Քաղաքական մեկնաբանություններ ու տեսակետներ

 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈւԹՅՈւՆ

Ռուսական ապատեղեկատվական արշավը Հայաստանում տեղի ունեցող ընտրությունների շուրջ

22.052026/Նիդ.օրագիր/ Գր. Հովսեփյան
2026 թվականի հունիսի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Հայաստանը դարձել է ռուսական տեղեկատվական ազդեցության ես կասեի ամենաակտիվ թիրախներից մեկը։ Միջազգային հետազոտական կենտրոնները, եվրոպական կառույցները և մեդիա մոնիթորինգի կազմակերպությունները վերջին ամիսներին արձանագրում են համակարգված ապատեղեկատվական արշավ, որի հիմնական նպատակը Հայաստանի ներքաղաքական դաշտի ապակայունացումն ու հանրային վստահության քայքայումն է։
Ընտրությունները այս պայմաններում վերածվել են ոչ միայն քաղաքական մրցակցության, այլ նաև աշխարհաքաղաքական բախման հարթակի։ Մի կողմից՝ Հայաստանի իշխանությունները փորձում են խորացնել հարաբերությունները Եվրոպական միության և Արևմուտքի հետ, մյուս կողմից՝ Կրեմլը ձգտում է պահպանել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում՝ օգտագործելով տեղեկատվական պատերազմը որպես հիմնական գործիք։

Ապատեղեկատվության նոր ճարտարապետությունը
Վերջին տարիներին ռուսական տեղեկատվական գործողությունները զգալիորեն փոխվել են։ Եթե նախկինում քարոզչությունը հիմնականում իրականացվում էր պետական հեռուստաալիքների կամ պաշտոնական մեդիայի միջոցով, ապա այժմ կիրառվում են ավելի բարդ և դժվար հայտնաբերվող մեխանիզմներ՝
Telegram-ի անանուն ցանցեր,
Facebook/X համակարգված էջեր,
TikTok-ի վիրուսային կարճ տեսանյութեր,
AI-ով ստեղծված deepfake բովանդակություն,
և կեղծ լրատվական կայքեր, որոնք նմանակում են վստահելի մեդիա հարթակներին։
Հետազոտողները նշում են, որ Հայաստանում արձանագրված տեղեկատվական արշավները կառուցվածքով նման են Մոլդովայում, Վրաստանում, Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում նախկինում կիրառված ռուսական ազդեցության մեթոդներին։
Եվրոպական մեդիա մոնիթորինգի տվյալներով՝ Հայաստանի դեմ իրականացվող գործողությունները «վերջին տարիների ամենածավալուններից» են։

Գլխավոր նարատիվները
Ռուսական և ռուսամետ տեղեկատվական ցանցերը Հայաստանում տարածում են մի քանի առանցքային թեզեր, որոնք կառուցված են վախի, անվստահության և բևեռացման վրա։
«Արևմուտքը Հայաստանը տանում է պատերազմի»
Այս նարատիվը ներկայացնում է Հայաստանի եվրոպական ինտեգրացիան որպես ուղղակի սպառնալիք ազգային անվտանգությանը։ Հանրությանը համոզում են, թե ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների խորացումը անխուսափելիորեն կհանգեցնի պատերազմի Ռուսաստանի հետ կամ Հայաստանի ներքաշմանը գլոբալ հակամարտությունների մեջ։
Տարածվում են պնդումներ, թե արևմտյան կառույցները վերահսկում են Հայաստանի քաղաքական որոշումները, ընտրությունները և խաղաղության գործընթացը։ Այս թեզի նպատակը պետական ինստիտուտների նկատմամբ անվստահության խորացումն է։

«300 հազար ադրբեջանցիների վերաբնակեցում»
Վերջին ամիսների ամենաագրեսիվ տեղեկատվական նարատիվներից մեկը վերաբերում է «300 հազար ադրբեջանցիների Հայաստան տեղափոխելու ծրագրին»։ Թեման լայնորեն շրջանառվում է ռուսամետ մեդիայի, Telegram ալիքների և որոշ քաղաքական շրջանակների կողմից՝ առանց փաստական ապացույցների կամ պետական հաստատումների։
Այս քարոզչական մեխանիզմը կառուցված է ժողովրդագրական վախի վրա․ մեծ թիվ → հուզական արձագանք → հանրային խուճապ → քաղաքական բևեռացում։
Փաստերի ստուգմամբ զբաղվող հայկական հարթակները բազմիցս նշել են, որ նման ծրագրի գոյությունը չի հաստատվել որևէ պաշտոնական աղբյուրով։

Ինչու է Հայաստանը դարձել առաջնային թիրախ
Ռուսաստանի համար Հայաստանը միայն դաշնակից պետություն չէ։ Այն Հարավային Կովկասում ռազմավարական հենակետ է՝ ռազմական, տնտեսական և քաղաքական ազդեցության տեսանկյունից։
Սակայն վերջին տարիներին Երևանը սկսել է աստիճանաբար վերանայել հարաբերությունները Մոսկվայի հետ՝ հատկապես 2023 թվականի Արցախյան իրադարձություններից հետո, երբ հայկական հասարակության զգալի հատվածում ձևավորվեց համոզմունք, որ Ռուսաստանը չի ապահովել Հայաստանի անվտանգությունը։
Այս ֆոնին Հայաստանը ակտիվացրել է համագործակցությունը Եվրոպական միության հետ, քննարկվում են տնտեսական, էներգետիկ և նույնիսկ վիզային ազատականացման ծրագրեր։
Հենց այս աշխարհաքաղաքական վերադասավորումն է, ըստ փորձագետների, դարձել ռուսական տեղեկատվական հարձակումների հիմնական պատճառը։

Տեղական ռուսամետ ցանցերի դերը
Ռուսական ազդեցությունը Հայաստանում գործում է ոչ միայն արտաքին աղբյուրների միջոցով, այլ նաև տեղական մեդիա և քաղաքական ենթակառուցվածքների օգնությամբ։
Տեղական ռուսամետ կայքերը, քաղաքական մեկնաբանները և որոշ ընդդիմադիր շրջանակներ հաճախ վերարտադրում են նույն նարատիվները, որոնք ավելի վաղ հայտնվում են ռուսական մեդիա դաշտում։ Այդ մեխանիզմը ստեղծում է «ներքին օրակարգի» պատրանք, մինչդեռ տեղեկատվական ուղերձների աղբյուրը հաճախ արտաքին է։
Միաժամանակ ակտիվացել են նաև քաղաքական ուժերը, որոնք բացահայտորեն պաշտպանում են Ռուսաստանի հետ սերտ ինտեգրացիան և քննադատում Հայաստանի արևմտյան ուղղությունը։

Եվրոպայի արձագանքը
Եվրոպական միությունը վերջին ամիսներին սկսել է ավելի ակտիվ ներգրավվել Հայաստանի տեղեկատվական անվտանգության ոլորտում։ Բրյուսելը հայտարարել է հատուկ թիմերի ստեղծման մասին, որոնք պետք է աջակցեն Հայաստանին՝ հակազդելու կիբերհարձակումներին, արտաքին միջամտությանը և ապատեղեկատվությանը։
ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Kaja Kallas-ը հայտարարել է, որ Հայաստանի քաղաքացիները պետք է «իրենց ապագան ընտրեն առանց արտաքին միջամտության»։
Այս հայտարարությունները փաստում են, որ Հայաստանի ընտրությունները միջազգային մակարդակում արդեն դիտարկվում են ոչ միայն ներքին քաղաքական գործընթաց, այլ նաև ժողովրդավարական դիմակայության փորձություն ռուսական ազդեցության դեմ։
Տեղեկատվական պատերազմի իրական նպատակը
Փորձագետների կարծիքով՝ նման արշավների նպատակը միշտ չէ, որ կոնկրետ թեկնածուի հաղթանակն է։ Ավելի կարևոր է հասարակության ներսում մշտական անվստահության և քաոսի մթնոլորտ ստեղծելը։
Երբ մարդիկ սկսում են կասկածել․
ընտրությունների արդարությանը,
պետական ինստիտուտներին,
մեդիային,
դիվանագիտական գործընթացներին,
նույնիսկ փաստերի գոյությանը,
տեղեկատվական պատերազմը արդեն հասել է իր նպատակին։
Հայաստանը այսօր կանգնած է ոչ միայն քաղաքական ընտրության, այլ նաև տեղեկատվական ինքնիշխանության պաշտպանության խնդրի առաջ։ Եվ որքան ավելի բևեռացված է դառնում հանրային դաշտը, այնքան ավելի արդյունավետ են աշխատում արտաքին ազդեցության մեխանիզմները։ Հայ մարդը դա պետք է գիտակցի և չտրվի ռուսական շահերին, որը Թուրքիայի հետ իրականացրեց 44 օրյա պատերազմի օրակարգը։

ՏԵՍԱԿԵՏ

Ռուսաստանին ինքնիշխան Հայաստան պետք չէ

03,06.2026/Նիդ.օրագիր/Գր.Հովսեփյան Հայաստանի նկատմամբ Ռուսաստանի վարած քաղաքականությունը վերջին ամիսներին ավելի ու ավելի բացահայտ է դառնում։ Եթե նախկինում ճնշումները հիմնականում քաղաքական և տեղեկատվական դաշտում էին, ապա այսօր դրանք ակնհայտորեն տեղափոխվել են նաև տնտեսական ոլորտ։ Ընդ որում, այդ քայլերը տեղի են ունենում մի ժամանակահատվածում, երբ Հայաստանը կանգնած է կարևոր քաղաքական գործընթացների և արտաքին քաղաքական վերադասավորումների առաջ։ Վերջին օրերին ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն Կոնգրեսում անցկացված լսումների ժամանակ ուշագրավ հայտարարություն արեց։ Նա նշեց, որ Ռուսաստանը դժգոհ է Հայաստանում ԱՄՆ-ի ակտիվ ներգրավվածությունից և, իր գնահատմամբ, կցանկանար, որ գործող իշխանությունը պարտվեր առաջիկա ընտրություններում։ Ռուբիոն ընդգծեց, որ ԱՄՆ-ն չի պահանջում Հայաստանից խզել հարաբերությունները որևէ երկրի հետ, այլ պարզապես ցանկանում է խորացնել համագործակցությունը տնտեսական, քաղաքական և խաղաղարար ոլորտներում, այդ թվում՝ աջակցելով Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացին։ Ռուբիոյի խոսքերը կարևոր են ոչ միայն որպես արտաքին դիտարկում, այլ նաև որպես գնահատական այն գործընթացներին, որոնք այսօր տեղի են ունենում Հայաստանի շուրջ։ Եթե աշխարհի ամենահզոր պետություններից մեկի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը հրապարակայնորեն խոսում է Ռուսաստանի՝ Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացների նկատմամբ հետաքրքրվածության մասին, ապա դա արդեն միջազգային մակարդակի քաղաքական ազդակ է։ Միևնույն ժամանակ Հայաստանի նկատմամբ տնտեսական ճնշումները շարունակվում են։ «Ռոսսելխոզնադզոր»-ի հերթական սահմանափակումները հայկական արտադրանքի նկատմամբ արդեն դժվար է բացատրել միայն տեխնիկական կամ սանիտարական պատճառաբանություններով։ Նախ արգելվեցին որոշ ձկնամթերքներ, ապա՝ «Ջերմուկ» հանքային ջուրը, այնուհետև տարբեր բանջարեղեններ, իսկ այժմ սահմանափակումների ցանկում հայտնվել են կարտոֆիլը, սմբուկը, չրերը և կորիզավոր մրգերը։ Տուժում են ոչ թե քաղաքական գործիչները, այլ հազարավոր գյուղացիներ, արտահանողներ, բեռնափոխադրողներ և նրանց ընտանիքները։ Բեռնափոխադրողները բացեիբաց հայտարարում են, որ քաղաքական պահանջներ չունեն։ Նրանք պարզապես ցանկանում են աշխատել, կատարել իրենց պայմանագրային պարտավորությունները և չկորցնել իրենց եկամուտները։ Սակայն ստեղծված իրավիճակը նրանց կանգնեցրել է լուրջ ֆինանսական խնդիրների առաջ։ Երբ մարդիկ ստիպված են խոսել վարկերի սառեցման անհրաժեշտության մասին, դա արդեն տնտեսական ճնշման իրական հետևանք է։ Այս ամենի ֆոնին առանձնահատուկ նշանակություն ունի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի արձագանքը։ Նա Ռուսաստանի սահմանափակումները բնութագրել է որպես սխալ քայլեր, որոնք մարդկանց տրամադրում են ԵԱՏՄ-ի դեմ։ Փաշինյանը փաստացի արձանագրում է այն, ինչ արդեն զգում են շատ քաղաքացիներ․ տնտեսական համագործակցության միությունը չի կարող հեղինակություն վայելել, եթե դրա շրջանակներում մեկ անդամ պետություն քաղաքական կամ այլ նպատակներով սահմանափակումներ է կիրառում մյուսի նկատմամբ։ Ռուսաստանը Հայաստանի նկատմամբ քաղաքականությունը սխալ հունով տարավ այն պահից, երբ կանգնեց Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողքին` հեռանալով իր դաշնակցից։ Հատկանշական է նաև, որ սահմանափակումների խորացմանը զուգահեռ ակտիվանում են Հայաստանի հարաբերությունները Եվրոպական միության հետ։ Արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը և ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսը քննարկել են տնտեսական համագործակցության խորացման և ապրանքաշրջանառության ավելացման հնարավորությունները։ Սա պատահական զուգադիպություն չէ։ Երբ Հայաստանը փորձում է դիվերսիֆիկացնել իր տնտեսական կապերը և նվազեցնել կախվածությունը մեկ շուկայից, Մոսկվան այդ գործընթացին հաճախ արձագանքում է որպես ազդեցության կորստի վտանգի։ Հատկանշական է նաև, որ տնտեսական սահմանափակումները համընկնում են ներքաղաքական ակտիվ շրջանի հետ։ Այդ հանգամանքը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում։ Եթե Ռուսաստանը իսկապես ցանկանում է պահպանել դաշնակցային հարաբերությունները Հայաստանի հետ, ապա դժվար է հասկանալ, թե ինչու են հենց այժմ ուժեղանում այնպիսի քայլերը, որոնք վնասում են Հայաստանի տնտեսությանը և դժգոհություն առաջացնում հասարակության տարբեր շերտերում։ Այդ համատեքստում Ռուբիոյի հայտարարությունը նոր իմաստ է ստանում. տնտեսական ճնշումները շատերի կողմից ընկալվում են ոչ միայն որպես առևտրային սահմանափակումներ, այլ նաև որպես քաղաքական ազդակներ։ Սակայն Ռուսաստանը կարծես չի հասկանում մի պարզ ճշմարտություն․ ճնշումները չեն կարող վերադարձնել վստահությունը։ Ընդհակառակը, յուրաքանչյուր նոր արգելք, յուրաքանչյուր նոր սահմանափակում ավելի շատ մարդկանց է համոզում, որ Հայաստանի տնտեսությունը չպետք է կախված լինի մեկ կենտրոնից։ Եթե հայկական ապրանքների առաջին խմբաքանակներն արդեն ուղևորվում են Եվրոպա և այլ շուկաներ, ապա դա ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմավարական նշանակություն ունեցող գործընթաց է։ Վերջին զարգացումները մեկ անգամ ևս ցույց են տալիս, որ խնդիրը միայն առանձին ապրանքների արտահանման կամ առևտրային վեճերի մեջ չէ։ Խնդիրն ավելի խորն է։ Ռուսաստանը սովոր է տեսնել Հայաստան, որը կախված է իրենից քաղաքական, տնտեսական և անվտանգային առումներով։ Իսկ ինքնիշխան Հայաստանը, որը փորձում է բազմակողմ հարաբերություններ կառուցել, նոր գործընկերներ գտնել և սեփական շահերից ելնելով որոշումներ ընդունել, ակնհայտորեն չի տեղավորվում այդ պատկերացման մեջ։ Հետևաբար այսօր հարցը միայն տնտեսական սահմանափակումների մասին չէ։ Հարցն այն է, թե արդյոք Հայաստանը կկարողանա պահպանել իր ինքնիշխանությունը և ազատ ընտրել զարգացման իր ուղին՝ անկախ արտաքին ճնշումներից։ Իսկ վերջին իրադարձությունները վկայում են, որ հենց այդ ինքնիշխան ընտրության իրավունքն է դարձել տարածաշրջանային պայքարի գլխավոր թեման։ Ռուսաստանին, ըստ երևույթին, հարմար է կախյալ Հայաստանը։ Սակայն Հայաստանի ապագան պահանջում է ոչ թե կախվածություն, այլ ինքնուրույնություն, ոչ թե ճնշումների ենթարկվող պետություն, այլ պետություն, որն ինքն է որոշում իր տնտեսական և քաղաքական առաջնահերթությունները։ Հունիսի 7֊ի ընտրությունները այս հարցերին որոշակի պատասխան կտան։