«Ապագա Հայկականը» Համաժողով. 3-րդ օր՝ Նվիրված բնակչության աճի խնդիրներին

Իր աշխատանքներն ավարտեց Ապագա Հայկականի Համաժողովը. երրորդ՝ եզրափակիչ օրը, նվիրված էր  «Բնակչության աճ» նպատակին

Համապարփակ հարց․
Որոնք են Հայաստանի կայուն ապագան երաշխավորելու և ժողովրդագրական մարտահրավերները լուծելու անհրաժեշտ ուղիները։
Հարցը քննության է առնվել 3 դիտանկյունից․

*Հայաստանի ժողովրդագրական վիճակը ներկայում
*Բնակչության բնական աճ
*Ներգաղթ և արտագաղթ

Հարցը առաջին դիտանկյունից լիարժեք քննելու համար ներկայացվել է ՀՀ ժողովրդագրական պատկերը վիճակագրության միջոցով, որին հաջորդում է կանխատեսումների պատկերը։ Պարզ է դառնում, որ 1990 թվի տվյալներով եղել է 3 514․ 9 բնակիչ երկրում , իսկ 2022 ի տվյալներով 2 961․4։ Պատկերը նույնքան տխուր է արտագաղթի ցուցանիշները դիտարկելիս՝ 2022-ին երկրից հեռացել է 27 941 մարդ, ըստ փաստաթղթային տվյալների մինչև 15 տարեկան երեխա կա միայն ամեն 5-րդ ընտանիքում։ Ըստ կանխատեսումների համավարակից հետո 2026 թվին կունենանք ծնունդների թվաքանակի անկում։ Այս տեմպերով նվազման արդյունքում 2100 թվին երկրի բնակչությունը կլինի 1 մլն։ Նշվեց, որ մեծացել է ամերիկյան գրին քարտի հավակնորդների քանակը։ Պետք է ջանքեր ներդրվեն մինչև 30 տարվա կտրվածքով երկրում ունենալ 6 մլն. բնակչություն։ Ժողովրդագրությունը պետք է հռչակվի մեյնսթրիմինգ՝ գլխավոր խնդիր, որին պետք է սպասարկեն մյուս ոլորտներում տարվող քաղաքականությունը ։ Այս պահին ժողովրդագրական քաղաքականությունն ընկալվում է իբրև սոցիալական օժանդակության գործիք, մինչդեռ այն պետք է դիտվի իբրև համալիր քաղաքականություն, որն ուղղված է մարդուն Հայաստանում պահելու և խթանելու նրա ստեղծագործական հնարավորությունները։ Քննարկման համար առաջադրված էր հարցերի խումբ, որոնց լուծումը կախված է խնդրի հրատապությունից ելնելով՝ ինչ կարող են անել գործարարները, մշակութային և կրթական կառույցները, տեղեկատվության միջոցները, և ինչպիսի իրականանալի գաղափարներ կքաշվեն առաջ։
Բնակչության բնական աճի առնչությամբ նշվեց, որ պտղաբերության/ծնելիության 2․1 գործակիցը այսօր կազմում է 1․6-1․7, սակայն եթե այն իջնի մինչև 1․3, ապա վիճակը կդառնա անշրջելի, դրա համար պետք է ջանք ու եռանդ չխնայել այն 2․1-ի մոտեցնելու հենց այսօրվանից։ Ծնելիության նվազման միտումը Հայաստանում կայուն է արդեն վաղուց։ Ամուսնություններն ու առաջին երեխայի ծնունդը հետաձգելը դարձել է սովորական, ամուսալուծությունների քանակը մեծ է՝ յուրաքանչյուր նորաստեղծ ընտանիքներից 3-ը գտնվում է ռիսկային խմբում, սեռով պայմանավորված աբորտների հարցը թեպետ վերջին տարիներին բարելավվել է, այնուամենայնիվ չի փոխում ժողովրդագրության պատկերը, խնդիր է նաև առողջության հարցն ընդհանրապես։ Սեռատարիքային պատկերը հասնում է հայրենական պատերազմի միջով անցած երկրի պատկերին,միգրացիայի գործոնի հաշվառմամբ։ Մահացության պատկերը տարբեր է Երևանում և մարզերում։ Սա իրական պատկերն է, պետք է ձեռնարկել միջոցառումների շարք՝

 
*Մայրությունը հռչակել որպես արժեք:

*Յուրաքանչյուր 10-րդ կին երբեք ամուսնացած չի եղել, հետևաբար զրկված է մայրությունից․ պետք է մեծարել այն կնոջը, ով առանց ամուսնու կցանկանա զավակ ունենալ՝ նրանց մասին պետ է լինեն ֆիլմեր և այլն:

*Պետք է բարելավել երեխա խնամող մոր աշխատանքային պայմանները, Ռուսաստանի Դաշնության օրինակով ստեղծել ՝ Մայրական Կապիտալ ծրագիր դրամական աջակցության միջոցով օգնել, որ մայրը ձեռք բերի հողատարածք, ամեն հաջորդ երեխայի հետ կապված մեծացնել օժանդակությունը

*Կես օրյա զբաղվածության գրաֆիկ ներմուծել մանկահասակ երեխա ունեցող մայրերի համար:

 Կարևորվեց եկեղեցու և քարոզի դերը, քանի որ գյուղական վայրերում մարդիկ լսում են հոգևորականի խոսքը, իսկ հոգևորականները ընտանիքի իրենց օրինակով կարողանում են ճիշտ գնահատել մարդկանց կարիքները։
Պետք է ստեղծվեն լայնածավալ քարոզչության և իրազեկման հանրային մեխանիզմներ, առաջ քաշել «առնվազն 4 երեխա» թեզը, ստեղծել առցանց համահայ ծանոթության հարթակ, որը կնպաստի հայ ընտանիքների շատացմանը՝ ի հաշիվ հայ երիտասարդների շփումների։
Ինչ վերաբերում է ներգաղթ-արտագաղթ խնդրին առաջադրվել է կազմակերպել արտագաղթած հայաստանցիների ներգաղթ, պատմական սփյուռքի ներկայացուցիչների ներգաղթ, ինչպես նաև օտարազգիների ներգաղթ․ օտարազգիների ներգաղթ ի առումով տարաձայնությունները մեծ էին, նայց առաջարկվեց լինել ավելի ուշադիր արտագաղթը կանգնեցնելու առումով, որի դեպքում օտարների ներգաղթի ալիքը չի լինի որոշիչ։ Արտագղթի պատճառ նշվեցին անվտանգային խնդիրները։ Առաջարկվեցին ԱՐՏԱԳԱՂԹՆ ԱՄՈԹ Է ֆլեշմոբ սկսել, ստեղծել ՆԵՐԳԱՂԹԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՈՒ ՔԱՐՈԶՉՈՒԹՅԱՆ գործակալություն։ Սփյուռքի ջանքերի օգնությամբ ԱՄՆի կոնգրեսը օրենքում լրացում կատարի, ինչպես Իսրայելում և Լեհաստանում, որ թոշակառուն երկրից բացակայելու դեպքում շարունակի ստանալ իր թոշակը։ Նշվեց, որ նման մոտեցումը խթան կլինի։ Առաջարկ արվեց, որ թարմ գաղափարները համածողովի մասնակիցների կողմից միշտ կարժանանան քաջալերանքի։

Դանիել Գասպարյան

 Երիտասարդների հերդրումների հետ կապված խնդրեցինք խոսել Դանիել Գասպարյանին ՝ Ռուսաստանից, ով բոլորովին չէր սպասում, որ համաժողովը երիտասարդներին կընձեռի այսքան շատ ու մեծ հնարավորություններ հայաստանյան կյանքին ինտեգրվելու և իրենց նպաստը բերելու։ Դանիելը վստահ էր ու ոգևորված, որ վերադառնալուն պես իր հայրենակիցներին կներկայացնի իրավիճակում տեղի ունենալիք փոփոխությունները և կոչ կանի ինտեգրվել հայրենիքի բարեփոխություններին։

Միասնականության և ՄԵԿ ԱԶԳ ՄԵԿ ՄՇԱԿՈՒՅԹ, հայկական ինքնությանխնդիրների հետ կապված դիմեցին Թուրքիայից Արի Կևորկ Դեմիրջիօղլուին։ Զրույցը շատ ջերմ էր, պարզվեց , որ երկուսիս արմատների մեջ մշեցու գենը որոշակի տեղ էր գրավում։ Զրույցը անկեղծ էր և երկուսս էլ զգացինք, հայը մեկն է ողջ աշխարհում, սակայն ցավով նշեցինք, որ համշենահայի հետ երկարատև աշխատանք պիտի տարվի իր խմբային պատկանելությունը հասկանալու համար։ Պիտի ասեմ, որ քննարկեցինք նաև հայկական «յան» ազգանունների հարցը։ Հետաքրքիր բան հայտնաբերեցի ինքս ինձ համար՝ մեր բազմաթիվ հայրենակիցներ Ռուսաստանում ունեն ով վերջավորությամբ ազգանուններ, բայց նրանց հայ լինելը ամենևին չի պակասում։ ԿԱՐևՈՐՆ ԱՅՆ Է, ԹԵ ՏՎՅԱԼ ԱՆՁԸ ԻՆՉ Է ՄՏԱԾՈՒՄ ԻՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՏԿԱՆԵԼՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ։

Արի Կևորկ Դեմիրջիօղլու

Թուրքահայ երիտասարդի հետ զրուցելիս այն զգացողությունը ունեցա, որ նա ավելի հայ է, որովհետև իր պապերի հողի վրա է ապրում․․․ քան թե ես։

Համաժողովը միացրեց տարբեր վայրերում ապրող, բայց հայկական մշակույթի մաս կազմող հայության մասնիկներին, ովքեր ոգևորված կվերադառնան հայրենիքի բարօրության համար նորից հանդիպելու մղումով։

Համաժողովը դրեց համայն հայության միասնականության, Հայաստան – Սփյուռք արժեքավոր և հոգևոր համագործակցության, երկրի բնական աճի խթանման հիմքը և կլինի շարունակական բոլոր առումներով

Պատրաստեց՝

Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԸ
Հատուկ «Նիդ․ Օրագրի» համար՝ «Ապագա Հայկականը» համաժողովից, Երևան 12.03.2023

https://niderlandakan.livejournal.com/563248.html

https://www.nidoragir.com/2023/03/3.html

https://my.mamul.am/am/post/107863

 

Ապագա Հայկականի Համաժողով 2-րդ օր՝ «Հայաստան-Սփյուռք միասնականություն» նպատակը

11.03.2023/Նաիրա Գասպարյան/Նիդ.օրագիր

Ապագա Հայկականի Համաժողով
2-րդ օր՝ «Հայաստան-Սփյուռք միասնականություն» նպատակը:

Այսօր առավոտը աշխատանքային փորձագիտական խմբի համար սկսվեց Եռաբլուր այցից։ Լուսիանա Մինասյանը այս մասին շատ ծանր տպավորություններ ունի՝ «Ամենաահավոր պահը Եռաբլուր այցելելն է. Տեսեք և հասկացեք, որ ընտանիքի յուրաքանչյուր անհայտ կորած տղա մեր ծանոթի որդին է, թոռը, ընկերը, բարեկամը: Ցավն անսահման է։ Որոշ ընտանիքներ այցելում և մաքրում են գերեզմանները՝ կատարելով մի տեսակ ծես, որը կարծես կենդանի է պահում ընկած տղաներին: Ավելի տխուր բան չեմ կարող մտածել»:
Այնուհետև շարունակվեց նիստը։
Համապարփակ հարցը, որ ենթակա է քննարկման և պիտի առաջնորդի դեպի աշխատող լուծումներ՝
Ի՞նչ սկզբունքների և գործնական կառույցների վրա կարելի է ձևավորել Հայաստան –Սփյուռք հարաբերությունների արդյունավետ համակարգ
Հարցի քննարկումը տարվել է 3 դիտանկյունով․
1․Հայը և հայկական սփյուռքն այսօր
2․Կենտրոնում՝ Հայաստանը
3․Նպատակը ՝ Սփյուռքի պահպանություն․
Խնդիրները ավելի արդյունավետ դիտարկելու և լուծելու համար փորձագետների աշխատանքային խմբերին տրվել են նաև երկու հավելվածներ, որոնցից 1-ը վերաբերում է Հայոց լեզվի պահպանմանն ու փոխանցմանը Սփյուռքում, իսկ 2-րդը Սփյուռքի մոդելներ են տարբեր երկրների օրինակով մշակված, որոնք ներկայացված են կոնկրետ զեկույցի շրջանակներում։
Առաջինը վերաբերում է ինքնության ընկալմանն ու սահմանմանը և ներկայացվում է վիճակագրական տվյալների հիման վրա, ընդ որում կարևորվում են ընտանիքը, հայոց լեզուն, հայկական դպրոց հաճախելը։ Մարտահրավերների թվում են՝ ինչ դասավանդել. արևմտահայերեն թե՞ արևելահայերեն, որը կախված է թե որ տարբերակին է տիրապետում տվյալ համայնքը, որին կից է դպրոցը։
2-րդը՝ Սփյուռքի մոդելների ուսումնասիրությունից պարզում ենք, որ բոլոր նշված երկրներում գործում է երկքաղաքացիության օրենքը և սփյուռքը քվեարկելու իրավունք ունի՝ դրանով մասնակցելով պետական օղակների աշխատանքին, պետության կառավարմանը։
Հարցը 1 –ին դիտանկյունով քննելիս առաջարկվեց սկսել պարզաբանելով՝
*Ինչպես ենք մենք նկարագրում ինքներս մեզ, ով է հայը 21-րդ դարում,
*Ինչպես ենք ձևակերպում հայրենասիրություն , ազգասիրություն հասկացությունները,
Ով է մրցունակ հայը
*Որն է գրավիչ և հզոր Հայաստանի մեր պատկերացումը,
Ծննդավայր և հայրենիք հասկացությունները ինչպես են սահմանվում և ինչով են տարբերվում իրարից։
Բոլոր փորձագետները համակարծիք են, որ պետք է աշխատել Սփյուռքի մասին տվյալների հասանելի շտեմարաններ ստեղծելու մասին, և, տարաձայնությունները հիմնականում կապված էին նրա հետ, որ Սփյուռքը եռաշերտ է՝ ըստ առաջացման պատճառների և ժամանակաշրջանի՝ Ցեղասպանության հետևանքով առաջացած, Հայաստանից նախորդ 30 տարիների ընթացքում գաղթած, և երրորդ շերտը առաջին շերտի զավակների 4րդ-5րդ սերունդներն են, ում համար հայ լինելը Հայաստանի հետ կապված չէ։ Իրականում Սփյուռքը երկու խումբ են, որոնցից մեկը շարժվում է սեփական շահով, իսկ մյուսը իր պարտքն է համարում հայրենիքի շահով առաջնորդվելը։ Սփյուռքի տարիների աշխատանքը ցույց են տալիս, որ Սփյուռքի հիմական ներդրումը գումարները չեն, այլ մշակութային ներդրումը՝ արվեստի տնտեսության մեջ։ Նպատակները շատ են՝ հայապահպանություն ամենուր, ինքնիշխանություն և զարգացում երկրում, անվտանգություն, տնտեսության հզորացում, որոնք կապահովվեն միասնականության ամուր հիմքի վրա։ Սակայն այդ ամենի համար պետք է միասնականություն, վստահության վերականգնում, հենց թեկուզ հավաքագրված միջոցների հարցում, նաև պետք ստեղծվեն պայմաններ հայկական կառույցների հետ առնչվելու, ու դա միայն Հայ Առաքելական եկեղեցին չպիտի լինի։
2-րդ դիտանկյունից ՝ Սփյուռքը Հայաստանակենտրոն չէ, բայց պիտի ստեղծվեն պայմաններ, որ հայրենիքը Սփյուռքին ձգի, կազմակերպել մեծ ներգաղթ, փոխել պետական համակարգի տրամաբանությունը, նշվեց, որ այդ առումով աշխատում է որոշ չափով Արցախի կառավարությունը։ Կարևորվեց սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտությունը, պետք է համամասնությամբ ներգրավել ընտրություններին: Սփյուռքին առաջարկվեց երկպալատ մոդելը, Ստեղծվի «Հայաստան» ներդրումային ընկերություն, լուծվի յուրաքանչյու դրսում ապրող հայից հարկի գանձման կարգավորված մոդելի ստեղծման հարցը։
Սփյուռքի պահպանման խնդիրը պիտի լուծվի Սփյուռքի նախարարություն բացելով, կրթական մակարդակը դրսում նույնպես անհրաժեշտ է բարձրացնել։ Մասնագիտական ցանցերից բացի պետք է ստեղծվի Գործարարների համագործակցային ցանց, Համահայկական ՏՏ ընկերություն, և լոբբիստական ցանց։ Սփյուռքն անհամբեր սպասում է, որ նորից կապվի Հայաստանի հետ, անհրաժեշտ է ստեղծել կառույցներ, որոնք կնպաստեն, որ Սփյուռքի վստահությունը վերականգնվի։

Մհեր Մխիթարյան

Այսօր Հայաստան -ինքնություն, պատասխանատվություն ազգային գիտակցություն հարցերի շուրջ զրուցեցինք Սփյուռքը՝ Ղազախստանի Ալմա-Աթին ներկայացնող, մասնագիտությամբ բժիշկ, ՏՏ ոլորտի աշխատակից, գործարար Մհեր Մխիթարյանի հետ։ Նա ասաց, որ ծնունդով հայաստանցի է, վերադարձել է Հայաստան մշտական բնակության, Կինը կիսով չափ է հայ, ընտանիքում երբեք ազգային խնդիր չեն ունեցել, Ալմա-Աթիում ոչ մի շփման ու էթնիկ խնդիր չի եղել, միշտ գիտակցել է, որ ինքը հայ ինքնության կրողն է, չնայած 20 տարի ապրել է այլազգիների մեջ, սակայն ամենակարևորը համամարդկային արժեքներն են, երբեք ազգայինը չի կարող խանգարել համամարդկայինին։ Նա նշեց, որ ամենակարևորն այն է, որ մարդ ինքը գիտակցի թե ով է և ինչ է ուզում աշխարհից։ Սփյուռքի հայը նույն հայն է, հաճախ մշակութային տարբերություններ էլ չկան, նայած թե երբ է սկսել Սփյուռքում ապրել։ Մեր այն հարցին, թե արդյոք հայրենիքի խնդիրներով ապրող հայը կարող է իր բնակության երկրի հետ տարաձայնություն կամ խնդիրներ ունենալ, Մհեր Մխիթարյանը հրաշալի բացատրեց, որ անձը պիտի իմանա, որ հայրենիքի նվիրյալ լիելը ամենևին չի նշանակում, որ նա պիտի ոտնահարի իր բնակության երկրի քաղաքական շահը։ Հայրենիքին աջակցելը բոլորովին չի կարող աղերսներ ունենալ բնակության երկրի օրենքները ոտնահարելու հետ։ Վերջապես, լավ քաղաքացին միշտ էլ մնում է օրենք հարգող քաղաքացի։ Նա հստակ պատկերացնում է, թե իր երեխաներին ինչպես պիտի հայեցի դաստիարակի և դա անում է։ Տղան խոսում է հայերեն, կինը լավ հասկանում է և արդեն նաև խոսում է․․․ Կարևորը մարդը հասկանա թե ով է ինքը, ինչպիսի էթնիկ և համամարդկային արժեքների կրողն է։ Հավասարություն սիրող և մարդուն հարգող մարդը չի կարող խնդիր լինել և խնդիր ստեղծել։ Միասնություն և փոխադարձ հարգանք, գիտակցում, թե ով ես ու մնացած հարցերը լուծելի են, կրթական մակարդակի և գիտելիքի ապահովումը պիտի լինի զարգացման ու միավորման հիմք։

Լարիսա Ալավերդյան

Օրենքին, մարդու իրավունքներին վերաբերող հարցերի մասին զրույց ունեցանք Տ․ Լարիսա Ալավերդյանի հետ, ով, ինչպես պարզվեց արտակարգ կին է, հրաշալի պատրաստված ու ազնիվ օրինապահ անձնավորություն։ Տ․ Լարիսայի հետ փորձեցինք քննարկել, թե Հայաստան - Սփյուռք կապերի ամրապնդման մեջ ինչպես կարելի է ավելի հղկել և ինչպիսի ձեռքբերումներ կարող ենք ակնկալել այդ բնագավառում համագործակցությունից։ Նա նշեց, որ ամենը կախված է ժողովրդավարության մակարդակից՝ այդ իրավունքները իրոք ժողովրդավարության հիմքի վրա են գործում, թե պարզապես օտարին ես ցույց տալիս թե ժողովրդավար ես։ Նա հատուկ նշեց՝ քանի դեռ ընտրությունները թափանցիկ ու անկախ չեն, մարդու իրավունքների հարցը լիարժեք լուծում չի ունենա։ Դատական համակարգը պիտի անկախ լինի․․․ Տ․ Ալավերդյանը ասաց, որ պետք է աշխատանք տանել Սփյուռքի ժողովրդավար երկրների մոդելների նմանությամբ ստեղծել պետական այնպիսի մեխանիզմեր, որոնք կապահովեն ժողովրդավարություն և նրանից բխող խնդիրների կարգավորում։ Մեր այն հարցին, թե ռազմական բնագավառում ինչ մեխանիզմներով են հարցերը լուծվում, երբ օրենսգրքերը ոչ մի կարգավորումներ չեն առաջարկում հենց այդ բնագավառի փակ լինելու առումով։ Տ․ Ալավերդյանը ևս մտահոգ էր այդ հարցով և բացատրեց, որ Սփյուռքի հետ համագործակցությունը այդ բնագավառում ևս էական նորամուծություններ կարող է բերել և, մենք պարտավոր ենք արդեն գոյություն ունեցող հաջող փորձը կիրառել, օրինակ Գերմանիայում, Անգլիայում նման խնդիրները լուծվում են պետական միջամտությամբ համակարգ ներգրավելով լավագույն երկարամյա փորձ ունեցող մասնագետներին խորհրդատվության ու փորձի փոխանակման համար։ Նա հատկապես նշեց, որ այդ մասնագետների սոսկ փորձը կիրառելով չէ, որ նշանակալից ձեռքբերումների են հասնում․ տվյալ պաշտոններում աշխատելու և գործունեություն իրականացնելու համար ընտրվում են հատկապես ազնիվ ու անկաշառ անձինք, ում համար ժողովրդավարությունը արժեք է։ Հայաստան – Սփյուռք հարաբերությունների առավել բարձր մակարդակի հասնելու ու վստահություն ներշնչող հարաբերություններ ձևավորեու համար սփյուռքի լավագույն և հայրենիքին նվիրված մասնագետները պիտի ներգրավվեն պետական կառույցներ ու լծվեն հայրենիքի շենացման գործին՝ կիրառելով, ընդ որում սխալվելու իրավունքը բացառող, հաջողված փորձ ունեցող երկրների քաղաքական մոդելները, որտեղ անկախության հետ միաժամանակ կան նաև պետական վերահսկող ժողովրդավար կառույցներ։
Նշենք, որ ժողովրդավարության առումով և Արցախից դուրս հայ մասնագետներին կառավարման մեջ ներգրավելու առումով Արցախը ունի որոշակի ձեռքբերումներ։
Մեր հարցազրույցների շարքը դեռ ավարտված չէ, վաղը համաժողովի 3-րդ` եզրափակիչ օրն է:

Պատրաստեց՝
Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԸ
Հատուկ «Նիդ․ Օրագրի» համար՝ «Ապագա Հայկականը» համաժողովից, Երևան 11.03.2023

ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԻ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎ ․ ՄԱՐՏԻ 12, ՕՐ ԱՌԱՋԻՆ

Նիստից առաջ փորձեցինք զրուցել գլխավոր կազմակերպիչներից  Ռիչարդ Ազարնիայի հետ, ով արմատներով Բաքվից է և հայտնի տխուր դեպքերից հետո ընտանիքով հայտնվել է Ֆրանսիայում։ Նա հրաշալի տիրապետում է հայերենին և մի շարք օտար լեզուների։ 

Պարոն Ազարնիան իր ջերմ վերաբերմունքով մեծ հավատ էր ներշնչում  և հարցերին պատասխանում էր խանդավառությամբ։ Պարոն Ազարնիան նշեց, որ չնայած խնդրի իրականացումը ինքն է ձեռնարկել, բայց այդ հարցում մեծ դեր է ունեցել Նուբար Աֆեյանը, ով տվել է գաղափարը, իսկ իրեն սատար է կանգնել Ռուբեն Վարդանյանը․․ և այդպես ծնվել է համահայ ֆորումի գաղափարը։ 

Այսօրվա նիստը որի համապարփակ հարցն է՝ 

ՈՐՆ Է ՀԱՅՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԲԵՐ ՀԱՏՎԱԾՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՇՐՋԱՆԱԿԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ, ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ, ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅԱՆ, և ԱՐԺԵՔՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՊԱԳԱ  ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐԻՆ և ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՓՈԽԱՆՑԵԼՈՒ ՀԱՐՑԵՐՈՒՄ։

Դիտանկյունները  4-ն են.

*Հայոց ցեղասպանություն

*Հայաստանի և Արցախի անվտանգության հարցում պատասխանատվություն

*Ժառանգության պահպանում և ճանաչելիության ապահովում

*Հաջորդ սերունդներին հայ պահելու պատասխանատվություն

Առաջին ասպեկտը ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ համատեքստում որպես առաջնայնություն առանձնացրեց այն հանգամանքը, որ այսօրվա իրողություններից ելնելով պետք է ցեղասպանության խնդիրը դիտարկել որպես ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ և ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑ, պետք է ոչ թե տուրք տալ անցյալին, այլ  քննել նոր հայացքով և նախատեսել ապագային  ուղղված համահայկական ջանքեր։ ԻՐԱՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ Է ՁևԱՎՈՐՎԱԾ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ  ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ԽՈՍԵԼ ՈՉ ԱՅՆ ԿԵՐՊ ԻՆՉՊԵՍ ՆԱԽԿԻՆՈՒՄ։

Թուրքիայի ագրեսիվ կեցվածքը զսպելու նպատակով հայկական կողմի վարած քաղաքականությունը, ըստ էության, բավարար չի եղել ըստ փորձագիտական խմբի առանձին անդամների՝ ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ ՊԵՏՔ Է ԱՎԵԼԻ ԻՐԱՏԵՍԱԿԱՆ և ԱԶԳԻՆ ՍՊԱՌՆԱՑՈՂ ՎՏԱՆԳՆԵՐԻ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ ՇՈՇԱՓԵԼԻ ԼԻՆԻ։ Փորձը ցույց տվեց, որ մի շարք երկրների կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կանխարգելող չեղավ արցախյան պատերազմի համար, և ճանաչող երկրներից շատերը լռություն պահպանեցին 44-օրյա պատերազմի ընթացքում, իսկ Ցեղասպանագետների միջազգային միությունը հանդես եկավ հայտարարությամբ՝ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ և ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՅՈՒԹՅԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ  ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎՏԱՆԳ ԿԱ։

Քաղաքականության առումով, նշվեց, որ ՊԵՏՔ Է ՀՍՏԱԿԵՑՎԻ ՀԱՅՈՒԹՅԱՆԸ ՄԻԱՎՈՐՈՂ ՏԵՍԼԱԿԱՆԸ՝ ՈՐՆ Է ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԵՏ ՄԻԱՎՈՐՈՂ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑՈՒՄ։

Փորձագետները նշեցին, որ հայությունը՝ ցանկանալով, որ աշխարհը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, այնուամենայնիվ, չգիտի, թե ճանաչումից հետո ինչ է ուզում։ Իրատեսական լինենք՝  հասկանալի է, որ երկու ծայրահեղությունների միջև՝ Թուրքիան նույնիսկ, եթե ճանաչի էլ ու հարցը դրանով փակվի, կամ չճանաչի և հայությունը դա ընկալի իբրև անցյալ, անհրաժեշտ է հայության գործողությունների պլանավորում։

Հանդես գալով ցեղասպանությունների կանխարգելման դիրքերից՝ Հայաստանը  ստեղծել է բազմաթիվ միջազգային հարթակներ, կան հայկական կառույցներ, որոնք տասնամյակներով հսկայական աշխատանք են կատարել ու այսօր էլ շարունակում են կատարել՝ Հայ Դատ, հայ ավանդական կուսակցություններ, ուրեմն պետք է միավորել ուժերը և գնալ որոշակի նախաձեռնությունների՝ ստեղծել այնպիսի կառույցներ, որոնք պայքար կտանեն ժխտողականության ցանկացած դրսևորման դեմ, ինչպիսին է, օրինակ, հրեական «Հակազրպարտչական լիգա» իրավապաշտպան կազմակերպությունը, տարբեր երկրներում ստեղծել համակարգող հանձնախմբեր, Ցեղասպանության ճանաչման կոորդինացման գործընթացի առցանց կոորդինացիոն խորհուրդ, բացել ցեղասպանության թանգարանի արտերկրյա 3 մասնաճյուղեր․․․

Աշխարհի գրեթե բոլոր երկրների կրթական համակարգերում գործող ծրագրերում պետք է ներառվեն, ուսումնասիրվեն և դասավանդվեն Մեծ Եղեռնի մասին նյութեր, և հիշատակվածը պետք է դասել լոբբիստական աշխատանքների առաջնահերթություններում։ 

Մեր այն հարցին թե անհրաժեշտ են արդյոք Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող ուսումնասիրությունների քանակը կրճատել իրավիճակից ելնելով, թե բազմապատկել, Պարոն Սաֆրաստյանը, պատասխանեց՝ միանշանակ բազմապատկել ուսումնասիրությունները։ Նա նաև լիահույս է, որ այս համաժողովը անպայման իր դրական ու շոշափելի արդյունքը կգրանցի, բայց դա շատ արագ լինել չի կարող, նման ձեռքբերումները պահանջում են հետևողական աշխատանք ու երկարատև ջանքեր։

Երկրորդ դիտանկյան  խնդիրը Արցախի և Հայաստանի անվտանգության հարցն է, թե ինչ խնդիրներ են ծառացած հայության առջև այդ առումով և ինպես պետք է առաջացած խնդիրները լուծել։ Փորձագիտական խումբը նշեց, որ Հայոց պետականության պահպանումը ընդհանուր համահայկական պատասխանատվության հարց է, որպեսզի չլուծված խնդիրները չփոխանցենք հաջորդ սերունդներին։ Դրա համար հայ ժողովուրդը պետք է պետությունն արագ զարգացնելու պատասխանատվություն վերցնի, Արցախը պահելու և զարգացնելու պատասխանատվությունից ելնելով միասնական համահայ մտածելակերպ, առաքելություն և բանաձև մշակվի,  Հայաստանն ու  Սփյուռքը միասնական բռունցք դառնան։ Նշվեց, որ ձախողումները գալիս են նպատակներ չձևակերպելուց և հաղթանակներից հայը չպետք է վախենա․․․ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՐՑԸ 10 ՄԻԼԻՈՆ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԱՐՑՆ Է, ՊԵՏՔ Է ՍՏԵՂԾՎԻ ԱՐՑԱԽ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ, ՊԵՏՔ Է  «ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱՑԱՆՑԱՅԻՆ ԲԱՆԱԿ»-Ը ԿԱՅԱՆԱ, և ԱՄԲՈՂՋ ՀԶՈՐՈՒԹՅԱՄԲ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԵՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՑԱՆՑԵՐՆ ՈՒ ՎԻՔԻՊԵԴԻԱՆ ։ 

Հարցի երրորդ դիտանկյունը՝ Ժառանգության պահպանում և ճանաչելիության ապահովում, ուղղակիորեն առնչվում է մեր մշակույթի, ինքնության արվեստի, կրոնի, փիլիսոփայության փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Հայերն աշխարհին մեծ ժառանգություն են տվել, ինչպես նշում է Անրի Վեռնոն՝ եկեղեցում մոմ վառելը միայն հավատ չէ, այն մշակույթ է նաև, արմատներից հրաժարվել նշանակում է հրաժարվել ինքդ քեզնից։ Ամեն հայ պարտավոր է հասկանալ, թե ինչպես կարելի է պահպանել և փոխանցել սերունդներին  այդ ժառանգությունը, պատմական գիտակցությունը։ Իսկ դրա համար միայն թանգարանում նմուշներ դիտելը և ցուցադրելը բավարար չէ․ պետք է կարողանալ ռազմավարական հիմքերի վրա լուրջ մոտեցումներ ցուցաբերել։ Փորձագետներն համոզված են, որ մշակույթի և դրա պահպանման հարցերը պետք է առաջնահերթություն լինեն, օրինակ՝ հայկական խոհանոցը և կենցաղավարությանը բնորոշ մի շարք բաղադրիչներ․․․ այս ամենը պետք է պաշտպանել թե՛ երկրի ներսում, թե՛ Սփյուռքում, որտեղ տեղական ուժերը չեն կարող ինքնուրույն  հարցերը ներկայացնել և օգնության կարիք ունեն։ 

Մեր պատմության , կերտած հաղթանակների նկատմամբ երիտասարդների շրջանում պետք է հպարտության զգացում և վարքային մոդելներ ձևավորել, միչդեռ դպրոցական ՛րագրերում այդ խնդիրները թերի են ներառված՝ ըստ որոշ փորձագետների։ Հատուկ նշվեց, որ խորհրդային շրջանի հանդեպ նույնպես պետք է պատմական պատասխանատվություն լինի, քանի որ այդ շրջանում ստեղծված արժեքները նույնպես մեր մշակույթի մասն են կազմում։ Պետք է մշակել հատուկ մեխանիզմներ և նրանց միջոցով հանրահռչակել մեր ժառանգությունը։  Առաջարկվեց ստեղծել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նման Հայկական ժառանգության  ցանկ, որն արդեն մասամբ կա և գործում է, գաղափար կա նաև ստեղծելու    «Հայկական ժառանգության դեսպաններ» շարժումը թույլ կտա համայն հայությանը ներգրավել Հայաստանի, հայության և հայոց հաջողությունների տարածման գործում։ Փորձագետները կարևորեցին Հայկական ժառանգության հիմնադրամ  ստեղծելու, ինչպես նաև Իրանի օրինակով ԱՐՄԵՆԻԿԱ ծրագիր՝ շտեմարան ստեղծելու գաղափարները։ Նշվեց նաև, որ բոլոր թանգարաններում պետք է թվայնացման միջոցներով  պահպանել մեր ժառանգության նմուշները՝ այսինքն ստեղծել ծրագիր, որի միջոցով հնարավոր կլինի թվայնացնել, պահպանել և տարածել մեր ունեցած կոնկրետ նյութերը իրենց գիտական հենքով ու հիմնավորմամբ։ 

Այս ամենից պակաս կարևոր չէ հարցին 4րդ դիտանկյամբ մոտեցումը

 Հաջորդ սերունդներին հայ պահելու պատասխանատվությունը չափազանց կարևոր է այսօր, ՈՐՈՎՀԵՏև 10 ՄԼՆ ՀԱՅԵՐԻՑ ՄԻԱՅՆ 6 ՄԻԼԻՈՆՆ Է ԽՈՍՈՒՄ ՀԱՅԵՐԵՆ։ Պետք խրախուսել նրանց հայերեն սովորելը բոլոր միջոցներով։ Անհրաժեշտ է ստեղծել հայերենի, մասնավորապես արևմտահայերենի խմբակներ և առավել ևս գործուն մեխանիզմներ, որոնք կայուն հիմքերի վրա կդնեն հայապահպանությունը  Սփյուռքում։ Փորձագետների որոշմամբ ՀՍՏԱԿ ԿՐԹԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄՇԱԿՄԱՆ  և ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԿԱՐԻՔ ԿԱ  ՍՓՅՈՒՌՔՈՒՄ ։ Հայագիտությունը որակվեց որպես քաղաքականություն և դրանից ելնելով որոշվեց, որ պետական ռազմավարության խնդիրը պետք է լինի հայագիտական կենտրոններ ստեղծելը աշխարհի լավագույն  համալսարաններում, լուրջ մոտեցում ցուցաբերելը արևմտահայերենի պահպանման ուղղությամբ։ Կարևորվեց   «Հայոց լեզուն ՝ խաղերի միջոցով» նախաձեռնությունը։ Առաջարկվեց Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանը դարձնել արևմտահայերենի հիմնական դարբնոցն աշխարհում, կիրառել ԹՈՒՄՈ-յի և ՀԲԸՄ հայկական վիրտուալ համալսարանի հեռավար կրթության մեթոդները, ստեղծել Երիտասարդական փոխանակումների կոորդինացիոն խորհուրդ՝ պետության և հիմնական կառույցների ներգրավմամբ։

Վերը նշված հարցերի շուրջ զրուցեցինք Գերաշնորհ Տ․ Խաժակ արքեպիսկոպոս Պարսամյանի հետ և նա իր խոսքում շատ կարևորեց ինքնության պահպանման հարցը, երիտասարդների՝ հատկապես ուսանողության շրջանում  հայ մշակույթի տարածումը, պատմական գիտակցության անհրաժեշտությունը։ 

Պատրաստեց՝

Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԸ

Հատուկ Նիդ․ Օրագրի համար՝ «Ապագա Հայկականը» համաժողովից, Երևան 10.03.2023

Հայրենիքի խնդիրներով, հայրենիքից անբաժան. Լուսիանա Մինասյան

ԵՐԲ ԵՐԱԶՈՒՄ ԵՍ  ԱԶԳԻԴ ԵՐՋԱՆԻԿ ՏԵՍՆԵԼ և ՉԵՍ ԿԱՐՈՂ ՔՈ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՆԵՐՈՒԺԸ ՉՆՎԻՐԵԼ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻԴ

Այսօր փորձեցինք փոքրիկ զրույց ունենալ «Ապագա Հայկականը» համաժողովի  մասնակից, իրավաբան, բարեգործ, Մարիա Լուսիանա Մինասյանի հետ ով իր հայանպաստ գործունեությունն իրականացնում է մեծ նվիրումով։ Համաժողովում նա ներկայացնում է արգենտինահայությանը։ Երբ զրուցում էինք հաճույքով բացահայտեցի, թե որքան ջերմություն ու սեր կա թաքնված այս փխրուն կնոջ հոգում հայրենիքի ու հայի հանդեպ։ Խնդրեցի ներկայանալ «Նիդերլանդական Օրագրի» ընթերցողներին:

-Միջազգային իրավունք եմ դասավանդում, Բուենոս Այրեսի համալսարանի Իրավաբանական դպրոցի Էմիլիանո Բուիսի ամբիոնում, ասիստենտ եմ: Դասավանդում եմ նաև Հայոց ցեղասպանության իրավական ասպեկտներն ուսումնասիրող դասընթաց, նաև զուգահեռաբար դասավանդում եմ նույն համալսարանի Հոլոքոստի, ցեղասպանությունների և խտրականության դեմ ամբիոնում: Նախկինում համագործակցել եմ Երուսաղեմի Եբրայական համալսարանի և Ռաուլ Վալլենբերգ հիմնադրամի արգենտինացի ընկերների հետ: Վերջին շրջանում աշխատում եմ Արցախյան 2020-ի պատերազմի իրավական ասպեկտների վրա՝ ինչպես Արգենտինայի տեղական դատարաններում, այնպես էլ հայկական սփյուռքի իրավաբանների միությունների գործընկերների հետ: Մեր խնդիրն է ՄԱԿ-ում, Եվրոպայի խորհրդում, Վատիկանին ուղղված նամակներում և այլն, իրազեկել ռազմագերիների վերաբերյալ և հիմնականում առաջ քաշել որպես «քաղաքացիական կողմեր»: Արևմտահայերի ազգային կոնգրեսի անդամ եմ, իսկ վերջերս նաև Հայ իրավաբանների համաշխարհային ասոցիացիայի անդամ։ Լեմկինի ինստիտուտի իրավախորհրդատու։

Լուսիանա Մինասյանը World Association of Armenian Lawyers կազմակերպության անդամ է, զբաղվում է Հոլոքոստի խնդիրներով, համագործակցում է միջազգային տարբեր կազմակերպությունների հետ, սակայն սա ամբողջը չէ։ Նա Հայաստանին ու հայությանն առնչվող բարեգործական ձեռնարկների հեղինակ է և խորապես  մտահոգ է Արցախի անկախության ու ինքնորոշման իրավունքների խնդրով։ Լուսիանան իր ողջ էությամբ, հոգով ու սրտով տառապում է արցախահայության արդի վիճակի, Արցախում ստեղծված ճգնաժամի և հումանիտար աղետի հոգսերով ու խնդիրներով։ Մեր այն հարցին, թե ինչպիսի սպասելիքներ ունի ֆորումից, Լուսիանա Մինասյանը լի հավատով պատասխանեց․

-Կարծում եմ, որ նախաձեռնությունը բավարար հիմքեր կստեղծի Սփյուռքի և Հայաստանի միջև ավելի լավ փոխըմբռնման համար: Հանձնաժողովների աշխատանքի ընթացքում քննարկել ենք բազմազան հարցեր, որոնց վերաբերյալ մեկնաբանություններն ու վերլուծությունները կարող են տարբերվել հայաստանյան և սփյուռքահայության տեսակետների տարբերության պատճառով։ Հայ լինելու հայեցակարգը արդեն բավարար է  միասնության համար, և այդտեղից էլ մենք կարող ենք մեկնարկել ու հասնել մի քանի նպատակների, այդ թվում՝ միասնական կառավարում, ժողովրդավարություն, ժողովրդավարական ինստիտուտների հզորացում, որդեգրած առաջնորդության ընտրության վերլուծություն, մշակութային ժառանգության և մշակույթի ոչնչացում, լեզվի և մշակույթի պահպանման անհրաժեշտություն, կրթության բնագավառում նոր մեթոդաբանությունների ընդգրկման վերաբերյալ քննարկումներ Սփյուռքին ներառելու միտումով։

Մենք չենք կարող անտարբեր լինել մեր անցյալի նկատմամբ, ուստի պետք է դիտարկենք մեր խնդիրները՝ սկսած Ցեղասպանությանն անմիջապես հաջորդող շրջանից։ Նաև մենք  ապագայում պետք է ուշադրության կենտրոնում պահել Արցախը։ Բնակչության հետ կապված անհրաժեշտ է կանոնավոր, ինչպես նաև նոր միջոցներ փնտրել, ստեղծագործ մոտեցումներ ցուցաբերել բնակչության աճը բարելավելու համար, առաջացել են դիտարկելու նոր թեմաներ՝ հատկապես պատերազմից անմիջապես հետո։ Իմ ակնկալիքները, հավանաբար, շատ մեծ են, բայց ես իսկապես զգում եմ, որ սա ճիշտ պահ է, որպեսզի Հայաստանը հզորանա և ուժեղանա:

« Պատմական պատասխանատվություն» փորձագիտական հանձնախմբի անդամ, ցեղասպանագետ Լուսիանա Մինասյանը՝ Աստղիկ Սարգսյանի հետ հարցազրուցում անդրադարձել է 2023 թ. մարտի 10-12 կայանալիք առաջին համահայկական քաղաքացիական Համաժողովին, մասնակցության կարևորությանը և նոր ձևաչափի ընձեռած հնարավորություններին, ինչպես ի թիվս այլ հարցերի խոսեց Հայոց Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործում Սփյուռքի համայնքների համատեղ և հետևողական աշխատանքների կարևորության մասին: Հարցազրույցը անգլերենով տե՜ս այստեղ․ https://futurearmenian.com/hy/news/lucianaminassiansinterviewtoastghiksargsian/

Մեր հմայիչ հայրենակցուհուն՝ Լուսիանա Մինասյանին, ով հայրենիքի խնդիրներով զբաղվելը համարում է իր պարտականությունը, մաղթենք նոր ուժ ու եռանդ ֆորումի աշխատանքներին առավել արգասաբեր մասնակցություն ցուցաբերելու համար։

Պատրաստեց՝ Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԸ 

Հատուկ Նիդ․ Օրագրի համար՝ «Ապագա Հայկականը» համաժողովից, Երևան 10.03.2023

Հիշեցնենք, որ Երևանում այսօր (մինչև մարտի 12-ը)  մեկնակել է «ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԸ»  (The FUTURE ARMENIAN) առաջին hամաժողովը։   Մասնակիցները քննարկելու են Հայաստանի ու հայության ապագային ուղղված և փորձագիտական գնահատում անցած ծրագրեր: Առաջին Համաժողովը նվիրված է լինելու «ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԸ» նախաձեռնության 15 նպատակներից երեքին՝ «Պատմական պատասխանատվություն», «Հայաստան-Սփյուռք միասնականություն» և «Բնակչության աճ»:

Այսօր քննարկվեց «Պատմական պատասխանատվություն» հայցեկարգային ծրագրի թեման:

Նիդերլանդների վարչապետը հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահին Լաչինի միջանցքը բացելու նպատակով

 

Federatie Armeense Organisaties Nederland (FAON)

Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիա

Մամլո հաղորդագրություն

Նիդերլանդների վարչապետը հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահին Լաչինի միջանցքը բացելու նպատակով

Հաագա, 9 մարտի 2023 – Նիդերլանդների Հայկական կազմակերպությունների ֆեդերացիան տեղեկացնում է, որ ի պատասխան խորհրդարանական մի քանի խմբակցությունների՝ Դավոսում Նիդերլանդների և Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպման վերաբերյալ հարցերին, Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարար Վոպկե Հուքստրան, տեղեկացրել է Դավոսում հունվարին վարչապետ Ռյուտեի և Նախագահ Ալիևի միջև կայացած հանդիպումը նախաձեռնվել է նիդերլանդական կողմից՝ Լաչինի միջանցքի շրջափակման հետևանքով մտահոգությունները փոխանցելու նապատակով, որի ընթացքում Նիդերլանդների վարչապետն ընգծել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքացիական բնակչությունը չպետք է քաղաքական իրավիճակի զոհ դառնա և կարևորել է Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակումը՝ ի կատարումն 2020 թ. եռակողմ համաձայանգրի։

ԱԳ նախարարը տեղեկացրել է, որ Նիդերլանդները ԵՄ և ԵԽ շրջանակներում ևս ակտիվորեն աշխատում են Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակման նպատակով՝ նշելով, նաև որ Ադրբեջանը վատ է կատարում ՄԻԵԴ վճիռները։

Խորհրդարանականների հարցերին պատասխաններում Նիդերլանդների ԱԳ նախարարը հաստատում է, որ Ադրբեջանը Ռուսաստանից գազ է ներկրում Եվրամիության հանդեպ իր պարտավորությունների կատարումը ապահովելու համար և ընդգծում, որ այդ հարցը բարձրացվելու է Եվրահանձնաժողովի կողմից։

Նախարար Վոպկե Հուքստրան վերահաստատում է Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի տարածքի օկուպացիան՝ ընդգծելով, որ ԵՄ կոչ է անում Ադրբեջանին վերադառնալ մինչև 12.09.2022թ. սահմանները։

Պատասխաններում նախարարն անդրադարձել է նաև Ադրբեջանում ապօրինի պահվող հայ ռազմագերիների խնդրին՝ հավաստաիցնելով, որ վերջիններիս հայրենադարձման անհրաժեշտությունը մշտապես բարձրացվում է Ադրբեջանի պաշտոնյաների հետ բանակցություններում։

ԵՄ-ն կոչ է անում Ադրբեջանին դուրս գալ ՀՀ օկուպացված տարածքից, վերադառնալ մինչև սեպտեմբերի 12-ի սահմանները. Նիդերլանդների ԱԳ նախարար

 9 Մարտ 2023

ԵՐԵՎԱՆ, 9 ՄԱՐՏԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Նիդերլանդների արտաքին գործերի նախարար Վոպկե Հուքստրան շեշտել է Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի տարածքի օկուպացիայի փաստն՝ ընդգծելով, որ ԵՄ կոչ է անում Ադրբեջանին վերադառնալ մինչև 2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի սահմանները։

«Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ՝ ինչպես տեղեկացնում է Նիդերլանդների հայկական կազմակերպությունների ֆեդերացիան՝ նախարարն այս մասին ասել է՝ ի պատասխան խորհրդարանական մի քանի խմբակցությունների՝ Դավոսում Նիդերլանդների և Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպման վերաբերյալ հարցերին:

Վոպկե Հուքստրան տեղեկացրել է, որ Դավոսում հունվարին վարչապետ Ռյուտեի և նախագահ Ալիևի միջև կայացած հանդիպումը նախաձեռնվել է նիդերլանդական կողմից՝ Լաչինի միջանցքի շրջափակման հետևանքով մտահոգությունները փոխանցելու նպատակով, որի ընթացքում Նիդերլանդների վարչապետն ընգծել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքացիական բնակչությունը չպետք է քաղաքական իրավիճակի զոհ դառնա և կարևորել է Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակումը՝ ի կատարումն 2020 թ. եռակողմ համաձայնության։

ԱԳ նախարարը տեղեկացրել է, որ Նիդերլանդները ԵՄ և ԵԽ շրջանակներում ևս ակտիվորեն աշխատում են Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակման նպատակով՝ նշելով, նաև որ Ադրբեջանը վատ է կատարում ՄԻԵԴ վճիռները։ 

Խորհրդարանականների հարցերին պատասխաններում Նիդերլանդների ԱԳ նախարարը հաստատել է, որ Ադրբեջանը Ռուսաստանից գազ է ներկրում Եվրամիության հանդեպ իր պարտավորությունների կատարումը ապահովելու համար և ընդգծել, որ այդ հարցը բարձրացվելու է Եվրահանձնաժողովի կողմից։ 

Նախարար Վոպկե Հուքստրան վերահաստատել է Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի տարածքի օկուպացիան՝ ընդգծելով, որ ԵՄ կոչ է անում Ադրբեջանին վերադառնալ մինչև 12.09.2022թ. սահմանները։

Պատասխաններում նախարարն անդրադարձել է նաև Ադրբեջանում ապօրինի պահվող հայ ռազմագերիների խնդրին՝ հավաստիացնելով, որ վերջիններիս հայրենադարձման անհրաժեշտությունը մշտապես բարձրացվում է Ադրբեջանի պաշտոնյաների հետ բանակցություններում։

https://niderlandakan.livejournal.com/561931.html

https://www.nidoragir.com/2023/03/blog-post.html

https://my.mamul.am/am/post/107822

Ապագա Հայկականի Համաժողովին ընդառաջ մամուլի ասուլիս

09.03.2023/Նաիրա Գասպարյան/Նիդ.օրագիր

The FUTURE ARMENIAN / ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԸ  համաժողովի մամուլի ասուլիսը 

  Այսօր  «Արմենիա Մարիոթ» Հյուրանոցում տեղի ունեցավ 2023 թ. մարտի 10-12-ը կայանալիք՝ Ապագա Հայկականի Համաժողովին ընդառաջ  մամուլի ասուլիսը, որին մասնակցում էին՝  գործարար, բարերար, «Սոլարոն» (Solaron) ընկերության հիմնադիր, Հայաստանի գիտության և տեխնոլոգիաների հիմնադրամի (FAST) համահիմնադիր, «Ապագա Հայկականը» նախաձեռնության համահիմնադիր Արթուր Ալավերդյանը, «Mlinda» և «The Good Investors» կազմակերպությունների հիմնադիր, «Ապագա Հայկականը» նախաձեռնության համահիմնադիր Ռիչարդ Ազարնիան,  «Ապագա Հայկականը» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Արտակ Ապիտոնյանը, Արևմտյան Եվրոպայի Հայրապետական պատվիրակ, Սուրբ Աթոռում Հայ  Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ներկայացուցիչ, «Պատմական պատասխանատվություն» փորձագիտական հանձնախմբի ղեկավար Խաժակ Արքեպիսկոպոս Պարսամեանը, հրապարակախոս, «Առավոտ» թերթի գլխավոր խմբագիր, «Հայաստան-Սփյուռք միասնականություն» փորձագիտական հանձնախմբի ղեկավար Արամ Աբրահամյանը, «Օրրան» բարեգործական ՀԿ-ի հիմնադիր, «Բնակչության աճ» փորձագիտական հանձնախմբի ղեկավար Արմինե Հովհաննիսյանը:

Ասուլիսին մասնակցում էին և մասնակիցներին հարցեր ուղղեցին մի շարք  լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներ՝  այդ թվում «Նիդերլանդական օրագրի» թղթակից Նաիրա Գասպարյանը: Այն ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը:

Մամուլի ասուլիսն ամբողջությամբ կարող եք դիտել այս հղումով.

Հիշեցնենք, որ մարտի 10-12-ը Երեւանում ընթանում է «Ապագա Հայկականի» համաժողովը, որն առաջին համահայկական քաղաքացիական համաժողովն է․ քննարկվելու են 15 հիմնական նպատակներից երեքը՝ «Պատմական պատասխանատվություն», «Բնակչության աճ», «ՀՀ-սփյուռք միասնականություն»։

Vierklank թերթը Կարինե Քլյանի մասին

 

Նիդերլանդական Gemeente De Bilt-ի տարածաշրջանային De Vierklank թերթը մարտի 8-ի համարում ընդարձակ հոդված է տպագրել Բիլթհովենի քաղաքային խորհրդի անդամ, մեր հայրենակից Կարինե Քլյանի մասին: Հինգ ենթավերնագրերի ներքո թերթը Կարինեի կենսագրությունն ու մասնագիտական հմտությունը, լեզուների իմացությունն ու մարդկանց օգնելու ու կարեկից լինելու հատկանիշները ներկայացնելուց հետո անդրադարձել է քաղաքականությանը, Հայաստանի ու Արցախի մասին տեղեկություններին ու այսօրվա պայթունավտանգ իրադրությանը:

Վերջին մունիցիպալ ընտրություններում նա VVD-ի կազմում դարձել է քաղաքային խորհրդի հանձնաժողովի անդամ և հատկապես շատ գործ է անում սոցիալական ոլորտում: Նա շատ նվիրված է Բիլթ համայնքին և ցանկանում է բոլոր ազգությունների մարդկանց կապել իրար, ձևավորել սերտ համայնք: «Ես շրջում եմ գյուղերով և ուզում եմ փորձել կրճատել իշխանության և բնակչության միջև եղած անջրպետը»-թերթի թղթակցին ասել է Կարինեն:

Կարինեն խոսել է մշակույթների մերձեցման ու «Հայկական օր» ստեղծելու նախաձեռնության մասին: «Իմ ցանկությունն է, և ես հետամուտ եմ դրանում, որ ավելի մեծ ուշադրություն դարձրվի Հայաստանին»: Բիլթհովենում, որտեղ բնակվում է Կարինեն ապրում է հայկական ծագումով 20 ընտանիք:

Թերթը Հայաստանի պատմության մասին գրել է, որ այն լի է եղել բազմաթիվ պատերազմներով։ Ներկայիս Հայաստանի Հանրապետությունը բաղկացած է պատմական Հայաստանի (մ.թ.ա. 321-ից մինչև մ.թ. 428 թվականներ) միայն մի փոքր մասից: 301 թվականին առաջին երկիրն էր, որն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պաշտոնական պետական ​​կրոն։ Գալով մեր ժամանակներին թերթը հայտնում է` 1922-1936 թվականներին Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը ստեղծեցին Անդրկովկասյան Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունը։ 1991 թվականից հետո Հայաստանը դարձավ անկախ հանրապետություն` առանց Արցախի, որին Ստալինը բռնակցել էր Ադրբեջանին։ Հետո թերթը մեջբերել է Կարինեի խոսքերը.

«Անկախությունից հետո Ադրբեջանը չցանկացավ ազատել այս տարածքը։ Հայաստանը պաշտպանում էր Լեռնային Ղարաբաղը և այդ ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղն իրեն հռչակեց Արցախի Հանրապետություն։ 2020 թվականի պատերազմը, որը սկսել է Ադրբեջանը, վատթարացրել է Արցախի Հանրապետության ճակատագիրը. Երեք ամսից ավելի է, ինչ Հայաստանը Արցախին կապող միակ միջանցքը արգելափակված է` այսպես կոչված բնապահպան ակտիվիստների կողմից, և 120 հազար բնակիչ մնացել է առանց սննդի, դեղորայքի, գազի և լույսի։ Հուսով եմ, որ այս մղձավանջը շուտով կանցնի, և վերջապես խաղաղություն կգա»:

Հ.Գ.-Օգտվելով առիթից շնորհավորում ենք պայքարի տարբեր ճակատներում գտնվող մեր փառապանծ կանանց գարնան տոնը:

Kariné Klyan zet zich met bezieling in voor verbinding

wo 8 mrt., 12:00 Algemeen

door Guus Geebel

Sinds haar komst naar Nederland in 1996 is Kariné Klyan bezig om iets te betekenen voor mensen die hulp nodig hebben. Daarbij richt zij zich als zzp-er vooral op mensen die net als zij uit een andere cultuur naar Nederland zijn gekomen. ‘Ik laat daarbij gewoon mijn hart spreken.’

Kariné Klyan (53) is geboren en getogen in het centrum van Jerevan, de hoofdstad van Armenië. Ze kwam door haar huwelijk met een Nederlander vijfentwintig jaar geleden naar Nederland en woont intussen vierentwintig jaar in Bilthoven. Ze is moeder van twee kinderen. In Armenië volgde zij een Hbo-opleiding Theoretische Mechanica. ‘Na die studie kon je docente worden of in een bedrijf gaan werken. Voor mijn carrière was het goed geweest om in Moskou verder te studeren, maar door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is het er niet meer van gekomen.’ Eenmaal in Nederland kreeg Kariné het Nederlands heel snel onder de knie. ‘Na een half jaar kreeg ik al mijn eerste diploma.’

Talen

Kariné volgde daarna een opleiding Juridisch Vertaler en werkte zes jaar landelijk als juridisch tolk voor politie en rechtbanken. Zij deed de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening in Zeist waar zij werkte en van daaruit ook naar regiogemeenten uitgezonden werd. Ook maatschappelijk is Kariné actief. Zij is praatmaatje voor nieuwkomers in De Bilt. Kariné spreekt behalve Engels ook Russisch en dat komt weer van pas bij Oekraïners die vanwege de Russische inval naar de gemeente kwamen. ‘Daarnaast zet ik mij in voor de Armeense gemeenschap en mensen die Russisch of Engels spreken en het Nederlands nog niet zo goed machtig zijn. Hoewel ik het liefst heb dat alles in het Nederlands gaat, al is het met handen en voeten. Ik ben heel doelgericht want je moet het resultaat altijd voor ogen hebben.’

Politiek

Politieke belangstelling kreeg zij ook van huis uit mee. ‘Mijn ouders waren actief, maar dat kon alleen binnen de communistische partij. Ze waren een van de eersten die hun lidmaatschap beëindigden toen dat kon.’ In haar studententijd was Kariné politiek actief bij een jongerenorganisatie. ‘Wij waren toen veel bezig met onze Armeense identiteit.’ Na haar komst in Nederland ging zij zich voor de Nederlandse politiek interesseren, vooral ook de lokale politiek. Zij was bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen kandidaat voor de VVD en werd na de verkiezingen raadscommissielid, vooral voor het sociaal domein. Zij is erg gemotiveerd om zich voor de Biltse gemeenschap in te gaan zetten en wil zich sterk maken om mensen van allerlei nationaliteiten te verbinden om zo een hechte gemeenschap te vormen. ‘Ik ga voor mijn dorp en wil proberen de kloof tussen bestuur en bevolking kleiner te maken.’

Armeense dag

Op dit ogenblik is Kariné werkzaam in de zorg. Ook was zij zeven jaar voor de coronatijd weddingplanner voor internationale trouwerijen en was daarbij trouwambtenaar. Haar werk als zzp-er in de zorg bestaat uit begeleiding, het coördineren en plannen van zorg voor voornamelijk nieuwkomers. ‘Die spreken meestal de taal nog niet goed en ik ken hun cultuur.’ Kariné Klyan komt nog geregeld in Armenië. ‘Op vakantie of soms met Kerstmis, dat overigens op 6 januari gevierd wordt.’ Hoewel het in de communistische tijd taboe was, werd Kariné door haar ouders gelovig opgevoed. ‘Het is mijn wens, en hier ben ik heel gepassioneerd over, om Armenië meer onder de aandacht te brengen en zodoende meer bekendheid te geven.’ Zij wil daarom onder meer een Armeense dag organiseren. Er wonen 20 gezinnen van Armeense komaf in Bilthoven en in heel Nederland meer dan 20.000. ‘Ik denk dat het heel interessant is als de bewoners van de Biltse kernen kennis kunnen maken met hun medebewoners, hun cultuur en vooral ook hun hapjes.’

Geschiedenis

Armenië kent een lange geschiedenis met veel oorlogen. De huidige Republiek Armenië bestaat slechts uit een klein deel van wat tussen 321-voor Chr en 428-na Chr het koninkrijk Armenië was. Het land was in het jaar 301 het eerste land dat het christendom als officiële staatsgodsdienst aannam. Tussen 1922 en 1936 vormden Armenië samen met Georgië en Azerbeidzjan de Trans-Kaukasische Socialistische Federatieve Sovjet Republiek. In 1991 werd Armenië een onafhankelijke republiek. Kariné vertelt dat in Azerbeidzjan de enclave Artsakh ligt die door Stalin voor 60 jaar aan dat land was gegeven.

Oorlog

‘Toen die tijd om was wilde Azerbeidzjan dit gebied niet vrijgeven. Armenië beschermde Nagorno-Karabakh en sindsdien noemt de regio zich Republiek Artsakh. De oorlog van 2020 die Azerbeidzjan begon heeft het lot van de republiek Artsakh verslechterd. Al ruim drie maanden is de enige corridor die Armenië met Artsak verbindt door een groep zogenaamde milieuactivisten geblokkeerd en 120.000 bewoners zitten zonder voedsel, medicijnen, gas en licht. Ik hoop dat deze nachtmerrie snel voorbij zal gaan en dat het uiteindelijk vrede wordt.’ Nagorno-Karabakh is een enclav Nagorno-Karabakh is een enclave in Azerbeidzjan waar voor 98 procent etnische Armeniërs wonen die nog steeds bij Armenië willen horen. Ik wil ik mijn solidariteit uiten met Azerbeidzjaanse, Oekraïense en Russische ouders die hun kinderen in deze vreselijke strijd kwijtraken.’

Մարտի 10-12-ը Երևանում տեղի է ունենալու «Ապագա Հայկականի» առաջին Համաժողովը

Մարտի 10-12-ը  Երևանում տեղի է ունենալու «Ապագա Հայկականի» առաջին Համաժողովը՝ հիմնված  «Քաղաքացիական ասամբլեա» մասնակցային ժողովրդավարության մոդելի վրա, որն առաջին անգամ է կիրառվելու հայկական իրականությունում: Այս համաժողովի  կազմակերպման ու անցկացման մասին լուսաբանելու է  նաև «Նիդերլանդական օրագիրը»: «Ապագա Հայկականի» Համաժողովի մեկնարկի նախապատրաստական փուլի մասին իր առաջին թղթակցությունն է ուղարկել Նաիրա Գասպարյանը:

«ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԸ» հանրային նախաձեռնություն է, որը հիմնվել է  2021 թ.՝ Հայաստանի և աշխարհասփյուռ հայության ապագայով մտահոգված հայորդիների կողմից՝ Նուբար Աֆեյան, Ռուբեն Վարդանյան, Ռիչարդ Ազարնիա, Արթուր Ալավերդյան և այլոք։ Նախաձեռնությանը արդեն միացել են ավելի քան 110 հազար հայրենակիցներ աշխարհի 108 երկրներից՝ այդ թվում Նիդերլանդներից, «Ապագա Հայկականի» տնօրենն է Արտակ Ապիտոնյանը:

Ավելի քան 300 փորձագետների մասնակցությամբ նախաձեռնությունը սահմանել է Հայաստանի և հայության ապագայի նախանշած 15 նպատակները: 

Նախաձեռնությանը կարող է միանալ յուրաքանչյուր հայ, ով պատրաստ է աջակցել նպատակների իրականացմանը: 

Ուղղությունների սահմանմանը հաջորդեցին հանրային քննարկումները: Հայրենիքի և Սփյուռքի համայնքներում ամենատարբեր խմբերի ներկայացուցիչների հետ 70-ից ավել առկա և առցանց հանդիպումներ են տեղի ունեցել, որոնց արդյունքում  միահամուռ կարևորվել է միասնականությունը:  

  Հատկանշական է, որ որպես մոդելի փորձնական տարբերակ կազմակերպվել է «Ապագա Հայկականի» Արցախյան ֆորումը՝ «Բնակչության աճը Արցախում» խորագրով: 

Ապագա Հայկականի առաջին համահայկական Համաժողովի յուրահատկություններից է նաև այն, որ առաջին անգամ նման ձևաչափում ընդգրկվելու է նաև Սփյուռքը: Հարցման արդյունքում նախաձեռնողների կողմից ընտրվել են՝  «Պատմական պատասխանատվություն», «Հայաստան-Սփյուռք միասնականություն» և «Բնակչության աճ»  Համաժողովին քննարկվելիք 3 նպատակները: 

Ստեղծվել են փորձագիտական հանձնախմբեր՝ Գերաշնորհ Տեր Խաժակ Արքեպիսկոպոս Պարսամյանի, Արամ Աբրահամյանի և Արմինե Հովհաննիսյանի ղեկավարմամբ: 

5 ամիս շարունակ հայկական փորձագիտական համայնքի 100-ից ավել ներկայացուցիչներ առկա և առցանց ձևաչափերով քննարկել են նպատակների իրագործման հետ կապված սցենարներն ու ծրագրերը: 

Դրանք ներկայացվելու են  Համաժողովին, որին մասնակցելու համար թափանցիկ վիճակահանությամբ և ներկայացուցչական ընտրանքի մեթոդով ընտրվել են 200 մասնակիցներ՝ ձևավորելով աշխարհասփյուռ հայության սեռատարիքային, կրթական և բնակության վայրով պայմանավորված յուրօրինակ մանրակերտը: Քննարկումներին առցանց ձևաչափով մասնակցելու հնարավորություն ունեն նաև գրանցված բոլոր հայրենակիցները: 

Արդյունքում  «Ապագա Հայկականը»  ձևավորում է մի հարթակ, որտեղ աշխարհասփյուռ հայության ամենատարբեր խմբերի ներկայացուցիչներ նախ ծանոթանում, ապա քննարկում են փորձագիտական գնահատում անցած սցենարներն ու ծրագրերը՝ միահամուռ ուժերով սահմանելով ապագայի իրենց տեսլականը: 

Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

Հատուկ «Նիդ․ օրագրի» համար, Երևան, 08.03.2023   

Համաժողովի օրակարգն  այստեղ  

Convention-Agenda-arm.pdf (futurearmenian.com)