Ռուսական ապատեղեկատվական արշավը Հայաստանում տեղի ունեցող ընտրությունների շուրջ

 ՄԵԿՆԱԲԱՆՈւԹՅՈւՆ

22.052026/Նիդ.օրագիր/ Գր. Հովսեփյան

2026 թվականի հունիսի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Հայաստանը դարձել է ռուսական տեղեկատվական ազդեցության  ես կասեի ամենաակտիվ թիրախներից մեկը։ Միջազգային հետազոտական կենտրոնները, եվրոպական կառույցները և մեդիա մոնիթորինգի կազմակերպությունները վերջին ամիսներին արձանագրում են համակարգված ապատեղեկատվական արշավ, որի հիմնական նպատակը Հայաստանի ներքաղաքական դաշտի ապակայունացումն ու հանրային վստահության քայքայումն է։ 

Ընտրությունները այս պայմաններում վերածվել են ոչ միայն քաղաքական մրցակցության, այլ նաև աշխարհաքաղաքական բախման հարթակի։ Մի կողմից՝ Հայաստանի իշխանությունները փորձում են խորացնել հարաբերությունները Եվրոպական միության և Արևմուտքի հետ, մյուս կողմից՝ Կրեմլը ձգտում է պահպանել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում՝ օգտագործելով տեղեկատվական պատերազմը որպես հիմնական գործիք։ 

Ապատեղեկատվության նոր ճարտարապետությունը

Վերջին տարիներին ռուսական տեղեկատվական գործողությունները զգալիորեն փոխվել են։ Եթե նախկինում քարոզչությունը հիմնականում իրականացվում էր պետական հեռուստաալիքների կամ պաշտոնական մեդիայի միջոցով, ապա այժմ կիրառվում են ավելի բարդ և դժվար հայտնաբերվող մեխանիզմներ՝

Telegram-ի անանուն ցանցեր,

Facebook/X համակարգված էջեր,

TikTok-ի վիրուսային կարճ տեսանյութեր,

AI-ով ստեղծված deepfake բովանդակություն,

և կեղծ լրատվական կայքեր, որոնք նմանակում են վստահելի մեդիա հարթակներին։ 

Հետազոտողները նշում են, որ Հայաստանում արձանագրված տեղեկատվական արշավները կառուցվածքով նման են Մոլդովայում, Վրաստանում, Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում նախկինում կիրառված ռուսական ազդեցության մեթոդներին։ 

Եվրոպական մեդիա մոնիթորինգի տվյալներով՝ Հայաստանի դեմ իրականացվող գործողությունները «վերջին տարիների ամենածավալուններից» են։ 

Գլխավոր նարատիվները

Ռուսական և ռուսամետ տեղեկատվական ցանցերը Հայաստանում տարածում են մի քանի առանցքային թեզեր, որոնք կառուցված են վախի, անվստահության և բևեռացման վրա։

«Արևմուտքը Հայաստանը տանում է պատերազմի»

Այս նարատիվը ներկայացնում է Հայաստանի եվրոպական ինտեգրացիան որպես ուղղակի սպառնալիք ազգային անվտանգությանը։ Հանրությանը համոզում են, թե ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների խորացումը անխուսափելիորեն կհանգեցնի պատերազմի Ռուսաստանի հետ կամ Հայաստանի ներքաշմանը գլոբալ հակամարտությունների մեջ։ 

Տարածվում են պնդումներ, թե արևմտյան կառույցները վերահսկում են Հայաստանի քաղաքական որոշումները, ընտրությունները և խաղաղության գործընթացը։ Այս թեզի նպատակը պետական ինստիտուտների նկատմամբ անվստահության խորացումն է։

«300 հազար ադրբեջանցիների վերաբնակեցում»

Վերջին ամիսների ամենաագրեսիվ տեղեկատվական նարատիվներից մեկը վերաբերում է «300 հազար ադրբեջանցիների Հայաստան տեղափոխելու ծրագրին»։ Թեման լայնորեն շրջանառվում է ռուսամետ մեդիայի, Telegram ալիքների և որոշ քաղաքական շրջանակների կողմից՝ առանց փաստական ապացույցների կամ պետական հաստատումների։

Այս քարոզչական մեխանիզմը կառուցված է ժողովրդագրական վախի վրա․ մեծ թիվ → հուզական արձագանք → հանրային խուճապ → քաղաքական բևեռացում։

Փաստերի ստուգմամբ զբաղվող հայկական հարթակները բազմիցս նշել են, որ նման ծրագրի գոյությունը չի հաստատվել որևէ պաշտոնական աղբյուրով։ 

Ինչու է Հայաստանը դարձել առաջնային թիրախ

Ռուսաստանի համար Հայաստանը միայն դաշնակից պետություն չէ։ Այն Հարավային Կովկասում ռազմավարական հենակետ է՝ ռազմական, տնտեսական և քաղաքական ազդեցության տեսանկյունից։

Սակայն վերջին տարիներին Երևանը սկսել է աստիճանաբար վերանայել հարաբերությունները Մոսկվայի հետ՝ հատկապես 2023 թվականի Արցախյան իրադարձություններից հետո, երբ հայկական հասարակության զգալի հատվածում ձևավորվեց համոզմունք, որ Ռուսաստանը չի ապահովել Հայաստանի անվտանգությունը։ 

Այս ֆոնին Հայաստանը ակտիվացրել է համագործակցությունը Եվրոպական միության հետ, քննարկվում են տնտեսական, էներգետիկ և նույնիսկ վիզային ազատականացման ծրագրեր։ 

Հենց այս աշխարհաքաղաքական վերադասավորումն է, ըստ փորձագետների, դարձել ռուսական տեղեկատվական հարձակումների հիմնական պատճառը։

Տեղական ռուսամետ ցանցերի դերը

Ռուսական ազդեցությունը Հայաստանում գործում է ոչ միայն արտաքին աղբյուրների միջոցով, այլ նաև տեղական մեդիա և քաղաքական ենթակառուցվածքների օգնությամբ։

Տեղական ռուսամետ կայքերը, քաղաքական մեկնաբանները և որոշ ընդդիմադիր շրջանակներ հաճախ վերարտադրում են նույն նարատիվները, որոնք ավելի վաղ հայտնվում են ռուսական մեդիա դաշտում։ Այդ մեխանիզմը ստեղծում է «ներքին օրակարգի» պատրանք, մինչդեռ տեղեկատվական ուղերձների աղբյուրը հաճախ արտաքին է։

Միաժամանակ ակտիվացել են նաև քաղաքական ուժերը, որոնք բացահայտորեն պաշտպանում են Ռուսաստանի հետ սերտ ինտեգրացիան և քննադատում Հայաստանի արևմտյան ուղղությունը։ 

Եվրոպայի արձագանքը

Եվրոպական միությունը վերջին ամիսներին սկսել է ավելի ակտիվ ներգրավվել Հայաստանի տեղեկատվական անվտանգության ոլորտում։ Բրյուսելը հայտարարել է հատուկ թիմերի ստեղծման մասին, որոնք պետք է աջակցեն Հայաստանին՝ հակազդելու կիբերհարձակումներին, արտաքին միջամտությանը և ապատեղեկատվությանը։ 

ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Kaja Kallas-ը հայտարարել է, որ Հայաստանի քաղաքացիները պետք է «իրենց ապագան ընտրեն առանց արտաքին միջամտության»։ 

Այս հայտարարությունները փաստում են, որ Հայաստանի ընտրությունները միջազգային մակարդակում արդեն դիտարկվում են ոչ միայն ներքին քաղաքական գործընթաց, այլ նաև ժողովրդավարական դիմակայության փորձություն ռուսական ազդեցության դեմ։

Տեղեկատվական պատերազմի իրական նպատակը

Փորձագետների կարծիքով՝ նման արշավների նպատակը միշտ չէ, որ կոնկրետ թեկնածուի հաղթանակն է։ Ավելի կարևոր է հասարակության ներսում մշտական անվստահության և քաոսի մթնոլորտ ստեղծելը։

Երբ մարդիկ սկսում են կասկածել․

ընտրությունների արդարությանը,

պետական ինստիտուտներին,

մեդիային,

դիվանագիտական գործընթացներին,

նույնիսկ փաստերի գոյությանը,

տեղեկատվական պատերազմը արդեն հասել է իր նպատակին։

Հայաստանը այսօր կանգնած է ոչ միայն քաղաքական ընտրության, այլ նաև տեղեկատվական ինքնիշխանության պաշտպանության խնդրի առաջ։ Եվ որքան ավելի բևեռացված է դառնում հանրային դաշտը, այնքան ավելի արդյունավետ են աշխատում արտաքին ազդեցության մեխանիզմները։ Հայ մարդը դա պետք է գիտակցի և չտրվի ռուսական շահերին,  որը Թուրքիայի հետ իրականացրեց  44 օրյա պատերազմի օրակարգը։