Փարոս Գարդեն․ կայուն գյուղատնտեսության նոր լույս Հայաստանի հյուսիսում

 

Հայաստանի հյուսիսում՝ Շիրակի մարզի Նահապետավան գյուղում, կյանքի է կոչվում մի նախաձեռնություն, որը լիովին համահունչ է այն արժեքներին, որոնք այսօր կարևոր են նաև նիդերլանդական հասարակության համար՝ կայունություն, նորարարություն և համայնքային զարգացում։ Այդ նախաձեռնության անունն է Փարոս Գարդեն։

2024 թվականին Տարոն Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ հիմնադրված այս ինտենսիվ այգին գտնվում է պատմական Հառիճավանքից ընդամենը 5 կմ հեռավորության վրա։ Այստեղ անցյալն ու ապագան միաձուլվել են՝ ձևավորելով գյուղատնտեսության նոր մոդել, որը միտված է ոչ միայն արտադրությանը, այլև դրա երկարաժամկետ, կայուն զարգացմանը։

Փարոս Գարդենը զբաղեցնում է 3500 քառակուսի մետր տարածք և ներառում է 1300 պտղատու ծառ՝ Գալա տեսակի խնձորենիներ և Սանտա Մարիա տեսակի տանձենիներ։ Այս տեսակները ընտրվել են իրենց բարձր բերքատվության, տեղական կլիմային հարմարվողականության և շուկայի կայուն պահանջարկի շնորհիվ։ Դրանք հարմար են նաև վերամշակման և չրերի արտադրության համար՝ ստեղծելով հավելյալ արժեք գյուղական համայնքում։

Նախագիծն իրականացվել է Եվրոպական միության և Ավստրիական զարգացման համագործակցության LEAD4Shirak ծրագրի շրջանակում: Ներդրումը վկայում է այն մասին, թե ինչպես կարող են միջազգային աջակցությունն ու տեղական նախաձեռնությունը համատեղ ձևավորել կայուն զարգացման հաջող պատմություն։

Այգին արդեն իսկ համալրված է ժամանակակից կաթիլային ոռոգման համակարգով և հակակարկտային պաշտպանությամբ։ Սակայն Փարոս Գարդենի տեսլականը դրանով չի սահմանափակվում։ Առաջիկա փուլում նախատեսվում է անցում դեպի ավելի արդյունավետ և տվյալահեն կառավարում՝ հողի սենսորային մոնիթորինգի և թվային կառավարման գործիքների կիրառմամբ, ինչպես նաև օրգանական թափոնների վերամշակում՝ կոմպոստի արտադրության համար։

Այս նախաձեռնությունը կարևոր օրինակ է, թե ինչպես կարող են ԵՄ աջակցությամբ ծրագրերը նպաստել ոչ միայն տնտեսական աճին, այլև բնապահպանական պատասխանատվության խթանմանը և համայնքների հզորացմանը։ Փարոս Գարդենը դիտարկվում է նաև որպես ուսումնական հարթակ երիտասարդ ֆերմերների, ագրոբիզնեսով հետաքրքրված մասնագետների և զբոսաշրջիկների համար։

Չնայած մեր լրատվամիջոցը՝ Նիդերլանդական օրագիրը, հրավիրված էր Փարոս Գարդենի բացման արարողությանը, մեր թղթակիցը այդ օրերին արդեն պետք է վերադառնար Նիդերլանդներ։ Այնուամենայնիվ, մենք խոստացել էինք մեր ընթերցողներին պատմել այս նախաձեռնության մասին՝ որպես ԵՄ արժեքների կենդանի արտացոլում Հայաստանի գյուղական համայնքում։

Փարոս Գարդենը ապացուցում է, որ անգամ փոքր մասշտաբով նախաձեռնությունները կարող են ունենալ մեծ ազդեցություն։ Երբ տեխնոլոգիան, բնությունը և մարդկային նախաձեռնությունը միավորվում են, դրանք արդյունք են տալիս և դառնում ուղենիշ։ Այսօր այն փոքրիկ այգի է, բայց արդեն իսկ՝ մի փարոս հայկական գյուղատնտեսության զարգացման ապագա հորիզոնում։

Pharos Garden: A New Light of Sustainable Agriculture in Northern Armenia

In northern Armenia, in the village of Nahapetavan in Shirak Province, an initiative is taking shape that fully resonates with the values that are also important to Dutch society today—sustainability, innovation, and community development. That initiative is called Pharos Garden.

Founded in 2024 on the initiative of Taron Hovhannisyan, this intensive orchard is located just 5 kilometers from the historic Harichavank Monastery. Here, the past and the future merge to shape a new model of agriculture—one that is focused not only on production, but also on long-term, sustainable development.

Pharos Garden covers an area of 3,500 square meters and includes 1,300 fruit trees: Gala apple trees and Santa Maria pear trees. These varieties were selected for their high productivity, adaptability to local climatic conditions, and stable market demand. They are also well suited for processing and dried fruit production, creating added value for the rural community.

The project has been implemented within the framework of the European Union and the Austrian Development Cooperation’s LEAD4Shirak program. The investment demonstrates how international support and local initiative can work together to build a successful story of sustainable development.

The orchard is already equipped with a modern drip irrigation system and anti-hail protection. However, the vision of Pharos Garden goes beyond this. The next phase foresees a transition toward more efficient, data-driven management through soil sensor monitoring and digital management tools, as well as the processing of organic waste into compost.

This initiative is an important example of how EU-supported programs can contribute not only to economic growth, but also to the promotion of environmental responsibility and the strengthening of local communities. Pharos Garden is also envisioned as a learning platform for young farmers, agribusiness professionals, and tourists.

Although our media outlet, the Dutch Daily, was invited to the opening ceremony of Pharos Garden, our correspondent had to return to the Netherlands during that period. Nevertheless, we had promised our readers to tell the story of this initiative as a living reflection of European Union values in a rural