Հայ մշակութային կյանքը վերջին տարիներին որպես կանոն մնում է քիչ լուսաբանվողների շարքերում: Այնուհանդերձ վերջին շաբաթների ամենից քննարկված և լայն արձագանք գտած իրադարձություններից մեկը դարձավ գեղագետ, արվեստաբան և նկարիչ Լևոն Լաճիկյանի «Պոլիսն իմ աչքերով» 21-րդ անհատական ցուցահանդեսը, որը կազմակերպվել էր Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Հայաստանի ներկայացուցչությունում՝ միության 120-ամյակին նվիրված միջոցառումների շրջանակում։
Ցուցահանդեսը առանձնահատուկ էր, քիչ է ասել, որ այն արվեստի ցուցադրություն էր, այն մշակութային յուրատեսակ հիշողություն էր, քաղաքային հոգեբանության և հայկական ինքնության յուրատեսակ վերապրում։ Շուրջ հիսուն գծանկարներն ու գեղանկարները հանդիսատեսին տեղափոխում էին հին ու նոր Պոլիս՝ իր պատմական պարիսպներով, նեղլիկ փողոցներով, հայկական եկեղեցիներով, ծովեզրյա տեսարաններով և մոռացության եզրին կանգնած հայկական հետքերով։
Լևոն Լաճիկյանի արվեստը վաղուց արդեն առանձնահատուկ տեղ ունի հայկական մշակութային դաշտում։ Սակայն այս ցուցահանդեսը, թերևս, առավել ընդգծեց նրա ստեղծագործական ձեռագրի կարևորագույն առանձնահատկությունը՝ քաղաքը ոչ միայն պատկերելու, այլ «հիշողության լեզվով» վերակերտելու կարողությունը։ Նրա սև ու սպիտակ գծանկարներում Պոլիսը դառնում է ոչ միայն իրական քաղաք, այլ նաև ներքին աշխարհ, երազային տարածք, որտեղ ապրում են պատմությունը, մշակույթը և ժամանակի շունչը։
Պատահական չէ, որ ցուցահանդեսն արժանացավ ինչպես հայկական, այնպես էլ արտասահմանյան մամուլի մեծ ուշադրությանը։ «Առավոտ» օրաթերթն իր անդրադարձը վերնագրեց՝ «Երազային Պոլսի գեղեցկության նկարիչը»՝ դիպուկ բնորոշելով Լաճիկյանի ստեղծագործական աշխարհը։ Իսկ պոլսահայ «Մարմարա» օրաթերթը ջերմությամբ անդրադարձավ ցուցահանդեսին՝ ընդգծելով, որ նկարիչը կարողացել է նորովի բացահայտել Պոլսի գեղեցկությունը նույնիսկ այն մարդկանց համար, ովքեր այնտեղ են ծնվել ու ապրել։ Անդրադարձերը շատ ավելին են, որոնք թվարկելիս վախենանք, որ մեկին բաց թողնենք` ՕՐԵՐ Եվրոպական ամսագիր,ՀՀ Հանրային ռադիո, ՇՈՂԱԿԱԹ հեռուստաընկերություն և այլք :
 |
| Ցուցահանդեսի առաջին այցելուներից` պոլսահայ նշանավոր երգչուհի Սիպիլը (Sibil Pektorosoglu) եւ Նյու Յորքից ժամանած պոլսահայ հայտնի լուսանկարիչ Վարդան Էշէնեանը։ |
Հատկանշական էր նաև ցուցահանդեսի այցելուների կազմը։ Առաջին այցելուների թվում էին պոլսահայ անվանի երգչուհի Սիբիլը և Նյու Յորքից ժամանած պոլսահայ հայտնի լուսանկարիչ Վարդան Էշէնեանը։ Նրանց ներկայությունը ևս մեկ անգամ վկայում էր, որ Լաճիկյանի արվեստը միավորում է աշխարհասփյուռ հայ մշակութային հանրությանը։
Ցուցահանդեսի շրջանակում հեղինակը հանդես եկավ նաև «Պոլիսը և հայերը» բանախոսությամբ՝ շեշտելով, որ Պոլիսը պետք է դիտարկել ոչ միայն ողբերգական պատմության, այլև որպես դարեր շարունակ հայկական մշակույթի ամենախոշոր կենտրոններից մեկի տեսանկյունից։ Այդ միտքը կարևոր առանցք դարձավ նաև ամբողջ ցուցահանդեսի ընկալման համար։
Լևոն Լաճիկյանի ստեղծագործությունները վաղուց հատել են Հայաստանի սահմանները։ Դրանք պահպանվում են տարբեր երկրների մասնավոր հավաքածուներում, մշակութային ու կրթական հաստատություններում։ Իսկ 2024 թվականին Ստամբուլում լույս տեսած «Պոլիսը՝ հին և նոր» պատկերագիրքը դարձավ նրա պոլսյան շարքի յուրօրինակ ամփոփումը։
Ուրախությամբ պետք է նշել նաև, որ «Նիդերլանդական օրագիրը» ևս իր արժանի տեղն ունեցավ այս մշակութային արձագանքների շարքում՝ երկլեզու անդրադարձով ներկայացնելով ցուցահանդեսն ու դրա նշանակությունը։ Տարիներ շարունակ «Նիդերլանդական օրագիրը» հետևողականորեն անդրադառնում է Լևոն Լաճիկյանի արվեստին, իսկ արդեն գեղեցիկ ավանդույթ է դարձել, որ տարևերջյան ամփոփումներում թերթն օգտագործում է արվեստագետի նուրբ ու ինքնատիպ գծանկարներից մեկը՝ որպես մշակութային հիշողության և գեղարվեստական ճաշակի խորհրդանիշ։
Ա.Կնիազյան
«Նիդերլանդական օրագրի» հիմնադիր խմբագիր
"Պոլիսն իմ աչքերով" ցուցահանդեսի վերջին աշխատանքներից մեկը․
ԼԵՒՈՆ ԼԱՃԻԿԵԱՆ
"Կ․Պոլիս․ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը" (VI դար)
թուղթ/ջրաներկ, 20 X 27 սմ
Levon Lachikyan
"Hagia Sophia. Constantinople" (VIc.)
Aquarelle on Paper, 20 X 27 cm
"Պոլիսն իմ աչքերով" ցուցահանդեսի այցելուների մեջ էր պոլսահալ մեծանուն բանաստեղծ Զարեհ Խրախունու դուստրը` Նորա Ճիւմպիւշեան-Համբարձումեանը։
“Constantinople Through My Eyes”: An Exhibition That Became a Cultural Event
In recent years, Armenian cultural life has often remained among the least publicly covered spheres. Nevertheless, one of the most widely discussed and warmly received cultural events of recent weeks was undoubtedly the 21st solo exhibition of aesthete, art critic, and artist Լեւոն Լաճիկյան titled “Constantinople Through My Eyes”, organized at the Armenian representation hall of the Հայկական բարեգործական ընդհանուր միություն as part of the events dedicated to the organization’s 120th anniversary.
To describe the exhibition merely as an art display would be insufficient. It was, in essence, a unique manifestation of cultural memory, an emotional re-experience of urban psychology and Armenian identity. Nearly fifty drawings and paintings transported visitors into both old and modern Constantinople, with its ancient walls, narrow streets, Armenian churches, seaside landscapes, and fading traces of Armenian heritage standing on the verge of oblivion.
Levon Lachikyan’s art has long occupied a distinctive place within Armenian cultural life. Yet this exhibition perhaps highlighted more vividly than ever the defining feature of his artistic language: the ability not merely to depict a city, but to reconstruct it through the language of memory. In his black-and-white drawings, Constantinople becomes more than a physical place; it transforms into an inner world, a dreamlike realm inhabited by history, culture, and the breath of time itself.
It is therefore no coincidence that the exhibition attracted significant attention from both Armenian and international media. The Armenian daily Առավոտ titled its feature “The Painter of Dreamlike Constantinople’s Beauty,” an apt description of Lachikyan’s artistic universe. Meanwhile, the Constantinople-Armenian newspaper Մարմարա warmly praised the exhibition, emphasizing that the artist had succeeded in revealing a new Constantinople even to those who were born and raised there. Numerous other media outlets also covered the event, including Orer European Magazine, Armenian Public Radio, Shoghakat TV, and many others.
Among the exhibition’s first visitors were renowned Constantinople-Armenian singer Սիբիլ and New York–based Constantinople-Armenian photographer Վարդան Էշէնեան. Their presence once again demonstrated how Lachikyan’s art unites the Armenian cultural community scattered across the world.
As part of the exhibition, the artist also delivered a lecture titled “Constantinople and the Armenians,” emphasizing that Constantinople should be viewed not solely through the prism of tragedy, but also as one of the greatest centers of Armenian culture over many centuries. This idea became one of the key conceptual pillars of the exhibition itself.
Levon Lachikyan’s works have long transcended the borders of Armenia. They are preserved in private collections, cultural institutions, and educational centers across various countries. In 2024, his Constantinople series found a remarkable culmination in the publication of the illustrated volume “Constantinople: Old and New,” released in Istanbul.
It should also be noted with satisfaction that Նիդերլանդական օրագիր held its own distinguished place among the many cultural responses to the exhibition, presenting it and its significance through a bilingual feature article. For years, Dutch Diary has consistently followed and highlighted Levon Lachikyan’s artistic journey. It has already become a cherished tradition for the publication to use one of the artist’s refined and distinctive drawings in its annual year-end editions — as a symbol of cultural memory and artistic elegance.
A. Knyazyan
Founder and Editor-in-Chief
Dutch Diary
