Լեոնիդ Ենգիբարյան․ ուրախ և տխուր մարդը

 ՀԻՇԱՏԱԿԻ ՕՐ

25.07.2026/Նիդ.օրագիր

Մի կյանքի պատմություն

Կան մարդիկ, որոնց ծիծաղը գալիս է սրտից։ Կան նաև այնպիսիք, որոնց ժպիտը ծնվում է ցավից։ Լեոնիդ Ենգիբարյանը հենց այդ մարդկանցից էր։ Նա ծաղրածու էր, բայց երբեք պարզապես ծիծաղեցնող մարդ չէր։ Նրա արվեստը պատմում էր մենակության, սիրո, հույսի, մարդկային արժանապատվության մասին։ Այդ պատճառով նրան անվանում էին «տխուր աչքերով ծաղրածու»։

Լեոնիդ Ենգիբարյանը ծնվել է 1935 թվականի մարտի 15-ին Մոսկվայում՝ հայ հոր և ռուս մոր ընտանիքում։ Մինչ կրկես հասնելը նա զբաղվել է բռնցքամարտով, սովորել տարբեր ուսումնական հաստատություններում, սակայն հասկացել է, որ իր իրական ճանապարհը բեմն է։ 1955 թվականին ընդունվեց Մոսկվայի կրկեսային արվեստի դպրոց, իսկ 1959-ին դարձավ Երևանի պետական կրկեսի արտիստ։

Ենգիբարյանը հեղափոխեց ծաղրածուի կերպարը։ Եթե նախկինում ծաղրածուն հիմնականում զվարճացնում էր, ապա նա ստիպում էր մտածել։ Նրա ներկայացումներում ծիծաղն ու տխրությունը քայլում էին կողք կողքի։ Նա գրեթե չէր խոսում, բայց մնջախաղի միջոցով ասում էր այն, ինչ երբեմն բառերով անհնար է արտահայտել։ Նրա հերոսը հասարակ մարդն էր՝ երազող, սիրող, երբեմն պարտվող, բայց երբեք չկոտրվող։

1960-ականներին նրա համբավը տարածվեց ամբողջ Խորհրդային Միությունում և արտասահմանում։ Պրահայում միջազգային մրցույթներում նա արժանացավ բարձրագույն մրցանակների, իսկ հանդիսատեսը նրան ընդունեց որպես բոլորովին նոր արվեստի ստեղծողի։ Նա նկարահանվեց ֆիլմերում, գրեց արձակ ստեղծագործություններ, ստեղծեց մնջախաղի սեփական թատրոնը՝ ձևավորելով «ենգիբարյանական» արվեստի ուղղությունը։

Սակայն նրա կյանքը չափազանց կարճ եղավ։ 1972 թվականի հուլիսի 25-ին, ընդամենը 37 տարեկան հասակում, Լեոնիդ Ենգիբարյանը մահացավ սրտի կաթվածից։ Նրա վերջին մեծ ստեղծագործական ծրագրերից շատերը մնացին անկատար։

Այսօր նրա անունը շարունակում է ապրել։ Երևանի կրկեսի հարևանությամբ կանգնեցված է նրա արձանը՝ հուշեցնելով, որ իսկական արվեստը ժամանակ չի ճանաչում։ Նրա մանրապատումները, գրքերը և բեմական կերպարները մինչ օրս հուզում են նոր սերունդներին։

Լեոնիդ Ենգիբարյանը մի անգամ ասել էր, որ ծաղրածուն միայն ծիծաղեցնող չէ. նա մարդ է, որը մարդկանց հիշեցնում է իրենց մասին։ Թերևս հենց այդ պատճառով նրա արվեստը երբեք չի ծերանում։ Նա սովորեցրեց, որ երբեմն ամենախորը տխրությունն էլ կարելի է արտահայտել ժպիտով, իսկ ամենաանկեղծ ծիծաղի խորքում հաճախ թաքնված է մարդկային հոգու մեծ ցավը։ Այդ հակասության մեջ էլ ապրում էր Լեոնիդ Ենգիբարյանը՝ ուրախ և տխուր մարդը, որի անունը մնաց համաշխարհային կրկեսային արվեստի պատմության մեջ

Hay Azian