Տնտեսական պատերազմ Հայաստանի դեմ. հերթը կաթնամթերքինն է...

25.07.2026/Նիդ.օրագիր/ խմբագրի սյունակ

Հայաստանի տնտեսության դեմ ճնշումների շղթան կարծես ավարտ չունի։ Սկզբում կոնյակը, մրգերն ու բանջարեղենը, հետո ծաղիկները, ձկնամթերքը, այժմ՝ կաթնամթերքը։ Ամեն անգամ պաշտոնական բացատրությունը նույնն է՝ «սանիտարական նորմեր», «անասնաբուժական պահանջներ», «տեխնիկական խախտումներ»։ Սակայն երբ սահմանափակումները դառնում են պարբերական և ընդգրկում են մեկը մյուսի հետևից տարբեր ապրանքատեսակներ, հարցն արդեն դուրս է գալիս տեխնիկական հարթությունից։

Եթե  արտադրողներից մեկի մոտ  է խնդիրը, դա կարող է պատահականություն լինել։ Եթե խնդիրներ են ունենում տասնյակ արտադրողներ և ամբողջ ոլորտներ, դա արդեն օրինաչափություն է։ Իսկ երբ այդ օրինաչափությունը համընկնում է քաղաքական լարվածության խորացման հետ, բնական է, որ առաջանում են հարցեր, որոնցից հնարավոր չէ խուսափել։

Ռուսաստանը շարունակում է պնդել, որ իր որոշումները բացառապես մասնագիտական բնույթ ունեն։ Սակայն Հայաստանի հասարակությունը և բազմաթիվ տնտեսագետներ այս իրադարձությունները դիտարկում են ավելի լայն համատեքստում՝ որպես տնտեսական լծակների կիրառման հերթական դրսևորում։ Նույնիսկ եթե պաշտոնական ձևակերպումները մնում են տեխնիկական, դրանց քաղաքական ազդեցությունը դժվար է անտեսել։

Այս իրավիճակում ամենացավալին այն չէ, որ հերթական ապրանքն է կորցնում ռուսական շուկան։ Ավելի վտանգավոր է այն, որ կրկին բացահայտվում է Հայաստանի տնտեսության խոցելիությունը։ Տարիներ շարունակ արտահանման զգալի մասը կենտրոնացվել է մեկ շուկայում՝ առանց բավարար չափով ստեղծելու այլընտրանքային ուղղություններ։ Այդ կախվածությունը այսօր վերածվում է տնտեսական ռիսկի։

Տնտեսական անկախությունը չի սկսվում միայն արտադրության աճից։ Այն սկսվում է շուկաների բազմազանեցումից։ Ոչ մի ինքնիշխան պետություն չի կարող իրեն ապահով զգալ, եթե իր տնտեսության կարևոր հատվածները կախված են մեկ երկրի քաղաքական կամ վարչական որոշումներից։

Այս ամենը նաև լուրջ ազդակ է Հայաստանի իշխանություններին։ Յուրաքանչյուր նոր արգելք պետք է ոչ միայն դիվանագիտական արձագանքի արժանանա, այլ դառնա տնտեսական քաղաքականության վերանայման պատճառ։ Անհրաժեշտ է արագացնել նոր շուկաների որոնումը, բարձրացնել արտադրանքի միջազգային մրցունակությունը, ներդնել արտահանման ապահովագրության և պետական աջակցության ավելի արդյունավետ մեխանիզմներ։

Հարցն այսօր այլևս միայն կաթնամթերքը չէ։ Վերջին շրջանում տարբեր փուլերում սահմանափակումների կամ խստացված վերահսկողության են ենթարկվել մրգերն ու բանջարեղենը, ծաղիկները, ձկնամթերքը, գինին, կոնյակի արտահանումը և հիմա էլ կաթնամթերքը։ Երբ նման դեպքերը դառնում են պարբերական, դրանք այլևս չեն ընկալվում որպես առանձին տնտեսական միջադեպեր, այլ ձևավորում են մեկ ընդհանուր պատկեր։

Եթե յուրաքանչյուր ամիս նոր ապրանք է հայտնվում սահմանափակումների ցանկում, ապա ո՞վ է հաջորդը։

Եվ, թերևս, ավելի կարևոր հարց կա.

Արդյո՞ք Հայաստանը վերջապես կդարձնի այս ճգնաժամը տնտեսական վերափոխման հնարավորություն, թե կշարունակի արձագանքել միայն հերթական հարվածից հետո։

Այս խմբագրականի նպատակը մեղավորներին ի հայտ բերելը չէ։ Այն կոչ է՝ սթափ գնահատելու իրականությունը։ Տնտեսական անվտանգությունը վաղուց այլևս միայն տնտեսագետների թեման չէ։ Այն ազգային անվտանգության հիմնասյուներից մեկն է, և յուրաքանչյուր բաց թողնված հնարավորություն վաղը կարող է վերածվել նոր սահմանափակման, նոր կորուստների և նոր կախվածության։

Այսօր հարցն արդեն այն չէ, թե որ ապրանքն է հերթականը։ Հարցն այն է, թե Հայաստանի արտահանման ո՞ր ճյուղն է լինելու հաջորդ թիրախը։ Եթե այսօր սահմանափակումների տակ են հայտնվում մրգերը, գինին, կոնյակը և կաթնամթերքը, ապա վաղը վտանգի տակ կարող է լինել ցանկացած արտադրող, որի հիմնական շուկան մեկ երկիրն է, որ կոչվում է Ռուսաստան։

Hay Azian