ԱՅՍՕՐ ՄԵՐ ՏԵՐ ՀԻՍՈՒՍ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՏՈՆՆ Է

 «Վարդավառ․ արտաքին ուրախությունից դեպի ներքին լուսավորություն»

Խաժակ Արքեպիսկոպոս Պարսամյան
Pontifical Legation Western Europe

----------------------

Վարդավառը միայն ժողովրդական ուրախության, ջրի ցողման կամ ամառային տոնախմբության օր չէ, այլ նախ և առաջ մեր Տեր և Փրկիչ Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Պայծառակերպության տոնն է՝ այն հրաշափառ իրադարձության հիշատակությունը, երբ Թաբոր լեռան վրա Քրիստոս Իր աստվածային փառքը հայտնեց Իր աշակերտներին՝ Պետրոսին, Հակոբոսին և Հովհաննեսին։ Ավետարանը վկայում է. «Եվ պայծառակերպվեց նրանց առաջ, և Նրա երեսը արեգակի պես փայլեց, իսկ զգեստները լույսի պես սպիտակեցին» (Մատթեոս 17։2)։

Այս տեսիլքը պարզապես հրաշք չէր, այլ երկնային հայտնություն այն մասին, թե ով է իրականում Քրիստոսը. ոչ պարզապես մարգարե, ոչ միայն ուսուցիչ, այլ մարմնացած Աստծո Որդին՝ «լույս ի լույս, ճշմարիտ Աստված ի ճշմարիտ Աստծո»։ Թաբոր լեռան վրա աշակերտները տեսան այն փառքը, որը մշտապես բխում էր Որդուց, սակայն մի պահ ծածկված էր մարդկային բնության խոնարհության ներքո։

Ավետարանական այս իրադարձությունը նաև մեզ համար կենդանի հրավեր է։ Մեր օրերում, երբ մարդկային կյանքը լի է խավարով, տագնապով, բարոյական շփոթությամբ, պատերազմներով, անհավատությամբ և ինքնամոռաց ընթացքով, Պայծառակերպության տոնը մեզ կոչ է անում բարձրանալ Թաբոր, այսինքն՝ աղոթքի, ապաշխարության, հոգևոր արթնության և աստվածատեսության ճանապարհով վերագտնել Քրիստոսի լույսը։ Աշխարհն այսօր լույսի մեծ կարիք ունի, սակայն այդ լույսը չի գալիս ո՛չ քաղաքական ուժերից, ո՛չ մարդկային փառքից, այլ Քրիստոսից, Ով ասաց. «Ես եմ աշխարհի լույսը. ով Ինձ է հետևում, խավարի մեջ չի քայլի, այլ կունենա կյանքի լույսը» (Հովհաննես 8։12)։

Վարդավառի իրական խորհուրդը, հետևաբար, շատ ավելին է, քան միմյանց ջրով թրջելու արտաքին սովորույթը։ Ջուրն այստեղ խորհրդանշում է մաքրությունը, նորոգությունը, կյանքը և մկրտության շնորհը։ Սակայն եթե տոնի ներքին իմաստը չընկալենք, սովորույթը կարող է մնալ միայն արտաքին զվարճանք։ Եկեղեցին մեզ կոչ է անում արտաքին ուրախությունից անցնելու ներքին պայծառակերպության։ Ինչպես Թաբորի վրա հայտնվեց Քրիստոսի աստվածային փառքը, այնպես էլ յուրաքանչյուր քրիստոնյայի կոչումն է՝ Աստծո շնորհով պայծառակերպվել, սրբանալ և առաքինի կյանքով արտացոլել աստվածային լույսը։ Սուրբ Պողոս առաքյալն ասում է. «Եվ մենք բոլորս բաց երեսով տեսնելով Տիրոջ փառքը ինչպես հայելու մէջ, նույն պատկերով ենք նորոգվում փառքից փառք, որպես թե Տիրոջ Հոգով։» (Բ Կորնթացիներ 3։18)։ 

Հայ Եկեղեցու շարականները մեծ խորությամբ են արտահայտել այս խորհուրդը։ Պայծառակերպության շարականներում Քրիստոս ներկայացվում է որպես անստեղծ լույսի հայտնողը, Ով Թաբորի վրա փայլեց, որպեսզի աշակերտները չգայթակղվեն խաչի տեսարանից և հասկանան, որ չարչարանքի վերջը փառքի է հասցնում։ Մեր շարականագիր հայրերը մեզ սովորեցնում են, որ Թաբորի լույսը խաչից անբաժան է. պայծառակերպությունը նախապատրաստում է Գողգոթայիին, իսկ Գողգոթան բացում է հարության ու հավիտենական փառքի ճանապարհը։ Ուստի, այս տոնը մեզ սովորեցնում է, որ քրիստոնեական կյանքը բաղկացած է ոչ միայն փառքի պահերից, այլ նաև խաչակրությունից, հավատարմությունից և տոկունությունից։ 

Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանը ուսուցանում է, որ Քրիստոս Իր փառքը հայտնեց աշակերտներին այնքան, որքան նրանք կարող էին կրել, որպեսզի զորացնի նրանց հավատքը։ Այս միտքը շատ արդիական է նաև այսօր. Աստված մեր կյանքում ևս Իր լույսը հայտնում է այնքան, որքան մեր հոգին պատրաստ է այն ընդունելու։ Երբ սիրտը մաքրվում է, աղոթքը խորանում է, հավատքը զորանում, մարդը սկսում է Աստծո ներկայությունը տեսնել նույնիսկ իր առօրյայում։ 

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին իր աղոթական շնչով մշտապես արտահայտում է ։ Նրա հոգևոր աշխարհը հիշեցնում է, որ ճշմարիտ պայծառակերպությունը նախ տեղի է ունենում մարդու սրտում։ Կարելի է արտաքուստ հավատացյալ երևալ, սակայն եթե ներաշխարհը չի լուսավորվել աստվածային շնորհով, մարդը դեռևս հեռու է Թաբորից։ Իսկ երբ Քրիստոսի լույսը դիպչում է հոգուն, փոխվում են մարդու միտքը, խոսքը, վարքն ու սերը։

Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին ևս շեշտում է, որ Պայծառակերպությունը Քրիստոսի երկակի բնության՝ մարդկային և աստվածային, խորհրդի հայտնությունն էր։ Նրա մարդկությունը մշտապես տեսանելի էր, սակայն Թաբորի վրա փայլեց նաև Նրա աստվածության լույսը։ Այս ճշմարտությունը հաստատում է մեր ուղղափառ հավատքը և սովորեցնում, որ Քրիստոսին ճանաչելը պարզապես պատմական անձի մասին գիտելիք ունենալ չէ, այլ կենդանի Աստծուն ճանաչել, ընդունել և երկրպագել։

Որպես Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու զավակներ՝ այսօր առավել քան երբևէ կոչված ենք խորությամբ ապրելու Վարդավառի խորհուրդը։ Մեր ժողովուրդը շարունակում է կրել պատերազմի, կորուստների, արտագաղթի և հոգևոր նահանջի ծանր հետևանքները։ Այս պայմաններում Թաբորի լույսը մեզ համար պարզապես անցյալի հիշատակ չէ, այլ կենդանի մխիթարություն և հույս։ Քրիստոս այսօր էլ շարունակում է պայծառակերպվել Իր Եկեղեցու կյանքում, սուրբ խորհուրդներում, Աստվածաշնչի խոսքում, սրբերի վկայության մեջ և յուրաքանչյուր հավատացյալի սրտում, ով բացում է իր հոգին Նրա առաջ։

Ուստի այս տոնի առիթով ինքներս մեզ հարց տանք. արդյո՞ք մեր կյանքն արտացոլում է Քրիստոսի լույսը։ Արդյո՞ք մեր ընտանիքները փոքր Թաբորներ են, որտեղ բնակվում են աղոթքը, սերը, ներողամտությունը և հավատքը։ Արդյո՞ք մեր երիտասարդները Եկեղեցու մեջ տեսնում են միայն ավանդույթ, թե նաև կենդանի ճանապարհ դեպի Քրիստոս։ Արդյո՞ք մենք թույլ ենք տալիս, որ Աստծո շնորհը մեզ փոխի, մաքրի և նորոգի։

Վարդավառի ճշմարիտ տոնակատարությունը, հետևաբար, սա է՝ բարձրանալ Քրիստոսի հետ, տեսնել Նրա լույսը, լսել Հոր ձայնը. «Սա է Իմ սիրելի Որդին, Որում հաճեցա, Նրան լսեցե՛ք» (Մատթեոս 17։5), ապա իջնել լեռից նորոգված սրտով, որպեսզի աշխարհում լինենք լույսի, խաղաղության և սիրո վկաներ։

Թող Պայծառակերպված Տերը լուսավորի մեր մտքերը, մաքրի մեր սրտերը, զորացնի մեր հավատքը և մեզ արժանացնի Իր աստվածային լույսի մասնակիցը լինելու շնորհին։ Թող Վարդավառի այս սուրբ տոնը յուրաքանչյուրիս համար դառնա ոչ միայն ծիսական կամ տոնական արարողության օր, այլ ներքին նորոգության, ապաշխարության և հոգևոր վերափոխման շնորհալի առիթ։

* * * * * 

✝ 

«Վարդավառ. Արտաքին Ուրախութենէն դէպի Ներքին Լուսաւորութիւն »

Խաժակ Արքեպիսկոպոս Պարսամեանի

---------------------

Վարդավառը միայն ժողովրդական ուրախութեան, ջուրի ցօղման կամ ամառնային տօնախմբութեան օր մը չէ, այլ ան նախ եւ առաջ մեր Տիրոջ եւ Փրկչին՝ Յիսուս Քրիստոսի Սուրբ Պայծառակերպութեան յիշատակութիւնն է. այն հրաշալի պահուն, երբ Թաբոր լերան վրայ Քրիստոս իր աստուածային փառքը յայտնեց իր աշակերտներուն՝ Պետրոսին, Յակոբոսին եւ Յովհաննէսին։ Աւետարանը կը վկայէ. «Եւ պայծառակերպեցաւ անոնց առջեւ, եւ անոր երեսը արեգակի պէս փայլեց, ու զգեստները լոյսի պէս ճերմկցան» (Մատթէոս 17.2)։

Այս տեսիլքը պարզ հրաշք մը չէր միայն, այլ երկնային յայտնութիւն՝ առ այն, թէ Քրիստոս ո՛վ է ճշմարտապէս. ո՛չ սոսկ մարգարէ մը, ոչ միայն ուսուցիչ մը, այլ՝ մարմնացեալ Աստուծոյ Որդին, «լոյս ի լոյս, ճշմարիտ Աստուած ի ճշմարիտ Աստուծոյ»։ Թաբորի լերան վրայ աշակերտները տեսան այն փառքը, որ մշտապէս կը ծագի Որդիէն, բայց որ պահ մը ծածկուած էր մարդկային բնութեան խոնարհութեան ներքոյ։

Աւետարանական այս դէպքը նաեւ մեզի համար կենդանի հրաւէր մըն է։ Ներկայ ժամանակներուն, երբ մարդկային կեանքը լեցուն է խաւարով, տագնապով, բարոյական շփոթով, պատերազմներով, անհաւատութեամբ եւ ինքնամոռաց ընթացքով, Պայծառակերպութեան տօնը մեզ կը կանչէ վեր բարձրանալու Թաբոր, այսինքն՝ աղօթքի, ապաշխարութեան, հոգեւոր արթնութեան եւ աստուածատեսութեան ճամբով վերագտնելու Քրիստոսի լոյսը։ Աշխարհը այսօր լոյսի խիստ կարիք ունի, բայց այդ լոյսը ո՛չ քաղաքական ուժերէն կու գայ, ո՛չ մարդկային փառքէ, այլ՝ Քրիստոսէ, որ ըսաւ. «Ես եմ աշխարհի լոյսը. ան որ ինծի կը հետեւի, խաւարի մէջ պիտի չքալէ, այլ կեանքի լոյսը պիտի ունենայ» (Յովհաննէս 8.12)։

Վարդավառի իսկական իմաստը, հետեւաբար, ջուրով իրարու թրջելու արտաքին սովորութենէն աւելի խոր է։ Ջուրը այստեղ կրնայ յիշեցնել մեզի մաքրութիւն, նորոգութիւն, կեանք եւ մկրտական շնորհք։ Բայց եթէ տօնին խորհուրդը չընկալենք, սովորութիւնը կրնայ մնալ միայն արտաքին խաղ։ Եկեղեցին մեզ կը հրաւիրէ արտաքին ուրախութենէն անցնելու ներքին պայծառակերպութեան։ Ինչպէս Քրիստոսի աստուածային փառքը յայտնուեցաւ Թաբորի վրայ, նոյնպէս քրիստոնեային կոչումը այն է, որ ինք եւս պայծառակերպուի շնորհքով, սրբութեամբ եւ առաքինի կեանքով։ Սուրբ Պօղոս առաքեալը կ’ըսէ. «Մենք բոլորս բաց երեսով տեսնելով Տիրոջ փառքը, որպէս թէ հայելիի մէջ, նոյն պատկերով կը պայծառակերպուինք՝ փառքէ փառք» (Բ. Կորնթացիս 3.18)։

Հայ Եկեղեցւոյ շարականները մեծ խորութեամբ արտայայտած են այս խորհուրդը։ Պայծառակերպութեան շարականներուն մէջ Քրիստոս ներկայացուած է որպէս անստեղծ լոյսի յայտնողը, որ Թաբորի վրայ փայլեցաւ, որպէսզի աշակերտները չգայթակղին խաչի տեսարանէն եւ հասկնան, որ չարչարանքի վերջը փառքի կը հասցնէ։ Մեր շարականագիր հայրերը մեզ կը սորվեցնեն, թէ Թաբորի լոյսը խաչէն անջատ չէ. պայծառակերպութիւնը նախապատրաստութիւն է Գողգոթայի համար, իսկ Գողգոթան՝ յարութեան եւ փառքի ճամբայ։ Արդ, այս տօնը մեզի կը սորվեցնէ, որ քրիստոնէական կեանքը բաղկացած է ո՛չ միայն փառքի պահերէ, այլ նաեւ խաչակրութենէ, հաւատարմութենէ եւ տոկունութենէ։

Սուրբ Յովհան Ոսկեբերան կ’ուսուցանէ, թէ Քրիստոս իր փառքը յայտնեց աշակերտներուն այնքան, որքան անոնք կրնային տանիլ, որպէսզի իրենց հաւատքը զօրացնէ։ Այս միտքը շատ այժմէական է. Աստուած նաեւ մեր կեանքին մէջ իր լոյսը կը յայտնէ այնքան, որքան մեր հոգին պատրաստ է ընդունելու։ Երբ սիրտը մաքրուի, աղօթքը խորանայ, հաւատքը ամրանայ, այն ատեն մարդը կը սկսի տեսնել Աստուծոյ ներկայութիւնը նոյնիսկ իր առօրեային մէջ։

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին, իր աղօթական շնչով, յաճախ կ’արտայայտէ այն տենչը, որ մարդը ներսէն լուսաւորուի աստուածային շնորհքով։ Անոր հոգեւոր աշխարհը մեզ կը յիշեցնէ, որ ճշմարիտ պայծառակերպութիւնը նախ սրտին մէջ կ’ըլլայ։ Մարդը կրնայ արտաքնապէս հաւատացեալ երեւիլ, բայց եթէ ներսը չլուսաւորուի, տակաւին հեռու է Թաբորէն։ Իսկ երբ Քրիստոսի լոյսը դպչի հոգիին, այն ատեն մարդը կը փոխուի՝ իր մտածումին, խօսքին, վարքին եւ սիրոյ մէջ։

Սուրբ Գրիգոր Տաթեւացին եւս կը շեշտէ, թէ Պայծառակերպութիւնը յայտնութիւն մըն էր Քրիստոսի երկակի բնութեան խորուրդինդին՝ մարդկային եւ աստուածային։ Անոր մարդկութիւնը տեսանելի էր միշտ, բայց Թաբորի վրայ փայլեց նաեւ անոր աստուածութեան լոյսը։ Ասիկա մեզ կը հաստատէ ուղղափառ հաւատքին մէջ եւ կը սորվեցնէ, որ Քրիստոսը ճանչնալը միայն պատմական անձ մը ճանչնալ չէ, այլ՝ կենդանի Աստուածը ընդունիլ եւ երկրպագել։

Իբրեւ Հայ Եկեղեցւոյ զաւակներ, այսօր առաւել քան երբեք կոչուած ենք խորապէս ապրելու Վարդավառի խորհուրդը։ Մեր ժողովուրդը շատ ցաւերէ, կորուստներէ, արտագաղթէ, պատերազմի վէրքերէ եւ հոգեւոր նահանջի փորձութիւններու միջով անցած է եւ կ’անցնի։ Այս պայմաններուն մէջ Թաբորի լոյսը մեզի համար սոսկ անցեալի յիշատակ չէ, այլ կենդանի մխիթարութիւն եւ յոյս։ Քրիստոս դեռ կը պայծառակերպուի իր Եկեղեցւոյ մէջ, իր սուրբ խորհուրդներուն մէջ, Աստուածաշունչի խօսքին մէջ, սրբոց վկայութեան մէջ եւ ամէն հաւատացեալի սրտին մէջ, որ իրեն դուռ կը բանայ։

Ուստի այս տօնին առիթով հարց տանք մենք մեզի. արդեօք մեր կեանքին մէջ Քրիստոսի լոյսը կ’արտացոլա՞յ։ Արդեօք մեր ընտանիքները փոքր Թաբորնե՞ր են, ուր աղօթքը, սէրը, ներումը եւ հաւատքը կը բնակին։ Արդեօք մեր երիտասարդները կը տեսնե՞ն Եկեղեցւոյ մէջ միայն աւանդութիւն, թէ նաեւ կենդանի լոյս եւ ճամբայ։ Արդեօք մենք թոյլ կու տա՞նք, որ Աստուծոյ շնորհքը մեզ փոխէ, մաքրէ եւ նորոգէ։

Վարդավառի ճշմարիտ տօնակատարութիւնը հետեւաբար այս է՝ բարձրանալ Քրիստոսի հետ, տեսնել իր լոյսը, լսել Հօր ձայնը. «Ասիկա է իմ սիրելի Որդիս, որուն հաճեցայ, անոր լսեցէք» (Մատթէոս 17.5), եւ ապա վար իջնել լեռնէն՝ նորոգուած սրտով, որպէսզի աշխարհին մէջ լոյսի, խաղաղութեան եւ սիրոյ վկաները ըլլանք։

Թող Պայծառակերպեալ Տէրը լուսաւորէ մեր միտքերը, մաքրէ մեր սրտերը, ամրացնէ մեր հաւատքը եւ դարձնէ մեզ իր աստուածային լոյսին մասնակիցները։ Թող Վարդավառի այս սուրբ տօնը դառնայ ոչ թէ միայն ծիսական կամ տօնական արարողութեան օր, այլ ներքին նորոգութեան, ապաշխարութեան եւ շնորհալից վերանորոգութեան առիթ մեզմէ իւրաքանչիւրին համար։

Վարդավառի մասին մեր դիտարկումն այստեղ.

https://www.facebook.com/share/p/1V2bfF1YRL/