09.02.2026 / Խմբագրական / Նիդ. օրագիր
ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Երևանից հնչեցրած խոսքը հաճելի էր լսել․ հիացմունք Հայաստանի նկատմամբ, պատմական գնահատականներ, խաղաղության և բարգավաճման խոստումներ։ Սակայն մեր պարտքն է հարց տալ՝ ի՞նչ կա այս ամենի տակ, և ինչո՞ւ հենց հիմա։
Վենսի հայտարարություններում Հայաստանը ներկայացվեց որպես մի երկիր, որը կարող է դառնալ տարածաշրջանային տնտեսական հենակետ և խաղաղության կրող։ Սա, առաջին հայացքից, բարձր գնահատական է։ Սակայն իրականում այն նաև պատասխանատվության փոխանցում է։ Երբ գերտերության փոխնախագահը ասում է՝ «դուք հնարավորություն ունեք պատմական խաղաղություն հաստատելու», նա միաժամանակ ակնարկում է, որ այդ խաղաղության գինը և ռիսկերը առաջին հերթին կրելու է հենց Հայաստանը։
Խաղաղություն՝ իբրև պայման, ոչ թե երաշխիք
Վենսի խոսքում խաղաղությունը ներկայացվում է որպես զարգացման բանալի։ Բայց պետք է հստակ հասկանալ՝ ԱՄՆ-ի համար խաղաղությունը տարածաշրջանում միջոց է, ոչ նպատակ։ Միջոց՝ հաղորդակցությունների բացման, առևտրի, ազդեցության և մրցակցային հավասարակշռության համար։ Այդ համատեքստում Հայաստանը դիտարկվում է որպես կարևոր, բայց ոչ անփոխարինելի հանգույց։
Մեր տեսանկյունից վտանգն այն է, որ խաղաղության օրակարգը կարող է ներկայացվել որպես միակ հնարավոր ճանապարհ՝ առանց անվտանգության բավարար երաշխիքների։ Երբ դիվանագիտական հաճոյախոսությունները չեն ուղեկցվում հստակ քաղաքական պարտավորություններով, դրանք կարող են վերածվել գեղեցիկ, բայց դատարկ խոսքերի։
Ինչո՞ւ հենց հիմա
Պատահական չէ նաև ժամանակային ընտրությունը։ Տարածաշրջանում ուժերի վերադասավորումը, արտաքին դերակատարների ազդեցության փոփոխությունը և նոր տնտեսական ուղիների որոնումը Հարավային Կովկասը դարձնում են կրկին ուշադրության կենտրոն։ Այս համատեքստում Հայաստանը հետաքրքիր է ոչ միայն որպես պատմական պետություն, այլ որպես գործիքային տարածք՝ մեծ խաղացողների հաշվարկներում։
Այս հետաքրքրությունը կարող է լինել հնարավորություն, բայց նաև վտանգ։ Որքան մեծ է արտաքին ուշադրությունը, այնքան բարձր է ռիսկը դառնալու ոչ թե նախաձեռնող, այլ օգտագործվող կողմ։
Տնտեսական «հենակետ»՝ ում համար
Վենսի ամենաուշագրավ միտքը այն էր, որ Հայաստանի բարգավաճումը «կփոխանցվի նաև ԱՄՆ ժողովրդին»։ Սա ազնիվ խոստովանություն է։ Այստեղ այլևս խոսքը բարեգործության կամ բացառապես հայկական շահի մասին չէ։ Խոսքը փոխշահավետ հաշվարկի մասին է, որտեղ Հայաստանը դիտարկվում է որպես տարածք, հնարավորություններ և ռեսուրսներ առաջարկող գործընկեր։
Սա ինքնին վատ չէ։ Վատ է միայն այն դեպքում, երբ այդ փոխշահավետությունը հավասարակշռված չի։ Հայաստանի խնդիրը պետք է լինի՝ չդառնալ պարզապես միջանցք կամ փորձադաշտ, այլ կարողանալ թելադրել սեփական օրակարգը՝ տնտեսական, անվտանգային և քաղաքական իմաստով։
Ներքին պատրաստվածության հարցը
Սակայն արտաքին գնահատականները արժեք ունեն միայն այն դեպքում, երբ դրանց համապատասխանում է ներքին պատրաստվածությունը։ Տնտեսական հենակետ դառնալը ենթադրում է ինստիտուցիոնալ կայունություն, կանխատեսելի քաղաքականություն և ներքին համախմբում։ Առանց ուժեղ պետական կառույցների և վստահելի համակարգերի՝ ցանկացած խոստում կմնա դիվանագիտական ձևակերպումների մակարդակում։
Քաղաքակրթական հղումը՝ գեղեցիկ, բայց զգուշացնող
Հայաստանին որպես հնագույն քրիստոնյա ազգ հիշատակելը հաճելի է, բայց նաև զգուշացնող։ Արևմտյան քաղաքական խոսույթում արժեքային շեշտադրումները հաճախ օգտագործվում են որպես բարոյական հարթակ՝ քաղաքական որոշումների համար։ Սակայն պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ արժեքները երկրորդ պլան են մղվում, երբ հակասում են շահերին։
Հայաստանը նախկինում էլ լսել է բարձր գնահատականներ և բարեկամական խոսքեր տարբեր մայրաքաղաքներից։ Այդ խոսքերը միշտ չէ, որ վերածվել են կոնկրետ անվտանգության կամ երկարաժամկետ զարգացման երաշխիքների։
Վենսի այցը և խոսքը ցույց տվեցին մեկ բան․ Հայաստանը կրկին հետաքրքիր է։ Բայց հետաքրքիր լինելը դեռ չի նշանակում պաշտպանված կամ ապահով լինել։ Մեր խմբագրական դիրքորոշումը պարզ է՝ Հայաստանը պետք է լսի, ընդունի համագործակցությունը, բայց չկորցնի սթափությունը։
Դիվանագիտական գովեստը հաճախ առաջին քայլն է ավելի լուրջ սպասումների և պահանջների ճանապարհին։ Իսկ պետության ապագան կառուցվում է ոչ թե հաճելի խոսքերով, այլ հստակ պայմաններով, հաշվարկով և ազգային շահի սառը գիտակցմամբ։
No comments:
Post a Comment