում մեր երկու ժողովուրդների միջև թշնամանքի էջը փակելու համար։ Մենք վճռականորեն մերժում և բացառում ենք վրեժխնդրության ցանկացած փորձ ներկայում և ապագայում։
6․ Մենք արտահայտում ենք մեր համոզմունքը, որ այս գագաթնաժողովը ամուր հիմք է փոխադարձ հարգանքի և տարածաշրջանում խաղաղության առաջմղման համար։
7․ Մենք խորին շնորհակալություն ենք հայտնում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Ջ․ Թրամփին այս կարևոր գագաթնաժողովի հյուրընկալման եւ ցուցաբերած ջերմ ընդունելության, ինչպես նաև Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում իր նշանակալի ներդրման համար։
Սույն Հռչակագիրը ստորագրվել է 2025 թվականի օգոստոսի 8–ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաք Վաշինգտոնում։

Աշխատանքն ավարտեց ՀՀ Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակի կազմակերպած Ազգային երիտասարդական երկրորդ համաժողովը

 


Naira Gasparyan, Hay Azian
On August 5-7, 2025, Yerevan became a center for meetings, discussions, and joint initiatives between Diaspora Armenians and Armenian youth in RA. The Second National Youth Conference, organized by the Office of the High Commissioner for Diaspora Affairs of the Republic of Armenia, brought together 600 Diaspora Armenians from 55 countries and about 200 young people from Armenia, creating a three-day platform where ideas, experiences, and new layers of cultural identity were interconnected. The scale of the event, the diversity of participants, and the depth of the agenda made it not only a youth gathering, but also a future model for Armenia-Diaspora cooperation.
The start of the conference was symbolic: a charity run, followed by 4 panel discussions, lectures, film screenings, and a grand opening ceremony during the first day, which was accompanied by a concert program. The event was attended by the country's top leadership: Prime Minister Nikol Pashinyan, High Commissioner for Diaspora Affairs Zareh Sinanyan, representatives of state and international organizations.
The three-day meetings covered a wide range of topics, from the pan-Armenian youth agenda and expanding network cooperation to practical ways to engage the potential of the Diaspora in the homeland. The formats were diverse: panel sessions, interactive and thematic workshops, roundtable discussions around narratives, events to strengthen community ties, cultural master classes and marathons. This approach allowed not only to listen and discuss, but also to immediately test and develop ideas.
Among the participants, a number of individuals stood out, whose activities at the international level are aimed at preserving and protecting Armenian identity in legal, cultural and public platforms. Thelma Kerakosyan, president of the Netherlands-Armenia Cultural Association, presented her own example of how community leadership and intercultural bridge-building can be combined. Carolina, a colleague and assistant to Luciana Minasyan of the Lemkin Institute, from Argentina, spoke about raising the issues of orphans and Armenian POWs in Artsakh using the tools of international law.
The conference focused on the topic of “Contemporary Armenian Narratives,” where Areg Kochinyan, president of the Security Policy Research Center, analyzed the trends shaping the public discourse of both Armenia and the Diaspora. The roundtable discussions deepened this topic, reflecting on the complex and changing picture of pan-Armenian identity.
The participants were particularly motivated by the psychological and coaching lecture conducted by Yuri Muradyan, which focused on discovering one’s own potential and developing self-confidence, combining the latest scientific approaches in genetics, microbiology, and personal growth.
On the last day of the conference, the focus was on the topic of “Armenia-Diaspora Strategic Cooperation in the Youth Sector.” The members of the Advisory Body presented a roadmap developed as a result of three-day discussions, which included clear directions and steps for cooperation with the active involvement of young people.
At the closing ceremony, Zareh Sinanyan presented letters of appreciation to the members of the Advisory Body from different communities of the Diaspora and certificates to the participants of the “Diaspora Young Ambassador” 2024-2025 program. This was not only a gesture of appreciation, but also a symbolic end, with the expectation of future continuity.
This conference demonstrated that Diaspora and Armenian youth are ready not only to talk, but also to act, to develop joint strategies and implement programs that can have a long-term impact on the relationship between Armenia and the Diaspora. It became proof that youth engagement can be a bridge that connects Armenians scattered around the world, creating a vision of a united and viable future.
-----
2025 թվականի օգոստոսի 5-7-ը Երևանը դարձավ սփյուռքահայ և հայաստանյան երիտասարդների հանդիպման, քննարկումների և համատեղ նախաձեռնությունների ձևավորման կենտրոն։ ՀՀ Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակի կազմակերպած Ազգային երիտասարդական երկրորդ համաժողովը միավորեց 55 երկրից ժամանած 600 սփյուռքահայերի և Հայաստանից ներգրավված շուրջ 200 երիտասարդների՝ ստեղծելով եռօրյա հարթակ, որտեղ փոխկապակցվում էին գաղափարները, փորձառությունները և մշակութային ինքնության նոր շերտերը։ Միջոցառման մասշտաբը, մասնակիցների բազմազանությունը և օրակարգի խորությունը այն դարձնում էին ոչ միայն երիտասարդական հավաք, այլև ապագա Հայաստան-Սփյուռք համագործակցության մոդել։
Համաժողովի մեկնարկը խորհրդանշական էր՝ բարեգործական վազքարշավ, որին հաջորդեցին առաջին օրվա ընթացքում կազմակերպված 4 պանելային քննարկում, բանախոսություն, ֆիլմերի ցուցադրություն և հանդիսավոր բացման արարողություն, որն ուղեկցվեց համերգային ծրագրով։ Միջոցառմանը մասնակցեցին երկրի բարձրագույն ղեկավարությունը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանը, պետական և միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։
Եռօրյա հանդիպումները ընդգրկում էին թեմաների լայն շրջանակ՝ սկսած համահայկական երիտասարդական օրակարգից և ցանցային համագործակցության ընդլայնումից մինչև հայրենիքում սփյուռքի ներուժի ներգրավման գործնական ուղիներ։ Ձևաչափերը բազմազան էին՝ պանելային նիստեր, ինտերակտիվ և թեմատիկ աշխատաժողովներ, նարատիվների շուրջ կլոր-սեղան քննարկումներ, համայնքային կապերի ամրապնդման միջոցառումներ, մշակութային վարպետաց դասեր և մարաթոններ։ Այս մոտեցումը թույլ էր տալիս ոչ միայն լսել ու քննարկել, այլև անմիջապես փորձարկել և զարգացնել գաղափարները։
Մասնակիցների շարքում առանձնանում էին մի շարք անհատներ, որոնց գործունեությունը միջազգային մակարդակում ուղղված է հայկական ինքնության պահպանմանը և պաշտպանությանն իրավական, մշակութային ու հասարակական հարթակներում։ Նիդերլանդներից ժամանած Թելմա Կերակոսյանը, «Նիդերլանդներ-Հայաստան» մշակութային միավորման նախագահ, իր օրինակով ներկայացնում էր, թե ինչպես կարելի է համատեղել համայնքային առաջնորդությունը և միջմշակութային կամուրջների կառուցումը։ Արգենտինայից ժամանած Կարոլինան, Լեմկինի ինստիտուտի աշխատակից Լուսիանա Մինասյանի գործընկերն ու օգնականը, պատմում էր միջազգային իրավունքի գործիքակազմով Արցախի որբերի և հայ գերիների խնդիրների բարձրացման մասին։
Համաժողովում ուշադրության արժանացավ «Արդի հայկական նարատիվներ» թեման, որտեղ «Անվտանգային քաղաքականության հետազոտական կենտրոն» ՀԿ-ի նախագահ Արեգ Քոչինյանը վերլուծեց միտումները, shaping թե՛ Հայաստանի, թե՛ Սփյուռքի հանրային խոսույթը։ Կլոր սեղանի քննարկումները խորացրեցին այս թեման՝ անդրադառնալով համահայ ինքնության բարդ ու փոփոխվող պատկերին։
Մասնակիցներին առանձնահատուկ մոտիվացիա տվեց Յուրի Մուրադյանի վարած հոգեբանական և քոուչինգի դասախոսությունը, որը կենտրոնացած էր սեփական ներուժի բացահայտման և ինքնավստահության զարգացման վրա՝ համատեղելով գենետիկայի, միկրոկենսաբանության և անձնային աճի նորագույն գիտական մոտեցումները։
Վերջին օրը համաժողովի ուշադրության կենտրոնում էր «Հայաստան-Սփյուռք ռազմավարական համագործակցությունը երիտասարդության ոլորտում» թեման։ Խորհրդատվական մարմնի անդամները ներկայացրին եռօրյա քննարկումների արդյունքներով մշակված ճանապարհային քարտեզ, որը ներառում էր համագործակցության հստակ ուղղություններ և քայլեր՝ երիտասարդների ակտիվ ներգրավմամբ։
Փակման արարողությանը Զարեհ Սինանյանը շնորհակալագրեր հանձնեց սփյուռքի տարբեր համայնքներից եկած խորհրդատվական մարմնի անդամներին և հավաստագրեր՝ «Սփյուռքի երիտասարդ դեսպան» 2024-2025 ծրագրի մասնակիցներին։ Սա ոչ միայն գնահատանքի ժեստ էր, այլև խորհրդանշական ավարտ՝ ապագա շարունակականության ակնկալիքով։
Այս համաժողովը ցույց տվեց, որ սփյուռքահայ և հայաստանյան երիտասարդները պատրաստ են ոչ միայն խոսելու, այլև գործելու, մշակելու համատեղ ռազմավարություններ և իրագործելու ծրագրեր, որոնք երկարաժամկետ ազդեցություն կարող են ունենալ Հայաստանի և Սփյուռքի փոխհարաբերությունների վրա։ Այն դարձավ ապացույց, որ երիտասարդության ներգրավվածությունը կարող է լինել կամուրջ, որը կապում է աշխարհով մեկ սփռված հայերին՝ ստեղծելով միասնական ու կենսունակ ապագայի տեսլական։
Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ
       Hay AZIAN
3-5Օգոստոս, Երևան, Հայաստան
Սփյուռքի Գլխավոր Հանձնակատարի Գրասենյակ Diaspora High Commissioner's Office


Մոսկվայից ժամանած Վարդանյան եղբայրները ուրախ են, որ հայաստանյան և սփյուռքի գործընկերների հետ հանդիպումը կարող է շփումների նոր որակական փոփոխությունների տանել և նրանք միջազգային իրավունքի բնագավառի իրենց գիտելիքները լավագույնս կիրառելու հնարավորություն կստանան։


Վարպետաց դասեր ու մշակութային առնչությունները Արգենտինայից ժամանած հայուհի Կարոլինային մեծ ոգևորություն և ուրախություն պարգևեցին։

21-ամյա արգենտինացի Կարոլինան հիացմունքով է խորանում հայկական ժանեկագործության մեջ։ Նա ասում է, որ իր այնթափցի տատիկից ձեռագործի և հայկական  խոհանոցին առնչվող գիտելիքներ արդեն հասցրել է մի քիչ ստանալ։



Կարինե Ազիզյանն ու Տիգրան Ղալումյանը հայաստանյան մասնակիցներից են, հսկայական աշխատանք են կատարել իրենց թիմերի հետ և սրտանց ուրախ են, որ կարողացել են իրականացնել իրենց ստանձնած գործը ամենաբարձր մակարդակով։

Մարինա Գալստյանը հետազոտող է, նա յուրահատուկ հուզմունքով և բարձր գիտակցությամբ է կատարում իր աշխատանքը։ Նրա գիտական հետաքրքրությունների առարկան այսօրվա, պատերազմական դժվարություններով թրծված, բայց հաղթահարած, ծանր հոգեբանական իրավիճակներում հայտնված, բայց չընկճված ու ներքին ուրախությունը պահպանած հայ երիտասարդն է։ Ֆորումը Մարինայ Գալստյանի համար մի լրացուցիչ առիթ է հայ երիտասարդի ձևափոխվող ու սեփական հողին ավելի ամուր կառչած երազանքներով լեցուն կերպարի նրբությունների քննության համար։




Րաֆֆի Բարսամեանը մեծ ցանկություն ունի միջազգային իրավունքի բնագավառի իր ողջ գիտելիքը կիրառել հայության բարօրության համար։ Նա Բոստոնից է, նրա մասնագիտական կայացման հարցում շատ մեծ է եղել իր հայրիկի դերը, ով միջազգային իրավունքի բնագավառում ունի զգալի ձեռքբերումներ։ Սամվել և Միքայել Վարդանյան եղբայրները նույնպես անվարան են օգնել իրենց գիտելիքով, որ Հայաստանը ծաղկուն և բարգավաճ երկիր դառնա։




Thursday, 7 August 2025

Սպիտակ տանը կկայանա Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդների մասնակցությամբ հանդիպում, որի ընթացքում նախատեսվում է ստորագրել խաղաղության շրջանակային համաձայնագիր

 

Համաձայնագրով ԱՄՆ-ն ստանալու է բացառիկ իրավունքներ՝ Հարավային Կովկասով անցնող ռազմավարական տարանցիկ միջանցքի՝ «Թրամփի ճանապարհ՝ միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) նախագծի շրջանակում


ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախաձեռնությամբ վաղը Սպիտակ տանը կկայանա Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդների մասնակցությամբ հանդիպում, որի ընթացքում նախատեսվում է ստորագրել խաղաղության շրջանակային համաձայնագիր։ Այս մասին տեղեկացնում է Reuters-ը՝ հղում անելով ամերիկյան պաշտոնյաների։ Համաձայնագրով ԱՄՆ-ն ստանալու է բացառիկ իրավունքներ՝ Հարավային Կովկասով անցնող ռազմավարական տարանցիկ միջանցքի՝ «Թրամփի ճանապարհ՝ միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) նախագծի շրջանակում։

Ամերիկյան կողմի գնահատմամբ՝ փաստաթուղթը ճանապարհ կհարթի դեպի երկարաժամկետ խաղաղություն և կլուծի հաղորդակցության ուղիների շուրջ երկար տարիներ գոյություն ունեցող տարաձայնությունները։ Նախաձեռնությունն ուղղված է Ադրբեջանին Նախիջևանի հետ Հայաստանի տարածքով կապելու հնարավորության ստեղծմանը։ Հայաստանի կառավարությունը, համաձայն հաղորդված տեղեկատվության, համաձայնել է ԱՄՆ-ին տրամադրել միջանցքի զարգացման բացառիկ իրավունքները՝ երկարաժամկետ պայմանագրով, որի ժամկետները դեռ քննարկման փուլում են։

Kyivpost-ի փոխանցմամբ՝ հանդիպման ընթացքում նախատեսվում է նաև մի շարք փաստաթղթերի ստորագրում՝ ներառյալ համատեղ հռչակագիր, խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրում, Մինսկի խմբից դուրս գալու մասին նամակ և երկկողմ հուշագրեր ԱՄՆ-ի հետ։

Երկու աղբյուրներն ընդգծում են, որ TRIPP-ը տնտեսական և ենթակառուցվածքային նախագիծ է, և չի նախատեսում անվտանգության երաշխիքներ կամ ամերիկյան ուժերի տեղակայման հնարավորություն։ Նախագիծը կիրագործվի Հայաստանի օրենսդրության շրջանակում, ԱՄՆ-ն այն կհանձնի ենթավարձակալության մասնավոր կոնսորցիումի, որի անունը դեռ չի հրապարակվում։

Սպասվում է, որ նախաձեռնությունը կփոխի տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական դինամիկան՝ ամրապնդելով ԱՄՆ-ի դերը Հարավային Կովկասում։

Wednesday, 6 August 2025

Հրաչ Մարտիրոսյանը դասախոսեց աշխարհի առաջատար լեզվաբանական կենտրոններից մեկում

 

Հուլիսի 21-ից օգոստոսի 1-ը անցկացվեց Լեյդենի միջազգային լեզվաբանական ամառային դպրոցը, որն աշխարհով մեկ հայտնի է իր մասնագիտական բարձր մակարդակով։ Ամեն տարի աշխարհի տարբեր համալսարաններից հրավիրված մասնագետները երկու շաբաթ շարունակ դասավանդում են հնդեվրոպական և ոչ հնդեվրոպական լեզուների վերաբերյալ։ 2012 թվականից ի վեր հայոց լեզվի պատմության դասընթացով հանդես է գալիս լեզվաբան Հրաչ Մարտիրոսյանը։

Այս տարի ևս նա հրավիրված էր մասնակցելու՝ դասավանդելով դասընթաց, որը սկսվում է վաղնջական հայերենի և հնդեվրոպական արմատների ուսումնասիրությամբ։ Դասընթացին մասնակցեցին ուսանողներ Ամերիկայից, Մեծ Բրիտանիայից, Իտալիայից, Իսպանիայից, Բելգիայից, Նիդերլանդներից, Ավստրիայից և այլ երկրներից։ Մասնակիցներից մի մասը միացել էր առցանց։ Ըստ Մարտիրոսյանի՝ հանդիպումները անցել են բովանդակալից և հետաքրքիր քննարկումներով։

Լեյդենի դպրոցում սա նրա յոթերորդ դասավանդումն էր։ Բացի այդ՝ իր գիտական գործունեության ընթացքում նա դասավանդել և հետազոտություններ է իրականացրել Միչիգանի, Լոս Անջելեսի, Օքսֆորդի, Պավիայի, Վիեննայի, Հոկայդոյի, Բեռլինի և այլ նշանավոր գիտակրթական կենտրոններում։

Մարտիրոսյանը հատուկ նշում է, որ իր ակադեմիական կարիերայի ընթացքում որևէ սահմանափակում կամ գրաքննություն չի տեսել՝ կապված հայոց լեզվի, մշակույթի կամ պատմության վերաբերյալ իր դիտարկումների ու ուսումնասիրությունների հետ։ Նրա խոսքով՝ երբեք որևէ մեկը չի ասել իրեն չուսումնասիրել հայկական բնիկ բառապաշարը, չհիշատակել Մեծ Հայքի աշխարհագրական տարածքը, չնշել Մասիս–Արագած առանցքը՝ որպես հայկական աշխարհի պատմական կենտրոն, կամ չխոսել հայոց լեզվից այլ լեզուներին փոխանցված բառերի մասին։ Նա շեշտում է նաև, որ իր տեսակետները միշտ կարող է հիմնավորել ակադեմիական հղումներով։

Թեև երբեմն արձանագրվել են առանձին դեպքեր, երբ տարբեր հարթակներում փորձ է արվել խոչընդոտել հայագիտական ներկայացումները, Մարտիրոսյանը պարզաբանում է, որ դրանք եղել են բացառիկ դրվագներ՝ պայմանավորված քաղաքական դրդապատճառներով։ Դրանք, ըստ նրա, չեն ներկայացնում միջազգային գիտական հանրության ողջ տրամադրությունները։

Նրա նախաձեռնությամբ լուծում է ստացել նաև Լեյդենի թանգարանի քարտեզի վրա Հայաստանի անվան բացակայության խնդիրը, որն առաջին հերթին բարձրացվել էր հենց նրա կողմից։

Հրաչ Մարտիրոսյանը կարևորում է հայագիտական ոլորտում ազատ, ճշգրիտ և միջազգային մակարդակով գիտական աշխատանք իրականացնելու հնարավորությունը։ Նա շարունակում է իր գործունեությունը՝ հրապարակելով և դասավանդելով այն, ինչի ճշմարտացիության մեջ գիտականորեն համոզված է։

06.08.2025/Nid.oragir
Լուսանկարները` Հրաչ Մարտիրոսյանի ֆեյսբուքյան էջից.