Բյուրակն Իշխանյանի նիդերլանդական հուշերը / 5.Ամստերդամը նորից 6.Հայերեն խոսող հոլանդացին

2-րդ մաս-5,6
2-րդ մասի պատմությունների սկիզբն այստեղ ՝
1/ 2/ 3

5.Ամստերդամը նորից
Ինձ թվում է՝ մի քաղաք այցելելուց հետո այլևս չպետք է այնտեղ գնալ, որ միշտ կարոտես, ու ինչ-որ կախարդական բան մնա դրա մեջ:

Երբ քայլում էի Ամստերդամում, այլևս չէի զգում, որ դա իմ սիրած քաղաքն է: Ամեն ինչ մի տեսակ սովորական էր ու ոչ ամբողջական. թվում էր՝ ֆրագմենտավորված երազ եմ տեսնում:

Ես հասցրի իմ սիրած բոլոր տեղերում լինել: Ու զարմանում էի, թե ինչքան շատ մանրուքներ է պահպանել հիշողությունս: «Հիմա բազմաշարք պատուհաններով շենքի մոտով կանցնենք»,- մտածեցի: Այդպես էլ եղավ: Բայց ես երբևէ որևէ ուշադրության չէի արժանացրել այդ շենքը, որևէ մեկին չէի պատմել, չէի գրել, չէի լուսանկարել: Ուղղակի ավտոբուսի պատուհանից այն կողմ տեսել էի ու չէի մոռացել:

Հիշում էի անգամ ավտոբուսների կանգառների անունները, բայց զարմանալիորեն շփոթել էի այն մեկը, որի մոտ ապրում էի: Ամեն դեպքում՝ տեսքը հիշեցի, ճիշտ տեղում իջա:

Շտապեցի մեր բակ: Ահա այն շենքի վերջին հարկում էի ապրում: Տեսնես՝ ո՞վ է հիմա այնտեղ, Շակը շարունակու՞մ է վարձով տալ, թե ոչ: Քայլեցի դեպի իմ սիրած ջրանցքը, որը մի անգամ երեկոյան լուսանկարել էի:

.

Կղզի կար, որը ջուրը երկու մասի էր բաժանում: Ու այնպիսի˜ հանդարտություն կար այնտեղ:


Երբեմն, երբ կենտրոնի համար շատ հոգնած էի լինում, նստում էի հենց այդ ջրանցքի մոտ ու զբաղվում իմ մշտական գործով՝ գրելով ու կարդալով:

Քայլեցի դեպի մեկ այլ ջրանցք: Այն բավական լայն էր: Երկու տարի առաջ հենց այդ մեկին վերջինը հրաժեշտ տվեցի, երբ թռիչքիցս երեք ժամ առաջ դուրս եկա մանր-մունր գնումների:
.

Մի քիչ էլ, ու... իմ մշտական սուպերմարկետն է: Այնտեղից սառը թեյ գնեցի ու նստեցի մոտակա ջրանցքի մոտ: Պայուսակիցս հանեցի հաց-կարագ-պանիրը, որը դեռ առավոտյան էի պատրաստել:

Ջրի մեջ բադեր էին ֆռֆռում: Սկսեցի կերակրել: Հետևում էի նրանց աղմուկին, իրարից խլելուն, վազքին, որը մյուսը չհասցնի վերցնել:



Վեր կացա և գնացի դեպի այնտեղ, որտեղ ընդամենը մեկ անգամ եմ եղել, բայց ճամփան անգիր հիշում էի: Դա փայտե արձանների հրապարակն էր, որտեղ մի սիրուն նկար ունեմ... ինքս եմ նկարել: Շատ էի սիրում այդ թաղամասը, ու այնպե˜ս կապրեի այնտեղ:

.

Հրապարակում փայտե արձաններ չկային այլևս: Փոխարենը ծաղիկներ էին՝ ծաղկած փայտեր:


Իմ հաջորդ քայլը կենտրոն գնալն էր: Նստեցի տրամվայ: Մտածում էի՝ ինձ ծանոթ Leidsplein-ից երկու կանգառ շուտ իջնել, որ մի քիչ շատ քայլեմ, այգիներով գնամ:

Պարզվում է՝ Ամստերդամն այնքան լավ չէի հիշում, որքան ինձ թվում էր, որովհետև անընդհատ շրջաններ էի գծում և այդպես էլ իմ ուզած տեղում չէի հայտնվում: Բայց չէ´, այստեղ հարցը հիշելը չէր: Կորցրել էի զգացողությունս քաղաքի նկատմամբ: Չէ՞ որ այն ժամանակ ես միշտ գիտեի՝ ուր եմ գնում, թեկուզ քարտեզ չունեի և երբևէ չէի եղել այդ վայրերում:

.

Իսկ հետո երազեցի Դամ հասնելու, իմ սիրած տեղում նստելու, շուրջս նայելու ու պարզապես անջատվելու մասին:

Ու նույնիսկ Դամը, չնայած բոլոր ճանապարհներն այնտեղ են տանում, դժվարությամբ գտա: Մարդաշատ էր: Իմ սիրած նստարանները զբաղված էին: Անգամ գետնին նստելու հարմար տեղ չկար:


Ինչ-որ բանի շուրջ բազմություն էր հավաքվել: Մոտեցա: Այն նույն պարոնն էր, որը երկու տարի առաջ էլ այստեղ շոուներ էր կազմակերպում՝ բազմելով իր միանիվ հեծանիվի վրա:



Ամբողջ շոուն նույնն էր՝ բառ առ բառ: Ամեն նախադասությունից հետո գիտեի՝ ինչ է ասելու: Միայն կատակները մի քիչ այլ ընթացք ստացան, որովհետև բազմությունից ընտրված օգնականները ոչ թե լեհ էին, այլ ամերիկացի, իսկ անգլերեն չիմացող փոքրիկը՝ իտալացի:

Դամում չէի կարող երկար մնալ, որովհետև ժամը յոթն էր մոտենում, իսկ այդ ժամանակ պետք է Անուշի մոտ լինեի:

Մեծ արագությամբ հասա կենտրոնական կայարան, գնացի հյուսիս՝ իմ սիրած տեղը: Այս անգամ բադերի փոխարեն կարապներ էին լողում: Լուսանկարվեցի: Բայց երբ նայում եմ այդ նկարներին, մի տեսակ ոնց որ ավելորդ լինեմ: Դրանք պետք է դատարկ լինեն՝ առանց ինձ:Հետո շտապեցի հեռանալ, բայց մի պահ կանգ առա, հետ նայեցի, շշնջացի. «Մնաս բարով», որովհետև հավանաբար էլ երբեք չգնամ այնտեղ: Որոշել էի առանց կարևոր առիթի այլևս երբեք Հոլանդիայում չհայտնվել: Հասա Անուշենց: Ուշ էր: Միասին ճաշեցինք, տապակած բանան կերանք: Աննըմարին ու Էլլան շուտ քնեցին: Ես ու Անուշը սրճեցինք: Սիրում եմ Եվրոպայում սուրճ խմել: Ի տարբերություն Հայաստանի, որտեղ այն ինձ համար առույգ մնալու միջոց է, այստեղ համ ու հոտ ունի, և նույնքան հաճելի է, որքան պաղպաղակը:

.

Երբ հասա կենտրոնական կայարան, արդեն մութ էր: Ինչ-որ հայտարարություն եմ լսում Ուտրեխտի մասին: Հոլանդերեն է, չեմ հասկանում: Նայում եմ էկրանին: Ուտրեխտ չկա: Դիմում եմ աշխատողին: Ասում է՝ չի էլ լինելու: Պետք է Բ. տանող գնացքը նստել, այնտեղից՝ ավտոբուսով:

Անհանգստացա: Վախեցա: Կարո՞ղ եմ արդյոք մի ճամփորդություն ունենալ առանց որևէ միջադեպի: Ուշ է, մութ է: Կարող եմ նստել Բ. տանող գնացքը: Ի՞նչ, եթե այնտեղ ավտոբուս չլինի: Ի՞նչ, եթե լինի, բայց չգտնեմ: Ի՞նչ, եթե Ուտրեխտ հասնեմ, բայց արդեն ուշ լինի, տուն տանող ավտոբուս չլինի: Կարո՞ղ եմ մթության մեջ 40 րոպե քայլել. տաքսին շատ թանկ կնստի: Բայց միայն հասնեմ Ուտրեխտ... գիշերը դրսում չմնամ:

Ու Ամստերդամը երազից վերածվեց մղձավանջի:


Սիրում եմ հոլանդական կարգապահությունը, կանոնավորվածությունը, բայց մյուս կողմից էլ դա խանգարում է, որ զգոն լինես, պատրաստ լինես ցանկացած անակնկալի: Եթե Հայաստանի նման անկանխատեսելի լիներ, հետդարձի տոմս նախապես չէի գնի, ավելի շուտ դուրս կգայի, որ նույնիսկ խոչընդոտների դեպքում Բ. քաղաք մթով չգնայի: Բայց որովհետև Հոլանդիան էր, երբևէ մտքովս չէր անցնի, որ Ուտրեխտի կենտրոնական կայարանի լույսերը կարող են գնալ:

Բոլոր դեպքերում, 23:30 հասա Բ. քաղաք: Ավտոբուսը տեղում էր: Կեսգիշերից քիչ առաջ հայտնվեցի Ուտրեխտում, որտեղ նստեցի ավտոբուս ու հանգիստ հասա տուն:


6.Հայերեն խոսող հոլանդացին

Ամիսներով ակումբ չէի մտնում, ու նամակ ստանալն ինձ համար անակնկալ էր: Մտածում էի՝ հերթական վիրտուալ հիվանդս էր, որին պետք է օգնեմ այնքան, որքան գիտելիքներս և հիվանդին չտեսնելը կներեն:

Բայց չէ... Մի մեծ նամակ եմ ստացել, որի պատճառն է դարձել «Գրքանմանը»: Մի շնչով կարդացի: Մի տեսակ անհավատալի էր թվում. հոլանդացի, որը հայերեն էր սովորում, մի մեծ նամակ էր գրել ինձ, որը, իր խոսքերով, ամենաերկարն էր իր գրած հայերեն նամակների մեջ:

Ընդհանրապես, երբ որևէ մեկն իմ գրածը կարդալով ոչ միայն մեկնաբանություն է գրում, այլև ինքն իրեն է ներկայացնում, պատմություններ պատմում, շատ եմ ոգևորվում: Բայց այս դեպքը յուրահատուկ էր, որովհետև ինձ գտել էր ակումբում «Հոլանդիա» բառը փնտրելով, որովհետև իմ մայրենի լեզվով գրել էի նրա հայրենիքի մասին:

Վիրտուալում ամեն ինչ հնարավոր է: Հատկապես ակումբում հաճախ են հայտնվում կասկածելի ինքնություններով մարդիկ: Բայց ես չէի ուզում հավատալ, որ նա հերթական սուտն է, հորինված կերպարը: Չէի ուզում մտածել, որ ինձ ծաղրում են:

Մյուս կողմից, ակումբցիներն էլ էին կասկած հայտնում՝ այդպիսով ստիպելով, որ մինչև վերջ չհավատամ:

Մի օր չդիմացա, ուղիղ հարց տվեցի.
- Դու իսկապե՞ս հոլանդացի ես:
Ստացա պարզ ու միամիտ պատասխան.
- Այո, իսկական ոսկեծամիկ հոլանդացի եմ:
Եվ հղում տվեց, որ նկարները տեսնեմ:

Այլևս չէի կարող չհավատալ, իսկ Հոլանդիա գնալս լավ առիթ էր, որ մինչև վերջ պարզեի՝ ով է:

Ուտրեխտում գտնվելուս վերջին օրը՝ ժամը 3-ին, պայմանավորվեցինք Neude հրապարակում գտնվող տարօրինակ արձանի մոտ, որի լուսանկարը հետագայում Երևանի այրիշ փաբերից մեկում տեսա ու բացականչեցի՝ ես այստեղ եղել եմ:

Թեև 2-3 րոպե շուտ էի գնացել, անմիջապես նկատեցի արձանի մոտ ծալապատիկ նստած երկար մազերով, կարպետե պայուսակով հոլանդացուն: Սկզբում ինձ չնկատեց, որովհետև հետևի կողմից էի գալիս: Հենց բավարար չափով մոտեցա, որպեսզի կարողանար ձայնս լսեր, որպես ստուգում ու որպես ողջույն ասացի.
- Բարև˜:
Կանգնեց, պատասխանեց ողջույնիս ու խնդրեց դանդաղ խոսել, որպեսզի հասկանա:

Ինքնուրույն հայերեն սովորած հոլանդացին նույնքան իրական էր և գոյություն ուներ, որքան ես ու դու, աշխարհի մնացած բոլոր մարդիկ:

Որոշեցինք քայլել ստվերոտ տեղերով. Ուտրեխտում շոգ էր:

Զրուցում էինք ամենատարբեր թեմաների շուրջ: Խոսում էր հայերեն, թեև բավական դանդաղ: Եթե որևէ բառ չէր իմանում, անգլերեն համարժեքն էր ասում: Իսկ ես երբեմն-երբեմն ստիպված էի լինում մի բանը մի քանի անգամ կրկնել, որ հասկանա, բայց համառորեն անգլերենի չէի անցնում:

Չնայած նրան, որ բավական դանդաղ էր խոսում, ինձ զարմացնում էր, թե որքան շատ բառ գիտի: Երևի ավելի շատ, քան սփյուռքից ժամանող մեր բարեկամները, որոնք սիրում են տեղի-անտեղի արանքներում անգլերեն բառեր խցկել:
- Հարուստ բառապաշար ունես,- հիացած ասացի:
- Հարուստ բառա... ի՞նչ:

Ինձ դուր էր գալիս, որ Ռիկը հայերեն ասում էր նաև այն բառերը, որոնց փոխարեն մենք օտարալեզու համարժեքներ ենք օգտագործում:
- Գնանք ջրանցքի մոտ՝ սրճարան:

Եթե թերթեք այս տետրս, կտեսնեք, որ «ջրանցք» բառի փոխարեն գրել եմ «կանալ», որովհետև որոշ դեպքերում չեմ հիշել հայերեն համարժեքը, իսկ հետագայում ավելի հարմար ու հարազատ է եղել օտար տարբերակը: Ամեն դեպքում, երբ տեքստս սկսեցի հավաքել, բոլոր կանալները ջրանցք դարձան:

Իսկ Ռիկն ինձ ստիպեց հասկանալ, որ բոլոր իսկական հայերեն բառերը կիրառելի են, ու եթե հոլանդացին դրանցից խույս չի տալիս, հայը ընդհանրապես չպետք է մտածի դրանց՝ ոչ գործածելի լինելու մասին:
Շարունակելի...
_____________________________

Բյուրակն Իշխանյանը ծնվել է 1986 թ․ Մոսկվայում։ Մեծացել է Երևանում՝ լրագրողների ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում, մասնագիտացել է հոգեբուժության մեջ։ ՈՒսումնառության պրակտիկան անցկացրել է Հոլանդիայում, ապա 2011-ին Էրազմուս մունդուս կրթաթոշակային ծրագրով մեկնել է Եվրոպա՝ կլինիկական լեզվաբանություն մասնագիտությամբ սովորելու։ Ավարտելուց հետո աշխատել  է Նուբարաշենի հոգեբուժարանում և դասավանդել մանկավարժական համալսարանում, կարճ ժամանակ անց մեկնել է Դանիա՝ Կոպենհագենի համալսարանում հոգեբանություն և նյարդալեզվաբանություն մասնագիտությամբ ասպիրանտուրայում սովորելու։
Ներկայումս բնակվում է Դանիայի մայրաքաղաքում։ Մասնագիտական գործունեությունից բացի նաև գրում է պատմվածքներ, զբաղվում բլոգերությամբ և կատարում թարգմանություններ։

Մամուլի նորություններ

Ոչնչացվում են վնասարար ձվերը

Հոլանդիան աշխարհի չեմպիոն

.  .

_______________________
Ոչնչացվում են վնասարար ձվերը

Հոլանդիայի, ինչպես նաև հարևան երկրների սուպերմարկետներից հավաքում են ձվերը: Ձվի բաղադրության մեջ հայտնվել են ոջիլների դեմ պայքարի դեղերի բաղադրամասեր, որը վտանգավոր է կյանքի համար:
Որոշ թռչնաֆաբրիկաներում միանգամից ոչնչացվել են վնասակար ձվերը:
ARNHEM - De Duitse supermarktketen REWE en dochteronderneming Penny verkopen voorlopig geen Nederlandse eieren meer. Nederlandse eieren komen er bij de ketens pas weer in als ze aantoonbaar vrij zijn van het luizenbestrijdingsmiddel fipronil. Ook Albert Heijn haalt bepaalde soorten eieren uit de schappen.

Հոլանդիան աշխարհի չեմպիոն

Հոլանդիայում ավարտվեց ֆուտբոլի Եվրոպայի կանանց առաջնությունը, որի եզրափակչում հանդիպեցին մրցաշարը ընդունող երկրի հավաքականը և Դանիայի ընտրանին: Գոլառատ խաղում հաղթեցին հոլանդացիները՝ 4:2 հաշվով:
Դաշտի տերերի կազմում աչքի ընկան Լիկե Մերտենսը, Շերիդա Սպիտսեն, իսկ Վիվիան Մյեդեման դուբլի հեղինակ դարձավ: Դանիացիների կազմում աչքի ընկան Նադյա Նադիմը և Պերնիլե Հարդերը:
Հարկ է նշել, որ Հոլանդիայի կանանց ազգային հավաքականը իր պատմության ընթացքում առաջին անգամ դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն:

Մահացել է Նիդերլանդների թագուհի' Մաքսիմայի հայրը

Բուենոս Այրեսում' հինգշաբթի օրվա երկրորդ կեսին վերջին հրաժեշտը տվեցին Նիդերլանդների թագուհու ' Մաքսիմայի հորը' Խորխե Զորեգուետային (89) : Մահվան արարողակարգը Պիլարի գերեզմանատանը տևել է կես ժամ, ներկա են եղել Նիդերլանդների թագուհի Մաքսիման, թագավոր Վիլհեմ-Ալեքսանդրը, նրանց դուստրեր Ամալիան, Ալեքսիան , Արիանան և հրավիրված հարյուրավոր մարդիկ: Այս իրադարձությանը հետևել են տասնյակ ֆոտոլրագրողներ: Հյուրերը գերեզմանատան կից սրահում ցավակցություն են հայտնել մահացածի հարազատներին:
Խորխե Զորեգուետան ժամանակին զբաղեցրել է Արգենտինայի պետքարտուղարի և գյուղատնտեսության նախարարի պաշտոնները:


.

Բյուրակն Իշխանյանի նիդերլանդական հուշերը / 3. Եվ հասնում ենք Ամստերդամ 4. Ուտրեխտը խոշորացույցով

2-րդ մաս-3,4
2-րդ մասի պատմությունների սկիզբն այստեղ ՝
1/ 2


Բյուրակն Իշխանյանը ծնվել է 1986 թ․ Մոսկվայում։ Մեծացել է Երևանում՝ լրագրողների ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում, մասնագիտացել է հոգեբուժության մեջ։ ՈՒսումնառության պրակտիկան անցկացրել է Հոլանդիայում, ապա 2011-ին Էրազմուս մունդուս կրթաթոշակային ծրագրով մեկնել է Եվրոպա՝ կլինիկական լեզվաբանություն մասնագիտությամբ սովորելու։ Ավարտելուց հետո աշխատել  է Նուբարաշենի հոգեբուժարանում և դասավանդել մանկավարժական համալսարանում, կարճ ժամանակ անց մեկնել է Դանիա՝ Կոպենհագենի համալսարանում հոգեբանություն և նյարդալեզվաբանություն մասնագիտությամբ ասպիրանտուրայում սովորելու։
Ներկայումս բնակվում է Դանիայի մայրաքաղաքում։ Մասնագիտական գործունեությունից բացի նաև գրում է պատմվածքներ, զբաղվում բլոգերությամբ և կատարում թարգմանություններ։
_____________________________
3. Եվ հասնում ենք Ամստերդամ
Մորս մորաքրոջ աղջկա՝ Անուշի հետ պայմանավորվել էի երեկոյան յոթից հետո: Ավելի շուտ հասա, որ վայելեմ քաղաքը, թեև անտանելի հոգնած էի:

Քայլում եմ դեպի կենտրոնական կայարանի հետևի կողմը ու զգում, որ ամեն մի մանրուք սարսափելի ծանոթ է: Յուրաքանչյուր խանութի հետ ինչ-որ փոքրիկ հիշողություն է կապված, որի մասին «Գրքանմանում» չեմ էլ գրել:

Հասնում եմ իմ սիրած տեղը ու հարմար տեղավորվում: Հակասական զգացողություն է առաջանում. մերթ թվում է՝ առաջին անգամ եմ այստեղ, մերթ՝ որ միշտ Ամստերդամում եմ ապրել ու ամեն օր եկել, նստել կենտրոնական կայարանի հետևում:

Ու երեկը նորից ջնջվել է, անհետացել: Երևանն իմ ժամանակի զգացողության մեջ չի տեղավորվում. այն երեկ չէր, ոչ էլ մի շաբաթ կամ մի ամիս առաջ, այլ ժամանակի մի ուրիշ, զուգահեռ կտորում: Եվ ինձ համար երեկ դառնում է երկու տարի առաջը, երբ գրեթե ամեն օր ես կենտրոնական կայարանի հետևում էի: Գուցե այդքան հարազատ է մնացել նաև նրա համար, որ վերջին երկու տարիների ընթացքում մտովի կամ երազներում հաճախ եկել եմ այս կողմերը, նստել, երազել:

Եվ ես գտնվում էի աշխարհում իմ սիրած վայրերից մեկում: Անջատվել էի: Ո´չ գրելու ցանկություն ունեի, ո´չ կարդալու: Գրկել էի պայուսակս ու վայելում էի ջրի ներկայությունը: Քամի կար, ու կտրուկ տարբերվում էր կայարանի մյուս կողմի անտանելի տոթից:

Եթե չիմանայի, որ Անուշենց պետք է գնամ, գուցե հավերժ այնտեղ նստեի: Աշխարհում չկա մի ուրիշ այնպիսի վայր, որ այդքան խաղաղություն տա ինձ, որքան Ամստերդամի կենտրոնական կայարանի հետևի կողմը:

...Անուշի բնակարանը գտա առանց դժվարության, բայց տանը չէր: SMS եմ գրում: Պատասխան չկա: Ի՞նչ անել: Վերադառնա՞լ Ուտրեխտ, թե՞ գրել Թեդոյին, որն իր տունն առաջարկել էր, եթե Ամստերդամում գիշերելու տեղ չունենայի: Իսկ գուցե պե՞տք էր սպասել: Շենքում հաստատ չէ: Խեղդվում էի: Ամստերդամի մուտքերի առանձնահատկություններից մեկն էլ այն է, որ շնչելու օդ չկա:

Դուրս եկա: Լավ էր՝ շենքի մոտ խաղահրապարակ կար, իսկ այնտեղ՝ նստարան. կարող էի նստած սպասել: Արդեն երեկո էր, ու շոգն էլ կոտրվում էր: Մի քիչ էլ, ու նույնիսկ ժակետ հագնելու կարիք կլիներ:

Ինչքա՞ն սպասել: Չէ, Անուշը հո չի՞ փախչելու. պիտի ի վերջո տուն գա, չէ՞: Իսկ եթե մեկնել է քաղաքից դու՞րս: Այդ դեպքում մինչև ուշ գիշեր էլ սպասեմ, չի գա, ու Թեդոյի մոտ գնալու կամ Ուտրեխտ վերադառնալու համար ուշ կլինի:

Մորս SMS եմ գրում. գուցե զանգի Անուշին:

Ի՞նչ եմ անելու: Աչքերս արդեն լցվում են: Կողքի մուսուլման կանայք անընդհատ ինձ են նայում: Հասկանու՞մ են՝ ինչ է կատարվել:

Քիչ անց... Անուշը քայլում է դեպի ինձ.
- Ի˜նչ լավ ա՝ չես գնացել:
Պարզվում է՝ նրա SMS-ները չեն հասել ինձ: Կորչի ռոումինգը:

Աննըմարին՝ Անուշի դուստրը, մեքենայից դուրս է թռչում, գալիս, ինձ փաթաթվում: Ծանոթանում եմ Անուշի սևամորթ ընկերուհու՝ Էլլայի հետ:

4. Ուտրեխտը խոշորացույցով

Մի շիշ կոլա, «Գրքանմանս», և ես իջել եմ ջրանցքի ափ, հարմարվել նստարանին: Հետևում եմ կեղտոտ կանաչ ջրերին, մեջը լիքը տերևներ ու մի քանի բադ՝ կտուցները պոչերին: Ժամանակ առ ժամանակ նավեր են անցնում: Ցուրտ է, քամի կա: Պատսպարվել եմ ծառերի տակ, իսկ դրանք լիքն են: Աղավնիները չեն վախենում մոտենալուց:
Ինչքան ճամփորդել եմ, չեմ տեսել մի այնպիսի քաղաք, որը բնությունից այնքան կտրված լինի, ինչքան Երևանը:
***
Այստեղ ես ընդհատեցի և տուն եկա: Չէ´, չհոգնեցի, ասելիքս չփոխվեց: Ուղղակի ինչ-որ բան ճլրթաց տետրիս վրա ու ոտքիս: Մի քանի վայրկյան անց հասկացա, որ ինչ-որ մեկը վերևից ծրտեց: Պայուսակս բացեցի, որ անպետք թուղթ գտնեմ, որովհետև անձեռոցիկ չէի վերցրել հետս (ինչպիսի˜ անհեռատեսություն): Պոկեցի Դոմից վերցրածս բուկլետի վերջին էջն ու սրբեցի: Բայց օգուտը մեծ չէր: Տետրիս համար այնքան չէի անհանգստանում, որքան շալվարիս: Իսկ կողքի նստարանի գարեջուր խմող սիրուն տղան թաքուն ինձ էր նայում ու ծիծաղում: Չէ´, չէի կարող դիմանալ. պետք է հեռանալ:

Լավ, անցնենք Ուտրեխտին...

Պարզվում է՝ քաղաքը շատ ավելի փոքր է, քան ես պատկերացնում էի: Սկզբում մտածում էի՝ կենտրոնին մոտ եմ ապրում, բայց երբ երեկ Էլլան մեքենայով բերեց ինձ, պարզվեց՝ քաղաքի ծայրից էլ հեռու չեմ:

Զբոսանքը սկսվեց Դոմից. հսկայական եկեղեցի է, դիմացը՝ աշտարակ:




Տղաները դրա հետ կապված մի ծիծաղելի պատմություն պատմեցին: Մանրամասները կճշտեմ ու դա էլ կգրեմ: (բայց արդեն ոչինչ չեմ հիշում):

Մտանք համալսարանի ակադեմիական մասնաշենք: Դուրս գալիս է Ուտրեխտի հնության ու նորի համադրումը: Այս շենքը բավական հին էր, ու թեև ներսը լավ նորոգված էր, նրա հնությունը պահպանել էին: Իսկ այն տունը, որտեղ ապրում եմ, ինչքան ուժ ունի, ժամանակակից է:

Ակադեմիական մասնաշենքում կար մի դահլիճ, որտեղ տեղի են ունենում թեզերի պաշտպանություններն ու գիտական աստիճանների շնորհումները: Այնտեղ փակցված էին համալսարանի բոլոր ռեկտորների յուղանկարները, իսկ դրանք, շարված լինելով մի քանի շարքով, գրավում էին ամբողջ երեք պատ: Չորրորդին էլ թագուհու նկարն էր:



Թեկուզ Ուտրեխտը փոքր է, այնտեղ ամեն մի անկյունում մի հետաքրքիր բան կա:


.



.

Տղաները պատմեցին կաթոլիկների և բողոքականների պատերազմների, իսպանացիների տիրապետության և անգամ մարմնավաճառների մասին:
- Որտեղ տեսնում եք կարմիր լույս, նշանակում է՝ տարածքում մարմնավաճառներ կան: Այստեղ Ամստերդամի նման չէ. ընդամենը մի փոքրիկ փողոց է: Ամստերդամում կարելի է նաև կապույտ լույս տեսնել: Դա նշանակում է, որ ապակու հետևի կինը տղամարդ է:

«Պաշտոնական» պտույտից հետո, որի ժամանակ քչերի, ավելի ճիշտ՝ միայն մի հոգու հետ մի քիչ շփվեցի, անցա իմ մեն-մենակ, մտքերի ուղեկցությամբ զբոսանքին: Քայլեցի Hemingway կոչվող սրճարանի մոտով, հիացա մի փոքրիկ արձանով, որի մասին տղաներն այդպես էլ ոչինչ չասացին և որի մոտով մի քանի անգամ անցել էի, վերադարձա ու մոտիկից ուսումնասիրեցի:

Ապարատս միացրի ու նկարեցի: Հետո տեսա անունը. Աննա Ֆրանկ, իսկ փոքրիկ պատվանդանի տակ՝ չորացած ծաղիկներ:


Ուտրեխտ ասելով շատերը հասկանում են հենց Դոմը, իսկ ես փոքրիկ Աննա Ֆրանկին ու Hemingway կոչվող սրճարանը պիտի հիշեմ: 

Շարունակելի...

«Արի տուն» ծրագրի մասնակիցների մեջ Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի դպրոցականներն են

ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Հայերն այսօր»  պարբերականի լրագրող Գևորգ Չիչյանը հանդիպել և զրուցել է Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքում բնակվող, դպրոցականներ' Խաչիկ, Ավետիս և Նազելի Ֆրանկյանների հետ, ովքեր ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Արի տուն-2017» ծրագրի 7-րդ փուլի մասնակիցներից են:

Նրանք դեռևս անցյալ տարվանից են ցանկացել ծրագրին մասնակցել, բայց քանի որ սահմանված կարգով կրտսեր քրոջ` Նազելիի տարիքը չի համապատասխանել, եղբայրները սպասել են նրա տասներեք տարեկանը բոլորելուն:  Եվ, ահա, նրանք այս տարի բռնել են «Արի տան» ճամփան:
Խաչիկ Ֆրանկյան–Ապրելով օտար երկրում` մեզ հնարավորություն է տրված լիովին բացահայտելու Հայաստանն ու կապվելու հայկական հողին: Վստահ եմ` «Արի տուն» ծրագրին մասնակցելուց հետո առավել հայրենասեր կդառնամ, կարժևորեմ հայի ինքնությունս և ընկերական շրջապատս կընդլայնեմ:
 Հայաստան առաջին անգամ 2003 թվականին եմ եկել, դրական փոփոխություններն, իրոք, նկատելի են. ժամանցի և զբոսանքի վայրերն են շատացել, իսկ Երևանն ավելի բարեկարգ է դարձել: Հայաստանի տեսարժան, պատմամշակութային վայրերից հատկապես շատ եմ սիրում Սևանա լիճը, Գառնու տաճարն ու Գեղարդի վանքը: Տեղյակ եմ, որ  «Արի տուն» ծրագրի շրջանակներում այցելելու ենք վերոնշյալ վայրեր, որի համար շատ ուրախ եմ:
Ալմելոյում համախմբված հայկական համայնք է գործում, հայանպաստ տարբեր միջոցառումներ են կազմակերպվում, տոները նշվում:
Շատ եմ սիրում Սուրբ Ծնունդը, երբ ընտանիքով գնում ենք հայկական Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի՝ մասնակցելու պատարագի և մոմ վառելու:
Ավետսիս Ֆրանկյան–Ալմելոյում շախմատի խմբակ եմ հաճախում: Հոլանդիայում կայացած շախմատի մրցույթներին մի քանի անգամ հաղթող եմ ճանաչվել:
Նպատակս է շախմատում գրանցած հաջողություններով նպաստել աշխարհում Հայաստանի առավել ճանաչմանը և ցույց տալ, որ հայերը խելացի, տաղանդավոր մարդիկ են:
Եղբորս ու քրոջս հետ մեծ ուրախությամբ եմ եկել մասնակցելու «Արի տուն» ծրագրին, հուսով եմ`մեր սպասելիքները կարդարանան և վառ տպավորություններով տուն կվերադառնանք:
Նազելի Ֆրանկյան–Մեր ծնողներն ամեն ինչ անում են, որպեսզի միշտ Հայաստանին մեզ մոտ զգանք, տանը հայերեն խոսենք: Հայկական բոլոր տոները նշում ենք: Տոնական օրերին մեր սեղանը ավանդական ուտեստներն են զարդարում, որոնց պատրաստման գործում ես նույնպես մասնակցություն եմ ունենում:
Նիդերլանդներում փորձում եմ օրերս հետաքրքիր դարձնել, որի բաղկացուցիչ մասն էլ հայ ընկերներիս հետ զբոսանքի դուրս գալն է կազմում:
 «Արի տուն» ծրագրին մասնակցելով՝ կբարելավեմ հայոց լեզվի իմացության մակարդակը, նոր ծանոթություններ կհաստատեմ և կայցելեմ այն բոլոր վայրերը, որոնք մինչ այժմ համացանցի միջոցով եմ միայն տեսել:

Զրույցի ընթացքում երեխաները  խոր ափսոսանք են հայտնել  իրենց տնօրենի' Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցու Մեսրոպ Մաշտոց կիրակնօրյա  դպրոցի մանկավարժ Մանուկ Մկրտչյանի մահվան առիթով` նշելով, որ նրանից շատ բան են սովորել.  «Մեր հուշերում նա միշտ կմնա որպես հայրենասեր մարդ: Երախտապարտ ենք նրան` մեզ հայոց լեզուն սովորեցնելու համար»-ասել են «Արի տուն» ծրագրին մասնակցած  Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի դպրոցականները:

Բյուրակն Իշխանյանի նիդերլանդական հուշերը / 2. Ելք դեպի քաղաք (ՈՒՏՐԵԽՏ)

2-րդ մաս-2
2-րդ մասի պատմությունների սկիզբն այստեղ ՝
1

Ելք դեպի քաղաք (ՈՒՏՐԵԽՏ)

Ուտրեխտի կենտրոնական կայարան հասա առանց դժվարությունների: Բայց իմ ամենալուրջ խնդիրը... կծիծաղեք... Այնտեղից դուրս գալն էր:

Ճամպրուկս թեև փոքր էր, բայց բավական ծանր էր: Ու եթե ճիշտը խոսենք, խնդիրը ոչ այնքան նրա ծանրությունն էր, որքան քաշելու դժվարությունը. բռնակը ձեռքս ցավացնում էր:

Իսկ ես անընդհատ պտտվում ու պտտվում էի՝ մոռանալով հոլանդերեն uitgang բառը: Ձեռքերս կարմրել էին, հրաժարվում էին ինձ ենթարկվել: Փորձում էի սլաքների «խորհրդին» հետևել, բայց դրանք խանգարում էին, տանում տարբեր ուղղություններով, տարբեր խանութներ:

Հետո չգիտեմ ոնց ստացվեց, բայց դրսում հայտնվեցի: Շուրջս նայեցի: Ավտոբուսի կանգառը դիմացն էր, բայց տոմս չունեի, տոմսի ապարատ էլ չկար, իսկ ես չէի ուզում ավտոբուսից գնել, որ մի քանի անգամ ավելի թանկ չվճարեմ:

Խորը շունչ քաշեցի ու նորից մտա այդ հսկայական կենտրոնը: Որ կողմ գնում էի, փորձում էի մտապահել, որ կարողանամ վերադառնալ:

Մեծ դժվարությամբ գտա փնտրվող խանութն ու անհրաժեշտ տոմսը: Կասեք՝ մեկնումեկից հարցնեիր, բայց այնտեղ մարդիկ այնպիսի արագությամբ էին սլանում, որ չէիր հասցնում՝ բերանդ բացել: Միայն մի վաճառողուհու կարողացա դիմել, որն ինձ ցույց տվեց մեկ այլ խանութ, որտեղ կար անհրաժեշտ տոմսը: Բայց նույնիսկ նրա ասած ուղղությամբ գնալու համար պետք էր շատ բախտավոր լինել: Նա ասաց՝ աջ, և ես գնացի ու տեսա, որ երկու աջ կա. աջ և ավելի աջ:

Տոմսը գնելուց հետո մեկ այլ խնդիր առաջացավ. ինչպե՞ս դուրս գալ, որովհետև այնքան էի շրջել, որ մոլորվել էի: Լավ էր՝ այս անգամ այնքան ուժեղ մոլորվեցի, որ մի լուռ ու հանգիստ տարածքում հայտնվեցի ու հանդիպեցի մի խոհարարի:
- Որտե՞ղ է ելքը:
- Ելք դեպի ու՞ր:
Մտքիս մեջ՝ ի՞նչ կարևոր է, մենակ թե երկինքը տեսնեմ:
- Դեպի ավտոբուսի կանգառ:
Բացատրեց:

Դրանից հետո թե´ բանալի վերցնելու տեղը, թե´ բնակարանս գտա առանց դժվարության: Բայց, միևնույն է, ձեռքերս կարմրել ու վերքոտվել էին, ու ճամպրուկ քշելը գնալով ավելի դժվար էր դառնում... Այդ անիծյալ ճամպրուկն էր հետս, երբ Լոնդոնի փողոցներում կորել էի գիշերվա մթին ու մտածում էի, որ այլևս երբեք տուն չեմ հասնի:

Ուտրեխտի իմ սենյակը մի հիանալի վայրում էր՝ կենտրոնից ոչ շատ հեռու, այգու դիմաց: Այստեղ միայն Ուտրեխտի բժշկական կենտրոնի հետ կապված մարդիկ են մնում: Այնպես որ, բժիշկների տուն էր:

Շենքը չորս հարկանի էր, 49 սենյակով: Ամեն հարկ ունի իր խոհանոցը, ցնցուղները և զուգարանները: Կա ընդհանուր հյուրա-, հեռուստ- և կոմպերի սենյակ՝ անվճար ինտերնետով: Իսկ տան դիմացի սիրուն այգում՝ խոտերի մեջ նստած, սկսեցի այս պատմությունս:

Երբ աշխատողներից մեկն ինձ տեսավ և իմացավ, որ հայ եմ, ուրախացավ: Ասաց՝ մի հայ էլ անցյալ տարի է այնտեղ եղել: Շտապեցի կուրսեցուս գրել, ու պարզվեց՝ ինքն է եղել, չնայած լրիվ ուրիշ ծրագրով էր Ուտրեխտում գտնվել:

Չնայած ուժասպառ էի եղել, բայց երկար քնել չկարողացա. ժամանակս քիչ էր, իսկ ես անհամբեր էի: Վեր կացա, տաք լոգանք ընդունեցի, պայուսակս դասավորեցի. գնում ենք Ուտրեխտում զբոսնելու, դեպի կենտրոնական կայարան, դեպի Ամստերդամ:

Որոշեցի մինչև կենտրոնական կայարան ոտքով գնալ. ժամանակ ունեի, ձեռքի հետ էլ քաղաքին կծանոթանայի:

Ու քայլում եմ Ուտրեխտի փողոցներով: Գեղեցիկ քաղաք է. փոքր-փոքր շենքերով, ջրանցքներով, որոնց ափերին՝ ներքևում, սրճարաններ կան: Իսկ շոգն անտանելի էր: Հոլանդիայում ընդհանրապես որևէ տեսակի շոգ չէի հիշում:

Թվում էր՝ հեքիաթում եմ: Մի տեսակ հանդարտություն կա Ուտրեխտի մեջ:

Ժամանակ առ ժամանակ քարտեզս հանում էի, հետևում, որ հանկարծ սխալ ուղղությամբ չգնամ: Էդպես մի անգամ նայելիս կողքից լսում եմ.
- Կարո՞ղ եմ քեզ օգնել:
Դե արի ու մի ասա... Երբ կենտրոնական կայարանում հուսահատված օգնություն էի փնտրում, ոչ մեկի պետքը չէր: Որևէ բան հարցնելիս էլ թռուցիկ պատասխան էին տալիս: Բայց հիմա, երբ ինձ համար զբոսնում եմ և քարտեզն ապահովության համար եմ բացում, հանկարծ օգնող է հայտնվում:
- Ո´չ,- պատասխանում եմ:
- Իսկ ու՞ր ես գնում:
Նայում եմ՝ սև է: Ես ռասիստ չեմ, բայց Գերմանիայի պատմությունից հետո, որը մի օր կպատմեմ, եթե բոլոր տեսակի ճամփորդական նոթերս ավարտեմ ու էլի գրելու ցանկություն ունենամ, սևերից սկսել եմ զգուշանալ:
- Պարզապես զբոսնում եմ:
Ու քայլերս չեմ դանդաղացնում: Նա էլ կողքիցս գալիս է:
- Որտեղի՞ց ես:
- Հայաստանից:
Գոնե մի օգուտ տամ. թող Հայաստանի տեղն իմանա:
- Դա որտե՞ղ է, ովքե՞ր են հարևանները:
Սկսում եմ բացատրել: Չի օգնում:
- Այսինքն, Ռուսաստանի՞ց:
- Չէ´:
- Քրդստանի՞ց:
- Չէ´:
- Ի՞նչ լեզվով եք խոսում:
- Հայերեն:
- Էդ ի՞նչ է, քրդերե՞նն է:
Դե արի ու դիմացիր...
- Որտեղի՞ց ես եկել:
- Վիեննայից:
- Վիետնամի՞ց:
Վախ մամա ջան:
- Չէ´, Վիեննա՝ Ավստրիա:
- Դա որտե՞ղ է:
Թու˜, սրա IQ-ն ձգտում է 0-ի: Հետո.
- Արմատներս Հնդկաստանից են:
Ես էլ ասում եմ՝ ինչու է չամռվել: Ընդհանրապես, հնդիկները շատ լավն են. մեր համալսարանում քիչ չեմ շփվել: Բայց երբ բանը հասնում է աղջիկ կպցնելուն, ծամոնի նման են:

Նայում եմ՝ այս տղան ժամանակ առ ժամանակ շալվարը ձգում է վերև: Լսել եմ, որ երբ այդպես են անում տղաները, ուրեմն սեռական ցանկություն ունեն: Ես դրան չէի հավատա, եթե չկարողանայի գիտական բացատրություն գտնել:

Չէ´, պետք է քանի շուտ է՝ ազատվել, թե չէ որ սրան մնա, փողոցի մեջտեղում էլ շորերս կհանի:

Առիթից օգտվում եմ. դիմացի մայթին ստվեր կա:
- Ես հիմա պետք է փողոցն անցնեմ,- ասում եմ:
Այնքան հիմար է, որ այդ էական տարբերությունը չի հասկանում. դեմքի շփոթված արտահայտությունը վկա:
Ուզում է ասել՝ կարո՞ղ եմ քեզ միանալ.
- Can I enjoy you?
Ո´չ, ո´չ, ո´չ...
Որ այսպես է ասում, մտածում եմ նույնիսկ ուղղությունս փոխելու մասին: Բարեբախտաբար. խաչմերուկ էր, կարող էի մյուս փողոցով գնալ:

Անցնում եմ, մի քանի քայլ գնում ուղղահայաց փողոցով, հետ գալիս, որ ճամփաս չկորցնեմ, բայց դա դեռ կանգնած նայում է ճանապարհին, որով հեռացել էի: Նորից իջնում եմ փողոցով: Այս անգամ հաստատ որոշել եմ հետ չգնալ. քարտեզ ունեմ, չեմ կորի:

Մեկ էլ մի դռան մոտ տեսնում եմ մի կնոջ՝ լիֆչիկ-տրուսիկով կանգնած: Ընդ որում, լիֆի տակից պտուկի շրջակայքի գունակը՝ արեոլան, երևում է: Ներսից ինչ-որ մեկի հետ է խոսում իսպաներեն: Սկզբում մտածում եմ՝ ցնդած լատինաամերիկացի է: Մի քանի քայլ առաջ եմ գնում: Տեսնում եմ բազմաթիվ այդպիսի կանանց՝ ցուցափեղկերի հետևում: Վախեցած շրջվում, հետ եմ գնում: Հնդիկը դեռ այնտեղ է: Ճար չունեմ, պիտի անցնեմ այդ փողոցով: Ես էլ ասում եմ՝ ինչու է ուշադիր հետևում, թե ուր եմ գնում: Երևի կարծել է՝ հերթական պոռնիկն եմ:

Երևում է՝ այս այցելությանս ժամանակ ավելի շատ բան եմ սովորելու Հոլանդիայի մասին, քան նախորդ անգամ: Հետագայում պարզում եմ, որ փաստորեն մարմնավաճառներն այստեղ օրը ցերեկով էլ են գործ անում:

Բայց ես իսկապես մոլորվեցի, եթե դա կարելի է այդպես անվանել, որովհետև իրականում գիտեի՝ ուր պիտի գնամ, որ նորից գլխավոր փողոց դուրս գամ: Պարզապես փողոցների անունները քարտեզի վրա չէի գտնում:

Երբ վերջապես հայտնվեցի գլխավոր փողոցում ու տեսա ինձ ծանոթ «Ալբերտ Հայն» սուպերմարկետը, որոշեցի սնվել: Գնեցի իմ սիրած թունայով սենդվիչը, որը երկու տարի առաջ Ամստերդամի Դամ հրապարակում էի ուտում, մի շիշ կոլա, ու քաղցս մի քիչ կոտրվեց:

Շարունակելի...

Բյուրակն Իշխանյանը ծնվել է 1986 թ․ Մոսկվայում։ Մեծացել է Երևանում՝ լրագրողների ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում, մասնագիտացել է հոգեբուժության մեջ։ ՈՒսումնառության պրակտիկան անցկացրել է Հոլանդիայում, ապա 2011-ին Էրազմուս մունդուս կրթաթոշակային ծրագրով մեկնել է Եվրոպա՝ կլինիկական լեզվաբանություն մասնագիտությամբ սովորելու։ Ավարտելուց հետո աշխատել  է Նուբարաշենի հոգեբուժարանում և դասավանդել մանկավարժական համալսարանում, կարճ ժամանակ անց մեկնել է Դանիա՝ Կոպենհագենի համալսարանում հոգեբանություն և նյարդալեզվաբանություն մասնագիտությամբ ասպիրանտուրայում սովորելու։
Ներկայումս բնակվում է Դանիայի մայրաքաղաքում։ Մասնագիտական գործունեությունից բացի նաև գրում է պատմվածքներ, զբաղվում բլոգերությամբ և կատարում թարգմանություններ։

Որտեղ է ձեր հավատքը

Բաց նամակ

Յարգելի Պարոն Պալեան,
Անշուշտ վաղուց պատասխանած պիտի լինեի, բայց նկատի ունենալով Ձեր նամակում արծարծվածի կարևորությունը, ստիպված ուշացրի պատասխանս՝ առավել մտածված գրելու համար...
Չէ՛, չեղավ: Սրտո՛վս պիտի գրեմ:
Սիրելի՛ Յակոբ,
Ներողամի՛տ եղիր պատասխանիս ուշացման համար: Ճիշտն ասած, օրական մեծաթիվ էլ-նամակներ եմ ստանում. կարևորներին՝ նույն, առավելագույնը հաջորդ օրն եմ պատասխանում: Խոսքս անգլերեն կամ ֆրանսերեն նամակներին է վերաբերում, իսկ հայերեն նամակները մնո՜ւմ են, մնո՜ւմ, աստիճանաբար իջնում էլ-նամակացանկի հորիզոնականով՝ տեղի տալով իրենց վրա հանդիսավոր բազմող անգլերեն ու ֆրանսերեն արդեն անկարևոր նամակներին... Այսպես հարյուրավոր անկարևոր նամակների շարքում հայտնված կարևոր նամակդ աչքիցս հեռու, բայց մտքիցս դուրս չէր եկել:
Հիշում եմ իննսունական թվականներին, երբ այսպէս ասած «spell check» տեխնոլոգիան եկել էր լրացնելու ուղղագրութեան պահանջները թվային տիրույթում, դու շեշտում էիր այդ նույն հնարավորության կարևորությունը նաև արևմտահայերենի համար: Իսկ ես ի՞նչ մեղքս թաքցնեմ, դպրոցական տարիներիս, ուղղագրությունը քննություններիս միջի սև կատուն էր, այնպես որ՝ առաջադրանքդ գրավել էր ուշադրությունս: Ահա այդ սև կատվի պատճառով էլ՝ ստացած հայերեն նամակներս իջնու՜մ, նստում են էլ-նամակատուփիս հատակին: Յուրաքանչյուր բառի համար բառարան բացելու ստիպվածությունը պատճառ է դառնում, որ մայրենի՝ հարազատ լեզվովս գրելը, տաժանակիր տանջանքի վերածվի:
Եթե մոռանայինք քերականությունն ու հոլովումները և կենտրոնանայինք պարզապես ուղղագրության վրա, հարցն ինքնին շատ հեշտությամբ կլուծվեր: Բավական կլիներ հայերեն բառերի ցանկ կազմել և ներարկել «Word»-ի մեջ: Մի ժամանակ համակարգչիս մեջ արձանագրում էի յուրաքանչյուր սրբագրածս բառը, սակայն օրերից մի օր համակարգիչը խնդիր ունեցավ ու տարիների ընթացքում կուտակածս բառերը, աշխատանքիս հետ միասին, անվերադարձ կորան: Մենք կարիք ունենք, որ մեկը բառապաշարի ամբողջական ցանկը վերցնի և բանակցի «Մայքրոսոֆթ»-ի և «Գուգլ»-ի հետ, որպեսզի վերջիններս պարզապես ներառեն արևմտահայերենը իրենց հարյուրավոր լեզուների ցանկի մեջ: Սակայն ո՞վ. ո՞վ է մեր տերն ու տիրականը՝ մեր պահապանը: Բասկերեն, բրետոներեն, հոներեն, Տյուհերեն, Օրիերեն և այլ լսված ու չլսված լեզուներն ունեն իրենց ուղղագրական սրբագրիչները, սակայն մենք՝ մեր գլխի ճարը չկարողացանք տեսնել:
˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜
Մի քանի տարի առաջ, նախարար տիկին Հակոբյանի հետ հանդիպման շրջանակում համեստորեն մատնանշեցի, որ արևմտահայերին ուղղված եռամսյա նամակը ավելի հասանելի կլիներ, եթե գրված լիներ արևմտահայերեն՝ մեսրոպյան ուղղագրությամբ, և որ վստահաբար, Երևանում գտնվող սիրիահայերից շատերը սիրահոժար օգտակար կլինեին այդ հարցում: Խոսքիս վրա, տիկին Հակոբյանը կանչեց պարոն Ասլանյանին և ասաց. « Խնդրում եմ գրանցես Պարոն Շնորհօքեանի առաջարկն ու գործադրես»: Դժբախտաբար, պարոն Ասլանյանը մեր տեսակցությունից քիչ ժամանակ անց տեղափոխվեց այլ պաշտոնի, և առաջարկս ջուրն ընկավ:
Երկու տարի առաջ, Վեհափառ Հոր հետ հանդիպման ժամանակ հարց տվի, թե ո՞վ էր մեր արևմտահայերենի հարցով պատասխանատուն, թե ո՞վ կարող է ի պաշտոնե բանակցել «Միքրոսոֆթ»-ի և «Գուգլ»-ի հետ, թե բասկերեն, բրետոներեն, հոներեն, Տյուհերեն, Օրիերեն և այլ ուրիշ լսված ու չլսված լեզուներդ ունեն իրենց ուղղագրական սրբագրիչը . . .: Վեհափառ Հայրը, ուշադրություն արժանացնելով ակնարկիս բացատրեց, որ նոր են կորցրել կաթոկիկոսարանի հայագիտության պատասխանատուին՝ ավելացնելով, թե նոր անձի նշանակելուց հետո, կքննարկեն առաջարկս:
Նախորդ ամսին, Երևանում, հանդիպեցի պարոն Փանոսեանին, որն ի վերջո ինձ Ավետեց, թե՝ Կյուլպէնկեան հաստատությունը ձեռնարկել է արևմտահայերենի էլեկտրոնային ուղղագրական սրբագրիչի ծրագրի իրականացումը՝ ներառելով քերականությունն ու հոլովումները։
˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜
Անցյալ շաբաթ Պատրիսիայի քեռորդին ՝ Ժոնասն էր գրել, հայտնելով, թե օգոսոտոս 13- 21-ին Հայաստան պիտի գնա ընկերոջ՝ Գասպարի հետ: Երկուսն էլ հորով-մորով ֆրանսիացի են. ինչո՞ւ Հայաստան: Հայաստանի մասին Ժոնասի ամբողջ գիտելիքը իր զարմիկներն են՝ երեք զավակներս:
Հա՛, չմոռանամ, որդուդ՝ Աքսելին, բարևներս փոխանցիր. իր հետ կապս կորցրել եմ: Տղայիս, Յովանի վրա, ինքն էլ «ամակ» ունի, թե՛ որպես իր պրոֆեսոր և թե՛ որպես հայ: Յովանը երակների մասնագետ վիրաբույժ դարձավ: Իր խումբը Ֆրանսիայի 43 հիվանդանոցների մեջ լավագույն արդյունքներն է գրանցել: Անցյալ ամիս Բեյրութ էր հրավիրված: Մենակ չթողեցի: Հետը գնացի: Ինքն էլ ինձ ընկերակցեց Բեյրութի հանդիպումներիս: Շահանը շատ տպավորված էր Յովանի մաքուր հայերենով ու փայլուն մտքերով:.

Սևակը դեղագործ դարձավ: Ամեն օր աշխատանքից հետո մինչև կեսգիշեր կամավոր ծառայում է թմրամոլների մի հատուկ կենտրոնում: Պատրիսիան մտահոգ է, որ մոտոցիկլով է գնում գալիս: Նշանավոր «Moto Guzzi»-ով, որի վրա փակցրել է ներքևում տեղադրածս իր գծագրած հետաքրքիր «սթիքերը»: Է՜հ, ներենք իրեն ուղղագրական սխալի համար. պտուղը ծառից հեռու չի ընկնում:

Գայանեն արդեն քսանչորս տարեկան է. չինագիտություն է ուսանում: Վեց տարի անդադար պնդում էր, որ իրեն ընկերակցեմ Երուսաղեմ՝ ուխտագնացության: Անցյալ տարի, Զատիկին, գնացինք: Մեկ շաբաթում, Բեթղեհեմից Գողգոթա և Գողգոթայից Համբարձման լեռ, եկեղեցի չթողեց, որ ինձ չտաներ։ Գլխածածկ, բոլոր Ս. Պատարագներին ներկա եղավ՝ ամեն անգամ մինչև վերջ մնալով: Ես էլ հայրական պարտականությունից անդին, համարեցի, որ բողոքականիս հարգանքի տուրքից մաս տվի մեր Մայր՝ Սուրբ եկեղեցւոյն: Ուխտագնացության ավարտին, Գայանեն մի խաչ դաջել տվեց իր թևին: Պատրիսիան շարունակում է դասավանդել: Եթե մեկը հարց տար, թե ո՞վ է մեր տան հայը, անտարակույս կմատնանշեի Պատրիսիային. և այդ հակառակ այն բանի, որ հայկական արյուն չունի: Ինքն էր, որ մեր զավակներին հայկական դպրոց արձանագրեց, պայքարում էր, որ դպրոցը՝ Սամուէլ Մուրատը, չփակվեր . . . Զավակներիս, Դպրոցասեր վարժարանն ավարտելուց հետո, ինքն էր, որ խնդրեց պարոն Ադամեանին, այս անգամ անձնական պարապմունքներով շարունակելու հայերեն լեզվի ու գրականության դասերը՝ մինչև նրանք բակալավրիատ կհասնեին: Ի՞նչն է բնորոշում հայ լինելը: Արյո՞ւնը, թե հոգին: Հայկական գեներով արևմտյան Թուրքիայի ոմն թո՞ւրքն է հայը, թե՞ աղվանական ծագումով ոմն հայը:

˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜
Պատմական Հայաստանը, լինելով լեռնային երկիր, պայմանավորել է մեր իշխանների իրարից հեռու և մեկուսացած լինելը: Մեր այսօրվա իշխաններն էլ, թեև ապրում են Լոս Անջելեսի ու Փարիզի նման տափարակ քաղաքներում և հաղորդակցության դարում՝ բայց և այնպես, իբրև արժանավոր ժառանգորդներ իրենց հայրերի, տերն են նույն կեցվածքի:
Մեր սիրելի կուսակցության ներկայացուցիչը համահայկական, համախմբող, համակարգող նախաձեռնության ուղղությամբ իր քաջալերանքն ու զորակցումը հայտարարելուց հետո, ասաց. «...սակայն մրցակցությունն էլ մրցունակություն է ստեղծում»:
Խորագետ հերթապահն իրավունքն ունի այդ կարծիքի, բայց ժամանակները փոխվում են. այսօր «Macy՛s»-ը ահավոր ընթացքով շուկայի բաժին է կորցնում, իսկ «Amazon»-ը շուկայի առյուծի բաժնին է տիրանում: Kodak հիմնարկը քսան տարի առաջ 175 հազար աշխատավոր ուներ, իսկ այսօր պարզապես գոյություն չունի: Թվայնացումը հիմնովին փոխեց տնտեսության ու տնտեսավարման կանոնները։ Նույնկերպ փոխվում է նաև ընկերային կազմակերպությունների հանդեպ մարդկանց վերաբերմունքը:
Այսօր Արևմուտքի ժողովուրդները ձեռք են քաշում մրցակցային, պայքարող կառույցներից: Չե՛ն ուզում: Նրանք ձգտում են նպաստել ընկերային և մարդասիրական նպատակներ հետապնդող ու կառուցողական ոգով օժտված կազմակերպություններին: Այս ո՛չ կուսակցության մեղքն է, ո՛չ էլ հատուկ է հայությանը: Տե՛ս, ինչ եղավ Ֆրանսիայի ընկերավարական և հանրապետական կուսակցություններին. փուլ եկան:

Երուսաղեմ այցելությանս իսկապես տպավորված էի հրեա բնակչության մշակութային բազմազանությամբ, նրանց հագուկապի տեսակների ճոխությամբ: Տղամարդիկ՝ մեծ մորթե գլխարկներով, հագած լայն, սև վերարկուներ, ուրիշները՝ տափակ գլխարկներով, սև համազգեստով, գոտիներից կախված փուլունքներով, այլերը քաղաքացիական հագուստներով՝ կիպայով կամ առանց կիպայի: Գլխածածկ կանայք՝ կեղծամով, կամ առանց, որոշները շպարով և կարճ շրջազգեստով: Այս ողջ բազմազանությամբ հանդերձ, նրանք ունեն մեկ համակարգ՝ AIPAC, Ամերիկայի հրեական հանրային գործերի հանձնաժողովը։ Իսկ մենք ունենք երկու հանձնաժողով՝ երկու մրցակցող և հակասող հաստատություններ:
Բազմազանությունը հարստություն է, բայց համակարգումը՝ էական արժեք:
˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜ ˜
Ժոնասը Հայաստան պիտի գնա ընկերոջ՝ Գասպարի հետ. ինչո՞ւ չգնա: Գնում է այցելելու այս բարձր մշակույթի տեր երկիրը, իր պատկերացումով մի հրաշք երկիր, այնպես, ինչպես Ճապոնիա կայցելեր: Որպես հայ իր ճանաչած երեք զարմիկները, երեք հրաշք երիտասարդներ, բարոյական և մարդկային արժեքների տեր հպարտ հայեր են:
Մի՞թե Հայաստանը հրաշք երկիր չէ:
«Մենք» որքանո՞վ ենք հպարտ մեր ժառանգությամբ և մեր հայրենիքով:
«Մենք» կարո՞ղ ենք տեսլական ու տենչ փոխանցել նոր սերունդներին, որ նրանք ձգտեն հայ լինել, լինեն հպա՛րտ հայեր:
«Մենք» եմ ասում՝ ակնարկելով ինձնից, քեզնից, մեր զավակներից անդին, ամեն ոք-ին ու ամենքին:

Այսօր մեր կրթական հիմնարկները տեսլականը չկարևորելով, նախևառաջ առօրյա նյութական հարցերը լուծելու ետևից են ընկած: Հասկանում եմ. եթե տանիքից ջուրը տունդ է լցվում կամ ամսավճար չունես, ինչպե՛ս մտածես տեսլականի մասին:
Դիմացներս պատերազմն է սակայն պարզված: Քառօրյա պատերազմից ավելի ահավոր, ավելի դաժան մի պատերազմ:
Ահա արևի տակ դրված ձյան պես հալչում ենք: Բավական է նայեմ զավակներիս դասընկերներին, որ մեծամասնությամբ դասալիք հայեր են: Նրանք Ֆրանսիայի նոր սերնդի հայերի մեկուկես տոկոսն են կազմում և դեռ բարեբախտություն են ունեցել հայկական դպրոց հաճախելու:.
Այս պատերազմը պիտի դիմագրավենք խա՞ռն, անկա՞րգ թե՞ համախմբված: Իբրև մե՛կ ազգ՝ երկու լեզվաճյուղերով, պիտի ունենա՞նք սակայն մե՛կ ուղղագրություն: Ո՞վ պիտի որոշի: Ճիշտ չէ՞ր լինի հաստատել արմատականը՝ Մեսրոպեան ուղղագրութիւնը՝ այսպիսով ապահովելով նաև արևմտահայերենի անվտանգությունը: Ո՞վ պիտի որոշի. քաղաքական գործիչնե՞րը, թե՞ տեսիլքի տեր մտավորականները:
Թեոդոր Հերցլլի «Հրեական պետությունը» (The Jewish State - 1896) աշխատության մէջ անգլերենը նախատեսված էր որպես ապագա պետության պաշտոնական լեզու: Այդ նույն ժամանակաշրջանում իդիշը ամենաշատ գործածվող խոսակցական լեզուն էր, իսկ եբրայերենը մեռած լեզու էր հրեաների համար: Եվ ահա Էլիեզար Բեն-Եհուդա անունով մեկը, որ եբրայերենը վերակենդանացնելու տեսլականով էր ապրում, գրեց արդի եբրայերեն լեզվի օրենքներն ու քերականությունը, այն սովորեցրեց որդուն. նրանք եղան վերածնվող նոր եբրայերենի առաջին կենդանի կրողները: Հարյուրամյակներ շարունակ չլինելով կենդանի հաղորդակցման լեզու, եբրայերենը մեկ մարդու հավատի ու հետևողական աշխատանքի շնորհիվ դարձավ կենդանի ու վերելք ապրող լեզու։
Գիտեմ, այս օրինակը հաճելի չի թվա շատերին: Թէոդոր Հերցլից և նույնիսկ ֆրանսիական հեղափոխությունից առաջ, մենք ունեցել ենք Շահամիր Շահամիրյան, որ 1772 թվին հրատարակեց «Որոգայթ Փառաց» գիրքը՝ ժողովրդավարական պետության սահմանադրության մի հրաշալի օրինակ: Մենք ունեցել ենք Մխիթար Սեբաստացի, որի տված կայծը երեք դար շարունակ ճառագեց ազգի մեջ:
Ցեղասպանությունը մեկուկես միլիոն հայերի կյանքեր խլելուց անդին, խլեց և զրկեց մեզ մեր առաջնորդներից: Այսօր սակայն մենք ունենք արժեքավոր տաղանդների մի սերունդ, և մեր միակ խնդիրը պիտի լինի համախմբել նրանց, ովքեր տեսլական ունեն և կարող են մշակել համապատասխան ռազմավարություն:
Թող մեր իշխանները իջնեն իրենց լեռներից, հանդես բերեն համագործակցելու իմաստություն:
Թող մեր «Յեղափոխական» և «Բարեգործական» կոչումներով պահանջատեր Սփյուռքի երկու բևեռները, հատուածականից ավելի բարձր դասեն ազգային շահերն ու համագործակցեն։
Թող նրանք ունենան մեկը մյուսի դաշտի նորատունկ բույսը գեթ փոքր սուրճի գավաթի ջրով ոռոգելու մեծությունը:
Թող «Համահայկականը» գեղեցիկ բառ լինելուց անդին, թափանցի նրանց հոգիների խորքը:
Վերմակն իրար վրայից քաշելու ժամանակ չունենք այլևս: Մեր տակից անկողինն է սահում, ուր որ է կջարդվի:
Այսօր մեր կրթական ու այլ ազգային հիմնարկները առանց տեսլականի ու գաղափարի փորձում են միայն նյութական հարցեր լուծել: Այնինչ առաջնորդություն ունենալն է նյութական հարցերը լուծելու բանալին:
«Մի՛ այսուհետեւ հոգայցէք վասն վաղուի՝ զի վաղիւն վասն ի՛ւր հոգասցի. Խնդրեցէ՛ք նախ զարքայութիւն Աստուծոյ եւ զարդարութիւն նորա, եւ այդ ամենայն յաւելցի՛ ձեզ» (Մատթեոս 6։34):
Պատերազմը պիտի դիմագրավենք` խա՞ռն, անկա՞րգ, թե՞ համախմբված:
Պիտի ունենա՞նք առաջնորդություն, որ համախմբի, որ տեսիլք ու տենչ փոխանցի նոր սերունդներին, որ նրանք ձգտեն լինե՛լ հայ, լինեն հպա՛րտ հայեր:
Հերցլը մի տեղում նշել է, թե տեսլական ունեցողը հաճախ ուտոպիստ է ընկալվում: Իրականում այդ ընկալումը կախված է արժևորող անձի տեսիլքի կամ հավատի մակարդակից:
Ունե՞ս հավատ:
Պատրա՞ստ ես կառուցողական պատասխանատվություն ստանձնել:
Պատրա՞ստ ես պայքարել անհաղթահարելի թվացող քարացած «ջրաղացների» դեմ:
Երկար գրեցի: Ժամանակն էլ ուշ է:
Առայժմ:
Դեռ էլի՛ կգրեմ:
Հավատդ մի՛ կորցրու: Հավա՛տդ չկորցնես:

Յովէլ Շնորհօքեան
Փարիզ
Օգոստոս 2017

Բյուրակն Իշխանյանի նիդերլանդական հուշերը / 1. Սկիզբը

00:41, ուրբաթ, 04 օգոստոսի, 2017 թ.

2-րդ մաս-1 Սկիզբն այստեղ՝ 0      (1/ 2/ 3/ 4/ 5/ 6/ 7/ 8/ 9/ 10)                Մեր ընթերցողների ուշադրությանն էինք ներկայացրել Բյուրակն Իշխանյանի Նիրերլանդների մասին գրառում-հուշերի առաջին մասը: Հեղինակի 11 գրառումները ներառում էր 2007 թվականի Ամստերդամում նրա մեկամսյա պրակտիկայի ժամանակաշրջանը: Լինելով անձնական բնույթի օրագրային գրառում-հուշապատում, պատմություններն այնուամենայնիվ բավականին հետաքրքրական էին:      Բյուրակն Իշխանյանի livejournal -ում տեղադրված բլոգը, որտեղ բազմաթիվ այլ պատմությունների շարքում նաև նիդերլանդական կյանքի մասին այս հուշերն են, վերնագրված է այսպես՝ «Տաղտկալի՜, ձանձրալի՜ պատմություն      Եվ ծագում է արևը...»      Առաջին տողը խոշոր տառերով է: 2-րդ տողը «Եվ ծագում է արևը...» գրված է փոքր, աննշան տառերով: Սա, մեր կարծիքով պատահական չէ՝ և հոգևիճակ է ընդգծում: Այնուամենայնիվ, գտնում ենք, որ ձանձրալի ու տաղտկալի թվացող մեր իրականությունում կա հույսի, լույսի ու կյանքի ջերմության փոքրիկ, բայց հզոր կետը ՝ Արևը, որ կյանքն ապրեցնող հզոր ուժ է: Հեղինակը կիսվում, անկեղծանում է ընթերցողի հետ ՝ նրան ներքաշում իր ներաշխարհ՝ այդքան ծանոթ ու անծանոթ Նիդերլանդական իրականությունը: Այստեղ կյանքի, կենցաղի ու առօրյայի մասին պատմվող անգամ աննշան դեպքերն ու անցքերը, շնորհիվ հետաքրքիր ու անկեղծ պատումի գրավիչ ու հետաքրքրական է դառնում:      Զուր չէ, որ ձևավորվել է ընթերցողների մոտ 4000-անոց ստվար խումբ, ովքեր հետևում և սպասում են Բյուրակն Իշխանյանի նիդերլանդների մասին ունեցած գրառումներին:      Ինչո՞վ է այն հետաքրքիր ու արժեքավոր՝ արդեն ասել ենք:           Այժմ ներկայացնում ենք հեղինակի 2009 թվականի Նիդերլանդների ՈՒտրեխտ քաղաքի ամառային դպրոցի, այնուհետև 2011-2013թթ. Խրոնինգեն քաղաքում ունեցած ուսումնառության տարիների նիդերլանդական օրագիրը, որը պակաս հետաքրքիր չէ...      _________________________           Վեցը ութում Վերջապես հասանք անցյալ տարվա հոլանդական պատմությանս: Էս մեկը մյուսներից շատ եմ սիրում: Երևի նրանից է, որ կարճ ժամանակում լիքը բան եղավ: Մի խոսքով, օրը մեկ-երկու հատվածով կներկայացնեմ:           1. Սկիզբը           Երկու տարի առաջ, երբ հուզմունքից չէի իմանում՝ ինչպես ավարտել Ամստերդամի պատմությունը, երբ բառեր չէի գտնում «Գրքանմանն» ամբողջացնելու համար, մտքովս չէր էլ անցնում, որ հաջորդ հանդիպումս այդքան մոտ կլինի:           Ես նախատեսել էի, որ այս ամենը կգրեմ ինքնաթիռում, երբ քունս չափից դուրս շատ կտանի, բայց աթոռի ուղղահայացությունը թույլ չի տա աչքերս հանգիստ փակել, իսկ հարևանս այնքան անհետաքրքիր կլինի, որ ձանձրույթից կմեռնեմ և ուղեկցորդուհուն րոպեն մեկ կհարցնեմ, թե ինչքան ժամանակ է մնացել մինչև թռիչքի ավարտը: Այդ ժամանակ միակ բանը, որ կօգնի՝ ժամերն անցնեն, գրելը կլինի:           Բայց որովհետև կոմպը չի աշխատում ինտերնետ մտնելու համար, իսկ ուղեղս չափից դուրս լարված է, որ կարողանամ գիրք կարդալ, որոշեցի փոքրիկ նախաբանս մինչև ինքնաթիռ նստելս հասցնել:           Այս տարվա ճամփորդությունս մի տեսակ հապճեպ ստացվեց: Ի տարբերություն նախորդների, վեց ամիս առաջ չէի ծրագրել, քննություններ չէի հանձնել, հորիցս փող չէի ուզել, դեսպանատան հերթերում չէի խաշվել, դիմավորողներիս հետ չէի պայմանավորվել, որովհետև նրանք չկային:           Մայիսի վերջերին, երբ Ամստերդամի ամառային դպրոցից մերժում ստացա, առանց երկար-բարակ մտածելու դիմեցի Ուտրեխտ, թեկուզ դրանից առաջ մտածել էի Ամստերդամի չստացվելու դեպքում Իսպանիա գնալ: Անգամ երբ նամակ եկավ, որ ընդունվել եմ, էլի տատանվում էի. արժե՞ գնալ: Ու նորից պահի ազդեցության տակ հանեցի կրեդիտ քարտս, վճարեցի:           Հիմա, երբ հետ եմ նայում, զգում եմ, որ մեկ շաբաթվա համար իսկապես շատ թանկ եմ վճարել: Դրա համար պետք է հասցնեմ քաղել ամեն ինչ, քամել ամեն մի վայրկյանը, որ մի շաբաթը մեկ ամսվա արժեք ստանա: Հենց այդ պատճառով ամեն ինչ նախապես պլանավորել եմ. ժամ առ ժամ, րոպե առ րոպե, դասեր քաղել իմ նախորդ ճամփորդություններից:           Եթե բացեք ուսապարկս, մեջը լիքը տեղեկատվություն կգտնեք. քարտեզներ, տպագիր e-mail-ներ, հեռախոսահամարներով ու տարբեր նշումներով մի ֆրանսիական բլոկնոտ, որից Պիկասոն ու Հեմինգուեյն էլ են օգտագործել: Մեջը մատիտով եմ գրում, որ անպետք նյութերը կարողանամ ջնջել, հնացածը՝ թարմացնել, որ բլոկնոտս երբեք չվերջանա և ուղեկցի ինձ իմ բոլոր ճամփորդությունների ընթացքում: Թիթիզություն:           Այս տետրի նախորդ էջերը երևի հերիք են հասկանալու համար, թե որքան շատ եմ սիրում Ամստերդամը: Գիտե՞ք, թե ինչքան անհամբեր եմ:           Այնպես եմ ծրագրել ճամփորդությունս, որ մտքիս մեջ մի հազար անգամ գնացել-եկել եմ, հանդիպել եմ բոլոր նախատեսված մարդկանց, զրուցել նրանց հետ, հայտնվել նախատեսված բոլոր վեց քաղաքներում, նստել Ամստերդամի կենտրոնական կայարանի հետևում ու զմայլվել ջրով, բադերով, խաղաղությամբ, լուսանկարել, գրել, ծանոթացել մի սիրուն տղայի հետ ու ասել, որ շտապում եմ. Ichthus-ի ժողովուրդն ինձ սպասում է:           Մի պահ ստիպված եղա գրելս դադարեցնել, որովհետև հանկարծ հիշեցի, որ երկու կարևոր բան մոռացել եմ. հոլանդերեն-ռուսերեն և իսպաներեն-հայերեն բառարաններս: Դրանցից առաջինը երկու տարի առաջ նվեր ստացա, երբ Դավոն, որը Ուտրեխտում ամառային դպրոց էր գնացել այն ժամանակ, երբ ես էլ Ամստերդամում էի, ծննդյանս օրը տվեց ինձ ու նշեց, որ սիրում է անպետք բաներ նվիրել:           Անգամ այս պահին այն բավական անպետք է, որովհետև Հոլանդիայում բոլորն անգլերեն խոսում են, ու բառարանից օգտվելու կարիք հաստատ չի լինի: Պարզապես խորհրդանշական նվեր է, ու մի տեսակ ուզում եմ հետս վերցնել:           Իսկ իսպաներեն-հայերենը վերցնում եմ, որովհետև հույս ունեմ, որ այնտեղ կլինեն նաև իսպանախոս ուսանողներ, և ես կկարողանամ լեզուս մարզել: Ասում եմ, չէ՞, այս ճամփորդությունից պետք է քաղեմ ամեն ինչ, անգամ իսպաներենի փորձառություն: Շարունակելի...           ____________________      Բյուրակն Իշխանյանը ծնվել է 1986 թ․ Մոսկվայում։ Մեծացել է Երևանում՝ լրագրողների ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում, մասնագիտացել է հոգեբուժության մեջ։ ՈՒսումնառության պրակտիկան անցկացրել է Հոլանդիայում, ապա 2011-ին Էրազմուս մունդուս կրթաթոշակային ծրագրով մեկնել է Եվրոպա՝ կլինիկական լեզվաբանություն մասնագիտությամբ սովորելու։ Ավարտելուց հետո աշխատել է Նուբարաշենի հոգեբուժարանում և դասավանդել մանկավարժական համալսարանում, կարճ ժամանակ անց մեկնել է Դանիա՝ Կոպենհագենի համալսարանում հոգեբանություն և նյարդալեզվաբանություն մասնագիտությամբ ասպիրանտուրայում սովորելու։      Ներկայումս բնակվում է Դանիայի մայրաքաղաքում։ Մասնագիտական գործունեությունից բացի նաև գրում է պատմվածքներ, զբաղվում բլոգերությամբ և կատարում թարգմանություններ։

Manuk Mkrtchyan (1962-2017)

• 29 июл, 2017 в 11:30

niderlandakan

Հրաժեշտի ու երախտիքի խոսքեր Ալմելոյի կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն պարոն  Մանուկ Մկրտչյանին
Մանուկ Մկրտչյանը ծնվել է 1962թ. Գյումրի (Լենինական) քաղաքում:
1985թ. ավարտել է տեղի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը: Ավարտելուց հետո երկու տարի ծառայել է Խորհրդային բանակում: 1987-88թվ. աշխատել է հայրենի քաղաքի թիվ 8 դպրոցում: Ահավոր երկրաշարժը ուղղումներ է մտցնում Մանուկ Մկրտչյանի կենսագրական կյանքում: 1988-91թթ նրան տեսնում ենք Ռուսաստանի Տուապսեի շրջ. հայ երեխաների համար բացված ժամանակավոր հատուկ դպրոցում' հայոց լեզվի, գրականության և պատմության ուսուցչի պաշտոնում: 1991-ից տեղափոխվում է Տուապսեի շրջանի Թերզիյան գյուղ, աշխատանքի է անցնում սկզբում որպես հայոց լեզու և գրականություն, հայ ժողովրդի պատմություն առարկաների ուսուցիչ, այնուհետև, որպես դպրոցի տնօրեն: Աշխատանքին զուգընթաց 2003թ ավարտում է Ռուսաստանի Դաշնության Որոնեժ քաղաքի գյուղատնտեսական ակադեմիայի անտառային տնտեսության հեռակա բաժինը: Տուապսեի տարածաշրջանի հայկական մշակութային ինքնավարության փոխնախագահն էր:
2005 թվականին տեղափոխվում է Նիդերլանդներ: 2006թ մինչև կյանքի վերջը աշխատել է Ալմելոյի Գրիգոր Լուսավորիչ Եկեղեցու Մեսրոպ Մաշտոց կիրակնօրյա դպրոցում. 2008թվականից. որպես տնօրեն: 2010 դասավանդել է Նիդերլանդների կրթական համակարգում' տարրական դպրոցում, որպես տարբեր առարկաների ուսուցիչ:
Մանուկ Մկրտչյանը արժանացել է Նիդերլանդների կրթական համակարգի և ՀՀ սփյուռքի նախարարության բազմաթիվ պարգևների, արժանացել է «Մեսրոպ Մաշտոց » մեդալի' ճանաչվելով «Մայրենիի դեսպան»: Համահայկական մրցանակաբաշխությունում իր ղեկավարած դպրոցն արժանացել է լավագույն կրթօջախ կոչման:
Մանուկ մկրտչյանը տիրապետում էր 4 լեզուներ հայերեն, ռուսերեն, հոլանդերեն, անգլերեն: Ամուսնացած էր, ունի 2 երեխա:
____________________
Մանուկ Մկրտչեանի ընտանիքին,
Նիտերլանտների հայ համայնքին,
Խոր ափսոսանք ապրեցինք, երբ տեղեկացանք Նիտերլանտների Ալմելօ քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցու կիրակնօրեայ դպրոցի տնօրէն Մանուկ Մկրտչեանի վաղաժամ վախճանի մասին:
Տասնեակ տարիներ ապրելով Հայրենիքից հեռու` անմնացորդ նուիրուեց հայութեանը եւ ծառայեց ի նպաստ բազմաթիւ խնդիրների յաղթահարման` իր նշանակալի նպաստը բերելով նաեւ հայապահպանութեանը եւ Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացմանն ու ամրապնդմանը:
Նա ճանչուած ու յարգուած էր որպէս մարդ ու որպէս հմուտ մանկավարժ, ում կատարած հայանպաստ եւ հասարակական գործունէութիւնն աննկատ չմնաց նաեւ Հայրենիքում, որի համար Սփիւռքի նախարարութեան կողմից արժանացաւ «Մայենիի դեսպան» պատուաւոր մետալին:
Բարի ու հայրենասէր հայորդու կերպարը եւ թողած հետքը միշտ վառ կը մնայ նրան ճանաչողների յիշողութիւններում:
Մեր խորին ցաւակցութիւնն ենք յայտնում Մանուկ Մկրտչեանի ընտանիքի անդամներին, հարազատներին, գործընկերներին, մտերիմներին եւ ողջ նիտերլանդահայութեանը:
Ցաւով`
ՀՐԱՆՈՅՇ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
ՀՀ սփյուռքի նախարար
_____________________

Մանուկի հետ ծանոթացել էի 5 տարի առաջ: Հետո հանդիպում էինք միջհամայնքային միջոցառումների ժամանակ: Միմյանց հետ խոսելու թեմաները շատ էին: Հրաժեշտից առաջ չեինք հասցնում լիարժեք խոսել , քննարկել, ավարտին հասցնել մեր զրույցը: Բաժանվում էինք, կրկին հանդիպելու պատեհ առիթով: Սրան լրացնում էր նամակագրական կապը:
Բավականին հետաքրքիր նախագծեր էինք ծրագրել, դրանցից չնչինը իրականացվեց...չհասցրեցինք :
Արդեն ծանր հիվանդությունը իրենն էր անում: Մի միջոցառման ժամանակ, Ալմելոյի կիրակնօրյա դպրոցի ուսուցչուհի Սվետլանա Անդրեսյանի առաջարկով պայմանավորվեցինք դպրոցում տեսակցել Մանուկին' , զրուցել, ֆիլմ նկարահանել: Չէի մտածում, որ կարելի է կենտրոնանալ Մանուկի արած այդքան լավ գործերին: Պայմանավորվեցինք Ալմելոյում հանդիպել դեռ այս տարվա մարտին: Հարմար չեղավ, Մանուկը խնդրել էր մի փոքր սպասել, կազդուրվելու կարիքն ուներ...
Հետո ապրիլին ես ունեցա վիրահատություն ու կազդուրման կարիք:
Ճակատագրի հեգնանքով, թե նախախնամությամբ վերջերս' հուլիսի 20-ին, սրտիս հետ կապված խնդիրը կրկին սրվեց: Տուն վերադառնալուն պես մոտեցա համացանցին, կանխազգացողու՞թյուն ...ՈՒ երբ կապվեցի արտաքին աշխարհին' չարագուշակ գույժը ' իմանում եմ, որ ՄԵԶ ՀԵՏ ՉԷ ՄԱՆՈՒԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ:
Մանու'կ, հարգելիս, հասկանալի պատճառով ես հիմա չեմ կարող գալ Ալմելո քեզ հրաժեշտ տալու: Ներիր...Բացակա չդնես:
Ես դեռ հավատում և սպասում  եմ  մեր հանդիպմանը...
HAY AZIAN
«Նիդերլանդական օրագրի» հիմնադիր-խմբագիր
_________________________

Խորին ցավով տեղեկացանք Ալմելոյի կիրակնօրյա դպրոցի ուսուցիչ և տնօրեն պարոն Մանուկ Մկրտչյանի վաղաժամ մահվան լուրի մասին և անսպառ ափսոսանքով հոգիներս պարուրեց։ Մաստրիխտի «Ան» հայ համայնքը և «Սուրբ Կարապետ» եկեղեցին իր բոլոր անդամների անունից իր խորին ցավակցությունն է հայտնում պարոն Մանուկ Մկրտչյանի բոլոր հարազատներին և մտերիմներին ՝ սգալով մեր բոլորիս կողմից սիրված այդ հրաշալի մարդու և մեծ հայրենասերի անդառնալի կորուստը։ Իրոք աննկարագրելի է այն կորուստը, որը զգում է հիմա հոլանդահայ ողջ հասարակությունը և միայն ինքներս մեզ կարող ենք մխիթարել,որ մեր Մեծ հայն ու Մեծ մարդը Աստծո մոտ գտավ հանգրվան, իսկ նրա հոգու անմահության համար դեռ բազում տարիներ Նիեդրլանդների հայկական եկեղեցիներում զանգեր կղողանջեն՝ ի նշան նրա կենդանության և անմահ գործերի՝ ի նպաստ հայեցի կրթման և դաստիարակության ու հայապահպանման։
Աստված հոգիդ լուսավորի Մանուկ ջան և ինչպես քո անունն է կնքվել քեզ ի վերուստ՝ մանկան պես պարզ ու մաքուր ապրելու և մանուկներին կրթելու, այդպես էլ երկնքում կգտնես քո պարզությամբ և մաքրությամբ այն զարդարելու քո առաքելությունը։
Հանգչիր խաղաղությամբ Ամենահայ եղբայր։
Հարգանքներով Մաստրիխտի «Անի» հայ համայնք
____________________________

Հոգիս ցավով է ասպատակում, սրտիս այտերն են ևս մեկ անկրկնելի ու եզակի մարդու և հայի անդառնալի կուրուստը սգում։ Կյանքից անժամանակ հեռացավ մեր մաքրամաքուր հայն ու օտարության մեջ հայապահպանման մեծագույն կրողներից մեկը՝ Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի հայկական դպրոցի մայրենի լեզվի ուսուցիչն ու տնօրենը՝ Մանուկ Մկրտչյանը։ Աստված հոգիդ լուսավորի Մանուկ ջան և ինչպես քո անունն է կնքվել քեզ ի վերուստ՝ մանկան պես պարզ ու մաքուր ապրելու և մանուկներին կրթելու, այդպես էլ երկնքում կգտնես քո պարզությամբ և մաքրությամբ այն զարդարելու քո առաքելությունը։
Հանգչիր խաղաղությամբ Ամենահայ եղբայր։
Արտակ Մանուկյան
Մաստրիխտի կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն
_________________

Ազնիվ և առաքինի մարդ՝ օրինակելի հայ ուսուցիչ։ Ավաղ կորցրեցինք ամենաբարձր արժանիքներով նվիրյալի։ Հանգչի՛ր խաղաղությամբ սիրելի Մանուկ, քո գործով դու դեռ շատ երկար կապրես։
Մասիս Աբրահամյան
__________________
Ափսոս,իմ լավ գործընկեր,մաքուր,պարզ ու խորը մարդկային,կյանքը սիրող... Մինչև վերջին ճիգը պայքարեցիր,որ ապրես,որովհետև զգում էիր,որ պետք ես ոչ միայն քո երեխաներին,հարազատներին,այլ նաև բազմաթիվ ու բազմահազար մանուկներին ու երիտասարդներին,ում հայերենն ու հայեցին պետք է փոխանցեիր: Վերջին անգամ շատ երկար խոսեցինք,ինչպես միշտ, թեմաները շատ էին,բայց դեռ պլանավորել էիր Հայաստան գնալ,Սփյուռքի նախարարության կողմից կազմակերպվող 6-րդ համահայկական համաժողովին մասնակցեիր...Ննջիր հանգիստ,իմ շատ հարգելի,սիրելի Մանուկ ... Անարդար է ,անարդարացի է քո մահը,քո տեսակները պետք է երկար ապրեն...
Սվետա Աբրահամյան
ՄՀՀ կազմակերպության նախագահ, ՎԱՆ դպրոցի տնօրեն
__________________

 Հազար ափսոս... հրաշք մարդ, իմաստուն ուսուցիչ, նվիրված ընկեր...Աստված հոգին լուսավորի։ Դու ընդմիշտ մեր սրտերում կմնաս քո լուսավոր ժպիտով, քո ՄԱՐԴ տեսակով։ Հպարտ եմ, որ ճանաչել եմ քեզ հարգարժան Մանուկ։
Լուսինե Բարսեղյան
_________________

Շատ ցաւալի լուր մըն է ու անհաւատալի.Աստուած հոգին լուսաւորէ եւ ընտանիքին համբերութիւն տայ...
DirHov MG
_________________

Ալմելոյի հայկական եկեղեցում տեղի ունեցավ Մանուկ Մկրտչյանի  հուղարկավորությունը: Ալմելոյի հայկական  եկեղեցում հոգեհանգստի պատարագ տեղի ունեցավ : Բավական մարդիկ էին եկել հրաժեշտ տալու ուսուցչին, հային ու լավ մարդուն: Հայր Սերովբեն էր եկել Գերմանիայից: Տեր Մաշտոցի և Տեր Խաչատուրի հետ միասին պատարագ արեցին: Տեր Մաշտոցն իր սրտի խոսքն ասաց: Հետո Հայր Սերովբեն հրաժեշտի խոսք ասաց: Եկեղեցու վարչության, կիրակնօրյա դպրոցի, հայ համայնքի անունից ես շնորհակալական խոսք ասացի, հուզվել էի, կորուստն  անդառնալի է' ցավը բոլորիս:
Ալմելոյի գերեզմնատան հայկական մասում հողին հանձնեցինք Մանուկի աճյունը: Եկեղեցու մեծ սրահում  հոգեհաց տրվեց:
Հոգուդ լույս, Մանուկ:

Սվետլանա Անժելա Անդրեսյան

.

.

.

Մեզ հետ չէ Մանուկ Մկրտչյանը

Նիդերլանդների հայ համայնքը ծանր կորուստ կրեց: Այս անգամ մահվան գույժը՝ Ալմելոյից էր:
Գիտեինք, որ Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցու կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն Մանուկ Մկրտչյանը պայքարում է ծանր հիվանդության դեմ, բայց ապաքինման հույս՝ փայփայում էինք:  Հրաշքը սակայն տեղի չունեցավ: Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Հայ Առաքելական Եկեղեցու կայքը գուժում է. « Այսօր կյանքից հեռացավ մեր սիրելի ուսուցիչ, Ալմելո քաղաքի հայոց դպրոցի տնօրեն՝ պարոն Մանուկ Մկրտչյանը... »
Լուրն անսպասելի է բոլոր նրանց՝  ովքեր գիտեն, ճանաչում են Մանուկ Մկրտչյանին:
Նրան շատերն էին սիրում՝ ոչ միայն որպես հմուտ և խելացի մանկավարժի, նաև՝  լավագույն, ընկերոջ ու բարեկամի: Նա սիրով ու մեծ նվիրումով էր իր գիտելիքներն ու փորձը փոխանցում  դպրոցի մանկավարժական կոլեկտիվին ու  իր  սաներին: Ալմելոյի Սուրբ «Գրիգոր Լուսավորիչ» Եկեղեցու և «Մեսրոպ Մաշտոց» կիրակնօրյա դպրոցի հիմնադրումից մի քանի տարի անց՝ 2008 թվականին, Եկեղեցու վարչության առաջարկով՝  մինչ այդ, որպես ուսուցիչ աշխատած Մանուկ Մկրտչյանը նշանակվում է Ալմելոյի 6-7 հազար ամենամեծ հայ համայնք ունեցող կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն: Այդ ընթացքում Մանուկ Մկրտչյանին հաջողվում է կրթական նոր մակարդակի հասցնել դասավանդումը, կտրուկ ավելանում է սաների թիվը : Տարեց-տարի՝ 100-ից ավելի սաների, հասու է եղել հայոց լեզու (արևելահայերեն և արևմտահայերեն), հայ ժողովրդի պատմություն առարկաները, հմտացել են պարի, նկարչության, ասմունքի և այլ ասպարեզներում: Մանուկ Մկրտչյանի տնօրինությամբ դպրոցը սերտորեն համագործակցել է Նիդերլանդներում գործող այլ դպրոցների հետ, ընդգրկված է մեկօրյա դպրոցների հարթակի կազմում: Մանուկ Մկրտչյանի ջանքերով հիմնվել էր «Զանգակ» անունով թերթը, որտեղ սաներից զատ հոդվածներ են գրել մանկավարժները:

Մանուկ Մկրտչյանը, ով կրթությամբ բանասեր էր և ուներ 28 տարիներից ավելի մանկավարժական ստաժ, աշխատել էր նաև Հոլանդական կրթական համակարգում , մաթեմատիկա և համաշխարհային պատմություն էր դասավանդել հոլանդական դպրոցում: Նա մեծ նվիրումով էր հոլանդացիներին մատուցում հայ ժողովրդի պատմությանը:Մանուկ Մկրտչյանը Նիդերլանդների ակտիվ հայ անդամներից էր: Նա «Նիդերլանդական օրագրի» ակտիվ թղթակիցն էր և համայնքային կյանքի մասին հոդվածներ էր գրում մեր էջերում ( նաև «Հայերն այսօր» պարբերականին և «Օրեր» Եվրոպական հանդեսին): Հաճախ լինում էր Մայր Հայրենիքում:

Մանուկ Մկրտչյանը արժանացել է Նիդերլանդների կրթական համակարգի և ՀՀ սփյուռքի նախարարության բազմաթիվ պատվոգրերի, պարգևատրվել «Մեսրոպ Մաշտոց » մեդալով, ճանաչվել «Մայրենիի դեսպան», Համահայկական մրցանակաբաշխությունում իր ղեկավարած դպրոցը ճանաչվել է, որպես լավագույն կրթօջախ:
Դժվար է համակերպվել անդառնալի կորստին, սակայն իրավմամբ՝ Կորստից ավելի ուժեղ հիշողությունն է, որը մնայուն է։
Ազնիվ ընկերոջ, բարեկամի ու լավ մարդու պայծառ ու ջերմ հիշատակը միշտ վառ կմնան բոլոր նրան ճանաչողների սրտերում:

Ինչպես նշում է Ալմելոյի եկեղեցու կայք էջը' Մանուկ Մկրտչյանի հուղարկավորությունը տեղի կունենա հուլիսի 28-ին՝ ժամը 13։00-ին, որից հետո հնարավորություն կտրվի ցավակցել ընտանիքին և հարազատներին եկեղեցուն կից սրահի մեջ։

Կիսելով այս  ծանր  վիշտը' ցավակցություն ենք հայտնում Մանուկ Մկրտչյանի ընտանիքին , հարազատներին, աշխատանքային կոլեկտիվին:

«Նիդերլանդական օրագիր»

«Տաղարանը» հայկական հնագույն երաժշտության տարածման սերմնացան

Հայկական հնագույն երաժշտության «Տաղարան» համույթը՝ ազգապահպանության   շնորհակալ ու խիստ անհրաժեշտ  գործառույթ է հանձն առել:  Այսօրվա երաժշտական խառնաշփոթում «Տաղարանի»  վճիտ, մաքրամաքուր սնուցող ակունքները՝  մեր  ազգային գոյության ու կենսակերպի առհավտչյան է: Հաճախ է «Տաղարանը» հյուրախաղերով հանդես գալիս հանրապետության ամենատարբեր և հեռավոր շրջաններում ՝ ի ցույց դնում դարավոր ակունքներից ծնված հայկական  տաղերը, երգն ու երաժշտությունը: Չկա մի բնակավայր, որտեղ հյուրախաղերի եղած չլինի համույթը: Այսօր «Տաղարանն» Իրավմամբ հայ հնագույն երաժշտության սեմնացանն է:
«Նիդերլանդական օրագիր»



Հնագույն երաժշտության «Տաղարան» համույթը հիմնադրվել է 1981թ., սկզբնապես «Շարական» անվան տակ և իր գործունեությունը ծավալել մինչև 1985թ.: 1987թ. կոմպոզիտոր Երվանդ Երկանյանը, ստանձելով «Տաղարան»-ի գեղարվեստական ղեկավարությունը, նոր շունչ բերեց համույթի համերգային, ստեղծագործական կյանքին, կարճ ժամանակամիջոցում ստեղծելով ծավալուն մի նոր նվագացանկ, որն ընդգրկում էր 300-ից ավելի հայ հոգևոր, ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգերի բարձրարժեք և նրբաճաշակ մշակումներ:

«Տաղարան» համույթի ներկայիս գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժորն է դաշնակահար Սեդրակ Երկանյանը (1994—ից), որը շարունակում է զարգացնել,համույթի առջև դրված գեղագիտական և գեղարվեստական խնդիրները:

«Տաղարան»-ը ի սկզբանե կոչված է եղել համերգային բեմ բարձրացնելու, տարածելու և պրոպագանդելու հայ միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի գանձերը:Այդ է պատճառը, որ նրա նվագացանկում մշտապես կենտրոնական տեղ են գրավում 5-15-րդ դարերի հեղինակների շարականներն ու տաղերը:

«Տաղարան»-ի ծրագրերում առաջին անգամ նորովի մատուցումով հնչել են հայկական ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգեր և նվագներ: Համույթի գործունեության մեկ այլ հետաքրքրական կողմը կապված է եվրոպական մինչդասական և բարոկկո շրջանի երաժշտության հետ:Ունկնդրի դատին պարբերաբար ներկայացվում են Գերմանական, Ֆրանսիական, Իտալական և այլ ժողովուրդների հնագույն երաժշտության ամբողջական ծրագրեր:

Համույթի երաժշտական մեկնաբանությունները աչքի են ընկնում ոճական ճշգրտությամբ, բարձր կատարողական մակարդակով, հնչերանգների հարստությամբ, մենակատարների և համույթի ներդաշնակ ու հավասարակշռված հնչողությամբ:

«Տաղարան»-ը համերգներով հանդես է եկել Հայաստանում, նախկին Խորհրդային Միության երաժշտական կենտրոններում, բազմիցս ըստ արժանվույն ներկայացրել է հայկական երաժշտական մշակույթը արտասահմանում, շրջագայել է Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Բուլղարիայում, Ռումինիայում, Հարավսլավիայում, Լատինական Ամերիկայի երկրներում /Արգենտինա, Բրազիլիա, Ուրուգվայ/ Հունաստանում, Կիպրոսում, Լիբանանում և այլուր:

Համույթը իր մասնակցությունն է ունեցել միջազգային մի շարք փառատոններում :



«Տաղարանը» Մեսրոպյան սրբավայր Օշականում

. .
Օշականում մինչ համերգի սկիզբը Հնագույն երաժշտության «Տաղարան» համույթի անդամները խոնարհվեցին տեղի հնակառույց եկեղեցում Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի մասունքներին և, ասես, առնելով նրա օրհնությունը, գոհությունը սրտերում քայլերն ուղղեցին դեպի Մշակույթի տուն: Այստեղ շուտով հավաքվելու էին օշականցիները՝ մեծ ու մանուկ, ունկնդրելու հնամենի երաժշտություն, հովվերգական կանչեր, աշուղական նվագներ, սիրերգեր ու կոմիտասյան մշակումներ… Հայաստանի մարզերում մշակութային «կանգառներին» համույթի համերգային ծրագրերը միշտ էականորեն փոխվում են. դրանք մեկը մեկից տարբեր են, մեկը մեկից՝ գունեղ: Թերևս միայն համերգային «մուտքն» է անփոփոխ. անհիշելի ժամանակներից մեզ հասած հարսանեկան պարեղանակը՝ «Զեբագին»՝ Մաեստրո Սեդրակ Երկանյանի մշակմամբ և գործիքավորմամբ, դարձել է, կարծես, հայ ավանդական եղանակներ ներկայացնող համերգներ ազդարարարող զվարթ-հաղթական- տոնական հիմներգ: Հետո արդեն համույթի մեներգչուհի Լուսինե Մարկոսյանը, որ ծագումով օշականցի է, կատարեց ժողովրդական երգերի մի սիրուն փունջ՝ «Լուսնակը ցոլաց գնաց», «Վերի արտերու գարին», «Յարուկ մը ունիմ», «Վզնոցդ ես եմ նախշել»… Աշխատանքային-սիրային այս երգաշարը լրացավ Հովսեփ Նշանյանի կատարմամբ ափսոսանքի, վշտի ու առնական կոչերի համադրմամբ կառուցված հայրենականչով՝ «Մոկաց Միրզայով»: Մենանվագով հնչեցին բլուլ և սանթուր, ուդ և դուդուկ: «Տաղարանն», իրոք, մենակատարների խումբ է՝ յուրաքանչյուրն իր կատարողական «ձեռագրով», և համեգային ծրագերն այնպես են կազմվում, որ ամենքը երևան, դրսևորվեն՝ ստեղծագործությունների մեջ ունեցած նվագաբաժնիններով կամ թե մենանվագներով:
Մաշտոցյան հայտնության նման է նաև մեր երգարվեստի մաքրամաքուր ակունքները ներկայացնելը. և դրանում մեծ բաժին ունի «Տաղարան» համույթը՝ ղեկավարությամբ Մաեստրո Սեդրակ Երկանյանի:

Հասմիկ Սարգսյան
(«Նիդերլանդական օրագրի» համար)

Հայ լեզվաբանը գրաբար է սովորեցնում Լեյդենի լեզվաբանական ամառային դպրոցում

 Գիտնական, լեզվաբան Հրաչ Մարտիրոսյանը, 

ով անմնացորդ իրեն  նվիրաբերել է հայ լեզվաբանության հարցերին ու խնդիրներին ՝  իր ֆեյսբուքյան էջում տեղեկացրել էր, որ երկուշաբթի՝ հուլիսի 10-ին, մեկնարկել է  Լեյդենի լեզվաբանական ամառային դպրոցը: Հնդեվրոպական ծրագրում,  նա արդեն չորրորդ անգամ դասավանդում է գրաբար  (գրաբար՝ պատմական կտրվածքով, հայերենի հնագույն ակունքներից)։  Երկշաբաթյա, օրական մեկուկես ժամ տևողությամբ դասապրոցեսը' մատչելի  դարձնելու համար, նա  կրկին գերադասել է դասավանդումը ոչ թե գիտական տառադարձմամբ , այլ՝ հայերեն տառերով անցկացնել։  Լեզվաբանը, ով ջանք չի խնայում  օտարներին հասցնել մեր մայրենի լեզվի յուրահատկություներն ու գաղտնիքները, նախօրոք դպրոցի իր սաներին  էր տրամադրել  մեսրոպյան այբուբենը, ընթերցանությանը նպաստող վարժություններն ու մի քանի այլ տարրական բաներ, որ տառերը սովորեն ու նախապատրաստվեն  խտացված այս դասընթացին: Նպատակը՝ ոչ միայն կարճ ժամանակում մասնակիցներին գրաբարի պարզ տեքստերը բառարանով կարդալ սովորեցնելն է, այլև հնչյունական ու ձևաբանական համակարգերի ծագումն ու զարգացումը լուսաբանելը։

 Ինչպես ուրախությամբ  հայտնում է Հրաչ Մարտիրոսյանը' ուսանողների պակաս երբեք չի եղել։ Այս տարի ավելի շատ ուսանող է մասնակցում ՝ թվով 22 հոգի՝ ԱՄՆ-ից, Իտալիայից,Լեհաստանից,Լյուքսենբուրգից, Ֆրանսիայից, Նիդերլանդներից, Մեծ Բրիտանիայից, նույնիսկ Ճապոնիայից:Լեյդենի միջազգային ամառային դպրոցի  դասընթացին 2 օր  է  մնացել:  ՈՒսանողների շարքում է՝  հայտնի լեզվաբան ,  միջին իրանական լեզուների լավագույն մասնագետներից մեկը, պրոֆեսոր Դեսմոնդ Դուրկին-Մայստերերնստը (Desmond Durkin-Meisterernst), ով իր վաստակած տարիքին ու  կյանքի մեծ փորձին սովորելու  բան  ունի իր գործընկերոջից:

-Այո, մեծ գիտնականների համար «զապադլո» չի կրտսեր գործընկերոջ դասընթացին հետևելը։ Ոչ մի օր, ոչ մի րոպե չի ուշանում, ամբողջ դասին կենտրոնացած հետևում է ։

Իր ֆեյսբուքյան էջում նրա  մասին գրել է Հրաչ Մարտիրոսյանը: